هەمەڕەنگ
دەسەڵاتدارانی ئێران مەرجی بەشداریی هەڵبژاردەی نیشتمانیی وڵاتەکەیان لە جامی جیهانیی ٢٠٢٦ بە دابینکردنی گرەنتی ئەمنی تەواو بۆ یاریزانان لە خاکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەبەستنەوە.
ئاژانسی تەسنیم لە زاری ئەحمەد دونیا مالی، وەزیری وەرزشی ئێران بڵاویکردەوە، کە هەڵبژاردەی ئێران تەنها لەو کاتەدا گەشتی ئەمریکا دەکات کە سەلامەتی وەفدەکەی بە تەواوی مسۆگەر بکرێت.
وەزیر ئاماژەی بەوەش کردبوو کە داوای گواستنەوەی یارییەکانی ئێرانیان بۆ مەکسیک کردبوو، بەڵام فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی تۆپی پێ (FIFA) ئەو داواکارییەی رەتکردەوە.
پێشتر وەزیری وەرزش لە سەرەتای مانگی ئازاردا رایگەیاندبوو، کە بەهۆی گرژییە سیاسییەکانی نێوان تاران و واشنتن، کەشێکی گونجاو بۆ بەشداریی هەڵبژاردەکە لەم پاڵەوانێتییەدا لەئارادا نییە.
جێی وەبیرهێنانەوەیە، تیروپشکی جامی جیهانی ٢٠٢٦ ئێرانی لە کۆمەڵەی حەوتەمدا لەگەڵ هەریەکە لە هەڵبژاردەکانی بەلجیکا، میسڕ و نیوزیلەندا داناوە و بڕیارە یارییەکانی لە شارەکانی لۆس ئەنجلۆس و سیاتڵ لە نێوان ١١ی حوزەیران تا ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ بەڕێوەبچن.
کەرتی سووتەمەنی لە دامەزراوەی حکومی "رۆساتۆم"، لە میانی کۆڕبەندی نێودەوڵەتی "ENWEX-2026"، یەکەم رۆبۆتی گەڕۆکی بۆ شەحنکردنەوەی ئۆتۆمبێلی کارەبایی لەسەر ئاستی ڕووسیا ئاشکرا کرد.
ئەم وێستگەی شەحنکردنەوەیە دەتوانێت بە شێوەیەکی سەربەخۆ لە شوێنە دیاریکراوەکانی وەک پارکینی ئۆتۆمبێل، سەنتەرە بازرگانییەکان، کۆمەڵگە نیشتەجێبوونەکان یان کەنار شەقامەکان هاتوچۆ بکات.
بە پێچەوانەی وێستگە باوەکان، شۆفێر پێویست ناکات بچێتە لای وێستگەکە، بەڵکو لە رێگەی ئەپڵیکەیشنێکی مۆبایلەوە رۆبۆتەکە بانگ دەکات و رۆبۆتەکە ڕاستەوخۆ دەگاتە لای ئۆتۆمبێلەکەی.
پڕۆژەکە پشت بە پاتریی لیتیۆم-ئایۆنی ناوخۆیی ڕووسیا دەبەستێت و کۆمپانیای "Centrotech Engineering" گەشەپێدەری سەرەکییەتی، بڕیاریشە لە داهاتوودا لەلایەن کۆمپانیاکانی بەڕێوەبردنی خانووبەرە و ژێرخانی کارەباییەوە سوودی لێ وەربگیرێت.
لەناو جەرگەی باخچەی ئاژەڵانی نیشتمانی لە واشنتون، چیرۆکێکی کاریگەر و پڕ لە جوانیی مرۆیی لەناو جیهانی ئاژەڵاندا لەدایکبوو، کە تێیدا بێچووە فیلێکی ئاسیایی بە ناوی "لین مای"، توانی سەرنجی ملیۆنان بینەر لە سۆشیاڵ میدیا بۆ لای خۆی رابکێشێت.
"نی لین"ی دایک، دوای لەدایکبوونی بێچووەکەی لە مانگی شوباتدا، نەک هەر شیری پێ نەدا، بەڵکو بە رەفتارێکی توند و دوژمنکارانە "لین مای" بچکۆلانەی لەخۆی دوورخستەوە، ئەم دیمەنانە لە سۆشیاڵ میدیا بوونە جێی خەم و پەژارەی هەوادارانی سروشت.
لەو کاتەی هەموان نیگەرانی ژیانی "لین مای" بوون، فیلێکی دیکە بە ناوی "سوارنا" هەموو هاوکێشەکانی گۆڕی.
سوارنا کە پێشتر تامی دایەنیی نەکردبوو، وەک پاڵەوانێکی بێدەنگ هاتە پێش و باوەشی میهرەبانی بۆ بێچووە تەرەبووەکە کردەوە.
تیمی چاودێری دەڵێن: ئەوەی سوارنا ئەنجامی دەدات کارێکی سیحراوییە، ئەو توانیویەتی هاوسەنگییەکی ورد لە نێوان پاراستنی 'لین مای' و پێدانی ئازادی بۆ یاریکردن دروست بکات، وەک ئەوەی ساڵانێکی زۆر بێت ئەزموونی دایەنیی هەبێت.
تڕێندێکی جیهانی و سۆزێکی بێ سنوور
ئێستا ڤیدیۆکانی "لین مای" کە بەدوای "سوارنا"دا رادەکات و لەگەڵیدا فێری جووڵە دەبێت، بوونەتە پڕبینەرترین ڤیدیۆکانی سۆشیاڵ میدیا. بەکارهێنەران ئەم چیرۆکە بە "درامایەکی ڕاستەقینەی ژیان" ناو دەبەن و هەموان چاوەڕێی ساتەکانی گەورەبوونی ئەم بێچووە فیلە دەکەن کە توانی لە رەتکردنەوەی دایکی تێپەڕێت و ببێتە سیمبولی "سۆزی جێگرەوە".
دوای تێپەڕبوونی 80 ساڵ بەسەر داهێنانیدا، قاوەی هێلکە جارێکی تر لە سۆشیاڵ میدیا بووەوە بە باو و ملیۆنان بینەری کۆکردەوە، و بەشێک وەک شاژنی قاوەکان دەیبینن و بەشەکەی تریش بە سەرچاوەی نەخۆشی دادەنێن.
ئەم خواردنەوەیە کە بە "کافی ترونگ" ناسراوە، لە زەردێنەی هێلکەی خاو، شەکر و شیری خەست دروست دەکرێت، تێکەڵەکە ئەوەندە تێکەڵ دەکرێت تا دەبێتە کرێمێکی خەست و وەک "مارشمێلۆ" دەردەکەوێت، پاشان دەکرێتە سەر کوپێک قاوەی تاڵ.
