وەك ئامادەكارییەك بۆ نیشتنەوەی هەمیشەیی لەسەر رووی مانگ  و بەئومێدی دۆزینەوەی گازێكی دەگمەن، ناسا چوار كەشتیوان بە بەهای نزیكەی 10 ملیار دۆلار دەنێرێتە خولگەی مانگ.

ئاژانسی بۆشایی ئاسمانیی ئەمریكا-ناسا رایگەیاند، لە ئێستادا سەرقاڵی ئامادەكاری چڕن بۆ ناردنی چوار كەشتیوان بۆ خولگەی مانگ لە چوارچێوەی گەشتی ئاریتمس-دوو كە بڕیارە گەشتەكە لە پێنجی شوباتی ئەمساڵ لە ویلایەتی فلۆریداوە بە ئاراستەی مانگ  دەستپێبكات.

ئاژانسەكە روونیشیكردووەتەوە، تیمی گەشتەكە پێكهاتوون لە سێ ئەمریكی و كەشتیوانێكی كەنەدی، كە پێكەوە بۆ ماوەی 10 رۆژ بە دەوری مانگدا دەخولێنەوە. ئامانجیش لە گەشتەكە ئامادەكارییە بۆ دووبارەی نیشتنەوەی مرۆڤ لەسەر رووی مانگ  لە ساڵی 2027 یان 2028دا.

ناسا دەشڵێت، دەیانەوێت لە رێگەی ئەم پڕۆژەیەوە ژێرخانێكی تەكنەلۆژی و بنكەیەكی هەمیشەیی لەسەر مانگ  دروست بكەن، بە مەبەستی دەرهێنانی گازی دەگمەنی هیلیۆم-سێ و ئامادەكاری بۆ گەشتە دوورەكانی مەریخ.

كۆنگرێسی ئەمریكا رەزامەندی دەربڕیوە بۆ تەرخانكردنی بڕی 9.9 ملیار دۆلار بۆ ئەم قۆناغە و كۆمپانیاكانی وەك سپەیس ئێكس و بۆینگ یش هاوكاری ناسا دەكەن بۆ سەرخستنی ئەو گەشتە مێژووییە.

ئەو گەشتە لە دوای ساڵی 1969وە دەبێتە گەورەترین هەنگاوی مرۆڤایەتیی بەرەو قوڵاییەكانی بۆشایی ئاسمان.

ئامێرێکی نوێ کە بە تەکنەلۆژیای زیرەکیی دەستکرد کاردەکات، لە چین سەرکەوتنی بەدەستهێنا لە دەستنیشانکردنی حاڵەتە سەرەتاییەکانی شێرپەنجەی پەنکریاس کە پزیشکەکان نەیانتوانیوە لەرێگەی پشکنینەکانەوە هەستی پێ بکەن، ئەمەش هیواکان بۆ رزگارکردنی ژیانی نەخۆشەکان زیاد دەکات.

شێرپەنجەی پەنکریاس یەکێکە لە کوشندەترین جۆرەکانی شێرپەنجە، رێژەی مانەوە لە ژیان بۆ ماوەی پێنج ساڵ دوای توشبوون تەنها نزیکەی 10%ـە، هۆکارەکەشی دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی نیشانەکانی درەنگ دەردەکەون و ئاشکراکردنی لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا ئەستەمە.

رۆژنامەی "نیویۆرک تایمز"ی ئەمریکی بڵاویکردەوە، ئامێرەکە ناوی "پاندا" (PANDA)یە و لەلایەن توێژەرانی کۆمپانیای عەلی بابای چینییەوە پەرەی پێدراوە. بۆ یەکەمجار لە تشرینی دووەمی 2024 لە زانکۆی نینگبۆ لە خۆرهەڵاتی چین تاقیکراوەتەوە.

لەو کاتەوە، ئامێرەکە شیکاری بۆ زیاتر لە 180 هەزار وێنەی تیشکی (CT Scan)ی سک و سنگ کردووە، یارمەتی پزیشکەکانی داوە بۆ دۆزینەوەی نزیکەی 20 حاڵەتی شێرپەنجەی پەنکریاس، کە 14 حاڵەتیان لە قۆناغی زۆر سەرەتاییدا بوون.

بەپێی راپۆرتەکە، ئەو نەخۆشانە بەهۆی نیشانەی وەک ئاوسانی سک و دڵتێکەڵهاتن سەردانی نەخۆشخانەیان کردبوو، سەرەتا لە پشکنینەکاندا پزیشکەکان هەستیان بە هیچ مەترسییەک نەکردبوو، تا ئەو کاتەی "پانپا" سەرنجی راکێشان بۆ بوونی وەرەمەکە.

