هەندێک جار پارچە گۆرانییەک یان ئاوازێک لە مێشکماندا دەخولێتەوە و هەست دەکەین بەردەوام دوبارە دەبێتەوە، زانایان ئەم دیاردەیە بە "کرمی گوێ" ناو دەبەن و توێژینەوەکانیش دەریدەخەن زۆربەی خەڵک بە شێوەیەکی رێکخراو توشی ئەم دۆخە دەبن.

بەپێی توێژینەوەیەکی فینلەند، زیاتر لە 90%ـی خەڵک لانیکەم هەفتەی جارێک توشی دیاردەی مانەوەی گۆرانی لە مێشکیاندا دەبن، نزیکەی 60%یش رۆژانە ئەمە ئەزمون دەکەن، بەتایبەت ئەو کەسانەی زۆر گوێ لە میوزیک دەگرن.

چی لە مێشکدا روودەدات؟

بەپێی ماڵپەڕی "ساینس ئەلێرت"، توێژینەوەکان ئاشکرایان کردووە کە فرمانەکانی مێشک لەکاتی گوێگرتن لە میوزیک و خەیاڵکردنی میوزیکدا (وەک دیاردەی کرمی گوێ) لێکچونێکی زۆریان هەیە. ئەم دیاردەیە دەنگێکی راستەقینە نییە کە بە دەنگی بەرز بیبیستین، بەڵکو لەناو مێشکدایە.

دەرکەوتووە بەشێک لە مێشک کە پێی دەوترێت توێکڵی بیستنی پەیوەندیدار، رۆڵێکی گەورەتر دەبینێت لە خەیاڵکردنی میوزیکدا بەراورد بە توێکڵی بیستنی سەرەتایی کە ئەرکە بنەڕەتییەکان ئەنجام دەدات. تەنانەت ئەو کەسانەی کێشەی نەبیستنی ئاوازیان هەیە و ناتوانن باش میوزیک شیبکەنەوە، هێشتا توشی "کرمی گوێ" دەبن بەڵام بە رێژەیەکی کەمتر.

کاریگەری لەسەر یادگە:

ئەم دیاردەیە کاتێک روودەدات، دەچێتە نێو بەشێک لە بونیادی مەعریفی مرۆڤ کە پێی دەوترێت "یادگەی کارکردن". توێژەرانی ئوسترالیا گەیشتونەتە ئەو ئەنجامەی ئەگەر گۆرانییەک لە مێشکی کەسێکدا مابێتەوە، وردبینی لە ئەنجامدانی کارەکانیدا کەمتر دەبێتەوە، چونکە ئاوازەکە شوێن بە زانیارییەکانی دیکە لێژ دەکات لە یادگەدا.

هەروەها دەرکەوتووە تا مرۆڤ زیاتر ئاشنا بێت بە گۆرانییەکە، ئەگەری تێکەڵبوونی بە یادگەی کارکردن زیاتر دەبێت.

سود و زیانەکان:

هەرچەندە هەندێک جار مانەوەی ئاوازێک بێزارکەرە، بەڵام توێژینەوەکان دەڵێن زۆربەی کات ئەزمونێکی چێژبەخشە. توێژەرانی ئەڵمانیا پێیان وایە ئەمە جۆرێکە لە نیشانەکانی "کشانەوە" لە گوێگرتن لە میوزیک، واتە کاتێک حەز دەکەین گوێ لە میوزیک بگرین و ناتوانین، مێشکمان بەم شێوەیە قەرەبوی دەکاتەوە.

توێژەرانی بەریتانیاش دەڵێن سروشتی ئەو گۆرانییەی لە مێشکدا دەمێنێتەوە، پەیوەندی بە هۆکاری گوێگرتنەکەوە هەیە، بۆ نمونە ئەگەر بۆ حەماس گوێ لە گۆرانی بگریت، ئەوەی لە مێشکیشتدا دەمێنێتەوە گۆرانییەکی حەماسی دەبێت. بەڵام بۆ ئەوانەی نەخۆشی وەسواسیان هەیە، رەنگە ببێتە هۆی دروستبوونی بیرکردنەوەی نەخوازراو.

چۆن رزگارمان دەبێت؟

توێژەرانی بەریتانیا رێگەیەکی سەیر بەڵام کاریگەر بۆ رزگاربوون لەم دۆخە پێشنیاز دەکەن، ئەویش جوینی "بنێشت"ـە.
ئەمە لە رووی زانستییەوە لۆژیکییە، چونکە جوینی بنێشت ماسولکەکانی قوڕگ سەرقاڵ دەکات و دەبێتە هۆی پچڕاندنی ئەو بازنەیەی ئاوازەکەی تێدا دەخولێتەوە. جگە لەوەش، گوێگرتن لە گۆرانییەکی جیاواز دەکرێت یارمەتیدەر بێت بۆ دەرکردنی ئاوازە کۆنەکە لە مێشکدا.

