هۆڵندا بە بڕینی کێکێکی 75 مەتری یادی 750 ساڵەی دامەزراندی پایتەختەی کردەوە.

ئەمڕۆ سەعات 7:50 بەیانیی لە ئەمستردامی پایتەختی هۆڵندا یادی دامەزرانی شارەکە کرایەوە، هەروەها لە گۆڕەپانێکی ناوەندی شارەکە بەبڕینی کێکێک بە درێژی 75 مەتر یادەکە دەستیپێکرد.

هەر لەو یادەدا چەندین پێشانگەی هونەری و مۆسیقا کرایەوە و چەند بۆنەیەک رێکخرا و کەتێیدا شا و شاژنی وڵاتەکە بەشدارییان تێداکرد.

شارە هۆڵەندییەکە لەیادی 750 ساڵەی دامەزراندنی، گرنگترین چالاکی بۆ دانیشتووانی شارەکە ئەنجامدا کە ژمارەیان نزیکەی 800 هەزار کەسە، پێکهاتبوو لە فێستیڤاڵێکی هاوینە کە لە رێگای بازنەیی ئەمستەردام بەڕێوەچوو، هەروەها بۆ ماوەی 24 سەعات هاتوچۆ راگیرابوو.

ناوی ئەمستردام بە لایەنی کەمەوە لە ساڵی 1275دا بەکارهاتووە، شاری ئەمستردام لە بنەڕەتدا و لە کۆتایی سەدەی 12دا گوندێکی بچوکی راوە ماسی بوو، پاشان و لە سەدەی 17دا بوو بە یەکێک لە گرنگترین بەندەرەکانی جیهان، هەروەها بوو بە ناوەندێکی سەرەکی کەرتی دارایی و بازرگانی.

 

 

هەندێک لە شوێنە بەناوبانگە گەشتیارییەکانی شارەکە

1.   مۆزەخانەی ڤان کۆخ

2.   ڤۆندەل پارک

3.   گۆڕەپانی دام

4.   کڵێسای خۆرئاوا

5.   کۆنترین باخچەی گوڵستانی جیهان

6.   باخچەی ئاژەڵانی شاهانەی ئەمستردام

7.   مۆزەخانەی مێژوویی جوولەکه

8.   کڵێسای نوێ

9.   مۆنۆمێنتی نەتەوەیی

10.   مۆزەخانەی ئەمستردام

11.     مۆزەخانەی زانستی NEMO

12.   مۆزەخانەی دەریایی نەتەوەیی

13.  مۆزەخانەی ناوچەی یەکسانبوون

14.   خەڵوەتگەی ئەمستردام

بۆبینینی ڤیدیۆی یادەکە کلیک لێرە بکە..........

دزییە گەورەکەی لۆڤەر؛ راپۆرتێکی نهێنی شکستە ئەمنییە مێژووییەکانی ئەو مۆزەخانەیە ئاشکرا دەکات:

دزییە مەترسی دارەکەی رۆژی یەکشەممە لە مۆزەخانەی لۆڤەر، کە تێیدا هەشت پارچە لە گەوهەرە شاهانەکان دزران، نەک هەر ناوبانگی مۆزەخانەکەی خستە مەترسییەوە، بەڵکو بووە هۆی ئاشکرابوونی زنجیرەیەک کەموکورتیی ئەمنیی قووڵ و مێژوویی. ئێستا راپۆرتێکی نهێنیی دامەزراوەی باڵای وردبینیی فەرەنسا، وردەکاریی شۆکهێنەر لەبارەی سیستەمی ئەمنی و کەمکردنەوەی بودجە ئاشکرا دەکات و ئەنجومەنی پیرانیش بەڕێوەبەری مۆزەخانەکەی بۆ لێپرسینەوە بانگهێشت کردووە.

راپۆرتە نهێنییەکە چی ئاشکرا دەکات؟

رەشنووسێکی نهێنیی راپۆرتی "دادگای ژمێریاری" کە باڵاترین دامەزراوەی وردبینییە لە فەرەنسا، بە توندی لۆمەی ئیدارەی لۆڤەر دەکات بەهۆی چەندین خاڵەوە:

سیستەمێکی ناتەواوی کامێرای چاودێری: لە هەر سێ ڕووە سەرەکییەکەی مۆزەخانەکەدا سیستەمی چاودێری لاوازە. بۆ نموونە، لە رووی "ریشیلیۆ" لە کۆی 182 ژوور، تەنها 25%یان کامێرای چاودێرییان هەیە.

کەمکردنەوەی بودجەی ئەمنی: بودجەی تەرخانکراو بۆ کاروباری ئەمنی لە ساڵی 2024 زۆر کەمترە لەوەی 20 ساڵ لەمەوبەر بووە، ئەمەش بووەتە هۆی دواکەوتنێکی بەرچاو لە نوێکردنەوەی تەکنەلۆژیای ئەمنی.

