کەناڵی حەدەس بڵاویکردوەتەوە، حکومەتی ئێران بە رەسمی کۆتایی بەو گومانانە هێنا لەبارەی بەشداریکردنی هەڵبژاردەی تۆپی پێی وڵاتەکەی لە مۆندیالی 2026، ئامادەیی تەواوی خۆی بۆ گەشتکردن بۆ ئەمریکای باکور راگەیاند.

کەناڵی حەسەدە رایگەیاند، وتەبێژی حکومەتی ئێران، لە رێگەی تەلەفزیۆنی رەسمی وڵاتەکەیەوە جەختی لەوەکردەوە، هەڵبژاردەی نیشتمانیی ئێران ئامادەیە بۆ بەشداریکردن لە یارییەکانی مۆندیالی 2026، کە بڕیارە لە وڵاتانی ئەمریکا، کەنەدا و مەکسیک بەڕێوەبچێت.

ئاماژەی بەوە کرد، هەڵبژاردەی وڵاتەکەیان هەموو هەوڵێک دەدات بۆ ئەوەی بەشداریکردنێکی "سەرکەوتووانە و مایەی شانازی" پێشکەش بکات.

هاوکات دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا دوای لە ئیتاڵیا کردبوو لە جێگەی ئێران بەشداری لە مۆندیالی 2026 بکات، لەلای خۆشیەوە وەزیری دەرەوەی ئیتاڵیا رایگەیاند، پێیان شەرمە بچینە جێگەی ئێران بۆ بەشداریکردن لە مۆندیال.  

ئەم راگەیاندنە لە کاتێکدایە کە بەهۆی گرژییەکانی ئەم دواییەی نێوان تاران و واشنتۆن، گومان هەبوو لەوەی ئایا ئێران رێگە بە وەرزشوانانی دەدات گەشتی ئەمریکا بکەن یان نا، بەڵام وتەبێژەکەی حکومەت ئەو مشتومڕانەی کۆتایی پێهێنا.

ئەم بڕیارەی تاران وەک ئاماژەیەکی "دیپلۆماسی وەرزشی" دەبینرێت لە کاتێکدا ناوچەکە لەوپەڕی ئاڵۆزی و ململانێی سەربازیدایە، چاوەڕوان دەکرێت ئامادەبوونی هەڵبژاردەی ئێران لەسەر خاکی ئەمریکا ببێتە جێی سەرنجی میدیا جیهانییەکان، بەتایبەت لەم رەوشە هەستیارەی ئێستای نێوان هەردوو وڵاتدا.

بەگوێرەی دوایین ئامارەکانی پەیمانگای ئاماری تورکیا، رێژەی منداڵان تەنها %24.8ی کۆی گشتی دانیشتوانی ئەو وڵاتە پێکدەهێنن، ئەمەش دابەزینێکی بەرچاوە بەراورد بە ساڵی رابردوو کە %25.5 بووە، کە ئەمەش بەردەوامیی رەوتی دابەزینی گەشەی دانیشتوان پشتڕاست دەکاتەوە.

لە کۆتایی ساڵی 2025 دا، ژمارەی دانیشتوانی تورکیا گەیشتووەتە نزیکەی 86.1 ملیۆن کەس، کە لەو ژمارەیە 21.3 ملیۆنیان منداڵ و مێرمنداڵن (تەمەن خوار 17 ساڵ).

ئەم گۆڕانکارییە دیمۆگرافییە کاتێک دەردەکەوێت کە بەراورد بکرێت بە ساڵی 1970، کاتێک منداڵان %48.5ی کۆمەڵگەیان پێکدەهێنا، پاشان لە نەوەدەکاندا بۆ %41.8 دابەزی.

پێشبینییەکان بۆ داهاتوو
پێشبینییەکان ئاماژە بەوە دەکەن ئەگەر ئەم رەوتە بەردەوام بێت، رێژەی منداڵان تا ساڵی 2100 بۆ %14.5 دادەبەزێت، بەڵام لە باشترین سیناریۆدا، ئەگەر سیاسەتەکانی هاندانی منداڵبوون سەرکەوتوو بن، رێژەکە لە کۆتایی سەدەدا لە دەوروبەری %18.6 جێگیر دەبێت.