 

دادگای باڵای تاڵیبان رایگەیاندوە، بە فەرمانی دادگای یەکێک لە شارۆچکەکانی سەر بە  کابوڵی پایتەخت  65 کیلۆ مووی ژنیان سوتاندوە، کە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی تاڵیبانەوە دۆزراوەتەوە و دەستی بەسەردا گیراوە.

وەک لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، کە ئەمڕۆ پێنجشەممە بڵاوکراوەتەوە پێش دەستبەسەراگرتنی ئەو بڕە مووە، تاڵیبان ئاگادارییەکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا کۆکردنەوە و هەڵگرتنی قژی مرۆڤی بە نایاسایی داناوە و قەدەغەی کردوە.

دوای هاتنەسەر دەسەڵات، حکومەتی تاڵیبان فرۆشتنی قژی ژنان و کچانی لە ئەفغانستان قەدەغە کردووە، ئەمەش لە کاتێکدایە، کە پێشتر ئارایشتگاکانی خانمان و ژمارەیەک ژن و کچ بەتایبەت بەهۆی هەژارییەوە قژیان دەبڕییەوە و دەیانفرۆشت.

قژی سروشتی خانمان، کە لە ساڵۆنەکانی ئەفغانستان دەبڕدرێن زۆرجار وەک کاڵایەکی بەنرخ لە پیشەسازی جوانکاری جیهانیدا  بەکاردەهێنرێت، ئەفغانستانیش یەککە لەو وڵاتانەی کە لیوەی قژی سروستی ژنان هەناردە دەکرێت، دواتر بۆ دروستکردن و  درێژکردنەوە و پارچەی قژ بەکاردێت.

بە گوێرەی میدیاکانی ئەو وڵاتە، سەرەڕای قەدەغەکردنی، بەڵام بەهۆی باشی قژەکانیان، قژی ژنانی ئەفغانستان خواستی زۆری لەسەرە و لە ئێستاشدا لە رێگەی نافەرمیەوە بە قاچاخ دەگوازرێتەوە بۆ پاکستان.

میشێلا پێنتاوس، ئەندازیاری فڕۆکەوانی و میکاترۆنیک لە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا، گەشتێکی بۆ بۆشایی ئاسمان ئەنجامدا و لە 10 خولەکی گەشتەکەدا ئەو هێڵەی بەزاند، کە سنووری نێوان بەرگەهەوای زەوی و بۆشایی ئاسمانە، دوای گەڕانەوشی بۆ زەویی رایگەیاند، "ئێستا دەزانم  جیهانەکەمان چەندە داخراوە بەرانبەر بە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان".

لە گەشتێکی ئاسمانی کورتدا، کە بۆیەکەمجار خاوەن پێداویستییەکی تایبەت بەشداری تێدابکات لەسەر کەشتیەکی سەر بە کۆمپانیای "بلو ئۆریجین" ئەنجامدرا، کە خاوەندارێتی کۆمپانیاکە بۆ ملیاردێری ئەمریکی جێف بیزۆس دەگەڕێتەوە، گەشتەکە لە رێگەی موشەکی "نیو شێپێرد"یەوە بووە و  کۆمپانیاکە ساڵانە گەشتی ئاسمانیی  رێکدەخات.

لە گەشتەکەدا میشێلا بێنتهاوس، ئەندازیاری فڕین و بۆشایی ئاسمان لە دەزگای بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا، لەگەڵ پێنج گەشتیاری تر کە یاوەریان دەکرد،  لە 10 خولەکدا هێڵی کارمانیان بڕی، کە سنووری نێوان بەرگەهەوا و بۆشایی ئاسمان پێکدەهێنێت.

لە گرتە ڤیدیۆییەکدا، کە کۆمپانیای بلو ئۆریجین بڵاوی کردووەتەوە و لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ سەرزەوی  دەڵێت؛"دوای گەشتەکەم، بەڕاستی تێگەیشتم، کە چەندە جیهانەکەمان داخراوە بە رووی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەتدا".

جێی باسە ئەمە یەکەم خاوە پێداویستی تایبەتە، کە گشت دەکات بۆ بۆشای ئاسمان و  شازدەمین گەشتی سەرنشینداری کۆمپانیای بلو ئۆریجینە، کە ساڵانێکە بەرنامەی گەشتیاریی بۆشایی ئاسمانی لە رێگەی مووشەکی نیو شێپێردەوە پێشکەش دەکات، بەبێ ئەوەی تێچووەکەی ئاشکرا بکرێت.