سەرەڕای جوانی و تامە شیرینەکەی، پزیشکان هۆشداری توند دەدەن لە وبارەیەوە چونکە هێلکەی خاو مەکۆیەکی گەورەی بەکتریای سالمۆنێلایە، کە دەبێتە هۆی ژەهراویبوونی، هەروەها خواردنی هێلکەی نەکۆڵاو ناهێڵێت جەستە سوود لە ڤیتامینەکانی گرووپی B وەربگرێت.
لە ئینستاگرام، مشتومڕێکی گەرم لە نێوان بەکارهێنەران دروست بووە، هەندێک دەڵێن: ئەمە باشترین تامی قاوەیە کە چەشتبێتم، لە بەرانبەردا هەندێکی تر دەڵێن: ئەمە کوپێکە لە بەکتریای سالمۆنێلا نەک قاوە!
لیۆنێل مێسی، ئەستێرەی ئەرجەنت و یانەی ئینتەر میامی، لەگەڵ یەکێتیی تۆپی پێی ئەرجەنتین روبەڕووی سکاڵایەکی یاسایی بوونەتەوە کە لەلایەن کۆمپانیای(Fed Music Group) لە دادگای ناوچەی مایامی-دەید تۆماری کردووە، کۆمپانیاکە مێسی و یەکێتی تۆپی پێی ئەرجەنتینی بە فێڵکردن و پێشێلکردنی گرێبەست تۆمەتبار کردووە.
کۆمپانیاکە مێسی بەوە تۆمەتبار دەکار، کە بنەمای گرێبەستێکی 7 ملیۆن دۆلاریی شکاندووە، بەهۆی ئەوەی ساڵی رابردوو بەشداریی لە یارییەکی نمایشیدا نەکردووە و بەڵێنی بەشداریکردنیشێ داوە.
بەپێی بەڵگەنامەکانی دادگا، کۆمپانیاکە، مافی تایبەتی رێکخستنی یارییە دۆستانەکانی ئەرجەنتینی بەرانبەر ڤەنزوێلا و پۆرتۆ هەبووە، بەو مەرجەی مێسی کەمتر لە 30 خولەک یاری بکات، بەڵام مێسی لە یاریی یەکەمدا تەنیا وەک بینەر لەنێو یاریگا بووە و رۆژی دواتر بۆ یانەی ئینتەر میامی یاریی کردووە.
کۆمپانیاکە جەخت دەکاتەوە کە بەهۆی ئامادەنەبوونی مێسی و کەمبوونەوەی فرۆشی بلیتەکان، ملیۆنان دۆلار زیانیان بەرکەوتووە.
سەرەڕای تۆمارکردنی سکاڵەکە لەلایەن کۆمپانیایی (Fed Music Group) تا ئێستا مێسی و یەکێتی تۆپی پێی ئەرجەنتینیهیچ لێدوانێکی رەسمیان لەسەر ئەو کەیسە نەداوە.
ئەمریکا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی جەنگی جیهانی؛ پنتاگۆن کارگەکانی ئۆتۆمبێل دەکاتە کارگەی چەک.
وەزارەتی جەنگی ئەمریکا 'پنتاگۆن' بەهۆی کەمبوونەوەی جبەخانەکانی، دانوستان لەگەڵ کۆمپانیا زەبەلاحەکانی وەک "جەنەراڵ مۆتۆرز" و "فۆرد" دەکات بۆ ئەوەی هێڵی بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێل و دەستی کار بۆ دروستکردنی تەقەمەنی و کەرەستەی سەربازی بەکاربهێنێت.
بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"، لێپرساوانی باڵای پنتاگۆن لەگەڵ بەڕێوەبەرانی ئەو کۆمپانیایانە کۆبوونەتەوە تا باس لە ئەگەری گۆڕینی ئاڕاستەی کارگەکانیان بکەن بۆ پشتگیریکردنی پیشەسازی سەربازی، ئەمەش دوای ئەوەی کۆگا ستراتیژییەکانی چەک و تەقەمەنی ئەمریکا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمی کردووە.
رۆژنامەکە ئاشکرایکردووە، ناردنی بڕێکی یەکجار زۆری چەک بۆ ئۆکراین پەستانێکی گەورەی خستووەتە سەر جبەخانەکانی ئەمریکا.
هاوکات ئۆپەراسیۆنە سەربازییە هاوبەشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران، بوونەتە هۆی خەرجکردنی بڕێکی زۆر لە تەقەمەنی و پێویستی بە پڕکردنەوەی خێرای کۆگاکان هەیە.
واشنتۆن ترسی هەیە لە تەشەنەسەندنی شەڕ لە چەندین بەرەی جیاوازدا، ئەمەش وایکردووە پەنا بۆ چارەسەری خێرا و نائاسایی ببات.
چاودێران پێیان وایە ئەم هەنگاوە هاوشێوەی جەنگی جیهانی دووهەمە کە ئەمریکا پەیڕەوی کرد، کاتێک کارگەکانی ئۆتۆمبێل گۆڕدران بۆ هێڵی بەرهەمهێنانی تانک و فڕۆکەی جەنگی.
ئەم وەرچەرخانە لە بیرۆکەی پیشەسازی ئەمریکادا ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە چیتر بەرهەمهێنانی سەربازی تەنیا لە ئەستۆی کۆمپانیا بەرگرییەکان نییە، بەڵکو کەرتە مەدەنییە ستراتیژییەکانیش دەگرێتەوە.
ئەگەر ئەم پلانە جێبەجێ بکرێت، دەبێتە گەورەترین پڕۆسەی گۆڕینی ئاڕاستەی پیشەسازی مەدەنی لە ئەمریکا لە دوای چەندین دەیەی ڕابردوو، کە دووبارە پەیوەندی نێوان ئابوری مەدەنی و ئامێری سەربازی ئەمریکا لەم قۆناغە پڕ گرژییەدا دادەڕێژێتەوە.
کەشتیوانانی ئارتیمیس 2، دوای گەشتێکی مێژویی بۆ دەوری مانگ و تۆمارکردنی زانیاری نوێی زانستی ئێستا لە قۆناغەکانی کۆتایی گەشتە 10 رۆژەکەیاندان، ئەویش گەڕانەوەیە بۆ ناو بەرگەهەوای زەوی و نیشتنەوە لە زەریای هێمن.
لەم ئەرکەدا، رید وایزمن، ویکتۆر گلاوەر و کریستینا کوک لە ئەمریکا، لەگەڵ جێرمی هێنسن لە کەنەدا، توانییان زیاتر لە هەر مرۆڤێکی تر لە زەوی دوور بکەونەوە؛ گەشتێک کە وەک هەنگاوێکی سەرەکی بۆ نیشتنەوەی مرۆڤ لەسەر روی مانگ لە داهاتوودا هەژمار دەکرێت.