دکتۆر ژۆ، سەرۆکی بەشی پەنکریاس لە یەکێک لە نەخۆشخانەکان دەڵێت: "دەتوانین بە رێژەی 100% بڵێین زیرەکیی دەستکرد ژیانی ئەوانی رزگار کرد".

بەهۆی ئەم سەرکەوتنەوە، ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) سیفەتی "ئامێری داهێنەرانە"ی بەخشیوەتە "پاندا" بۆ ئەوەی رێکارەکانی پەسەندکردنی خێرا بکرێت و لە نەخۆشخانەکان بەکاربهێنرێت.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی ئاماری لەدایکبونی منداڵی لە نەخۆشخانەی مناڵبوونی فریاكەوتنی فێركاری سلێمانی  بڵاوکردوەتەوە و بە گوێرەی ئامارەکەیان زیاتر لە نۆ هەزار  800 منداڵ لەدایک بوون، لەو ژمارەیە 179 حاڵەتیان دوانە بوون و نۆ حاڵەتی سیانەش تۆمار کراوە.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی لە راگەیەندراوێکدا ئاماری لەدایکبونی بڵاوکردوەتەوە و بە گوێرە ئامارەکە، ساڵی 2025  نۆه ەزار و 848 منداڵ لە دایک بوون.

لەو ژمارەیە پێنج هەزار و 96 منداڵیان کوڕ بوون و چوار هەزار و 752 منداڵیشیان کچن، تەندروستی سلێمانی ئەوەشی خستوەتەوەڕوو پێنج هەزار و 528 منداڵیان بە سروشتی لەدایک بوون، لە بەرانبەردا چوار هەزار و 320 منداڵیشیان لە رێگەی نەشتەرگەریەوە بووە.

بەگوێرەی راگەیەنداروەکە ساڵی رابردوو لە نەخۆشخانەی مناڵبوونی فریاكەوتنی فێركاری 179 حاڵەتی لەدایكبوونی دووانە و 9 حاڵەتی لەدایكبوونی سیانە تۆماركراون.

تەندروتسی سلێمانی دەشڵێت؛ 42 هەزار و 723 نەخۆش سەردانی  ل نەخۆشخانەی مناڵبوونی فریاكەوتنی فێركاری کردوە و لەو ژمارەیە 13 هەزار و 101 نەخؤش داخڵ کراون و  چارەسەریان وەرگرتوە.

هەندێک جار پارچە گۆرانییەک یان ئاوازێک لە مێشکماندا دەخولێتەوە و هەست دەکەین بەردەوام دوبارە دەبێتەوە، زانایان ئەم دیاردەیە بە "کرمی گوێ" ناو دەبەن و توێژینەوەکانیش دەریدەخەن زۆربەی خەڵک بە شێوەیەکی رێکخراو توشی ئەم دۆخە دەبن.

بەپێی توێژینەوەیەکی فینلەند، زیاتر لە 90%ـی خەڵک لانیکەم هەفتەی جارێک توشی دیاردەی مانەوەی گۆرانی لە مێشکیاندا دەبن، نزیکەی 60%یش رۆژانە ئەمە ئەزمون دەکەن، بەتایبەت ئەو کەسانەی زۆر گوێ لە میوزیک دەگرن.

چی لە مێشکدا روودەدات؟

بەپێی ماڵپەڕی "ساینس ئەلێرت"، توێژینەوەکان ئاشکرایان کردووە کە فرمانەکانی مێشک لەکاتی گوێگرتن لە میوزیک و خەیاڵکردنی میوزیکدا (وەک دیاردەی کرمی گوێ) لێکچونێکی زۆریان هەیە. ئەم دیاردەیە دەنگێکی راستەقینە نییە کە بە دەنگی بەرز بیبیستین، بەڵکو لەناو مێشکدایە.

دەرکەوتووە بەشێک لە مێشک کە پێی دەوترێت توێکڵی بیستنی پەیوەندیدار، رۆڵێکی گەورەتر دەبینێت لە خەیاڵکردنی میوزیکدا بەراورد بە توێکڵی بیستنی سەرەتایی کە ئەرکە بنەڕەتییەکان ئەنجام دەدات. تەنانەت ئەو کەسانەی کێشەی نەبیستنی ئاوازیان هەیە و ناتوانن باش میوزیک شیبکەنەوە، هێشتا توشی "کرمی گوێ" دەبن بەڵام بە رێژەیەکی کەمتر.