لای خۆشیەوە سەرۆکی نوێی دەزگای ناسا، جارید ئایزاکمان، پیرۆزبایی ئاراستەی میشیلا کرد لە پۆستێکدا لەسەر پلاتفۆرمی ئێکس و پێ دەڵێت؛ "تۆ ئیلهامت بەخشی بە ملیۆنان کەس بۆ ئەوەی تەماشای ئاسمان بکەن و خەیاڵی ئەو شتانە بکەن، کە دەکرێت روبدەن".

ئەركادیۆش میلیكی پۆڵندی و هێرشبەری یانەی یۆڤانتۆس دوای 18 مانگ دابڕان گەڕایەوە پێكهاتەی یانەی یۆڤانتۆس.

هێرشبەرە پۆڵندیەكە لە ساڵی رابردوو لە كاتی یاریی هەڵبژاردەكەی بۆ یاریی جامی نەتەوەكانی ئەوروپا دووچاری پێكان بوو ، دواتر دوو نەشتەرگەری لە ئەژنۆیدا بۆ ئەنجامدرا ، دوای هەژدە مانگ  دابڕان بەڕەسمی سپالێتی راهێنەری خانمە پیرەكە گەڕانەوەی هێرشبەرە پۆڵندیەكەی بۆ ریزی یاریزانەكانی راگەیاند 

پاتریس مۆتسیبی سەرۆكی یەكێتی تۆپی پێی ئەفریقا مژدەی خۆشی بۆ هەڵبژاردە بەشداربوەكانی جامی نەتەوەكانی ئەفریقا راگەیاند ، سەرۆكی یەكێتیەكە لە لێدوانێكیدا هیوای سەركەوتنی بۆ جامی نەتەوەكانی ئەفریقا خواست ، سەرۆكی یەكێتیەكە لە لێدوانێكیدا بۆ میدیاكان وتی پاداشتی دارایی هەڵبژاردەكان زیاد دەكەین و تیپی براوە بڕی 10 ملیۆن دۆلاری پێدەدرێت ئەمە لە كاتێدا چاپی پێشوو پاڵەوان بڕی 7 ملیۆن دۆلاری پێدرا.

 هەروەها سەرجەم هەڵبژاردە بەشداربوەكان بێ ئەنجامدانی هیچ یارییەك بڕی یەك ملیۆن دۆلاریان پێدەدرێت ، لە بەشێكی تری لێدوانەكەیدا مۆتسیبی رایگەیاند پلانیان هەیە بە هاوبەشی لەگەڵ فیفا ئەنجامدانی پاڵەوانێتیەكە لە دوو ساڵەوە بكەین بە چوار ساڵ جارێك.

ئاژانسی ناسا رایگەیاند، دوای زیاتر لە دەیەیەک لە کارکردن، پەیوەندییان بە کەشتییەکی ئاسمانییەوە پچڕاوە کە بە دەوری هەسارەی مەریخدا دەسوڕێتەوە و چارەنووسی ئەرکەکە بە نادیاری ماوەتەوە.

بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی (دەیلی مەیل)ـی بەریتانی، ناسا لە 6ی کانونی یەکەمەوە هیچ ئاماژەیەکی لە کەشتیی "ماڤن"ـەوە پێنەگەیشتووە. بەپێی داتاکانی ئاژانسەکە، پێش ئەوەی کەشتییەکە لە بەشێکی خولگە ئاساییەکەیدا بچێتە پشت هەسارە سورەکە، هەموو سیستەمەکانی بە شێوەیەکی ئاسایی کاریان کردووە، بەڵام دواتر سەرجەم پەیوەندییەکانی لەگەڵ وێستگە زەمینییەکان پچڕاوە.

تا ئێستا زاناکانی ناسا هۆکاری پچڕانی پەیوەندییەکە نازانن و روون نییە ئایا دەتوانن دوبارە کەشتییەکە بخەنەوەکار یان نا. ئەگەر پەیوەندییەکە بۆ هەمیشە بپچڕێت، ئەوا کۆتایی بە زیاتر لە 10 ساڵ لە کاری زانستیی گرنگ لە دەوری هەسارە سورەکە دێت.

لە راگەیەندراوێکدا ناسا ئاشکرایکردووە، تیمەکان سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن لە کێشەکە و هەر زانیارییەکی نوێ هەبێت بڵاویدەکەنەوە.

گەشتی "ماڤن" ساڵی 2013 لە زەوییەوە دەستیپێکرد و لە 21ی کانونی یەکەمی 2014 گەیشتە خولگەی مەریخ. کێشی ئەم کەشتییە 800 کیلۆگرامە و بە هەشت ئامێری هەستیار پۆشتە کراوە. ئامانجی سەرەکیی ئەرکەکە کۆکردنەوەی زانیاری بوو لەسەر بەرگەهەوای بەشی سەرەوەی مەریخ و کارلێککردنی لەگەڵ خۆر، بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن هەسارەکە بەرگەهەواکەی لەدەستداوە.