هەژاری و خوێندن
سەرەڕای کەمبوونەوەی رێژەیان، منداڵان لە تورکیا رووبەڕووی گوشاری ئابووری دەبنەوە؛ ئامارەکان دەری دەخەن کە %36.8ی منداڵان لەژێر مەترسیی هەژاری یان پەراوێزخستنی کۆمەڵایەتیدان، کە ئەمەش زۆر زیاترە لە تێکڕای گشتی هەژاری لە وڵاتدا کە %27.9ـە.

بەراوردکاری لەگەڵ ئەوروپا
تورکیا هێشتا خاوەنی کۆمەڵگەیەکی گەنجترە بەراورد بە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا، رێژەی منداڵانی تورکیا (%24.8) لە پێش ئیرلەندا دێت کە بە %22.7 لە پلەی یەکەمی یەکێتییەکەدایە، لە کاتێکدا ماڵتا و ئیتاڵیا بە نزیکەی %14 لە کۆتایی لیستەکەدان.

کەمبوونەوەی هاوسەرگیریی پێشوەختە
وەک وەرچەرخانێکی ئەرێنی کۆمەڵایەتی، ئامارەکان دابەزینێکی توندیان لە هاوسەرگیریی کچانی تەمەن ١٦-١٧ ساڵ تۆمار کردووە؛ رێژەکە لە %7.3 لە ساڵی 2002 وە بۆ تەنها %1.5 لە ساڵی 2025 دابەزیوە، ئەمەش نیشانەی بەرزبوونەوەی هۆشیاری و گۆڕانی یاسا و بنەما کۆمەڵایەتییەکانە.

لە 22ی نیسانی1370 دا، بە فەرمانی شارلی پێنجەم، پاشای فەرەنسا، بەردی بناغەی قەڵای "باستێل" دانرا.

 لە بنەڕەتدا ئەم قەڵایە بۆ پاراستنی پاریس لە هێرشەکانی ئینگلتەرا لە کاتی "جەنگی سەد ساڵە"دا دروستکرا، بەڵام مێژوو چارەنووسێکی دیکەی بۆ نووسیبوو.

باستێل تەنها بینایەکی ئاسایی نەبوو، بەڵکو قەڵایەکی زەبەلاح بوو لە هەشت بورجی بەرز پێکهاتبوو کە بەرزی هەر یەکێکیان 30 مەتر بوو.

 دەوروبەری قەڵاکە بە خەندەقێکی قووڵ دەورەدرابوو کە پانییەکەی زیاتر لە 24 مەتر بوو، ئەم شوێنە کە بڕیار بوو قەڵغان بێت، لە سەردەمی کاردیناڵ ریچیلیۆ لە سەدەی حەڤدەیەمدا، گۆڕدرا بۆ زیندانێکی فەرمیی دەوڵەت و بوو بە هێمای ستەمکاریی رەهای پاشایەتی.

زیندانی باستێل شوێنی سزادانی ئەوانە بوو کە هەوڵی هەڵاتنیان دەدا، شوێنێکی شێدار و تاریک، لە زستاندا دەبووە بەفرگر و لە هاویندا لەبەر گەرما دەکوڵان، ترسناکترین شت "نامەی پاشایەتی" بوو، کە رێگەی دەدا کەسەکە بۆ کاتێکی نادیار و بەبێ دادگایی زیندانی بکرێت.

زیندانییە بەناوبانگەکان و دەمامکە ئاسنینەکە

باستێل میوانداری زۆر کەسایەتی کردووە، لەوانە:

• ڤۆڵتێر: شاعیر و فەیلەسووفی ناودار کە دوو جار بەهۆی شیعرەکانییەوە زیندانی کرا.

• مارکیز دی ساد و نیکۆلا فۆکیێ.

• پیاوە دەمامکە ئاسنینەکە: تەمومژاوییترین زیندانی کە تا ئێستاش ناسنامەکەی بە نادیاری ماوەتەوە.