بڕیارە ئەم چوار کەشتیوانە رۆژی هەینی، سەعات پێنجی ئێوارە بە کاتی کالیفۆڕنیا، کە دەکاتە رۆژی شەممە و بە نزیکەیی سەعات سێی بەرەبەیان بە کاتی هەرێم لە نزیک کەناراوەکانی سان دیێگۆ بنیشنەوە.
راستەوخۆش دوای نیشتنەوەکە، تیمەکانی ناسا و هێزە سەربازییەکان هاوکارییان دەکەن بۆ چوونە دەرەوە لە کەپسولەکە و گواستنەوەیان بۆ سەر کەشتییەکی تایبەتی فریاگوزاری.
چوار کەشتیوانەکە، لە ئەرکەکەیاندا، تا ئێستا دەستکەوتی گەورەیان هەبووە و وێنەی سەرنجڕاکێشی مانگیان تۆمار کردووە، بەڵام بەرپرسانی ناسا جەخت دەکەنەوە، کە هێشتا زوە بۆ راگەیاندنی سەرکەوتنی کۆتایی
لای خۆشیەوە ئامیت کشاتریا، جێگری بەڕێوەبەری ناسا، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، تەنها کاتێک دەتوانین ئاهەنگ بگێڕین کە ستافەکە بە تەندروستییەکی تەواوەوە گەیشتبنە سەر زەوی و لەو ساتەدا دەتوانن هەستەکانیان دەربڕین و باس لە سەرکەوتنی ئەرکەکە بکەن.
لە كاتێكدا یانەكان دەگەنە ئاست بەرزیان و لەوپەڕی هێزی خۆیاندا دەبن بۆ یەكلایكردنەوەی نازناوەكان بەڵام لەناكاودا یارییە نێودەوڵەتیەكان نزیكن لەوەی خەرمانی ساڵێكی یانەكان گڕ تێبەردەن
یانەی ئارسناڵ یەكێكە لەو یانانەی كە لە یارییە نێودەوڵەتیەكاندا گەورەترین لێدانی بەهۆی پێكانی یاریزانەكانی بەركەوتووە كە هەریەك لە دیكلاین رایس و ساكا و مادویكا دووچاری پێكان بوون
لە نوێترین هەواڵدا هاتووە كە پییرۆ هینكابی بەرگریكاری گەنەرزو هەڵبژاردەی ئیكوادۆر دووچاری پێكان بووەو كەمپی راهێنانی هەڵبژاردەكەی جێهێشت .
هانز فلیك و ئیدارەی بارسێلۆنا نیگەرانن لە یەكێتی تۆپی پێی بەرازیل و كارلۆ ئەنچیلۆتی
لە رۆژی یارییەكانی فیفا لە یارییەكی دۆستانە هەردوو هەڵبژاردەی بەرازیل و فەڕەنسا بەیەك گەیشتن و یارییەكەش بەسودی كەڵەشێرەكان كۆتایی هات ، ئەوەی لەو یارییەدا بووە مایەی نیگەرانی و دڵتەنگی هاوشانی شكستەكەی سیلیساو لە هەمان كاتدا رافینیای ئەستێرەی یانەی بارسێلۆنا دووچاری پێكان بوو ، ئەوەش هەواڵێكی ناخۆش بوو بۆ فلیك و ستافەكەی بەوەی لە تواناكانی ئەو ئەستێرە ئەسمەرە بێبەش دەبن لە شەش یاریی داهاتووی تیپەكەیان ، لای خۆیانەوە هانز فلیك و ستافەكەی ئەوەیان راگەیاندووە كە دەبوو ئەنچیلۆتی رەچاوی بارودۆخی ئەو یاریزانەی بكردایەو پێویستی نەدەكرد لەسەرەتاوە یاریی بكردایە بەوەی یاریزانەكە لەم وەرزەدا پێكانی دیكەی هەبووەو ترس هەبووە لە دووبارە بونەوەی.
خورما بژاردەیەکی نمونەییە بۆ شکاندنی رۆژوو لە کاتی بەربانگدا، چونکە بەهۆی بونی شەکری سروشتییەوە کە بە ئاسانی هەرس دەکرێت، بڕێکی خێرا لە وزە دەبەخشێتە جەستە، ئەوەش یارمەتیدەرە بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی شەکر لە خوێندا بە شێوەیەکی مامناوەند دوای چەندین سەعات لە بەرۆژووبون. هاوکات ریشاڵە خۆراکییەکانی ناو خورما پرۆسەی هەرسکردن باشتر دەکەن و کێشەی قەبزی کەمدەکەنەوە.
لە پاڵ خورمادا، شیر تەواوکەرێکی خۆراکیی گرنگە، بەو پێیەی دەوڵەمەندە بە پرۆتینی کوالێتی بەرز و کالسیۆم، لەگەڵ ڤیتامینە سەرەکییەکانی وەک "B12" و "D"، جگە لە کانزاکانی وەک پۆتاسیۆم و مەگنیسیۆم، ئەمەش یارمەتیی جەستە دەدات بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو شلە و خوێیانەی لە کاتی بەرۆژووبوندا لەدەستچوون.
لەلایەکی دیکەوە خورما دژە ئۆکسانی تێدایە کە بەرگریی جەستە بەهێز دەکات، پۆتاسیۆمیش بەشدارە لە رێکخستنی پەستانی خوێندا، هەروەها ریشاڵەکان لە رێگەی دابەزاندنی کۆلیسترۆڵی زیانبەخشەوە تەندروستیی دڵ دەپارێزن.
شارەزایانی بواری خۆراک جەخت لەوە دەکەنەوە، خواردنەوەی پەرداخێک شیر لەگەڵ خورما بە شێوەیەکی مامناوەند، بژاردەیەکی تەندروست و هاوسەنگە بۆ دەستپێکردنی ژەمی بەربانگ لە مانگی رەمەزاندا، چونکە تێکەڵەیەکە لە سەرچاوەیەکی خێرای وزە و ئەو رەگەزە خۆراکییانەی پێویستن بۆ گەڕاندنەوەی چالاکی بۆ جەستە.
لە کتێبە نوێیەکەیدا بە ناونیشانی "بەو شێوەیە بەرشەلۆنەمان رزگار کرد"، خوان لاپورتا، سەرۆکی یانەی بەرشەلۆنە، وردەکارییەکی تێر و تەسەل دەربارەی پێنج ساڵی سەرۆکایەتییەکەی و ئەو ئانگارییە داراییە گەورانەی رووبەڕووی بوونەتەوە، دەخاتەڕوو.، باس لە هۆکاری نوێنەکردنەویە گرێبەستەکەی لیۆنێل میسیش دەکات.