زاناکان باوەڕیان وایە مەریخ سەردەمانێک جیهانێکی گەرم و شێدار بووە و دەریاچە و زەریای هاوشێوەی زەوی تێدابووە، بەڵام بە تێپەڕبوونی كات و لەدەستدانی بەرگەهەواکەی، بۆتە بیابانێکی وشک. کەشتییەکە لە ماوەی رابردوودا هاوکاری زاناکان بووە لە تێگەیشتن لە رێگەکانی لەدەستدانی ئاو لە مەریخ و کێشانی نەخشەی رێڕەوی با و هەورەکان.

بە سپۆنسەری دەزگای میدیایی کوردسات رۆژی 11ـی ئەم مانگە دەست بە نمایشی فیلمی باج دەکرێت، فیلمەکە لە چیرۆکی تاوانێکی راستەقینە لەناو کۆمەڵگەی کوردیدا وەرگیراوە.

ئەم فیلمە باس لە کێشەکانی خێزانێک لە کۆمەڵگەی کوردیدا دەکات و لە چیرۆکێکی راستیەوە وەرگیراوە، کە چەندین روداوی نەخوازرا لێکەوتوەتەوە و بەرۆکی ئەو خێزانە دەگرێت.

فیلمەکە لە دەرهێنانی دەرهێنەر دیاکۆ بایزە و چەند ئەکتەرێکی دیار و بە ئەزموون رۆڵی تیادا دەگێڕن.

هاوکات فیلمەکە بەرهەمی دامەزراوەی کەریمی عەلەکەیە و رۆژی 11ـی ئەم مانگە لە سیتی سینەما دەست بە نمایش دەکات. 

دەسەڵاتدارانی هیندستان دەستگیرکردنی ژنێکی راگەیاند کە تۆمەتبارە بە قاچاخیکردنی بە ئەندامەکانی پڵنگ لە سەرانسەری جیهاندا و داواکراو بووە لە لایەن پۆلیسی ئینتەرپوڵەوە.

دەستگیرکراوەکە ناوی یانگچن لاچۆنگپا و تۆمەتبارە بەوەی رۆڵی سەرەکی بینیوە لە دروستکردنی رێڕەوی بە قاچاخبردنی پارچەکانی جەستەی پڵنگ بۆ دەرەوەی هیندستان.

دەسەڵاتدارانی هیندستان پشتراستیان کردوەتەوە، لاچۆنگپا لە لیستی داواکراوانی ئینتەرپۆلدا بوو و رۆژی پێنجشەممە لە دانیشتنێکی دادگادا داواکارییەکەی بۆ ئازادکردنی بە کەفالەت رەتکراوەتەوە

دەستگیرکردنی ئەو ژنە، کاردانەوەی لەناو هیندستاندا دروستکردوە و  رێکخراوەکانی بواری ئاژەڵە کێوییەکانی هیندستان دەستگیرکردنەکەیان بە هەنگاوێکی گەورە و لە پێشینە وێناکردوە بۆ دژایەتیکردنی ئەو وڵاتە دژی راوکردنی ئاژەڵە کێوییەکان.

پێشتر بازرگانی پیاو دەستگیرکراوە، کە کاری بازرگانیکردن بووە بە ئەندامی ئاژەڵە کێویەکانەوە، بەڵام ئەمە یەکەمجارە ژنێک  بە تۆمەتی بازرگانی نایاسایی بە پارچەی ئاژەڵان دەستگیر بکرێت.

بەریتانیا رۆژ لە دوای رۆژ، رێکارەکانی بەرانبەر بە پەنابەران توند تر دەکات، بە گوێرەی بڕیارە نوێیەکانی وەزارەتی ناوخۆ، ئیدی پەنابەران لەو وڵاتە ناتوانن بە تاکسی سەردانی نەخۆشخانە بکەن  و لە ساڵی ئایندەوە بەکارهێنانی تاکسیان بۆ ئەو مەبەستە لێ قەدەغە دەکرێت.

ئەمڕۆ شەممە شەبانە مەحموودی وەزیری ناوخۆی بەریتانیا رایگەیاند، لە مانگی شوباتی ساڵی داهاتووەوە پەناخوازان بەکارهێنانی تاکسییان بۆ چاوپێکەوتنی پزیشکی لێ قەدەغە دەکرێت.

بەپێی یاسا نوێیەکانی بەریتانیا، بەکارهێنانی تاکسی لەلایەن پەنابەرانەوە بۆ سەردانیکردنی پزیشک قەدەغە دەکرێت، بۆ حاڵەتە دەگمەنەکانی وەک کەمئەندامی جەستەیی، دووگیانی یان نەخۆشییەکی سەخت و حاڵەتە هاوشێوەکانیشی بۆ داواکردنی تاکسی، پێویستیان بە رەزامەندی حکومەت دەبێت.