کاریگەری لەسەر یادگە:

ئەم دیاردەیە کاتێک روودەدات، دەچێتە نێو بەشێک لە بونیادی مەعریفی مرۆڤ کە پێی دەوترێت "یادگەی کارکردن". توێژەرانی ئوسترالیا گەیشتونەتە ئەو ئەنجامەی ئەگەر گۆرانییەک لە مێشکی کەسێکدا مابێتەوە، وردبینی لە ئەنجامدانی کارەکانیدا کەمتر دەبێتەوە، چونکە ئاوازەکە شوێن بە زانیارییەکانی دیکە لێژ دەکات لە یادگەدا.

هەروەها دەرکەوتووە تا مرۆڤ زیاتر ئاشنا بێت بە گۆرانییەکە، ئەگەری تێکەڵبوونی بە یادگەی کارکردن زیاتر دەبێت.

سود و زیانەکان:

هەرچەندە هەندێک جار مانەوەی ئاوازێک بێزارکەرە، بەڵام توێژینەوەکان دەڵێن زۆربەی کات ئەزمونێکی چێژبەخشە. توێژەرانی ئەڵمانیا پێیان وایە ئەمە جۆرێکە لە نیشانەکانی "کشانەوە" لە گوێگرتن لە میوزیک، واتە کاتێک حەز دەکەین گوێ لە میوزیک بگرین و ناتوانین، مێشکمان بەم شێوەیە قەرەبوی دەکاتەوە.

توێژەرانی بەریتانیاش دەڵێن سروشتی ئەو گۆرانییەی لە مێشکدا دەمێنێتەوە، پەیوەندی بە هۆکاری گوێگرتنەکەوە هەیە، بۆ نمونە ئەگەر بۆ حەماس گوێ لە گۆرانی بگریت، ئەوەی لە مێشکیشتدا دەمێنێتەوە گۆرانییەکی حەماسی دەبێت. بەڵام بۆ ئەوانەی نەخۆشی وەسواسیان هەیە، رەنگە ببێتە هۆی دروستبوونی بیرکردنەوەی نەخوازراو.

چۆن رزگارمان دەبێت؟

توێژەرانی بەریتانیا رێگەیەکی سەیر بەڵام کاریگەر بۆ رزگاربوون لەم دۆخە پێشنیاز دەکەن، ئەویش جوینی "بنێشت"ـە.
ئەمە لە رووی زانستییەوە لۆژیکییە، چونکە جوینی بنێشت ماسولکەکانی قوڕگ سەرقاڵ دەکات و دەبێتە هۆی پچڕاندنی ئەو بازنەیەی ئاوازەکەی تێدا دەخولێتەوە. جگە لەوەش، گوێگرتن لە گۆرانییەکی جیاواز دەکرێت یارمەتیدەر بێت بۆ دەرکردنی ئاوازە کۆنەکە لە مێشکدا.

 

دادگای باڵای تاڵیبان رایگەیاندوە، بە فەرمانی دادگای یەکێک لە شارۆچکەکانی سەر بە  کابوڵی پایتەخت  65 کیلۆ مووی ژنیان سوتاندوە، کە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانی تاڵیبانەوە دۆزراوەتەوە و دەستی بەسەردا گیراوە.

وەک لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، کە ئەمڕۆ پێنجشەممە بڵاوکراوەتەوە پێش دەستبەسەراگرتنی ئەو بڕە مووە، تاڵیبان ئاگادارییەکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا کۆکردنەوە و هەڵگرتنی قژی مرۆڤی بە نایاسایی داناوە و قەدەغەی کردوە.

دوای هاتنەسەر دەسەڵات، حکومەتی تاڵیبان فرۆشتنی قژی ژنان و کچانی لە ئەفغانستان قەدەغە کردووە، ئەمەش لە کاتێکدایە، کە پێشتر ئارایشتگاکانی خانمان و ژمارەیەک ژن و کچ بەتایبەت بەهۆی هەژارییەوە قژیان دەبڕییەوە و دەیانفرۆشت.

قژی سروشتی خانمان، کە لە ساڵۆنەکانی ئەفغانستان دەبڕدرێن زۆرجار وەک کاڵایەکی بەنرخ لە پیشەسازی جوانکاری جیهانیدا  بەکاردەهێنرێت، ئەفغانستانیش یەککە لەو وڵاتانەی کە لیوەی قژی سروستی ژنان هەناردە دەکرێت، دواتر بۆ دروستکردن و  درێژکردنەوە و پارچەی قژ بەکاردێت.

بە گوێرەی میدیاکانی ئەو وڵاتە، سەرەڕای قەدەغەکردنی، بەڵام بەهۆی باشی قژەکانیان، قژی ژنانی ئەفغانستان خواستی زۆری لەسەرە و لە ئێستاشدا لە رێگەی نافەرمیەوە بە قاچاخ دەگوازرێتەوە بۆ پاکستان.