گرنگیدان بە پڕۆژەی لاوەکی: راپۆرتەکە دەڵێت ئیدارەی مۆزەخانەکە سەرقاڵی پڕۆژەی نوێ بووە لەجیاتی ئەنجامدانی "کارە بنەڕەتی و پێویستەکان" بۆ پاراستنی مۆزەخانەکە.

مێژوویەک لە دزیکردن و شکستی ئەمنی:

ئەمە یەکەمجار نییە لۆڤەر روبەڕووی دزیی گەورە دەبێتەوە. بەناوبانگترینیان دزینی تابلۆی مۆنالیزا بوو لە ساڵی 1911. هەروەها:

دزیی شۆڕشی فەرەنسا (1792): لەناو گێژاوی شۆڕشدا، زیاتر لە 10 هەزار بەردی بەنرخ و مرواری دزران، لەنێویاندا ئەڵماسی بەناوبانگی "شینی فەرەنسی" کە دواتر بە ناوی "ئەڵماسی هیواداری" (Hope Diamond) لە مۆزەخانەی سمیسۆنیان لە واشنتن دەرکەوتەوە.

شمشێرە ئەڵماس رێژکراوەکە: (1976) سێ دزی دەمامکدار شمشێرێکی ئەڵماس رێژکراوی شا چارلزی دەیەمیان دزی کە هەرگیز نەدۆزرایەوە.

تابلۆی "رێگای سێڤر:" (1998) لە رۆژی رووناکدا، دزێک تابلۆیەکی بەنرخی لە چوارچێوەکەی دەرهێنا و دیارنەما.

کێشەی سەرەکی: لۆڤەر کۆشکێکە کە بۆ مۆزەخانە نابێت

شارەزایان پێیانوایە کێشەی سەرەکیی لۆڤەر، لە خودی پێکهاتە تەلارسازییە ئاڵۆزەکەیدایە. ئەم باڵەخانەیە کە وەک قەڵایەکی سەربازی دروستکراوە و دواتر کراوە بە کۆشک، لە 25 ئاستی جیاواز پێکدێت و پاراستنی کارێکی ئێجگار سەختە. وەک جیرارد ئارۆ، سەرۆکی کۆمەڵەی دۆستانی لۆڤەر دەڵێت: "لۆڤەر کۆشکێکە کە لۆژیکی مۆزەخانەی نییە. ئەو بۆخۆی گەردوونێکە."

سیستەمی ئەمنی لۆڤەر و کەلێنەکانی:

لۆڤەر بە دوو چینی ئەمنی دەپارێزرێت: نزیکەی 1200 پاسەوانی تایبەتی مۆزەخانەکە، و هێزێکی 52 کەسیی ئاگرکوژێنەوە کە بەشێکن لە سوپای فەرەنسا. بەڵام:

پاسەوانەکان: بەردەوام سکاڵایان لەبارەی خراپیی بارودۆخی کارکردنیان هەبووە. بەرپرسێکی پێشووی ئەمنی دان بەوەدا دەنێت کە موچەیان کەمە و قوتابخانەیەکی تایبەت بە راهێنانی پاسەوانی مۆزەخانە بوونی نییە.

ئاگرکوژێنەوەکان: هێزێکی زۆر راهێنراون بەڵام ئەرکی سەرەکییان بەرەنگاربوونەوەی ئاگر و لافاوە، نەک رێگریکردن لە دزی.

نهێنیی شووشە شکاوەکە:

پرسیاری سەرەکی ئەوەیە چۆن دزەکان توانیویانە شووشەی قەفەزەی گەوهەرەکان بشکێنن؟ لە کاتێکدا مۆنالیزا لەناو شووشەیەکی دژە فیشەک و پۆڵاییندایە، بەڵام شووشەی گەوهەرەکان جیاواز بووە. بەرپرسێکی پێشووی سەربازی ئاشکرای دەکات کە شووشەکە بە جۆرێک دروستکراوە کە بەهێز بێت دژی تاوانباران، بەڵام لە هەمانکاتدا ئاگرکوژێنەوەکان بتوانن بیشکێنن لە کاتی ئاگرکەوتنەوەدا بۆ رزگارکردنی گەوهەرەکان. وا دیارە دزەکان ئەم خاڵە لاوازەیان قۆستۆتەوە.

 

لێکۆڵینەوەیەکی نوێ دەریدەخات کە ئەو کەسانەی لە کاتژمێرە درەنگەکانی شەودا مۆبایل بەکاردەهێنن، زۆرجار باری دەروونییان ناسەقامگیرە.

لێکۆڵینەوەکە، کە لە گۆڤاری "ساینتێفیک ریپۆرتس" بڵاوکراوەتەوە و داتای بەکارهێنانی 310 کەسی پێگەیشتووی بۆ پلاتفۆرمی "ئێکس" شیکردووەتەوە، نیشانیداوە کە ئەو کەسانەی لە نێوان کاتژمێر 11ی شەو و 5ی بەیانیدا پۆست دەکەن یان چالاکن لە پلاتفۆرمەکەدا، ناسەقامگیریی دەروونییان تێدا بەدی کراوە، بە بەراورد بەو کەسانەی لە رۆژدا پلاتفۆرمەکە بەکاردەهێنن.