ئەم بڕیارەی بەریتانیا، لە کاتێکدایە وەزارەتی ناوخۆی وڵاتەکە دۆسیەیەکی 38 خاڵیی بڵاوکردۆتەوە کە ئامانج لێی قورسترکردنی مانەوەی هەمیشەیی پەنابەران و ئاسانکردنەوەی دەرکردنی ئەو کەسانەیە کە مافی پەناباریان نییە.

هاوکات هەوڵی حکومەتیشە بۆ کەمکردنەوەی ئەو تێچوونانەی کە پەیوەندییان بە سیستەمی پەنابەرییەوە هەیە و 

سەبارەت بەم هەنگاوە، حکومەت دەڵێت دەیەوێت "خەرجی ئابووری" کەمبکاتەوە و  ساڵانە گواستنەوەی پەناخوازان بەتەکسی زیانی  نزیکەی 15.8 ملیۆن پاوەندی بەوڵاتەکە دەگەیەنێت.

لەگەڵ هاتنی وەرزی زستان و پڕبوونی رەفەی مارکێتەکان بە شیرینی، زۆر کەس ئەوەیان لەبیردەچێت کە ئەم وەرزە خۆی جێگرەوەی تەندروستی و سروشتیی تێدایە، پسپۆڕانیش رێنمایی دەدەن کە دەبێت چوار جۆر میوە ببنە بەشێک لە خۆراکی رۆژانەمان.

رۆب هۆبسۆن، پسپۆڕی خۆراک ئاماژە بەوە دەکات، لەبری کڕینی شیرینی و ئەو خواردنانەی دەوڵەمەندن بە شەکر و چەوری و دەبنە هۆی بەرزبوونەوەی کتوپڕی شەکری خوێن، پێویستە سێو، هەرمێ و تووەکان لە ماڵەکاندا هەبن.

ئەمانە گرنگترین میوە زستانییەکانن کە هۆبسۆن پێشنیاریان دەکات:

توی رەش:
دەوڵەمەندە بە ریشاڵ و مادەی ئەنسۆسیانین کە بۆ تەندروستی دڵ، بۆرییەکانی خوێن و مێشک بەسودە، لە هەمان کاتدا رێژەی شەکر تێیدا کەمە. ئەم میوەیە دژە ئۆکسانی بەهێز و ڤیتامین C و Kـی تێدایە. دەتوانرێت بەیانیان لەگەڵ ماست یان شۆفان بخورێت.

هەرمێ:
سەرچاوەیەکی نایابی ریشاڵە بەتایبەت ئەگەر بە توێکڵەوە بخورێت، یارمەتی هەرس دەدات و کێشەی قەبزی چارەسەر دەکات کە زۆرجار بەهۆی سەرماوە دروست دەبێت. هەروەها ڤیتامین C، پۆتاسیۆم، ڤیتامین B و مادەی پۆلیفینۆڵی تێدایە کە بۆ بۆرییەکانی خوێن باشە.

سێو:
بە یەکێک لە بنەماکانی خۆراکی زستان دادەنرێت بەهۆی بوونی ریشاڵی تواوە (پێکتین) کە بۆ تەندروستی ریخۆڵە و دابەزاندنی کۆلیسترۆڵی خراپ بەسودە. توێژینەوەیەک لە ساڵی 2019 دەریخستووە خواردنی دوو سێو لە رۆژێکدا کۆلیسترۆڵی خراپ دادەبەزێنێت.

توی سوور:
ئەم میوەیە بەناوبانگە بە توانای پاراستن لە هەوکردنی میزەڵدان، چونکە مادەی تێدایە رێگری دەکات لەوەی بەکتریای ئیکۆلای بە دیوارەکانی میزەڵدانەوە بنووسێت. توێژینەوەیەکی ساڵی 2024 دەریخستووە خواردنەوەی شەربەتەکەی ئەگەری تووشبوون بە هەوکردنی میزەڵدان بەڕێژەی 54% کەم دەکاتەوە، هەروەها سیستمی بەرگری لەش لە زستاندا بەهێز دەکات.

 

لێپرسراوانی ئێران بڵاویانکردوەتەوە، شارەوانی تاران شکستی هێناوە لە بەرەنگاربونەوەی مشکدا، ئاماژەیان بەوەشکردوە تا شێوازی کۆکردنەوەی زبڵ و خاشاک باشتر نەکرێت، بودجەی ئەوان بۆ کۆنتڕۆڵکردنی مێرووەکان و ئاژەڵەکان بەفیڕۆ دەچێت.

قەیرانەکان، بەرۆکی تاران بەرنادەن، وشکەساڵی تەنگی بە شارەکە هەڵچنیوە، ئەندامێکی ئەنجومەنی شارەکەش رایگەیاندوە، شارەوانی شکستی هێناوە لە روبەڕوبونەوەی مشکدا. 

ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای تاران رایگەیاندوە؛ پرسی مێروو بەتایبەتی مشک لەو شارەدا پرسێکە کە ساڵانێکە بوونی هەیە، بەڵام لەم قۆناغەدا، بە هۆی گرنگی نەدان بە پرسی کۆکردنەوەی زبڵ و خاشاک، ئەوان شاهیدی بوونی زیاتری ئەو ئاژەڵانە بە تایبەت مشکەکان.

سوودە نەجەفی، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای تاران وتویەتی؛ "گۆڕینی بەردەوامی بەڕێوەبەران" بووەتە هۆی شکستی تاران لە بەرەنگاربوونەوەی مشکدا.

 لە کاتێکدا هاووڵاتیان بەرکەوتەی نەخۆشییە ئەگەرییەکان دەبن بەهۆی مشکەوە، ناوبراو ئاماژەی بەوەکردوە، تا شێوازی کۆکردنەوەی زبڵ و خاشاک باشتر نەکرێت، بودجەی ئێمە بۆ کۆنترۆڵکردنی مێرووەکان بەفیڕۆ دەچێت و ئەوەشیخستوەتەڕوو، لە ئێستادا دوو شێوازی فیزیایی و کیمیایی بۆ کۆنترۆڵکردن و کەمکردنەوەی مشک لە تاران بەکاردێت.

ئەندامەکەی ئەنجومەنی تاران وتوشیەتی؛ شارەوانی لە بری باشترکردنی شێواز و سیاسەتەکان، تەنها بەڕێوەبەری گۆڕیوە و شکستی هێناوە لە روبەڕوبونەوەی مشک و ئاژەڵەکە بەردەوام زیاد دەکات.

کۆمپانیایەکی روسی ئاشکرایدەکات، بەجێهێشتنی ئامێرەکانی بارگاویکردن بە کارەباوە دەبێتە هۆی توانەوەی وایەرەکانی ئامێرەکە و تەنانەت ئەگەری ئاگرکەوتنەوەی هەیە.

دیمیتری دوکۆکین، بەڕێوەبەری بەشی کارەبایی لە کۆمپانیای MTSرایگەیاند، ئەگەری کەوتنەوەی ئاگر و توانەوەی وایەر و سوتانی فیوزەکانی ئامێرەکانی بارگاویکردن زیاتر لە ئامێرە هەرزانەکاندا رودەدات و ئامێرە ئۆرجیناڵەکان ئەو مەترسییەیان لەسەر نییە.

ئاماژەی بەوەشکرد، هەر ئامێرێکی دابینکردنی وزە بە تێپەڕبوونی کات تێکدەچێت، بەتایبەتی ئەگەر بە بەردەوامی بە تۆڕی کارەباییەوە بەسترابێتەوە و کاربکات، چونکە تێپەڕبوونی بەردەوامی کارەبا تێکچوونی پێکهاتەکانی خێراتر دەکات، لەهەر کاتێکدا بێت رەنگە ئامێرەکە زۆر گەرم بێت و پریشک بدات، هەروەها لە خراپترین حاڵەتدا، رەنگە ببێتە هۆی توانەوەی ئامێرەکە و تەقینی فیوزەکان و تەنانەت ئاگرکەوتنەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، ئەو روداوانە لە ژیانی رۆژانەدا دەگمەنن، بەڵام لەگەڵ ئامێرە کوالێتی نزمەکاندا رودەدەن.

دیمیتری راشیگەیاند، زۆرجار لە وایەرە هەرزانەکاندا کەمتەرخەمی لە دابینکردنی سەلامەتی و پاراستن لە گەرمبوونی ئامێرەکان دەکرێت، هەر بۆیە رەنگە "بسوتێن" لە ناوەوە ئەگەر بۆ ماوەیەکی درێژ بە کارەباوە بن.

جەختیشدەکاتەوە، کارەباییە کوالێتی بەرزەکان لە مارکە ناودارەکان بەپێی ستانداردەکانی سەلامەتی ئەلیکترۆنی پشکنینیان بۆ دەکرێت، و لەگەڵ بەستنەوەی وایەرە دروستەکاندا، بۆیە بە گشتی هیچ مەترسییەک دروست ناکەن.

دیمیتری دوکۆکین دەڵێت: بۆ رێگریکردن لە هەر روداوێک و حاڵەتێکی ئاگرکەوتنەوە، باشترین چارەسەر بۆ ئامێرەکانی بارگاویکردن، ئەوەیە ئەگەر دەستی بە گەرمبوون کرد، یان دەنگێکی ئاگادارکردنەوە یان بۆنێکی ناخۆشی دەربکات.