١٤ی تەمموز؛ رۆژی روخانی بتە شووشەییەکە

هەرچەندە لە کۆتایی سەدەی هەژدەیەمدا ژمارەی زیندانییەکان کەم ببووەوە، بەڵام باستێل لە ویژدانی خەڵکدا وەک "دێوەزمەی ستەم" مابووەوە. لە 14ی تەمموزی 1789، جەماوەری تووڕە هێرشیان کردە سەر قەڵاکە. هەرچەندە تەنها 7 زیندانی تێدا بوو، بەڵام رووخانی باستێل و کوژرانی فەرماندەکەی، بوو بە ئایکۆنی کۆتاییهاتنی دەسەڵاتی رەها و دەسپێکی شۆڕشی فەرەنسا.

دەسەڵاتدارانی ئێران مەرجی بەشداریی هەڵبژاردەی نیشتمانیی وڵاتەکەیان لە جامی جیهانیی ٢٠٢٦ بە دابینکردنی گرەنتی ئەمنی تەواو بۆ یاریزانان لە خاکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەبەستنەوە.

ئاژانسی تەسنیم لە زاری ئەحمەد دونیا مالی، وەزیری وەرزشی ئێران بڵاویکردەوە، کە هەڵبژاردەی ئێران تەنها لەو کاتەدا گەشتی ئەمریکا دەکات کە سەلامەتی وەفدەکەی بە تەواوی مسۆگەر بکرێت. 

وەزیر ئاماژەی بەوەش کردبوو کە داوای گواستنەوەی یارییەکانی ئێرانیان بۆ مەکسیک کردبوو، بەڵام فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی تۆپی پێ (FIFA) ئەو داواکارییەی رەتکردەوە.

پێشتر وەزیری وەرزش لە سەرەتای مانگی ئازاردا رایگەیاندبوو، کە بەهۆی گرژییە سیاسییەکانی نێوان تاران و واشنتن، کەشێکی گونجاو بۆ بەشداریی هەڵبژاردەکە لەم پاڵەوانێتییەدا لەئارادا نییە.

جێی وەبیرهێنانەوەیە، تیروپشکی جامی جیهانی ٢٠٢٦ ئێرانی لە کۆمەڵەی حەوتەمدا لەگەڵ هەریەکە لە هەڵبژاردەکانی بەلجیکا، میسڕ و نیوزیلەندا داناوە و بڕیارە یارییەکانی لە شارەکانی لۆس ئەنجلۆس و سیاتڵ لە نێوان ١١ی حوزەیران تا ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ بەڕێوەبچن.

کەرتی سووتەمەنی لە دامەزراوەی حکومی "رۆساتۆم"، لە میانی کۆڕبەندی نێودەوڵەتی "ENWEX-2026"، یەکەم رۆبۆتی گەڕۆکی بۆ شەحنکردنەوەی ئۆتۆمبێلی کارەبایی لەسەر ئاستی ڕووسیا ئاشکرا کرد.

ئەم وێستگەی شەحنکردنەوەیە دەتوانێت بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە شوێنە دیاریکراوەکانی وەک پارکینی ئۆتۆمبێل، سەنتەرە بازرگانییەکان، کۆمەڵگە نیشتەجێبوونەکان یان کەنار شەقامەکان هاتوچۆ بکات.

 بە پێچەوانەی وێستگە باوەکان، شۆفێر پێویست ناکات بچێتە لای وێستگەکە، بەڵکو لە رێگەی ئەپڵیکەیشنێکی مۆبایلەوە رۆبۆتەکە بانگ دەکات و رۆبۆتەکە ڕاستەوخۆ دەگاتە لای ئۆتۆمبێلەکەی.

پڕۆژەکە پشت بە پاتریی لیتیۆم-ئایۆنی ناوخۆیی ڕووسیا دەبەستێت و کۆمپانیای "Centrotech Engineering" گەشەپێدەری سەرەکییەتی، بڕیاریشە لە داهاتوودا لەلایەن کۆمپانیاکانی بەڕێوەبردنی خانووبەرە و ژێرخانی کارەباییەوە سوودی لێ وەربگیرێت.

لەناو جەرگەی باخچەی ئاژەڵانی نیشتمانی لە واشنتون، چیرۆکێکی کاریگەر و پڕ لە جوانیی مرۆیی لەناو جیهانی ئاژەڵاندا لەدایکبوو، کە تێیدا بێچووە فیلێکی ئاسیایی بە ناوی "لین مای"، توانی سەرنجی ملیۆنان بینەر لە سۆشیاڵ میدیا بۆ لای خۆی رابکێشێت.