دانیال جۆنسۆن لە زانکۆی "بریستۆڵ"ی بەریتانی، کە لێکۆڵینەوەکەی لەگەڵ توێژەرانی دیکەی هەمان زانکۆ ئەنجامداوە، رایگەیاند: "ئەم ئەنجامانە گومان دەخەنە سەر ئەو سەرقاڵییە سیاسییەی کە هەوڵدەدات کاتی بەکارهێنانی شاشە کەم بکاتەوە، و لە تێگەیشتن لە کاریگەریی سۆشیال میدیا لەسەر تەندروستی دەروونی نزیکمان دەکاتەوە."

جۆنسۆن لە وتارێکدا کە لە پلاتفۆرمی "زە کۆنڤێرسەیشن" بڵاوکراوەتەوە، رونیکردەوە کە کێشەی لێکۆڵینەوەکانی پێشوو ئەوەیە کە تەنها سەرنجیان لەسەر ماوەی بەکارهێنان بووە، ئاماژەی بەوەشدا کە رەفتاری بەکارهێنەر و ئەو پلاتفۆرمەی کە بەکاریدەهێنێت دوو هۆکاری گرنگن بۆ دیاریکردنی ئەنجامەکان.

جۆنسۆن و هاوکارانی پشتیان بە "پێوەری خۆشگوزەرانی دەروونی" بەستووە، کە لە 14 خاڵ پێکدێت و بۆ پێوانەکردنی هەست و کارکردنی کەسەکە بەکاردێت.

توێژەران بۆیان دەرکەوتووە کە کاتی پۆستکردن لە "تویتەر" پەیوەندی بە خۆشگوزەرانی دەروونییەوە هەیە، هەروەها بۆیان دەرکەوتووە کە خۆشگوزەرانیی دەروونی لەو کەسانەی کە شەوانە چالاکن کەمترە، بە بەراورد بەوانەی کە لە کاتژمێرەکانی رۆژدا پۆست دەکەن.

لێکۆڵینەوەکە ئەوەشی نیشاندا کە پەیوەندیی نێوان کاتی پۆستکردن و نیشانەکانی دڵەڕاوکێ و خەمۆکی بەهێزتر بووە، بە تایبەتی لە بەشداربووانی بەتەمەنتردا.

 

میدیا ناوخۆییەکانی زیمبابۆی بڵاویانکردەوە، دیسیر مۆیۆی پەرلەمانتاری ئۆپۆزسیۆنی  وڵاتەکە، لە روداوێکی هاتوچۆدا گیانی لەدەستداوە، ئەمەش دوای ئەوەی ئۆتۆمبێلەکەی خۆی کێشاوە بە فیلێکدا و چوار پەرلەمانتاری تریشی لەگەڵ بووە و بریندارن.

بەگوێرەی زانیارییەکان، روداوەکە سەرلەبەیانی ئەمڕۆ هەینی بووە، پێنج پەرلەمانتارەکە لە گەشتێکدا بوون لە رێگەی سەرەکی (بولاوایۆ-گوێروی) وڵاتەکەیان و دیسیر مۆیۆ دەستبەجێ لە شوێنی روداوەکە گیانی لەدەستداوە و ئەوانی دیکەش بەسەختی بریندارن.

شایەتحاڵەکان بە میدیاکانیان راگەیاندوە؛ ئۆتۆمبێلەکە بەر پشتی فیلەکە کەوتووە و دواتر ئاژەڵەکە هێرشی کردووەتەوە سەر ئۆتۆمبێلەکەیان و بەهۆیەوە دیسیر مۆیۆ گیانی لەدەستداوە.

دیسیر مۆیۆ، جگە لەوەی پەرلەمانتارێکی  ئۆپۆزسیۆن بووە، بە شاعیرێکی بەناوبانگ و چالاکوانێکی فەرهەنگی وڵاتەکەشی ناسراوە و 46 رۆژی تر یادی لەدایکبونی بووە.

 

 

 

فڕۆکەی جۆری ئێرباس A380-800 ، لەلایەن کۆمپانیای ئێرباسەوە بەرهەمدەهێنرێت و بە گەورەترین فڕۆکەی نەفەرهەڵگر دادەنرێت و هێڵی فڕۆکەوانی ئیمارات خاوەنی نزیکەی لەسەدا 50%ی ئەو جۆرە فڕۆکەیە.

فڕۆکەی ئێرباس A380-800, یەکەم فڕینی خۆی لە  17ی نیسانی ساڵی 2005 ئەنجامداوە و لە ساڵی 2007 لە هێڵی فڕۆکەوانی سەنگاپور دەستی بە خزمەتکردوە، تائێستا 251 فڕۆکەی لەو جۆرە دروستکراوە و وڵاتی ئیمارات خاوەنی 123 فڕۆکەی جۆری A380-800 کە لەسەدا 49ی سەرجەمی بەرهەمی ئەو جۆرە فڕۆکەیە دەکات، تێچووی دروستکردنیشی زیاتر لە 446 ملیۆن دۆلارە و بەپێی داواکاری کۆمپانیاکانی فڕۆکەوانی نرخەکەی دەگۆڕێت.