لابورتا لە کتێبەکەیدا ئاماژە بەوە دەکات، کە پرسی نوێکردنەوەی گرێبەستی لیۆنێل مێسی یەکێک بووە لە ئاڵۆزترین کێشەکان، بە جۆرێک یانەکە پێشنیازێکی جیاوازی بۆ مانەوەی مێسی پێشکەش کردبوو، کە بریتی بوو لە گرێبەستێکی درێژخایەن بە شێوازی خواستن بۆ خولی ئەمریکی، بەڵام رابیتەی خولی ئیسپانی (لالیگا) ئەو بیرۆکەیەی رەتکردەوە و مەرجی واژۆکردنی رێککەوتنی سندوقی "CVC"ی بۆ فرۆشتنی مافی پەخشی تەلەفزیۆنی بۆ ماوەی 50 ساڵ بەسەردا سەپاندن، کە لابورتا بە زیانبەخش بۆ داهاتووی بەرشەلۆنە ناوی بردووە.
هەروەها لابورتا ئەوەش ئاشکرا دەکات، کە تەنانەت دوای کۆتایی هاتنی ماوەکەی لە پاریس سانجێرمان، هەوڵی گەڕاندنەوەی مێسییان داوە و رەشنووسی گرێبەستێکی بۆ باوکی مێسی ناردووە، بەڵام لە کۆتاییدا خێزانی مێسی بڕیاریاندا بەرەو ئینتەر میامی بڕۆن بۆ ئەوەی لە ژێر پەستانی کەمتردا یاری بکات.
ئەمە لە کاتێكدایە، لە ئێستادا لاپورتا کاندیدە بۆ پۆستی سەرۆکایەتی یانەی بەرشەلۆنە و لە سەختترین کێشەکانی بەردەمی لاپۆرتا کە رووبەڕووی بوەتەوە و تا ئەمڕۆش بەردەوامە نوێنەکردنەوەی گرێبەستەکەی لیۆنیل میسییی ئەرجەنتینییە.
چەند توێژینەوەیەکی زانستی نوێ، کە لە زانکۆ بەناوبانەگەکانی جیهان بڵاوکراوەنەتەوە دەریدەخەن،رۆژوگرتن، جیا لە ئەرکە دینییەکەی گۆڕانکاریی ریشەیی لە سیستەمی بایۆلۆژی جەستەی مرۆڤدا دروست دەکات و چەندین سودی تەندروستی بۆ جەستە هەیە.
لە زنجیرەیەک توێژینەوەی نوێدا، کە لە زانکۆکانی هارڤارد و ستانفۆرد ئەنجامدراون، زانایان گەیشتوونەتە چەند ئەنجامێکی ئەرێنی، بەپێی راپۆرتێکی زانکۆی هارڤارد، رۆژووگرتن دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی بەرگری خانەکان بۆ ئینسۆلین، ئەمەش وەک چارەسەرێکی سروشتی بۆ رێگریکردن لە نەخۆشی شەکرەی جۆری دووەم ئەژمار دەکرێت.
لایەکی ترەوە، توێژەرانی بەشی پزیشکی لە زانکۆی ستانفۆرد لە رێگەی تاقیکردنەوەیەکی نوێی زانستییەوە سەلماندوویانە، کە رۆژوگرتن دەبێتە هۆی چالاککردنی پڕۆتینێکی دەگمەن لە مێشکدا بە ناوی BDNF، کە ئەم پڕۆتینە وەک "خۆراکی دەمارەکان" کار دەکات و یارمەتی گەشەکردنی خانە نوێیەکانی مێشک دەدات.
توێژەرانی زانکۆی تۆکیۆش پشتراستیان کردوەتەوە، لە کاتی رۆژوودا جەستە دەست دەکات بە "خۆخاوێنکردنەوە" و لەناوبردنی خانە پیر و تێکچووەکان.
ئەم دۆزینەوەیە کە لە گۆڤاری Nature بڵاوکراوەتەوە، ئاماژە بەوە دەکات، کە رۆژوگرتن دەبێتە هۆی بەهێزکردنی سیستەمی بەرگری و پاراستنی مێشک لە نەخۆشییەکانی وەک ئەلزهایمەر لە رێگەی زیادکردنی پرۆتینی BDNF کە گەشەی دەمارەکان دەپارێزێت.
گەنمەشامی یەکێکە لە باوترین ئەو سوکەژەمەی لە جیهاندا دەخورێت، زۆر جار وەک جۆرێک لە چەرەسات بۆ بەرێکردنی کات و زۆرجاری دیش وەک ژەمێکی، بەڵام بۆ تووشبوانی نەخۆشی شەکرە یان ئەوانەی چاودێری ئاستی شەکرەی خوێنیان دەکەن، پرسیاری ئەوە دروست دەبێت کە ئایا ئەم خواردنە کاریگەریی نەرێنی لەسەر تەندروستییان هەیە؟
گەنمەشامی لە گروپی کاربۆهیدراتە ئاڵۆزەکانە، کە لە کاتی هەرسکردندا دەگۆڕێت بۆ گلوکۆز و دەچێتە ناو خوێن، بەڵام بەهۆی بونی رێژەیەکی باش لە ریشاڵە خۆراکییەکان، پرۆسەی هەرسکردن و مژینی شەکر خاو دەکاتەوە، ئەمەش رێگری دەکات لە بەرزبونەوەی خێرا و لەناکاوی ئاستی گلوکۆز بە بەراورد بەو خۆراکانەی شەکری دەستکردیان تێدایە.
کاریگەری گەنمەشامی لەسەر شەکرە تەنیا پەیوەست نییە بە جۆرەکەیەوە، بەڵکو پەیوەندی بە بڕی خواردنەکەیەوە هەیە. کوپێک پەتەپەتە کە بە هەوای گەرم ئامادە کرابێت، بڕێکی دیاریکراو کاربۆهیدراتی تێدایە، بەڵام خواردنی بڕێکی زۆر وەک ئەوەی لە سینەماکاندا پێشکەش دەکرێت، بڕێکی زۆر کاربۆهیدرات دەدات بە جەستە و دەبێتە هۆی بەرزبونەوەی شەکرەی خوێن، بۆیە شارەزایانی خۆراک رێنمایی دەدەن کە بە بڕی مامناوەند بخورێت.
هەموو جۆرەکانی گەنمەشامی وەک یەک نین؛ ئەو جۆرەی بە هەوای گەرم و بێ کەرە و شەکر ئامادە دەکرێت، کەمترین کاریگەری لەسەر شەکرەی خوێن هەیە. لە بەرانبەردا، زیادکردنی کەرە، زەیتە دەستکردەکان، شەکر و کارامێل، نەک هەر کالۆری زیاد دەکەن، بەڵکو کاریگەری راستەوخۆیان لەسەر بەرزکردنەوەی ئاستی گلوکۆز دەبێت و جۆرە شیرینکراوەکان بە مەترسیدارترین جۆر دادەنرێن.