"نی لین"ی دایک، دوای لەدایکبوونی بێچووەکەی لە مانگی شوباتدا، نەک هەر شیری پێ نەدا، بەڵکو بە رەفتارێکی توند و دوژمنکارانە "لین مای" بچکۆلانەی لەخۆی دوورخستەوە، ئەم دیمەنانە لە سۆشیاڵ میدیا بوونە جێی خەم و پەژارەی هەوادارانی سروشت.

لەو کاتەی هەموان نیگەرانی ژیانی "لین مای" بوون، فیلێکی دیکە بە ناوی "سوارنا" هەموو هاوکێشەکانی گۆڕی. 
سوارنا کە پێشتر تامی دایەنیی نەکردبوو، وەک پاڵەوانێکی بێدەنگ هاتە پێش و باوەشی میهرەبانی بۆ بێچووە تەرەبووەکە کردەوە.

تیمی چاودێری دەڵێن: ئەوەی سوارنا ئەنجامی دەدات کارێکی سیحراوییە، ئەو توانیویەتی هاوسەنگییەکی ورد لە نێوان پاراستنی 'لین مای' و پێدانی ئازادی بۆ یاریکردن دروست بکات، وەک ئەوەی ساڵانێکی زۆر بێت ئەزموونی دایەنیی هەبێت.

تڕێندێکی جیهانی و سۆزێکی بێ سنوور
ئێستا ڤیدیۆکانی "لین مای" کە بەدوای "سوارنا"دا رادەکات و لەگەڵیدا فێری جووڵە دەبێت، بوونەتە پڕبینەرترین ڤیدیۆکانی سۆشیاڵ میدیا. بەکارهێنەران ئەم چیرۆکە بە "درامایەکی ڕاستەقینەی ژیان" ناو دەبەن و هەموان چاوەڕێی ساتەکانی گەورەبوونی ئەم بێچووە فیلە دەکەن کە توانی لە رەتکردنەوەی دایکی تێپەڕێت و ببێتە سیمبولی "سۆزی جێگرەوە".

 

 دوای تێپەڕبوونی 80 ساڵ بەسەر داهێنانیدا، قاوەی هێلکە جارێکی تر لە سۆشیاڵ میدیا بووەوە بە باو و ملیۆنان بینەری کۆکردەوە، و بەشێک وەک شاژنی قاوەکان دەیبینن و بەشەکەی تریش بە سەرچاوەی نەخۆشی دادەنێن.

ئەم خواردنەوەیە کە بە "کافی ترونگ" ناسراوە، لە زەردێنەی هێلکەی خاو، شەکر و شیری خەست دروست دەکرێت، تێکەڵەکە ئەوەندە تێکەڵ دەکرێت تا دەبێتە کرێمێکی خەست و وەک "مارشمێلۆ" دەردەکەوێت، پاشان دەکرێتە سەر کوپێک قاوەی تاڵ.

سەرەڕای جوانی و تامە شیرینەکەی، پزیشکان هۆشداری توند دەدەن لە وبارەیەوە چونکە هێلکەی خاو مەکۆیەکی گەورەی بەکتریای سالمۆنێلایە، کە دەبێتە هۆی ژەهراویبوونی، هەروەها خواردنی هێلکەی نەکۆڵاو ناهێڵێت جەستە سوود لە ڤیتامینەکانی گرووپی B وەربگرێت.

لە ئینستاگرام، مشتومڕێکی گەرم لە نێوان بەکارهێنەران دروست بووە، هەندێک دەڵێن: ئەمە باشترین تامی قاوەیە کە چەشتبێتم، لە بەرانبەردا هەندێکی تر دەڵێن: ئەمە کوپێکە لە بەکتریای سالمۆنێلا نەک قاوە!

 

 

لیۆنێل مێسی، ئەستێرەی ئەرجەنت و  یانەی ئینتەر میامی، لەگەڵ یەکێتیی تۆپی پێی ئەرجەنتین روبەڕووی سکاڵایەکی یاسایی بوونەتەوە کە لەلایەن کۆمپانیای(Fed Music Group) لە دادگای ناوچەی مایامی-دەید تۆماری کردووە، کۆمپانیاکە مێسی و یەکێتی تۆپی پێی ئەرجەنتینی بە فێڵکردن و پێشێلکردنی گرێبەست تۆمەتبار کردووە.