 قەبارەی فڕۆکەی ئێرباس A380-800 ،درێژی فڕۆکەکە 72.7 مەترە،پانی باڵەکانیشی 79.75 مەترە بەرزیەکەشی 24 مەترە.

توانای هەڵگرتنی ژمارەیەکی زۆر سەرنشین هەیە،  بە دوو جۆری جیاواز، کە  هەرسێ بەشی ئیکۆنۆمی و فێرست کڵاس و بزنس کڵاس دەتوانێت  575 سەرنشین هەڵبگرێت، هەروەها جۆری ئۆڵ ئیکۆنۆمی کە سەرجەم بەشەکانی  فڕۆکەکە ئیکۆنۆمیە دەتوانێت 853 سەرنشین هەڵبگرێت، لەکاتی گەشتەکانیشیدا 20-26  کارمەند بەردەوام چاودێری و خزمەتی سەرنشینانی ناو فڕۆکەکە دەکەن.

فرۆکەی ئێرباس A380-800، توانایەکی زۆری فڕینی دوورمەودای هەیە بەجۆرێک بە یەک فڕین دەتوانێت 15 هەزار و 200 کیلۆمەتر  بفڕێت، بەوەش دەتوانێت بە یەک فڕین لە فڕۆکەخانەی سلێمانیەوە بگاتە ویلایەتی لۆس ئانجلس لە باشوری رۆژئاوای  ئەمریکا و هەریەک لە شارەکانی بۆینس ئایرس لە ئەرجەنتین و سانتیاگۆی چیلی و ئۆکڵاند لە وڵاتی نیوزلەندا.

 خێرایی فڕۆکەکە، 903 کیلۆمەترە لە سەعاتێکدا و لەو پەڕی خێرایشدا دەتوانێت هەزار و 98 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا ببڕیت، هەروەها ئەو فڕگەی تێیدا دەست بە فڕین دەکات دەبێت نزیکەی سێ هەزار مەتر بێت بەهۆی گەورەی قەبارەی فڕۆکەکەوە.

کێشی فڕۆکە لە کاتی فڕیندا 650 تۆنە، لە کاتی نیشتنەوەشدا دەبێتە 386 تۆن بەهۆی بەکارهێنانی بەشێکی زۆری ئەو سوتەمەنیەی لە باڵەکانیدایە، هەروەها دەتوانێت 38 تۆن کەلوپەلی سەرنشینەکانیشی لە بەشی کۆگاکردنی فڕۆکەکە  هەڵبگرێت.

فڕۆکەی نەفەرهەڵگری ئێرباس A380-800، لە ئێستادا بە گەورەترین فڕۆکەی مەدەنی لە جیهاندا دادەنرێت و لە لایەن 10 هێڵی فڕۆکەوانی جیهانیەوە بۆ گەشتە دوورەکان بەکاردەهێندرێت.

شارەزایانی بواری ئابوری دەڵێن، خەرجییە بچوکەکان یاخود "شاراوەکان" ساڵانە بەشێکی زۆر لە داهاتەکەت دەبات بەبێ ئەوەی خۆت هەستی پێبکەیت.

حەسەن حاتوم شارەزای بەڕێوەبردنی دارایی لوبنانی رایگەیاندووە، خەرجییە شاراوەکان، وەک کونێکی بچوکن لە بەلەمی داراییدا، ئەگەر هۆشیاری و چاودێری نەبێت زیانێکی زۆر لە داهاتی تاکەکان دەدات.

دەشڵێت، زۆر کەس لە بەڕێوەبردنی دارایی خۆیاندا سەرنجیان لەسەر خەرجییە گەورەکانی وەک کرێی خانوبەرە یان پەروەردەیە، بەڵام زۆرجار چاوپۆشی لەوە دەکەن کە بە خەرجییە شاراوەکان، کۆمەڵێک خەرجیی بچوک کە پێدەچێت کەم بایەخ بن، بەڵام بە تێپەڕبوونی کات دەگۆڕێت بۆ بارگرانییەکی دارایی گەورە کە بەشێکی بەرچاو لە داهاتی مانگانە بە هەدەردەدات.

ئەو شارەزای بەرێوەبەری داراییە ئاماژەی بەوەشکردووە، دیارترین جۆرەکانی خەرجییە شاراوەکان وبچوکەکان بریتین لە؛ کرێی بانکی، تێچووی بچوک وەک و گواستنەوە کە ساڵانە کۆدەبێتەوە، گەیاندنی خۆراک شتێکی رۆژانەیە بەڵام ساڵانە ئەگەری هەیە هەزار و 200 دۆلار لە داهاتەکەت ببات.

خەرجییە نەختینەییەکانی رۆژانە، وەک قاوە و گواستنەوەی کورت مەودا، دەتوانێت ساڵانە لە هەزار دۆلار لە داهاتی تاک بە هەدەر دەدات.