میشێلا پێنتاوس، ئەندازیاری فڕۆکەوانی و میکاترۆنیک لە ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا، گەشتێکی بۆ بۆشایی ئاسمان ئەنجامدا و لە 10 خولەکی گەشتەکەدا ئەو هێڵەی بەزاند، کە سنووری نێوان بەرگەهەوای زەوی و بۆشایی ئاسمانە، دوای گەڕانەوشی بۆ زەویی رایگەیاند، "ئێستا دەزانم  جیهانەکەمان چەندە داخراوە بەرانبەر بە خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان".

لە گەشتێکی ئاسمانی کورتدا، کە بۆیەکەمجار خاوەن پێداویستییەکی تایبەت بەشداری تێدابکات لەسەر کەشتیەکی سەر بە کۆمپانیای "بلو ئۆریجین" ئەنجامدرا، کە خاوەندارێتی کۆمپانیاکە بۆ ملیاردێری ئەمریکی جێف بیزۆس دەگەڕێتەوە، گەشتەکە لە رێگەی موشەکی "نیو شێپێرد"یەوە بووە و  کۆمپانیاکە ساڵانە گەشتی ئاسمانیی  رێکدەخات.

لە گەشتەکەدا میشێلا بێنتهاوس، ئەندازیاری فڕین و بۆشایی ئاسمان لە دەزگای بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا، لەگەڵ پێنج گەشتیاری تر کە یاوەریان دەکرد،  لە 10 خولەکدا هێڵی کارمانیان بڕی، کە سنووری نێوان بەرگەهەوا و بۆشایی ئاسمان پێکدەهێنێت.

لە گرتە ڤیدیۆییەکدا، کە کۆمپانیای بلو ئۆریجین بڵاوی کردووەتەوە و لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ سەرزەوی  دەڵێت؛"دوای گەشتەکەم، بەڕاستی تێگەیشتم، کە چەندە جیهانەکەمان داخراوە بە رووی کەسانی خاوەن پێداویستیی تایبەتدا".

جێی باسە ئەمە یەکەم خاوە پێداویستی تایبەتە، کە گشت دەکات بۆ بۆشای ئاسمان و  شازدەمین گەشتی سەرنشینداری کۆمپانیای بلو ئۆریجینە، کە ساڵانێکە بەرنامەی گەشتیاریی بۆشایی ئاسمانی لە رێگەی مووشەکی نیو شێپێردەوە پێشکەش دەکات، بەبێ ئەوەی تێچووەکەی ئاشکرا بکرێت.

لای خۆشیەوە سەرۆکی نوێی دەزگای ناسا، جارید ئایزاکمان، پیرۆزبایی ئاراستەی میشیلا کرد لە پۆستێکدا لەسەر پلاتفۆرمی ئێکس و پێ دەڵێت؛ "تۆ ئیلهامت بەخشی بە ملیۆنان کەس بۆ ئەوەی تەماشای ئاسمان بکەن و خەیاڵی ئەو شتانە بکەن، کە دەکرێت روبدەن".

ئەركادیۆش میلیكی پۆڵندی و هێرشبەری یانەی یۆڤانتۆس دوای 18 مانگ دابڕان گەڕایەوە پێكهاتەی یانەی یۆڤانتۆس.

هێرشبەرە پۆڵندیەكە لە ساڵی رابردوو لە كاتی یاریی هەڵبژاردەكەی بۆ یاریی جامی نەتەوەكانی ئەوروپا دووچاری پێكان بوو ، دواتر دوو نەشتەرگەری لە ئەژنۆیدا بۆ ئەنجامدرا ، دوای هەژدە مانگ  دابڕان بەڕەسمی سپالێتی راهێنەری خانمە پیرەكە گەڕانەوەی هێرشبەرە پۆڵندیەكەی بۆ ریزی یاریزانەكانی راگەیاند 

پاتریس مۆتسیبی سەرۆكی یەكێتی تۆپی پێی ئەفریقا مژدەی خۆشی بۆ هەڵبژاردە بەشداربوەكانی جامی نەتەوەكانی ئەفریقا راگەیاند ، سەرۆكی یەكێتیەكە لە لێدوانێكیدا هیوای سەركەوتنی بۆ جامی نەتەوەكانی ئەفریقا خواست ، سەرۆكی یەكێتیەكە لە لێدوانێكیدا بۆ میدیاكان وتی پاداشتی دارایی هەڵبژاردەكان زیاد دەكەین و تیپی براوە بڕی 10 ملیۆن دۆلاری پێدەدرێت ئەمە لە كاتێدا چاپی پێشوو پاڵەوان بڕی 7 ملیۆن دۆلاری پێدرا.