کۆمپانیاکە مێسی بەوە تۆمەتبار دەکار،  کە بنەمای گرێبەستێکی 7 ملیۆن دۆلاریی شکاندووە، بەهۆی ئەوەی ساڵی رابردوو بەشداریی لە یارییەکی نمایشیدا نەکردووە و بەڵێنی بەشداریکردنیشێ داوە.

بەپێی بەڵگەنامەکانی دادگا، کۆمپانیاکە، مافی تایبەتی رێکخستنی یارییە دۆستانەکانی ئەرجەنتینی بەرانبەر ڤەنزوێلا و پۆرتۆ هەبووە، بەو مەرجەی مێسی کەمتر لە 30 خولەک یاری بکات، بەڵام مێسی لە یاریی یەکەمدا تەنیا وەک بینەر لەنێو یاریگا بووە و رۆژی دواتر بۆ یانەی ئینتەر میامی یاریی کردووە.

کۆمپانیاکە جەخت دەکاتەوە کە بەهۆی ئامادەنەبوونی مێسی و کەمبوونەوەی فرۆشی بلیتەکان، ملیۆنان دۆلار زیانیان بەرکەوتووە.

سەرەڕای تۆمارکردنی سکاڵەکە لەلایەن کۆمپانیایی (Fed Music Group) تا ئێستا مێسی و یەکێتی تۆپی پێی  ئەرجەنتینیهیچ لێدوانێکی رەسمیان لەسەر ئەو کەیسە نەداوە.

ئەمریکا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی جەنگی جیهانی؛ پنتاگۆن کارگەکانی ئۆتۆمبێل دەکاتە کارگەی چەک.

وەزارەتی جەنگی ئەمریکا 'پنتاگۆن' بەهۆی کەمبوونەوەی جبەخانەکانی، دانوستان لەگەڵ کۆمپانیا زەبەلاحەکانی وەک "جەنەراڵ مۆتۆرز" و "فۆرد" دەکات بۆ ئەوەی هێڵی بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێل و دەستی کار بۆ دروستکردنی تەقەمەنی و کەرەستەی سەربازی بەکاربهێنێت.

بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"، لێپرساوانی باڵای پنتاگۆن لەگەڵ بەڕێوەبەرانی ئەو کۆمپانیایانە کۆبوونەتەوە تا باس لە ئەگەری گۆڕینی ئاڕاستەی کارگەکانیان بکەن بۆ پشتگیریکردنی پیشەسازی سەربازی، ئەمەش دوای ئەوەی کۆگا ستراتیژییەکانی چەک و تەقەمەنی ئەمریکا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کردووە.

رۆژنامەکە ئاشکرایکردووە، ناردنی بڕێکی یەکجار زۆری چەک بۆ ئۆکراین پەستانێکی گەورەی خستووەتە سەر جبەخانەکانی ئەمریکا.

هاوکات ئۆپەراسیۆنە سەربازییە هاوبەشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران، بوونەتە هۆی خەرجکردنی بڕێکی زۆر لە تەقەمەنی و پێویستی بە پڕکردنەوەی خێرای کۆگاکان هەیە.

واشنتۆن ترسی هەیە لە تەشەنەسەندنی شەڕ لە چەندین بەرەی جیاوازدا، ئەمەش وایکردووە پەنا بۆ چارەسەری خێرا و نائاسایی ببات.

چاودێران پێیان وایە ئەم هەنگاوە هاوشێوەی جەنگی جیهانی دووهەمە کە ئەمریکا پەیڕەوی کرد، کاتێک کارگەکانی ئۆتۆمبێل گۆڕدران بۆ هێڵی بەرهەمهێنانی تانک و فڕۆکەی جەنگی.

ئەم وەرچەرخانە لە بیرۆکەی پیشەسازی ئەمریکادا ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە چیتر بەرهەمهێنانی سەربازی تەنیا لە ئەستۆی کۆمپانیا بەرگرییەکان نییە، بەڵکو کەرتە مەدەنییە ستراتیژییەکانیش دەگرێتەوە.