حاتوم ئاشکراشیکرد،، چارەسەر بۆ دوورکەوتنەوە لەم خەرجییە شاراوانە بریتییە لە پێداچوونەوە بە بەشداریکردنە دوبارەبوەکان و هەڵوەشاندنەوەی ئەوانەی کە ناپێویستن، دانوستان لەگەڵ بانکەکەت بکەیت بۆ کەمکردنەوەی کرێ یان هەڵبژاردنی ئەکاونتی دیجیتاڵی بەبێ کرێ، رێکخستنی بەکارهێنانی ئەپەکانی گەیاندن، پەسەندکردنی داهاتی رۆژانە بۆ خەرجکردنی نەختینەیی، پاشەکەوتکردنی سەرەتا یان لێبڕینی رێژەیەکی دیاریکراو لە موچەکەت، پێش خەرجکردن.

پارێزەرێک لە ئەمریکا سکاڵای یاسایی لەسەر خاوەنی دامەزرێنەری کۆمپانیای مێتا تۆماردەکات، کە بەهۆی ناوەکەیەوە چەندین جار هەژمارەکانی داخراون.

مارک زوکەربێرگ پارێزەرێکی ئەمریکییە سکاڵای یاسایی لەسەر مارک زوکەربێرگی خاوەنی کۆمپانیای مێتا تۆمارکرد، دوایی ئەوەی چەند هەژمارێکی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووک، بەهۆی ناوەکەیەوە داخراوە.

مارک زوکەربێگری پارێزەر رایگەیاندووە، لەماوەی هەشت ساڵی رابردوودا پێنج جار هەژمارەکانی داخراوە، کە کارە بازرگانییەکانی تێدا ئەنجامدەدا، بەهۆشیەوە چەندین هەزار دۆلار زیانی بەرکەوتووە.

زوکەربێرگی پارێزەر ئاماژەی بەوەشکردووە، رەنگە کەس ئەوە نەزانێت، بەڵام چەندین کەس هەمان ناوی خاوەنی کۆمپانیای مێتایان هەیە، بەنمونە پارێزەرێکی مایەپووچ کە ویلایەتی ئیندیانا دەژی، بەهۆی ناوەکەیەوە ئازارێکی زۆر دەچێژێت، چونکە ئەو پارێزەرە مایەپووچ بووە، زوکەربێرگی خاوەنی کۆمپانیاکەش یەکێکە لە دەوڵەمەندەکانی جیهان.

جێگەی ئاماژەیە پارێزەرەکە لەرێگەی هەژماری فەیسبووکەوە کاری ناساندن و پەیوەندیکردن لەگەڵ کڕیارەکان و بریکارەکان ئەنجامدەدات، بەڵام بەهۆی کۆمپانیای مێتاوە لەساڵانی رابردوودا چەندین جار رووبەڕووی زیانی ئابوری بوونەتەوە.

هاوکات، ئەو پارێزەرە زیاتر لە 11 هەزار دۆلاری لە رێکلام کردن لە پەیج و پلاتفۆڕمەکانی مێتا خەرجکردووە.

هەروەها پارێزەرەکە ئەوەشی خستوەتەڕوو، دەبێت شەوانە مۆبایلەکەی بکوژێنێتەوە، چونکە بەردەوام لە رێگەی مەسنجەرەوە هەڕەشەی کوشتن و هەراسانکردنی لێدەکرێت، وا دەزانرێت ئەو بە بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای مێتایە.

لەگەڵ هاتنی مانگی ئەیلوول، وەرزی هاوینی گەرم کۆتایی پێدێت و سروشت خۆی بۆ وەرزی پایز ئامادە دەکات. بەڵام دوو رێگەی جیاواز هەیە بۆ دیاریکردنی دەستپێکی ئەم وەرزە نوێیە: رۆژژمێری کەشناسی و رۆژژمێری فەلەکی، کە هەریەکەیان کات و بنەمای خۆی هەیە.

پایزی کەشناسی: سادە و جێگیر

بەپێی رۆژژمێری کەشناسی، کە زۆربەی پسپۆڕانی کەش و هەوا و ناوەندەکانی پێشبینی بەکاری دەهێنن، وەرزەکان بە شێوەیەکی سادە دابەشکراون. هاوین لە 1ی حوزەیران دەست پێدەکات و لە 31ی ئاب کۆتایی دێت. بەم پێیەش، وەرزی پایز لە 1ی ئەیلوول دەست پێدەکات و تا 30ی تشرینی دووەم بەردەوام دەبێت. ئەم دابەشکردنە ئاسانکاری دەکات بۆ کۆکردنەوەی ئامار و بەراوردکردنی داتاکانی کەشوهەوا لە ساڵێکەوە بۆ ساڵێکی تر.