 هەروەها سەرجەم هەڵبژاردە بەشداربوەكان بێ ئەنجامدانی هیچ یارییەك بڕی یەك ملیۆن دۆلاریان پێدەدرێت ، لە بەشێكی تری لێدوانەكەیدا مۆتسیبی رایگەیاند پلانیان هەیە بە هاوبەشی لەگەڵ فیفا ئەنجامدانی پاڵەوانێتیەكە لە دوو ساڵەوە بكەین بە چوار ساڵ جارێك.

ئاژانسی ناسا رایگەیاند، دوای زیاتر لە دەیەیەک لە کارکردن، پەیوەندییان بە کەشتییەکی ئاسمانییەوە پچڕاوە کە بە دەوری هەسارەی مەریخدا دەسوڕێتەوە و چارەنووسی ئەرکەکە بە نادیاری ماوەتەوە.

بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی (دەیلی مەیل)ـی بەریتانی، ناسا لە 6ی کانونی یەکەمەوە هیچ ئاماژەیەکی لە کەشتیی "ماڤن"ـەوە پێنەگەیشتووە. بەپێی داتاکانی ئاژانسەکە، پێش ئەوەی کەشتییەکە لە بەشێکی خولگە ئاساییەکەیدا بچێتە پشت هەسارە سورەکە، هەموو سیستەمەکانی بە شێوەیەکی ئاسایی کاریان کردووە، بەڵام دواتر سەرجەم پەیوەندییەکانی لەگەڵ وێستگە زەمینییەکان پچڕاوە.

تا ئێستا زاناکانی ناسا هۆکاری پچڕانی پەیوەندییەکە نازانن و روون نییە ئایا دەتوانن دوبارە کەشتییەکە بخەنەوەکار یان نا. ئەگەر پەیوەندییەکە بۆ هەمیشە بپچڕێت، ئەوا کۆتایی بە زیاتر لە 10 ساڵ لە کاری زانستیی گرنگ لە دەوری هەسارە سورەکە دێت.

لە راگەیەندراوێکدا ناسا ئاشکرایکردووە، تیمەکان سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن لە کێشەکە و هەر زانیارییەکی نوێ هەبێت بڵاویدەکەنەوە.

گەشتی "ماڤن" ساڵی 2013 لە زەوییەوە دەستیپێکرد و لە 21ی کانونی یەکەمی 2014 گەیشتە خولگەی مەریخ. کێشی ئەم کەشتییە 800 کیلۆگرامە و بە هەشت ئامێری هەستیار پۆشتە کراوە. ئامانجی سەرەکیی ئەرکەکە کۆکردنەوەی زانیاری بوو لەسەر بەرگەهەوای بەشی سەرەوەی مەریخ و کارلێککردنی لەگەڵ خۆر، بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن هەسارەکە بەرگەهەواکەی لەدەستداوە.

زاناکان باوەڕیان وایە مەریخ سەردەمانێک جیهانێکی گەرم و شێدار بووە و دەریاچە و زەریای هاوشێوەی زەوی تێدابووە، بەڵام بە تێپەڕبوونی كات و لەدەستدانی بەرگەهەواکەی، بۆتە بیابانێکی وشک. کەشتییەکە لە ماوەی رابردوودا هاوکاری زاناکان بووە لە تێگەیشتن لە رێگەکانی لەدەستدانی ئاو لە مەریخ و کێشانی نەخشەی رێڕەوی با و هەورەکان.

بە سپۆنسەری دەزگای میدیایی کوردسات رۆژی 11ـی ئەم مانگە دەست بە نمایشی فیلمی باج دەکرێت، فیلمەکە لە چیرۆکی تاوانێکی راستەقینە لەناو کۆمەڵگەی کوردیدا وەرگیراوە.

ئەم فیلمە باس لە کێشەکانی خێزانێک لە کۆمەڵگەی کوردیدا دەکات و لە چیرۆکێکی راستیەوە وەرگیراوە، کە چەندین روداوی نەخوازرا لێکەوتوەتەوە و بەرۆکی ئەو خێزانە دەگرێت.

فیلمەکە لە دەرهێنانی دەرهێنەر دیاکۆ بایزە و چەند ئەکتەرێکی دیار و بە ئەزموون رۆڵی تیادا دەگێڕن.

هاوکات فیلمەکە بەرهەمی دامەزراوەی کەریمی عەلەکەیە و رۆژی 11ـی ئەم مانگە لە سیتی سینەما دەست بە نمایش دەکات. 

دەسەڵاتدارانی هیندستان دەستگیرکردنی ژنێکی راگەیاند کە تۆمەتبارە بە قاچاخیکردنی بە ئەندامەکانی پڵنگ لە سەرانسەری جیهاندا و داواکراو بووە لە لایەن پۆلیسی ئینتەرپوڵەوە.