لە ئێستادا رۆژی ڤالانتاین بۆنەیەکی تایبەتە بە خۆشەویستی و ئاشقەکان لەمڕۆدا گوڵی سوور و شیرینی و دیاریی هەمەچەشن پێشکەش بە یەکتر دەکەن، بەڵام لە بنەڕەتدا ئەم بۆنەیە رابردوویەکی خوێناوی و تاریکی هەبووە هەتا گەیشتووە بەمەی ئێستای.
سەرەڕای ئەوەی لێکدانەوەکان بۆ دەستنیشانکردنی بنچینەی رۆژی ڤالانتاین جیاوازن، بەڵام هەموویان لەوەدا کۆکن کە شوێنی پەیدابوونی بۆنەکە رۆمای کۆنە، هەروەها زۆرێک لە توێژەران بۆنەکە دەگەڕێننەوە بۆ پێش هاتنی ئایینی مەسیحیەت، کە لە رۆمادا لە رۆژی 13 بۆ 15ـی شوباتی هەموو ساڵێکدا جەژنی "لوپێرکالیا" بەڕێوەدەچوو، کە تیایدا پیاوان بزن و سەگیان دەکرد بە قوربانی و دواتر کەوڵ دەکران و هەر بە کەوڵی سەگ و بزنەکە ژنانیان قامچیکاری دەکرد، لەوبارەیەوە "نۆیڵ لێنسکی"ی پرۆفیسۆر لە زانکۆی "یالی" ئەمریکا و شارەزا لە ئایینە دێرینەکان رایگەیاندووە، لە رابردوودا بەشداربووان بەبێ جل و بە سەرخۆشییەوە بەشدارییان دەکرد، ژنان ریزیان دەبەست بۆ ئەوەی پیاوەکان بە کەوڵی ئاژەڵەکە لێیان بدەن، ئەمەش وەک سرووتێکی ئایینی وابووە لە کۆندا و مەبەست لێی بەدەستهێنانی پیت و بەرەکەت بووە.
چالاکییەکی تری نێو ئەم بۆنەیە لە رۆمای کۆندا بریتی بوو لە نووسینی ناوی کچان و ژنانی بەشداربوو و هەڵبژاردنیان لەلایەن پیاوانەوە بە شێوەیەکی هەڕەمەکیانە، پاشان ژن و پیاوەکە بۆ ماوەی جەژنەکە پێکەوە دەبوون، یاخود ئەگەر بەیەکەوە گونجاوبوونایە ئەوا بۆ تەواوی ژیانیان پێکەوە دەمانەوە.
زۆربەی مێژوونووس و توێژەرانی بواری ئایین و سرووتە دێرینەکان بڕوایان وایە کە رۆمانەکان پاش هاتنی ئایینی مەسیحیەتیش بە تەواوی دەستبەرداری نەریتە کۆنەکانین نەبوون، یەکێک لەوانەش ئەم بۆنەیە بوو، بەڵام بە جۆرێکی جیاوازتر یاد دەکرایەوە و لە جەژنێکی ئایینی داماڵرا.
دەستنیشانکردنی ناوی ڤالانتاینیش بۆ رۆژی 14ـی شوبات، دەگەڕێتەوە بۆ روداوی لەسێدارەدانی قەدیسێک، ئیمپراتۆر کلاودیۆسی دووهەم (214-270 ز) لە رۆژی 14ـی شوباتدا دوو کەسی بە هەمان ناوی (ڤالانتین) لە هەمان رۆژی دوو ساڵی جیاوازدا لەسێدارە داوە، کە دواتر ئەم رۆژە لەلایەن کڵێسای کاتۆلیکییەوە بۆ رێزلێنان لەو دوو کەسە دەستنیشانکرا، کە بەپێی هەندێک لە گێڕانەوەکان، یەکێک لەم ڤالانتینانە قەدیسێک بووە کە لە کاتی خۆیدا بە نهێنی گرێبەستی هاوسەرگیری بۆ کچان و کوڕان ئەنجامداوە کە لەو کاتەدا بەهۆی بڕیارێکی ئیمپراتۆر کڵاودیۆسی دووهەم، ژنهێنان لە سەربازەکان قەدەغە کرابوو، چونکە بڕوای وابووە ئەگەر سەربازەکانی ژنیان هەبێت، ئەوا ناتوانن بەپێی پێویست بجەنگن، هەربۆیە دوای ئەوەی قەدیس ڤالانتین لەو کارەی ئاشکرا دەبێت، لەلایەن ئیمپراتۆرەوە لەسێدارە دەدرێت، بەڵام هەندێک توێژەر دەڵێن کە راستە ڤالانتین قەدیس بووە، بەڵام ئەوەی لەبارەیەوە باس دەکرێت تەنیا گێڕانەوەیەکە و لە مێژوودا پشتڕاست نەکراوەتەوە.
دواتر لە سەدەی پێنجەمدا پاپا گیلاسیوسی یەکەم بۆ ئەوەی سیمای بتپەرستی لە رۆژی 14ـی شوبات نەهێڵێت و جەژنە دێرینەکەی رۆمانەکان کاڵبکاتەوە، هات هەردوو رۆژی کوشتنی قەدیس ڤالانتین و جەژنی "لوپێرکالیا"ی تێکەڵ بەیەک کرد، لەمەشەوە رێوڕەسمەکانی نێو جەژنە رۆمانییەکە تەنیا وەک چالاکییەکی شانۆگەری مانەوە، بەڵام بە شێواز و نەریتی مەسیحیانە بەسەریدا زاڵ بوو، هاوکات رۆژی 14ـی شوباتیش ناوی ڤالانتینی لێ نرا و بەهۆی تێکەڵبوونی لەگەڵ جەژنە رۆمانییە دێرینەکەدا، ئەشق و خۆشەویستیش دزەی کردووەتە نێو ئەو رۆژەوە.