پایزی فەلەکی: بەپێی سوڕانەوەی زەوی

بەڵام لە روی فەلەکییەوە، دەستپێکی وەرزەکان پەیوەستە بە خولگە و سوڕانەوەی زەوی بە دەوری خۆردا. وەرزی پایز لە نیوەگۆی باکووری زەوی لە کاتی هاوسەنگبوونی پاییزی (Autumnal Equinox) دەست پێدەکات، کە ئەمساڵ دەکەوێتە 22 یان 23ی ئەیلوول.

لەم رۆژەدا، ماوەی شەو و رۆژ لەسەر هەردوو نیوەگۆی باکوور و باشووری زەوی نزیکەی یەکسان دەبێت. دوای ئەم بەروارە، لە نیوەگۆی باکوور رۆژەکان کورتتر و شەوەکان درێژتر دەبنەوە، ئەمەش نیشانەی رەسمی هاتنی پایزە.

گۆڕانکارییەکانی چاوەڕوانکراوی کەشوهەوا

لەگەڵ هاتنی پایز، چەندین گۆڕانکاری لە کەشوهەوادا روودەدەن. پلەکانی گەرما، بەتایبەتی لە شەواندا، وردە وردە نزم دەبنەوە. جیاوازیی نێوان پلەی گەرمای شەو و رۆژ زیاتر دەبێت. هەروەها، شێ لە هەوادا زیاد دەکات و ئەگەری دروستبوونی هەور و بارانبارین پلە بە پلە زیاتر دەبێت، تاوەکوو بەرەو وەرزی سەرما و دابارین دەڕۆین.

 توێژینەوەیەکی نوێ ئاشکرایدەکات، دوای دەیان ساڵ لە هەوڵی نێودەوڵەتی بۆ بوژانەوەی چینی ئۆزۆن، رەنگە هۆکاربێت لە خێراکردنی گەرمبوونی جیهان.

بەپێی توێژینەوەک کە لە گۆڤاری  Atmospheric Chemistry and Physics بڵاوکراوەتەوە، پێشبینی دەکرێت تا ساڵی 2050 چینی ئۆزۆن ببێتە دووهەم گەورەترین هۆکاری گەرمبوونی جیهان لە دوای دووەم ئۆکسیدی کاربۆنەوە.

توێژینەوەکە پێشبینی کردووە ئۆزۆن بەشداربێت لە گیرانی وزەی زیادە بە بڕی 0.27 وات لە مەتر چوارگۆشەیەک لە نێوان ساڵانی 2015 و 2050، ئەمەش بەو مانایەیە کە بەردەوامی چاکبوونەوەی چینە ئۆزۆنەکان زۆربەی ئەو قازانجە کەشوهەوایانە هەڵدەوەشێنێتەوە کە چاوەڕوان دەکرا لە قەدەغەکردنی کلۆرۆفلۆرۆکاربۆنەکان (CFCs) و هایدرۆکلۆرۆفلۆرۆکاربۆنەکان (HCFCs) بەپێی پرۆتۆکۆڵی مۆنتریاڵی ساڵی 1987 بەدەست بێت.

پرۆفیسۆر بێڵ کۆلینز کە سەرکردایەتی تیمی توێژینەوەکە دەکات، رایگەیاندووە: وڵاتەکان هێشتا کارێکی دروست دەکەن بە قەدەغەکردنی مادە کەمکەرەوەکانی ئۆزۆن، بەڵام بۆیان دەرکەوتووە کە بە گەڕانەوەی چینە پارێزەرەکە هەسارەکە زیاتر گەرم دەکات لەوەی پێشتر بیرمان لێدەکردەوە.

ئاماژەی بەوەشکرد، پاشماوەی کارگە و ئۆتۆمبێلەکانیش کە تێکەڵی بەرگە هەوا دەبن بەشدارن گەرمبوونی جیهان و کێشەی تەندروستی دروستدەکەن.

جێگەی ئاماژەیە، ئەو گازانەی کە بۆ پاراستنی چینی ئۆزۆن قەدەغەکراون خۆیان مادەی ساردکەرەوەی بەرگەهەوا بوون. لەگەڵ نەمانی ئەوان، سیستەمی کەشوهەوا ئەم کاریگەرییە ساردکەرەوەیانە لەدەست دەدات، لە کاتێکدا ئۆزۆنی وەرگیراو بەشدارە لە گەرمبوونی زیاتر.

ئێستا زانایان و بڕیاردەران رووبەڕووی ئەو کێشەیە دەبنەوە کە هاوسەنگکردنی پاراستنی چینە ئۆزۆنەکان کە ژیان لەسەر زەوی دەپارێزێت، لەگەڵ کەمکردنەوەی گەرمبوونی جیهان کە مەترسی لەسەر تەواوی سیستەمی کەشوهەوا دروست دەکات. ئەمەش پێویستی بە پەرەپێدانی ستراتیژی یەکگرتوو هەیە کە لە یەک کاتدا هەردوو کێشەکە چارەسەر بکات، لە هەمان کاتدا هەوڵەکان بۆ کەمکردنەوەی دەردانی گازە گەرمخانەییەکانی دیکە، بەتایبەتی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن بەرز بکاتەوە.