دەستگیرکراوەکە ناوی یانگچن لاچۆنگپا و تۆمەتبارە بەوەی رۆڵی سەرەکی بینیوە لە دروستکردنی رێڕەوی بە قاچاخبردنی پارچەکانی جەستەی پڵنگ بۆ دەرەوەی هیندستان.

دەسەڵاتدارانی هیندستان پشتراستیان کردوەتەوە، لاچۆنگپا لە لیستی داواکراوانی ئینتەرپۆلدا بوو و رۆژی پێنجشەممە لە دانیشتنێکی دادگادا داواکارییەکەی بۆ ئازادکردنی بە کەفالەت رەتکراوەتەوە

دەستگیرکردنی ئەو ژنە، کاردانەوەی لەناو هیندستاندا دروستکردوە و  رێکخراوەکانی بواری ئاژەڵە کێوییەکانی هیندستان دەستگیرکردنەکەیان بە هەنگاوێکی گەورە و لە پێشینە وێناکردوە بۆ دژایەتیکردنی ئەو وڵاتە دژی راوکردنی ئاژەڵە کێوییەکان.

پێشتر بازرگانی پیاو دەستگیرکراوە، کە کاری بازرگانیکردن بووە بە ئەندامی ئاژەڵە کێویەکانەوە، بەڵام ئەمە یەکەمجارە ژنێک  بە تۆمەتی بازرگانی نایاسایی بە پارچەی ئاژەڵان دەستگیر بکرێت.

بەریتانیا رۆژ لە دوای رۆژ، رێکارەکانی بەرانبەر بە پەنابەران توند تر دەکات، بە گوێرەی بڕیارە نوێیەکانی وەزارەتی ناوخۆ، ئیدی پەنابەران لەو وڵاتە ناتوانن بە تاکسی سەردانی نەخۆشخانە بکەن  و لە ساڵی ئایندەوە بەکارهێنانی تاکسیان بۆ ئەو مەبەستە لێ قەدەغە دەکرێت.

ئەمڕۆ شەممە شەبانە مەحموودی وەزیری ناوخۆی بەریتانیا رایگەیاند، لە مانگی شوباتی ساڵی داهاتووەوە پەناخوازان بەکارهێنانی تاکسییان بۆ چاوپێکەوتنی پزیشکی لێ قەدەغە دەکرێت.

بەپێی یاسا نوێیەکانی بەریتانیا، بەکارهێنانی تاکسی لەلایەن پەنابەرانەوە بۆ سەردانیکردنی پزیشک قەدەغە دەکرێت، بۆ حاڵەتە دەگمەنەکانی وەک کەمئەندامی جەستەیی، دووگیانی یان نەخۆشییەکی سەخت و حاڵەتە هاوشێوەکانیشی بۆ داواکردنی تاکسی، پێویستیان بە رەزامەندی حکومەت دەبێت.

ئەم بڕیارەی بەریتانیا، لە کاتێکدایە وەزارەتی ناوخۆی وڵاتەکە دۆسیەیەکی 38 خاڵیی بڵاوکردۆتەوە کە ئامانج لێی قورسترکردنی مانەوەی هەمیشەیی پەنابەران و ئاسانکردنەوەی دەرکردنی ئەو کەسانەیە کە مافی پەناباریان نییە.

هاوکات هەوڵی حکومەتیشە بۆ کەمکردنەوەی ئەو تێچوونانەی کە پەیوەندییان بە سیستەمی پەنابەرییەوە هەیە و 

سەبارەت بەم هەنگاوە، حکومەت دەڵێت دەیەوێت "خەرجی ئابووری" کەمبکاتەوە و  ساڵانە گواستنەوەی پەناخوازان بەتەکسی زیانی  نزیکەی 15.8 ملیۆن پاوەندی بەوڵاتەکە دەگەیەنێت.

لەگەڵ هاتنی وەرزی زستان و پڕبوونی رەفەی مارکێتەکان بە شیرینی، زۆر کەس ئەوەیان لەبیردەچێت کە ئەم وەرزە خۆی جێگرەوەی تەندروستی و سروشتیی تێدایە، پسپۆڕانیش رێنمایی دەدەن کە دەبێت چوار جۆر میوە ببنە بەشێک لە خۆراکی رۆژانەمان.

رۆب هۆبسۆن، پسپۆڕی خۆراک ئاماژە بەوە دەکات، لەبری کڕینی شیرینی و ئەو خواردنانەی دەوڵەمەندن بە شەکر و چەوری و دەبنە هۆی بەرزبوونەوەی کتوپڕی شەکری خوێن، پێویستە سێو، هەرمێ و تووەکان لە ماڵەکاندا هەبن.