رێكخراوی نهتهوه یهكگرتووهكان (13)ی شوباتی ههموو ساڵێكی بهڕۆژی جیهانیی ڕادیۆ ناساندووه، ڕادیۆ یهكێكه لههۆكانی ڕاگهیاندن و بهربڵاوترینیانه و بهشێوهكی گشتی خهڵك لهمهودایهكی فراوانی جیهاندا پێی ئاشنان و مێژووی داهێنان و سهرههڵدانی ئهم ئامێره گرنگه كۆنه، ههرچهنده ئێستا هۆكانی ڕاگهیاندن زۆر بوونو پێشكهوتنی بهرچاویشیان بهخۆیانهوه دیوه، كهچی هێشتا ڕادیۆ توانیویهتی پێگهی خۆی ون نهكات و گرنگییهكهی بمێنێت و به پایهداریی بمێنێتهوه. ناتوانرێت بهدیارییكراوی كهسێك بكرێته داهێنهری تهواوی ڕادیۆ، ههر بۆیه له مێژوودا ناوی ههموو ئهوانه بهرز دهنرخێنرێت كه ههوڵیان داوه بۆ گهشهپێدانی ئهم داهێنراوهی مرۆڤ،
له ڕاستیشدا یهكهمین كهس كه ههوڵی بهكارهێنانی شهپۆلهكانی دهنگی داوه بۆ گواستنهوهی دهنگ (گۆلیلمۆ ماركۆنی)یه كه 25ی تهمموزی ساڵی 1896 دا جفرهی مۆرسی بهكارهێنا بۆ پهیوهندی بێ تهل، پێش ئهو و دوای ئهویش چهندین زاناو كهسانی داهێنهر ههوڵی گواستنهوهی دهنگیان داوه ههركهسهیان و بهجۆرێك لهو بوارهدا خۆیان تاقیكردووهتهوه ، لهوانهش ( جیناڵد فسندن)ه كه بهیهكهمین داهێنهری پهخشی دهنگ دادهنرێت و دوای ئهویش ناوی چهند كهسێكی تر له مێژوودا تۆمار كراوه، لهوانهش ( هانز ئورستد)ی زانای فیزیایی دانیماركییه كه لهساڵی (1880)دا سهرهتای بیركردنهوهی له ڕادیۆ داهێناوه و پاش ئهویش (ئهندرییه ماری ئهمپیر)ه كه له ساڵی(1819) دا ههوڵێكی دیكهی لهو بوارهدا تاقیكردووهتهوه.
لهساڵی (1831) دا زانای بهریتانیی (مایكل فارادی) دوای ئهویش (جۆزیف هنری) مامۆستا و زانا لهزانكۆی برستۆن له ئهمریكا ههوڵێكی دیكهیان له بواری گهیاندنی دهنگ تاقیكردووهتهوه. لهساڵی (1886) (هاینریش هیرتز) زانای فیزیایی و میكانیكی ئهڵمانی شهپۆلی كارۆموگناتیسی لهوزهدا دۆزییهوه و ههر ئهو بوو سیستمی شهپۆلی ڕادیویی (UHF)ی دۆزییهوه و بهیهكهمین كهسیش دادهنرێت كه دیزاینی بۆ ئامێری ناردن و پێشوازیی یهكهمین شهپۆله ڕادیۆییهكان داناوه پاشان له 25ی تهمموزی ساڵی 1874 دا (گۆلیملۆ ماركۆنی) یهكهمین شهپۆلهكانی كارۆ مۆگناتیسی بۆ داهێنانی ڕادیۆ دۆزییهوه و خودی ئهویش داهێنهری تروسكهكانی بێ تهله. پهخشی ڕادیۆیی مێژووییهكی كۆنی ههیه و ههر وڵاتێك لهوڵاتانی جیهان ڕۆژێكی خۆی دیاری كردووه بۆ یادكردنهوهی یهكهمین پهخشی ڕادیۆیی له وڵاتهكهدا. بهپێی سهرچاوه جیهانییهكان له ساڵی(1907)دا زانایانی ئهمریكا و ئهڵمانیا گهیشتنه ئهو ڕاستییهی كه دهتوانرێت به بهكارهێنانی شهپۆلی ڕادیۆیی قسه و دهنگ بگوازرێتهوه و ئهمهش ڕێگهی خۆشكرد بۆ پهیوهندیی تهلهفۆنیی و توانای پهخشی ڕادیۆیی. یهكهمین پهخشی ڕادیۆیی لهلایهن ئهندازیارانی كۆمپانیای (بیستبێرگ) بووه لهئهمریكا، ئهوهش به شێوهیهكی ڕێكهوت بووه، لهكاتێكدا كارمهندهكان سهرقاڵ بوون به تاقیكردنهوهی گواستنهوهی دهنگ و بیریان لهوه كردووهتهوه كه مۆزیكی سهر ئهو قهوانانهی لهبهردهستیاندایه بهكار بهێنن بۆ گواستنهوهی دهنگ، ئهو كهسانهی له ماڵهوه ئامێریی سهرهتایی وهرگرتنی شهپۆلهكانی دهنگیان ههبووه توانیویانه شهپۆلی دهنگیی ئهو مۆزیكانه وهربگرن و بۆیه داوایان لهو كۆمپانیایه كردووه كه مۆزیكی زیاتر پهخش بكات و بهردهوام بێت، پاشان كۆمپانیاكه كارهكانی بهشێوهیهكی ڕێكخراوتر كردووه و له ژێر ناوی ڕادیۆی (KDKA)بهردهوام بووه، ئهم پیتانهش هیچ مانایهكیان نهبووه و هێما نهبوون بۆ هیچ شتێك، بهڵكو بهشێوهیهكی ههرهمهكی ههڵبژێردراونو لهساڵی(1920) دا وهك یهكهم وێستگهی ڕادیۆیی ناسراوه.
لهئوستورالیاش یهكهمین وێستگهی ڕادیۆیی لهشاری میلبۆرن و له ساڵی (1921) دا دهست بهكار بوو.
لهساڵی (1922)دا كۆمپانیای پهخشی بهریتانیی به ناوی(BBC) له بهریتانیا وهك یهكهمین ئیستگهی ڕادیۆیی پهخشی خۆی دهستپێكرد و لهههمان ساڵیشدا له فهرهنسا و لهتاوهری ئیفڵهوه یهكهمین پهخشی ڕێكخراوی ڕادیۆیی ڕاگهیهندرا، دواتریش لهههمان ساڵدا ئیستگهیهكی ڕادیۆیی لهیهكێتی سۆڤییهتی ئهو كاتهدا دهست بهكار بوو.
لهساڵی(1923) دا ئیستگهی پهخشی ڕادیۆیی له ههریهك له بهلژیكا و چیكسلۆڤاكیای پێشوو و ئهڵمانیا و ئیسپانیا دامهزران، پاشانیش له فینلهندا و ئیتاڵیا .
له ساڵی 1924 یشدا نهرویژو پۆڵۆنیا و مهكسیك بوونه خاوهنی پهخشی ڕادیۆیی خۆیان و لهساڵی 1925یش ژاپۆن یهكهم ئێستگهی ڕادیۆیی دامهزراند
لهساڵی 1927دا له هیند یهكهمین پهخشی ڕادیۆیی دهستی پێكرد و دواتریش وڵاتانی دیكهی جیهان.