تیلیگرام پاکتاوکردنی دەستپێکردوە و بەگوێرەی داتاکانی پلاتفۆڕمەکە تەنها لەیەک رۆژدا زیاتر لە 500 هەزار گروپ و کەناڵی بلۆککردوە، کە لە ماوەی حەوت مانگی رابردودا وێنەی نەبوە و بەرزترین رێژەی بلۆککردنە.

بەگوێرەی داتاکانی تیلیگرام، تەنها رۆژی پێنجشەممە 519 هەزار و 645 گروپ و کەناڵی بلۆککردوە، کە ژمارەیەکی زۆریان  هۆکارەکەی پەیوەندیدار بووە بە تیرۆرەوە.

ئامارەکانی تیلیگرام، ئاماژەبەوەشدەکەن،  له‌ سه‌ره‌تای  ئەمساڵەوە  نزیکەی 35 ملیۆن کەناڵ و  گرووپ لە بەرنامەکەدا سڕاونەتەوە، کە زیاتر لە 200 هەزاریان راستەوخۆ پەیوەندیدار بوەوە بە بابەتی تیرۆرەوە.

پلاتفۆڕمەکە، ئەوەشیخستوەتەڕوو، له‌ ساڵی 2015وە پرۆسه‌ی چاودێریكردنیان دەستپیکردوە و له‌  ساڵی 2024چاودێریکردنەکە لە رێگەی بەکارهێنانی زیرەکی دەستکردەوە بەرزکراوەتەوە.

تێلیگرام یەکێکە لە کەناڵەکانی پەیوەندیکردن و مێژوەکەی بۆ ساڵی 2013 دەگەڕێتەوە و لە ئێستادا یەکێکە لە باشترین بەرنامە بەکارهاتووەکان لە جیهاندا.

دەنگدان کە پرۆسەیەکی سیاسی و دیموکراسییە، کاریگەری هەمەلایەنی لەسەر تاکەکان هەیە، پسپۆڕانی دەرونى وسیاسیی گەیشتونەتە ئەو ئەنجامەى کە بەشداریکردن لە دەنگدان لەڕوی تەندروستییەوە سود بە کەسەکە دەگەیەنێت و هەڵبژاردنی کاندیدی دڵخوازیشی  رەنگە هۆکار بێت بۆ تەندروستییەکی باشتر.

رێکخراوەکانی وەک کۆمەڵەی پزیشکی ئەمریکی، کۆمەڵەی دڵی ئەمریکی و کۆلێژی پزیشکانی ئەمریکی پشتگیریان لەو بیرۆکەیە کردووە کە دەنگدان رۆڵی هەیە لە تەندروستیدا، ئەمەش وایکردووە دەستڕاگەیشتن بە دەنگدان شتێک بێت کە پێویستە پیشەییەکانی چاودێری تەندروستی باسی بکەن.

 توێژەران ئاماژە بەوەدەکەن، بونی مافی دەنگدان و بەشداریکردن لە پرۆسەکەدا، هۆکارێکە بۆ بەرەوپێشبردنی تەندروستی دەرونی و باشتربونی تەندروستی جەستەیی، ئەوەشیان خستوەتەڕوو،  ئەو کاریگەرییە رێژەییە  و لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆرێت.

دکتۆر لین ساندەرز، مامۆستای یاریدەدەری لە بواری سیاسەت لە زانکۆی ڤێرجینیا کە بەشدارە لە ئەنجامدانی توێژینەوەک لەسەر کاریگەرییەکانی دەنگدان لەسەر تەندروستی رایگەیاندوە " ئەوەی تۆ دەتەوێت و هەوڵی بۆ دەدەیت بە رێگەی توندوتیژی، دەتوانیت لە رێگەی دەنگدانەوە  بەدەستی بهێنیت"

 ساندەرز دەشڵێت: کاتێک باوەڕت وایە شتێک دەکەیت کە دەتوانێت ژیانت باشتر بکات، ئەوە سودە دەرونییەکان زیاد دەبن و ئەمەش هۆکارە بۆ باشترکردنی تەندروستی جەستەیی و  بەشداریکردنیش لە دەنگدان پەیوەستە بە تەندروستی دەرونییەوە.

 مارک زیمەرمانیش کە یەکێکە لە دەرونناسە بەناوبانگەکان، لەوبارەیەوە دەڵێت؛ بەشێک لە وێنەی گشتی تەندروستی باش ئەوەیە فێرببیت چۆن دەتوانیت خۆت بەهێز بکەیت بۆ ئەوەی بتوانیت کۆنترۆڵی ئەو شتانەی ژیانت بکەیت کە لەژێر کۆنترۆڵی تۆدان بۆ ئەمەش دەنگدان بە نمونە دێنێتەوە.