پۆلیسی دوبەی شكستی بە هەوڵێكی دزینی ئەڵماسێكی دەگمەن هێنا كە بەهاكەی چەندین ملیۆن دۆلارە.

ئاژانسی هەواڵی ئیمارات رایگەیاند، فەرماندەیی پۆلیسی میرنشینی دوبەی وڵاتی ئیمارات باندێكی سێ كەسی بە رەگەز ئاسیایی بە تۆمەتی هەوڵدان بۆ دزینی ئەڵماسێكی پەمەیی دەگمەن دەستگیركردووە كە بەهاكەی بە 25 ملیۆن دۆلار دەخەمڵینرێت و لەلایەن رێكخراوە جیهانییەكانەوە بڕوانامەی رەسەنی هەیە و لە 10 هەزار ئەڵماس تەنها یەك دانەیان لەو جۆرەیە.

 راشیگەیاند، باندەكە بەدرێژایی ساڵێك پلانێكی چڕ و وردیان داناوە و وسیتوویانە لەڕێی فریودانی خاوەنی ئەڵماسەكەوە لێی بدزن و بیگوازنەوە دەرەوەی وڵات.

کەشتیوانانی بۆشای ئاسمان دەیان رۆژ و هەنێک جاریش چەند مانگێک لە بۆشای ئاسمان دەمێننەو، وێڕای مەترسیە زۆرەکان بۆ سەر ژیانیان موچەیەکی زۆریشیان نیە، بەپێی وتەی کەشتیوانێکی بۆشای ئاسمان، کە بە رۆژنامەی دەیلی مەیلی بەریتانی راگەیاندوە.

نیکۆڵ ستۆت کەشتیوان و ئەندازیاری خانەنشینکراو بە  رۆژنامەی دەیلی مەیلی بەریتانی راگەیاندوە، موچەکەی زۆر کەمەوە لە چاو ئەو خزمەتەی کە کردویەتی، لەکاتێکدا لە ژیانی پیشەییدا دووجار گەشتی بۆشای ئاسمانی کردوە و لە ساڵی 2009دا بۆ ماوەی سێ مانگ لە وێستگەی نێودەوڵەتی بۆشای ئاسمان ماوەتەوە.

کادی کۆڵمان کەشتیوانی پێشوی ئاژانسی ناسا رایگەیاندبوو، کەشتیوانان موچەی بنەڕەتی خۆیان وەردەگرن، هەروەها موچەی کاتەکانی کارکردن و بڕە پارەیەکیشیان بۆ مەترسیەکانی کاتی کارکردن بۆ دابین دەکرێت.

ئاژانسی ناسا ئاماژەی بەوەکردوە، موچەی ساڵانەی کەشتیوانی بۆشای ئاسمان، 152 هەزار و 258 دۆلارە و بەپێی  شارەزایی و خوێندن دەگۆڕێت.

لەگەڵ بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما، زۆر کەس پەنا بۆ خۆشۆردن بە ئاوی سارد دەبات، بەپێی توێژینەوەیەک خۆشۆردن بە ئاوی سارد دەبێتە هۆی کێشەی تەندروستی و سوڕی خوێن ناچالاک دەکات.

ئادەم تایلۆر مامۆستای ئەتۆنامی لە زانکۆی لانکاستەری بەریتانیا لە وتارێکدا بڵاویکردووەتەوە، خۆشۆردن بە ئاوی سارد لە وەرزی هاویندا و لە کاتی بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما، پێچەوانەی بنەما تەندروستییەکانە و هیچ سودێکی نییە، هەروەها هەندێک کات کێشە بۆ تەندروستی مرۆڤ دروستدەکات.

ئاماژەی بەوەشکردووە، بەکارهێنانی ئاوی سارد بۆ خۆشۆردن یارمەتی دابەزاندنی پلەی گەرمای ناوەوەی جەستە نادات و بەڵکو خوێنبەرەکانی سەر رووی پێشت بەر تەسک دەکاتەوە و رۆشتنی خوێن بۆ رووی پێست کەمدەکاتەوە.

تایلۆر ئەوەشی خستووەتەڕوو، خۆشۆردن لە ئاوی گەرمی 15 پلەی سەدی، وادەکات خوێنبەرەکانی ناو پێست بە خێرایی تەسک ببنەوە، ئەمەش فشاری خوێن زیاد دەکات لەگەڵ پەمپکردنی خوێن لەلایەن دڵەوە.

بەپێی توێژینەوەکان، خۆشۆردن بە ئاوی سارد یارمەتی پاککردنەوەی جەستە نادات، چونکە دەرکەوتووە کەمتر کاریگەری هەیە بۆ لابردنی ئارەق و پیسی و بۆنی  جەستە.

تایلۆر پێشنیاری خۆشۆردنی بە ئاوی شلەتێن یان مامناوەند کردووە لە 27 پلەی سیلیزی، چونکە ئەمە باشترین پلەی گەرمی ئاوە بۆ خۆشۆردن و هاندەری رۆیشتنی خوێنە بۆ رووی جەستە و هۆکارە بۆ دابەزاندنی پلەی گەرمی لەش.