چهند ساڵێك لهمهوبهرو له ساڵی (2011)دا ئهكادیمیای ڕادیۆیی ئیسپانیا بیرۆكهی دانانی ڕۆژێكی جیهانیی بۆ یادكردنهوهی یهكهمین پهخشی ڕادیۆیی لهجیهاندا خسته بهردهم ڕێكخراوی یۆنسكۆی سهر بهنهتهوه یهكگرتووهكان و چهند مێژوویهك بۆ ئهو ڕۆژه پێشنیار كرا، لهوانه (6)ی ئۆكتۆبهر كه ڕۆژی لهدایكبوونی (جینالد فسندن)ه كه بهیهكهمین داهێنهری پهخشی دهنگدادهنرێت، ههروهها(25)ی تهموز دهستنیشانكرا كه ئهو ڕۆژه بوو (گولیلمۆ ماركۆنی) یهكهمین پهیوهندی بێتهلی بهبهكارهێنانی جفرهی مۆرس بهكارهێنا لهساڵی 1896 دا، پاشان ڕۆژی (30) ئۆكتۆبهریش یهكێكی تر بوو له پێشنیارهكان، چونكه مێژووی یهكهمین پهخشكردنی ڕۆمانی ( حرب العوالم) بوو كه به دهنگی هونهرمهندی به ناوبانگی جیهانی ( ئهرسۆن ویڵز) له ساڵی (1938)دا خوێندرایهوه.
دواتر لهناو ئهنجومهنی جێبهجێكاری یۆنسكۆدا ڕۆژی (13)ی شوبات دیاریكرا بۆ ڕۆژی جیهانیی ڕادیۆ، چونكه لهو ڕۆژهدا و لهساڵی (1946)دا یهكهمین پهخشی ئێستگهی نهتهوه یهكگرتووهكان دهستی پێكرد.
دواتر له خولی(36)ی ڕێكخراوی نهتهوه یهكگرتووهكان مشتومڕی لهسهر كراو لهمانگی كانوونی یهكهمی(2012)دا كۆمهڵهی گشتی نهتهوه یهكگرتوهكان بڕیاریدا (13)ی شوباتی ههموو ساڵێك بكرێته ڕۆژی جیهانیی ڕادیۆ.
بهپێی داتاكان تاساڵی 2015 پانزه ههزار ئێستگهی ڕادیۆیی ههبووه و (75%)ی ماڵان لهوڵاتانی تازه پێگهیشتوودا ڕادیۆیان ههیه.
(70%)ی دانیشتوانی جیهان لهڕێی تهلهفۆنی مۆبایلهوه گوێ له ڕادیۆ دهگرن.
ههر بهپێی ئامارهكان (608) ملیار كهس له سهرانسهری جیهاندا گوێ له ڕادیۆ دهگرن.
مێژووی ڕادیۆ كوردییهكان
بهگوێرهی ههموو سهرچاوه كوردییهكان، یهكهم رادیۆی كوردی له 19ی نۆڤێمبهری 1939 له بهغدا كراوهتهوه. ئێزگهی دووهم به زمانی كوردی (رادیۆی ڕۆههڵات) له 5ی ئازاری 1941 له بهیروت و ئێزگهی سێیهمی كوردیش له ئابی 1942 له یافا (فهلهستین) كراوهتهوه.
ئهم سێ ئێزگه كوردییهی سهرهوه وهك یهكهم رۆژنامهی كوردی: (كوردستان) له دهرهوهی خاكی كوردستان پهخشیان دهستی پێكردووه. ئهو ئێزگانه له راستیدا ئێزگهی كوردی نهبووین، بهڵكو ئێزگهی بیانی بووین و به زمانی كوردی وهشانیان ههبووه، ئێزگهی ئاڕاستهكراو بووین و بۆ گهیاندنی ههواڵ و دهنگوباسی خۆیان بۆ گوێگری كورد دامهزراون، نهك
گهیاندنی ههواڵ و دهنگوباسی كوردی بۆ ئهوان یان بۆ كورد. ئهگهر لهم ئێزگانه، ناوه ناوه باس له كورد و كوردستانیش كرابێ، زیاتر بۆ خۆنزیكردنهوه و ڕاكێشانی سهرنج و سۆزی كورد بۆ بهرهی خۆیان بووه، نهك لهبهر ئهوهی كوردیان له دڵهوه خۆشویستووه و وسیتوویانه ئهو گهله دێرن و نازاداره بێ رادیۆ نهبێ. لهههمان كات، دهبی بنووسین ههرسێك ئێزگهی كوردی سهرهوه، كه له دهرهوهی كوردستان پهخشیان به زمانی كوردی ههبووه، لهكاتی دهستپێكردنی دووهم جهنگی جیهانی دامهزراون و لهگهڵ تهواوبوونی جهنگ، دوو لهوان كوژاونهتهوه. لهگهڵ ئهوهش، بێگومان ههبوونی ئهو ئێزگانهی سهرهوه كارێكی باش بووه، بهتایبهتیش یهكهم ئێزگهی كوردی له بهغدا، له مێژووی خۆی سهدان گۆرانی كوردی تێدا تۆمار كرایه و بۆ سهرتاسهری كوردستان پهخش و بڵاوكراونهتهوه. ئهم تۆمار و پهخشكردنه، جگه لهوهی ئهرشیڤێكی جوان و دهوڵهمهنده، بۆته یارمهتیش بۆئهوهی هونهرمهندی تازه دروست ببن و گۆرانی و ئاوازی خۆیان له ههمان ئێزگه لهسهر قهوان تۆمار بكهن و گۆرانی و مۆسیقای كوردی پێشبخهن.
بهڵام بهوتهی ئهمیر حهسهن پور ڕۆژنامهنوس و لێكۆڵهری شاری مههاباد یهكهم پهخشی ڕادیۆیی كوردی له ساڵی١٩٢٣بووه له یهكێتی سۆڤیهت و تا ساڵی ١٩٢٩ی خایاندووه.
ساڵی ١٩٤١ش ئینگلیزهكان بۆ دژایهتیكردنی ئهڵمانیای نازی بهشی كوردی ڕادیۆی یافایان كردهوه و ژمارهیهك كهسایهتی وهك گۆرانی شاعیر و ڕهفیق چالاك كاریان تیادا كردووه.
پهخشی ڕادیۆی كوردی تارانیش له ٢٥ی تشرینی دووهمی ساڵی ١٩٤٦ دهستیپێكرد، سهرهتا ماوهی پهخشهكهی تهنها ١٥ خولهك بووه و دواتر كاتهكهی زیاد كرا.
وێستگهی ڕادیۆی یهریڤان له ساڵی ١٩٥٥دا، به پێنجهم پهخشی ڕادیۆیی كوردی دادهنرێت كه ئهویش لهسهرهتادا ماوهی پهخشهكهی تهنیا ١٥ خولهك بووه.
لهسهردهمی جهمال عهبدولناسر سهرۆكی پێشووتری میسردا، ئێزگهیهكی كوردی له ساڵی ١٩٥٧ لهشاری قاهیره كرایهوه، دواتر و له پایزی ١٩٥٨دا ڕادیۆی كوردی له شاری كرماشان كرایهوه و ڕادیۆی كوردی تاران داخرا.