توێژەران باسیان لەوەشکردوە، کە دەنگدان و تەندروستی جەستەیی پەیوەندییەکی راستەوخۆیان نییە، واتە بەشداریکردن لە دەنگدان نابێت هۆی دابەزاندی چەوری یاخود جارەسەرکردنی شێرپەنجە، بەڵام لە روی دەرونییەوە کاریگەری لەسەر دەرونی کەسەکان دەبێت.

زۆرن ئەو توێژینەوانەشی ئاماژە بەوەدەکەن، کە باشبونی دەرونی هۆکارە بۆ باشبونی تەندروسی جەستەیی مرۆڤەکان، واتە کاتێک لە رویی دەرونییەوە باشتر دەبێت راستەوخۆ لە روی جەستەیشەوە بەرەو باشبون دەچێت و چوون بۆ دەنگدانیش دەرونی کەسەکان باشتر دەکات، بەتایبەت کاتێک کەسەکە دەیەوێت لە رێگەی دەنگەکەیەوە کاندیدی دڵخوازی خۆی هەڵبژێرێت بە هیوای باشترکردنی ژیانی خۆی و کۆمەڵگەکەی.

 

توێژینەوەیەکی نوێ لە زانکۆی کامبریج دەریدەخات کە چاوی مرۆڤ لە بارودۆخی ئاسایدا ناتوانێت  رونیی  شاشەی نێوان 4K و8K  جیا بکاتەوە و ئەمەش مشتومڕی دروست کردوە لەسەر بەکاربەران تەکنەلۆژیا.

توێژینەوەکە لە گۆڤاری زانستی زانکۆی کامبریجدا بڵاوکراوەتەوە و بە هاوکاری تاقیگەی واقیعی مەجازی مێتا ئەنجامدراوە، دەریدەخات تەنانەت لە تەلەفزیۆنە گەورەکانی ماڵەوەدا، زیادکردنی روونی لە 4K  بۆ 8K  هیچ کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ئەزموونی بینین نییە.

بەپێی توێژینەوەکە، مێشکی مرۆڤ بە شێوەیەکی سروشتی وردەکارییە ونبووەکان "دروستدەکاتەوە" و توانای چاو بۆ جیاکردنەوەی پێکسڵەکان زۆر سنووردارترە لە تەکنەلۆژیای ئەمڕۆ.

توێژەران دەڵێن؛ بۆ تەلەفزیۆنێک کە قەبارەکەی نزیکەی 44 ئینج( 110)سم بێت، لە دووری دوو بۆ سێ مەترەوە، جیاوازی نێوان ئەو دوو رونییە بە کردەوە نابینرێت و لە چاوی مرۆڤدا یەک کوالێتییان هەیە.

ئەنجامی ئەم توێژینەوەیە  مشتومڕێکی زۆری لەسەر "بەکاربەریی تەکنەلۆژیا" دروستکردووە؛ بابەتێک کە نیشان دەدات کە گرنگیدان تەنها بە زیادکردنی رونی هەمیشە بە مانای باشتربوونی راستەقینە لە کوالیتی وێنەدا نییە..

داواکاری گشتیی هەرێمی نۆڤۆسیبیرسک لە روسیا رایگەیاند، دادگایەکی ئەو شارە سزای 10 ساڵ و یەک مانگ زیندانی بەسەر ژنێکدا سەپاندووە، بەهۆی ئەوەی هەوڵیداوە بە قاچاخ مادەی هۆشبەر لە هۆڵی دادگا لە رێگەی ماچەوە بگەیەنێتە خۆشەویستەکەی.

بەگوێرەی زانیارییەکان، ژنەکە ماددەی هۆشبەری کڕیوە و هێناویەتی بۆ دادگای نۆڤۆسیبیرسک، دوای ئەوەی چاوەڕوانی خۆشەویستەکەی کردوە، ماددەکەی کردوەتە ناو دەمی و ئەفسەرێکی ئاسایشی دادگاش یاوەری ژنەکە بووە، کە لە دۆسیەیەکی تاوانکاریدا بانگهێشتکرابوو بۆ دانیشتن.

ژنەکە کاتێک خۆشەویستەکەی دەبینێت، ماچێکی لێوی دەکات و لەو رێگەیەوە  ماددەی هۆشبەرەکە دەگوازێتەوە بۆ خۆشەویستەکەی، بەڵام وا دیارە بەخت یاوەری نابێت، چونکە ئەفسەرێکی ئاسایشی دادگا پێیان دەزانێت و  تێبینی ئەوە دەکات کە رودەدات و  فێڵەکەیان ئاشکرا دەکات،  دەستیش بەسەر ماددەی هۆشبەرەکەدا دەگیرێت.

 داواکاری گشتی لەبارەی روداوەکەوە رایگەیاندووە، دوای لێکۆڵینەوە لە تاوانەکە دادگا سزای دەساڵ و مانگێکی بەسەر ژنەکەدا سەپاندووە.