ئەمانە گرنگترین میوە زستانییەکانن کە هۆبسۆن پێشنیاریان دەکات:

توی رەش:
دەوڵەمەندە بە ریشاڵ و مادەی ئەنسۆسیانین کە بۆ تەندروستی دڵ، بۆرییەکانی خوێن و مێشک بەسودە، لە هەمان کاتدا رێژەی شەکر تێیدا کەمە. ئەم میوەیە دژە ئۆکسانی بەهێز و ڤیتامین C و Kـی تێدایە. دەتوانرێت بەیانیان لەگەڵ ماست یان شۆفان بخورێت.

هەرمێ:
سەرچاوەیەکی نایابی ریشاڵە بەتایبەت ئەگەر بە توێکڵەوە بخورێت، یارمەتی هەرس دەدات و کێشەی قەبزی چارەسەر دەکات کە زۆرجار بەهۆی سەرماوە دروست دەبێت. هەروەها ڤیتامین C، پۆتاسیۆم، ڤیتامین B و مادەی پۆلیفینۆڵی تێدایە کە بۆ بۆرییەکانی خوێن باشە.

سێو:
بە یەکێک لە بنەماکانی خۆراکی زستان دادەنرێت بەهۆی بوونی ریشاڵی تواوە (پێکتین) کە بۆ تەندروستی ریخۆڵە و دابەزاندنی کۆلیسترۆڵی خراپ بەسودە. توێژینەوەیەک لە ساڵی 2019 دەریخستووە خواردنی دوو سێو لە رۆژێکدا کۆلیسترۆڵی خراپ دادەبەزێنێت.

توی سوور:
ئەم میوەیە بەناوبانگە بە توانای پاراستن لە هەوکردنی میزەڵدان، چونکە مادەی تێدایە رێگری دەکات لەوەی بەکتریای ئیکۆلای بە دیوارەکانی میزەڵدانەوە بنووسێت. توێژینەوەیەکی ساڵی 2024 دەریخستووە خواردنەوەی شەربەتەکەی ئەگەری تووشبوون بە هەوکردنی میزەڵدان بەڕێژەی 54% کەم دەکاتەوە، هەروەها سیستمی بەرگری لەش لە زستاندا بەهێز دەکات.

 

لێپرسراوانی ئێران بڵاویانکردوەتەوە، شارەوانی تاران شکستی هێناوە لە بەرەنگاربونەوەی مشکدا، ئاماژەیان بەوەشکردوە تا شێوازی کۆکردنەوەی زبڵ و خاشاک باشتر نەکرێت، بودجەی ئەوان بۆ کۆنتڕۆڵکردنی مێرووەکان و ئاژەڵەکان بەفیڕۆ دەچێت.

قەیرانەکان، بەرۆکی تاران بەرنادەن، وشکەساڵی تەنگی بە شارەکە هەڵچنیوە، ئەندامێکی ئەنجومەنی شارەکەش رایگەیاندوە، شارەوانی شکستی هێناوە لە روبەڕوبونەوەی مشکدا. 

ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای تاران رایگەیاندوە؛ پرسی مێروو بەتایبەتی مشک لەو شارەدا پرسێکە کە ساڵانێکە بوونی هەیە، بەڵام لەم قۆناغەدا، بە هۆی گرنگی نەدان بە پرسی کۆکردنەوەی زبڵ و خاشاک، ئەوان شاهیدی بوونی زیاتری ئەو ئاژەڵانە بە تایبەت مشکەکان.

سوودە نەجەفی، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای تاران وتویەتی؛ "گۆڕینی بەردەوامی بەڕێوەبەران" بووەتە هۆی شکستی تاران لە بەرەنگاربوونەوەی مشکدا.

 لە کاتێکدا هاووڵاتیان بەرکەوتەی نەخۆشییە ئەگەرییەکان دەبن بەهۆی مشکەوە، ناوبراو ئاماژەی بەوەکردوە، تا شێوازی کۆکردنەوەی زبڵ و خاشاک باشتر نەکرێت، بودجەی ئێمە بۆ کۆنترۆڵکردنی مێرووەکان بەفیڕۆ دەچێت و ئەوەشیخستوەتەڕوو، لە ئێستادا دوو شێوازی فیزیایی و کیمیایی بۆ کۆنترۆڵکردن و کەمکردنەوەی مشک لە تاران بەکاردێت.

ئەندامەکەی ئەنجومەنی تاران وتوشیەتی؛ شارەوانی لە بری باشترکردنی شێواز و سیاسەتەکان، تەنها بەڕێوەبەری گۆڕیوە و شکستی هێناوە لە روبەڕوبونەوەی مشک و ئاژەڵەکە بەردەوام زیاد دەکات.