دوای دوو ساڵیش له دهستپێكردنی شۆڕشی ئهیلول به ژمارهیهك ئامێری سهرهتاییهوه ڕادیۆی دهنگی كوردستان له ساڵی ١٩٦٣دا له ناوچهی باڵهكایهتی دهستی به پهخشی خۆی كرد.
بۆ دابینكردنی پێداویستییهكانی ههڵگیرسانهوهی شۆڕشی نوێ، یهكێك لهو بوارانهی كه یهكێتیی نیشتمانیی كوردستان بایهخی زۆری پێدا بوو بواری میدیا بوو، ههر بۆیهش لهسهرهتای ساڵی 1976دا مشوری پهیداكردنی ئیزگهیهكی رادیۆی لهسوید خواردو لهرێی سوریاو توركیاوه گهیهنرایهوه كوردستانو له 21ی ئازاری 1979 لهگوندی نۆكانی سهر سنورهوه بهخشی ئهو ئیزگهیه دهستی پێكردو لهوێوه پهیامو چالاكیو سیاسهتو ههڵوێستو تێڕوانینی یهكێتی بهكۆمهڵانی خهڵك ئاشنا كراو ئهو ئیزگهیه رۆڵی دیاری ههبوو له جۆشدانی خهڵكو پێشمهرگهو بههێزكردنی گیانی فیداكاری و بهرخودان.
لهسهردهمی شۆڕشدا ئیزگهی دهنگی گهلی كوردستان، وهك مهفرهزهكانی پێشمهرگه لهیهك شوێندا نهسرهوت، بهڵكو چهند جارێك جێگۆڕكێی كردو لهم شوێنانهوه بهخشی كرد(نۆكان، توژهڵه، گردی مامهوڵا، زهڵێ، باوزێ، بهرگهڵو، دۆڵوكۆگه،سهقز، گهڵاڵه، چوارتا، سلێمانی).
ئێزگهی دهنگی گهلی كوردستان لهقۆناغه جیا جیاكانی شۆڕشی نوێدا،كاریگهرترین دهزگای میدیای یهكێتیی نیشتمانیی كوردستان بووهو رۆڵی دیارو پرشنگداری لهو شۆڕشهدا بهگشتیو لهسازدانو رێكخستنو جۆشدانی كۆمهڵانی خهڵكی كوردستان بۆ راپهرینی ئازاری 1991 بهتایبهتی ههبوو، كه لهلاپهڕه زێرینهكانی مێژوودا بهشانازییهوه دهنوسرێتهوه.
دەزگای میدیایی کوردسات دوو کەناڵی رادیۆی بەزمانەکانی کوردی و ئینگلیزی هەیە، کە بریتین لە دەنگی کوردسات و ڤۆیس ئۆف کوردسات.
هەندێک کەس راهاتوون لەسەر دوبارەکردنەوەی هەندێک رەفتاری رۆژانە، وەک دڵنیابوونەوە لە داخستنی دەرگای ماڵ یان کوژاندنەوەی فڕن بۆ چەند جارێک پێش خەوتن. هەرچەندە ئەم رەفتارانە لە سەرەتادا ئاسایی دەردەکەون، بەڵام لە هەندێک حاڵەتدا نیشانەن بۆ توشبوون بە تێکچوونی "وەسوەسەی ناچاری" (OCD).
تۆبیاس هۆرنیگ، پسپۆڕی ئەڵمانی لە بواری دەروونناسی، جەخت دەکاتەوە کە جیاکاری لە نێوان "رەفتاری ئاسایی" و "وەسوەسەی ناچاری" بە پلەی یەکەم پەیوەستە بە ئاستی ئەو فشارە دەروونییەی لەگەڵ رەفتارەکەدایە، جگە لەو کات و سەعاتانەی کە کەسەکە بۆ ئەنجامدانی کارەکە تەرخانی دەکات.
توشبووانی ئەم حاڵەتە هەست بە ئارەزوویەکی زۆر بەهێزدەکەن کە ناچاریان دەکات بۆ بیرکردنەوە یان ئەنجامدانی رەفتارێکی دیاریکراو، سەرەڕای ئەوەی دەزانن کارەکەیان مەنتیقی نییە یان تەنانەت زیانبەخشە. بۆ نمونە، کەسی توشبوو، رۆژانە جانتاکەی رێکناخات بۆ چێژوەرگرتن، بەڵکو بەهۆی دڵەڕاوکێیەکی توندی ناوخۆیی و هەستکردن بەوەی کە ئەگەر نەیکات "کارەساتێکی ناوخۆیی" رودەدات، ناچار دەبێت رەفتارەکە دوبارە بکاتەوە.
وەسوەسەی ناچاری یەکێکە لە تێکچوونەکانی دڵەڕاوکێ، کە تێیدا بیرۆکە و مەترسیی نامەنتیقی (وەسوەسە) وا لە کەسەکە دەکەن بە ناچاری رەفتارێک دوبارە بکاتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی پەککەوتنی بونیاتی ژیانی رۆژانەی. سەرەڕای ئەوەی زۆرێک لە توشبووان دەزانن رەفتارەکانیان مەنتیقی نییە، بەڵام هەوڵدان بۆ پشتگوێخستنیان تەنیا فشاری دەروونییان زیاد دەکات، بۆیە رەفتارەکە وەک رێگەیەکی کاتی بۆ کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ بەکاردێنن.
پسپۆڕان رێنمایی دەدەن کاتێک دڵەڕاوکێی ناوخۆیی رەفتارە ناچارییەکان بەسەر کەسەکەدا دەسەپێنێت، یان کاتێک پەیوەندییە کۆمەڵایەتییەکانی بەهۆی ئەم روداوەوە زیانیان پێدەگات، پێویستە سەردانی دکتۆر بکرێت. هەروەها زۆر جار توشبووان شەرم لە رەفتارەکانیان دەکەن و هەوڵدەدات لەوانی دیکەی بشارنەوە، کە ئەمەش نیشانەیەکی دیکەی پێویستیی وەرگرتنی چارەسەرە.
-
چارەسەری دەروونی: لە حاڵەتە سوک و مامناوەندەکاندا رێگەی "بەرکەوتن و رێگری لە وەڵامدانەوە" بەکاردێت. چارەسەری "رەفتاریی مەعریفی" یەکێکە لە سەرکەوتووترین رێگەکان بۆ منداڵ و گەورە، کە رەنگە دەرئەنجامەکانی چەند مانگێکی پێ بچێت.
-
چارەسەری دەرمانی: لە حاڵەتە پێشکەوتووەکاندا، دکتۆرەکان پەنا بۆ دەرمان دەبەن، کە زۆربەی کات بە دەرمانی دژە خەمۆکی دەست پێ دەکەن تاوەکو ئاستی فشار و دڵەڕاوکێی کەسەکە کەم بکەنەوە.