ئەگەر ئەم پلانە جێبەجێ بکرێت، دەبێتە گەورەترین پڕۆسەی گۆڕینی ئاڕاستەی پیشەسازی مەدەنی لە ئەمریکا لە دوای چەندین دەیەی ڕابردوو، کە دووبارە پەیوەندی نێوان ئابوری مەدەنی و ئامێری سەربازی ئەمریکا لەم قۆناغە پڕ گرژییەدا دادەڕێژێتەوە.

کەشتیوانانی ئارتیمیس 2، دوای گەشتێکی مێژویی بۆ دەوری مانگ و تۆمارکردنی زانیاری نوێی زانستی  ئێستا لە قۆناغەکانی کۆتایی گەشتە 10 رۆژەکەیاندان، ئەویش گەڕانەوەیە بۆ ناو بەرگەهەوای زەوی و نیشتنەوە لە زەریای هێمن.

لەم ئەرکەدا، رید وایزمن، ویکتۆر گلاوەر و کریستینا کوک لە ئەمریکا، لەگەڵ جێرمی هێنسن لە کەنەدا، توانییان زیاتر لە هەر مرۆڤێکی تر لە زەوی دوور بکەونەوە؛ گەشتێک کە وەک هەنگاوێکی سەرەکی بۆ نیشتنەوەی مرۆڤ لەسەر روی مانگ لە داهاتوودا هەژمار دەکرێت.

بڕیارە ئەم چوار کەشتیوانە رۆژی هەینی، سەعات پێنجی ئێوارە بە کاتی کالیفۆڕنیا، کە دەکاتە رۆژی شەممە و بە نزیکەیی  سەعات سێی بەرەبەیان بە کاتی هەرێم لە نزیک کەناراوەکانی سان دیێگۆ بنیشنەوە.

راستەوخۆش دوای نیشتنەوەکە، تیمەکانی ناسا و هێزە سەربازییەکان هاوکارییان دەکەن بۆ چوونە دەرەوە لە کەپسولەکە و گواستنەوەیان بۆ سەر کەشتییەکی تایبەتی فریاگوزاری.

چوار کەشتیوانەکە، لە ئەرکەکەیاندا، تا ئێستا دەستکەوتی گەورەیان هەبووە و وێنەی سەرنجڕاکێشی مانگیان تۆمار کردووە، بەڵام بەرپرسانی ناسا جەخت دەکەنەوە، کە هێشتا زوە بۆ راگەیاندنی سەرکەوتنی کۆتایی

لای خۆشیەوە ئامیت کشاتریا، جێگری بەڕێوەبەری ناسا، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، تەنها کاتێک دەتوانین ئاهەنگ بگێڕین کە ستافەکە بە تەندروستییەکی تەواوەوە گەیشتبنە سەر زەوی و  لەو ساتەدا دەتوانن هەستەکانیان دەربڕین و باس لە سەرکەوتنی ئەرکەکە بکەن.

لە كاتێكدا یانەكان دەگەنە ئاست بەرزیان و لەوپەڕی هێزی خۆیاندا دەبن بۆ یەكلایكردنەوەی نازناوەكان بەڵام لەناكاودا یارییە نێودەوڵەتیەكان نزیكن لەوەی خەرمانی ساڵێكی یانەكان گڕ تێبەردەن 

یانەی ئارسناڵ یەكێكە لەو یانانەی كە لە یارییە نێودەوڵەتیەكاندا گەورەترین لێدانی بەهۆی پێكانی یاریزانەكانی بەركەوتووە كە هەریەك لە دیكلاین رایس و ساكا و مادویكا دووچاری پێكان بوون

لە نوێترین هەواڵدا هاتووە كە پییرۆ هینكابی بەرگریكاری گەنەرزو هەڵبژاردەی ئیكوادۆر دووچاری پێكان بووەو كەمپی راهێنانی هەڵبژاردەكەی جێهێشت . 