بەپێی توێژینەوەیەک، پەیوەندی مرۆڤەکان بە سروشتەوە بە رێژەی  % 60 دابەزیوە، پێشبینیش دەکرێت ئەگەر گۆرانکاریی لە سیاسیەت و کۆمەڵایەتی روونەدات زیاتر ئاستی پەیوەندی سروشت بە مرۆڤەوە بەردەوام دەبێت لە دابەزین.

بەپێی توێژینەوەیەکی مایڵز ریچاردسۆن، کە مامۆستای پەیوەندی سروشتە لە زانکۆی دێربی، بەدواداچوونی بۆ لەدەستدانی سروشتکردووە لە ژیانی خەڵکدا و ئاماژەی بەوەکردووە، لە ماوەی 220 ساڵی رابردوودا بەکارهێنانی داتای شارنشینی و لەدەستدانی گیانلەبەر کێوییەکان یەکێکن لە هۆکارەکان، هەروەها نەگواستنەوەی پەیوەندی دایک باوکان لەگەڵ سروشت هۆکارێکی سەرەکی کەمبوونەوەی پەیوەندی سروشتە لەگەڵ مرۆڤ.

لە توێژینەوەکەدا کە لە گۆڤاری  'Earth' بڵاوکراوەتەوە، لە نێوان ساڵانی 1800 بۆ 2020 پەیوەندی مرۆڤ و سروشت بەرێژەی % 60.6 دابەزیوە و گەیشتە لوتکە.

ریچاردسۆن دەڵێت: زیادکردنی رێژەی سەوزایی لەهەر شارێکدا بە رێژەی پێویستە بگاتە 30% ، پێچەوانەکردنەوەی دابەزینی پەیوەندی سروشت، بەڵام، بەپێی توێژینەوەکەی هەر شارێک رەنگە پێویستی بە 10 هێندە رێژەی سەوزایی هەبێت.

بەرەبەیانی ئەمڕۆ هەینی، هونەرمەندی ناسراوی میسر، سەید سادق، لە تەمەنی 80 ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.

لؤی، کوڕی هونەرمەند، لە هەژماری تایبەتی خۆی لە فەیسبووک هەواڵی کۆچی دوایی باوکی پشتڕاستکردەوە و نووسیویەتی: "إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ.. باوکی خۆشەویستم (سەید سادق) کۆچی دوایی کرد". 

هونەرمەند سەید سادق، کە بە رۆڵی کەسایەتی شەڕانگێز و دەرچوو لە یاسا ناسرابوو، بەشداری لە ژمارەیەکی زۆر فیلمی سینەمایی و درامای جۆراوجۆردا کردووە. لە دیارترین کارە هونەرییەکانی بریتین لە فیلمەکانی "ئیمپراتۆر" لەگەڵ ئەحمەد زەکی، "پڵنگ و مێینە" لەگەڵ عادل ئیمام، و "کیدە ڕەزا" لەگەڵ ئەحمەد حلمی.

هەروەها لە چەندین درامای بەناوبانگیشدا دەرکەوتووە، وەک "تیپی ناجی عەتەڵا" لەگەڵ عادل ئیمام، "ڕاستی و سەراب" لەگەڵ فیفی عەبدە، و "لە جل و بەرگی باوکمدا ناژیم" لەگەڵ نوور شەریف، جگە لە دەیان کاری دیکەی سەرکەوتوو و بەناوبانگ.

بەهۆی رۆڵە کاریگەرەکانیەوە لە فیلم و دراما میسرییەکاندا، سەید سادق، وەک عادلی مام و نوری شەریف و ئەکتەرە دیارەکانی تری ئەوکاتی میسر، بەشێکە لە یادەوەری 80کانی عاشقانی سینەما و لە ناو نەوەی پێشوی کوردیشدا ناسراو و دیاربوو.

وەتسئەپ لەمساڵدا نزیکەی حەوت ملیۆن ئەکاونت دادەخات و کۆمپانیاکەش ئاشکراشیکردووە، ئەو ئەکاونتانە بۆ فێڵکردن لە خەڵک بەکارهێنراوە.

کۆمپانیای مێتا کە خاوەنی وەستئەپە، رایگەیاندووە، لەماوەی شەش مانگی رابردوودا شەش ملیۆن و 800 هەزار ئەکاونتیان داخستووە، کە لەلایەن هەندێک لایەنی تاوانکاری باشوری رۆژهەڵاتی ئاسیا بەکاردەهێنران.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو ئەکاونتانە لەلایەن هەندێک گروپەوە بۆ فێڵکردن لە هاووڵاتیان بەکارهاتووە لە سەرانسەری جیهاندا.

کۆمپانیای مێتا ئەوەشی خستوەتەڕوو، بە شێوەیەکی چالاکانە ئەو ئەکاونتانەی دۆزیوەتەوە و دایانخستووە پێش ئەوەی بتوانن فێڵ لە خەڵک بکەن، ئەکاونتەکانی رەشکردووەتەوە.