کۆمپانیایەکی روسی ئاشکرایدەکات، بەجێهێشتنی ئامێرەکانی بارگاویکردن بە کارەباوە دەبێتە هۆی توانەوەی وایەرەکانی ئامێرەکە و تەنانەت ئەگەری ئاگرکەوتنەوەی هەیە.

دیمیتری دوکۆکین، بەڕێوەبەری بەشی کارەبایی لە کۆمپانیای MTSرایگەیاند، ئەگەری کەوتنەوەی ئاگر و توانەوەی وایەر و سوتانی فیوزەکانی ئامێرەکانی بارگاویکردن زیاتر لە ئامێرە هەرزانەکاندا رودەدات و ئامێرە ئۆرجیناڵەکان ئەو مەترسییەیان لەسەر نییە.

ئاماژەی بەوەشکرد، هەر ئامێرێکی دابینکردنی وزە بە تێپەڕبوونی کات تێکدەچێت، بەتایبەتی ئەگەر بە بەردەوامی بە تۆڕی کارەباییەوە بەسترابێتەوە و کاربکات، چونکە تێپەڕبوونی بەردەوامی کارەبا تێکچوونی پێکهاتەکانی خێراتر دەکات، لەهەر کاتێکدا بێت رەنگە ئامێرەکە زۆر گەرم بێت و پریشک بدات، هەروەها لە خراپترین حاڵەتدا، رەنگە ببێتە هۆی توانەوەی ئامێرەکە و تەقینی فیوزەکان و تەنانەت ئاگرکەوتنەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، ئەو روداوانە لە ژیانی رۆژانەدا دەگمەنن، بەڵام لەگەڵ ئامێرە کوالێتی نزمەکاندا رودەدەن.

دیمیتری راشیگەیاند، زۆرجار لە وایەرە هەرزانەکاندا کەمتەرخەمی لە دابینکردنی سەلامەتی و پاراستن لە گەرمبوونی ئامێرەکان دەکرێت، هەر بۆیە رەنگە "بسوتێن" لە ناوەوە ئەگەر بۆ ماوەیەکی درێژ بە کارەباوە بن.

جەختیشدەکاتەوە، کارەباییە کوالێتی بەرزەکان لە مارکە ناودارەکان بەپێی ستانداردەکانی سەلامەتی ئەلیکترۆنی پشکنینیان بۆ دەکرێت، و لەگەڵ بەستنەوەی وایەرە دروستەکاندا، بۆیە بە گشتی هیچ مەترسییەک دروست ناکەن.

دیمیتری دوکۆکین دەڵێت: بۆ رێگریکردن لە هەر روداوێک و حاڵەتێکی ئاگرکەوتنەوە، باشترین چارەسەر بۆ ئامێرەکانی بارگاویکردن، ئەوەیە ئەگەر دەستی بە گەرمبوون کرد، یان دەنگێکی ئاگادارکردنەوە یان بۆنێکی ناخۆشی دەربکات.

تیلیگرام پاکتاوکردنی دەستپێکردوە و بەگوێرەی داتاکانی پلاتفۆڕمەکە تەنها لەیەک رۆژدا زیاتر لە 500 هەزار گروپ و کەناڵی بلۆککردوە، کە لە ماوەی حەوت مانگی رابردودا وێنەی نەبوە و بەرزترین رێژەی بلۆککردنە.

بەگوێرەی داتاکانی تیلیگرام، تەنها رۆژی پێنجشەممە 519 هەزار و 645 گروپ و کەناڵی بلۆککردوە، کە ژمارەیەکی زۆریان  هۆکارەکەی پەیوەندیدار بووە بە تیرۆرەوە.

ئامارەکانی تیلیگرام، ئاماژەبەوەشدەکەن،  له‌ سه‌ره‌تای  ئەمساڵەوە  نزیکەی 35 ملیۆن کەناڵ و  گرووپ لە بەرنامەکەدا سڕاونەتەوە، کە زیاتر لە 200 هەزاریان راستەوخۆ پەیوەندیدار بوەوە بە بابەتی تیرۆرەوە.

پلاتفۆڕمەکە، ئەوەشیخستوەتەڕوو، له‌ ساڵی 2015وە پرۆسه‌ی چاودێریكردنیان دەستپیکردوە و له‌  ساڵی 2024چاودێریکردنەکە لە رێگەی بەکارهێنانی زیرەکی دەستکردەوە بەرزکراوەتەوە.

تێلیگرام یەکێکە لە کەناڵەکانی پەیوەندیکردن و مێژوەکەی بۆ ساڵی 2013 دەگەڕێتەوە و لە ئێستادا یەکێکە لە باشترین بەرنامە بەکارهاتووەکان لە جیهاندا.