هانز فلیك و ئیدارەی بارسێلۆنا نیگەرانن لە یەكێتی تۆپی پێی بەرازیل و كارلۆ ئەنچیلۆتی 

لە رۆژی یارییەكانی فیفا لە یارییەكی دۆستانە هەردوو هەڵبژاردەی بەرازیل و فەڕەنسا بەیەك گەیشتن و یارییەكەش بەسودی كەڵەشێرەكان كۆتایی هات ، ئەوەی لەو یارییەدا بووە مایەی نیگەرانی و دڵتەنگی هاوشانی شكستەكەی سیلیساو لە هەمان كاتدا رافینیای ئەستێرەی یانەی بارسێلۆنا دووچاری پێكان بوو ، ئەوەش هەواڵێكی ناخۆش بوو بۆ فلیك و ستافەكەی بەوەی لە تواناكانی ئەو ئەستێرە ئەسمەرە بێبەش دەبن لە شەش یاریی داهاتووی تیپەكەیان ، لای خۆیانەوە هانز فلیك و ستافەكەی ئەوەیان راگەیاندووە كە دەبوو ئەنچیلۆتی رەچاوی بارودۆخی ئەو یاریزانەی بكردایەو پێویستی نەدەكرد لەسەرەتاوە یاریی بكردایە بەوەی یاریزانەكە لەم وەرزەدا پێكانی دیكەی هەبووەو ترس هەبووە لە دووبارە بونەوەی. 

 

لە کتێبە نوێیەکەیدا بە ناونیشانی "بەو شێوەیە بەرشەلۆنەمان رزگار کرد"، خوان لاپورتا، سەرۆکی یانەی بەرشەلۆنە، وردەکارییەکی تێر و تەسەل دەربارەی پێنج ساڵی سەرۆکایەتییەکەی و ئەو ئانگارییە داراییە گەورانەی رووبەڕووی بوونەتەوە، دەخاتەڕوو.، باس لە هۆکاری نوێنەکردنەویە گرێبەستەکەی لیۆنێل میسیش دەکات.

لابورتا لە کتێبەکەیدا ئاماژە بەوە دەکات، کە پرسی نوێکردنەوەی گرێبەستی لیۆنێل مێسی یەکێک بووە لە ئاڵۆزترین کێشەکان، بە جۆرێک یانەکە پێشنیازێکی جیاوازی بۆ مانەوەی مێسی پێشکەش کردبوو، کە بریتی بوو لە گرێبەستێکی درێژخایەن بە شێوازی خواستن بۆ خولی ئەمریکی، بەڵام رابیتەی خولی ئیسپانی (لالیگا) ئەو بیرۆکەیەی رەتکردەوە و مەرجی واژۆکردنی رێککەوتنی سندوقی "CVC"ی بۆ فرۆشتنی مافی پەخشی تەلەفزیۆنی بۆ ماوەی 50 ساڵ بەسەردا سەپاندن، کە لابورتا بە زیانبەخش بۆ داهاتووی بەرشەلۆنە ناوی بردووە.

هەروەها لابورتا ئەوەش ئاشکرا دەکات، کە تەنانەت دوای کۆتایی هاتنی ماوەکەی لە پاریس سانجێرمان، هەوڵی گەڕاندنەوەی مێسییان داوە و رەشنووسی گرێبەستێکی بۆ باوکی مێسی ناردووە، بەڵام لە کۆتاییدا خێزانی مێسی بڕیاریاندا بەرەو ئینتەر میامی بڕۆن بۆ ئەوەی لە ژێر پەستانی کەمتردا یاری بکات.

ئەمە لە کاتێكدایە، لە ئێستادا لاپورتا کاندیدە بۆ پۆستی سەرۆکایەتی یانەی بەرشەلۆنە و لە سەختترین کێشەکانی بەردەمی لاپۆرتا کە رووبەڕووی بوەتەوە و تا ئەمڕۆش بەردەوامە نوێنەکردنەوەی گرێبەستەکەی لیۆنیل میسییی ئەرجەنتینییە.

​چەند توێژینەوەیەکی زانستی نوێ، کە لە زانکۆ بەناوبانەگەکانی  جیهان بڵاوکراوەنەتەوە دەریدەخەن،رۆژوگرتن، جیا لە ئەرکە دینییەکەی  گۆڕانکاریی ریشەیی لە سیستەمی بایۆلۆژی جەستەی مرۆڤدا دروست دەکات و چەندین سودی تەندروستی بۆ جەستە هەیە.

لە زنجیرەیەک توێژینەوەی نوێدا، کە لە زانکۆکانی هارڤارد و ستانفۆرد ئەنجامدراون، زانایان گەیشتوونەتە چەند ئەنجامێکی ئەرێنی،  بەپێی راپۆرتێکی زانکۆی هارڤارد، رۆژووگرتن دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی بەرگری خانەکان بۆ ئینسۆلین، ئەمەش وەک چارەسەرێکی سروشتی بۆ رێگریکردن لە نەخۆشی شەکرەی جۆری دووەم ئەژمار دەکرێت.

لایەکی ترەوە، توێژەرانی بەشی پزیشکی لە زانکۆی ستانفۆرد لە رێگەی تاقیکردنەوەیەکی نوێی زانستییەوە سەلماندوویانە، کە رۆژوگرتن دەبێتە هۆی چالاککردنی پڕۆتینێکی دەگمەن لە مێشکدا بە ناوی BDNF، کە ئەم پڕۆتینە وەک "خۆراکی دەمارەکان" کار دەکات و یارمەتی گەشەکردنی خانە نوێیەکانی مێشک دەدات.

توێژەرانی زانکۆی تۆکیۆش  پشتراستیان کردوەتەوە، لە کاتی رۆژوودا جەستە دەست دەکات بە "خۆخاوێنکردنەوە" و لەناوبردنی خانە پیر و تێکچووەکان.

 ئەم دۆزینەوەیە کە لە گۆڤاری Nature بڵاوکراوەتەوە، ئاماژە بەوە دەکات، کە رۆژوگرتن دەبێتە هۆی بەهێزکردنی سیستەمی بەرگری و پاراستنی مێشک لە نەخۆشییەکانی وەک ئەلزهایمەر لە رێگەی زیادکردنی پرۆتینی BDNF کە گەشەی دەمارەکان دەپارێزێت.

گەنمەشامی یەکێکە لە باوترین ئەو سوکەژەمەی لە جیهاندا دەخورێت، زۆر جار وەک جۆرێک لە چەرەسات بۆ بەرێکردنی کات و زۆرجاری دیش وەک ژەمێکی، بەڵام بۆ تووشبوانی نەخۆشی شەکرە یان ئەوانەی چاودێری ئاستی شەکرەی خوێنیان دەکەن، پرسیاری ئەوە دروست دەبێت کە ئایا ئەم خواردنە کاریگەریی نەرێنی لەسەر تەندروستییان هەیە؟

گەنمەشامی لە گروپی کاربۆهیدراتە ئاڵۆزەکانە، کە لە کاتی هەرسکردندا دەگۆڕێت بۆ گلوکۆز و دەچێتە ناو خوێن، بەڵام بەهۆی بونی رێژەیەکی باش لە ریشاڵە خۆراکییەکان، پرۆسەی هەرسکردن و مژینی شەکر خاو دەکاتەوە، ئەمەش رێگری دەکات لە بەرزبونەوەی خێرا و لەناکاوی ئاستی گلوکۆز بە بەراورد بەو خۆراکانەی شەکری دەستکردیان تێدایە.

کاریگەری گەنمەشامی لەسەر شەکرە تەنیا پەیوەست نییە بە جۆرەکەیەوە، بەڵکو پەیوەندی بە بڕی خواردنەکەیەوە هەیە. کوپێک پەتەپەتە کە بە هەوای گەرم ئامادە کرابێت، بڕێکی دیاریکراو کاربۆهیدراتی تێدایە، بەڵام خواردنی بڕێکی زۆر وەک ئەوەی لە سینەماکاندا پێشکەش دەکرێت، بڕێکی زۆر کاربۆهیدرات دەدات بە جەستە و دەبێتە هۆی بەرزبونەوەی شەکرەی خوێن، بۆیە شارەزایانی خۆراک رێنمایی دەدەن کە بە بڕی مامناوەند بخورێت.

هەموو جۆرەکانی گەنمەشامی وەک یەک نین؛ ئەو جۆرەی بە هەوای گەرم و بێ کەرە و شەکر ئامادە دەکرێت، کەمترین کاریگەری لەسەر شەکرەی خوێن هەیە. لە بەرانبەردا، زیادکردنی کەرە، زەیتە دەستکردەکان، شەکر و کارامێل، نەک هەر کالۆری زیاد دەکەن، بەڵکو کاریگەری راستەوخۆیان لەسەر بەرزکردنەوەی ئاستی گلوکۆز دەبێت و جۆرە شیرینکراوەکان بە مەترسیدارترین جۆر دادەنرێن.