عیراق
بەپێی کارنامەی کۆبوونەوەکە، کۆبوونەوەکەی ئەمڕۆ شەش بڕگە لەخۆدەگرێت و دوای سوێندخواردنی چەند پەرلەمانتارێک و گفتوگۆکردن لەبارەی ھێرشەکانی ئێران بۆ سەر ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان، خوێندنەوەی یەکەم بۆ سێ پڕۆژە یاسا دەکرێت کە دیارترینیان پڕۆژە یاسای دەستەبەری کۆمەڵایەتی و خانەنشینی کرێکارانە.
رۆژی دووشەممەش جارێکی تر ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کۆدەبێتەوە و خوێندنەوەی یەکەم بۆ شەش پڕۆژە یاسا دەکات، کە دیارترینیان پرۆژە یاسای ھەمواری یەکەمی دامەزراوەی شەھیدان و پرۆژە یاسای ھەمواری یەکەمی یاسای کۆمپانیای نیشتمانی نەوتی عێراقە.
حکومەتی ئەڵمانیا بڕیاریدا ئەرکی ھێزەکانی لە ھەرێمی کوردستان و عێراق کە لە چوارچێوەی ھاوپەیمانی ناتۆدا کاردەکەن تاوەکو تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٣ درێژبکاتەوە، بڕیاریشە رۆژی ٢١ی ئەم مانگە پەرلەمانی ئەڵمانیا بڕیارەکەی حکومەت بخاتە دەنگدانەوە و بە ئەگەرێکی زۆریشەوە پەسەند دەکرێت.
ئەڵمانیا ٥٠٠ راوێژکاری سەربازی لە ھەرێمی کوردستان و عێراق ھەیە کە ئەرکیان مەشق و پێشکەشکردنی زانیاری ھەواڵگری و سەربازییە لەپێناو بەرزکردنەوەی توانای سەربازی ھێزەکانی پێشمەرگە و سوپای عێراق لە بەرەنگاربوونەوەی گروپی تیرۆریستی داعش.
ئەڵمانیا لە ساڵی ٢٠١٤ ھاوکارێکی سەرەکی ھێزەکانی پێشمەرگەیە لە شەڕی بەرەنگاربوونەوەی داعش و جگەلە مەشق و راھێنان چەندین جۆر چەکی پێشکەش بە ھێزەکانی پێشمەرگە کردووە، لە ساڵی ٢٠٢٠ شەوە لە چوارچێوەی ناتۆدا بەشدارە لە ئەرکی چاودێری ئاسمانی و کۆکردنەوەی زانیاری بۆ ھاوکاریکردنی پێشمەرگەو سوپای عێراق.
محەمەد حەلبووسی، سەرۆکی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، لە کۆبوونەوەکانی داھاتووی یەکێتیی پەرلەمانی نێودەوڵەتی، عێراق داواکارییەکی بەپەلە پێشکەشی یەکێتییەکە دەکات، بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانیی نێودەوڵەتی، بۆ پاراستنی سەروەریی خاکی عێراق و رێگریکردن لە پێشێلکارییەکانی وڵاتانی تر و ھەروەھا راگرتنی دەستوەردانی وڵاتان لە کاروبارەکانی ناوخۆی عێراق.
ئەو داواکارییەی عێراق بۆ یەکێتیی پەرلەمانی نێودەوڵەتی،کە ١٧٠ پەرلەمانی وڵاتانی جیھان تێیدا ئەندامن، دوای ھێرش و بۆردومانەکانی ماوەی رابردووی تورکیا و ئێران، لە خاکی ھەرێمی کوردستان دێت.
شانەی راگەیاندنی ئەمنی عێراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ئاژانسی ھەواڵگری بە ھەماھەنگی فەرماندەیی ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکان لە عێراق ئۆپراسیۆنێکی تایبەتیان ئەنجامدا و لە ئاکامدا، سێ تیرۆریستی داعشیان کوشتووە، کە یەکێکیان ناوی "مەکنی ئەبو مستەفا"یە و جێگری سەربازی قاتعی کەرکوک بووە و دووانەکەی تریش یاوەری بوون. ئۆپراسیۆنەکەش لە وادی زغیتون لە پارێزگای کەرکوک ئەنجامدراوە.
شانەی راگەیاندنی ئەمنی عێراق ئاماژەی بەوەشکرد، ئۆپراسیۆنە تایبەتەکان بۆ لەناوبردنی شانە نوستووەکانی داعش و سەرکردەکانیان لە ناوچە جیاوازەکانی عێراق بەردەوامی دەبێت.
فادی شەمەری ئەندامی مەکتەبی سیاسی رەوتی حیکمەی نیشتیمانی کە عەمار حەکیم سەرۆکایەتی دەکات رایگەیاند، ھەرچەندە مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق بەکەسێکی نزیک لە موقتەدا سەدر دادەنرێت، بەڵام چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکان بەھەموو شێوەیەک پاڵپشت و پشتیوانی بانگەوازەکەی دەکات بۆ گفتوگۆی نیشتیمانی لە نێوان لایەنەکاندا بە مەبەستی چارەسەرکردنی کێشە و ناکۆکییەکان و دەستپێکردنی رێکارەکانی پێکھێنانی حکومەتی نوێی عێراق.
وتیشی، کۆمەڵی نێودەوڵەتی بەھەموو شێوەیەک پشتیوانی پێکھێنانی حکومەتی نوێ دەکات و ھیچ جۆرە ناڕەزاییەکیش نییە لەسەر محەمەد شیاع سودانی کاندیدی چوارچێوەی ھەماھەنگی بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی داھاتووی عێراق.
بەپێی کارنامەی کۆبوونەوەکە، کۆبوونەوەکەی سبەینێ شەش بڕگە لەخۆدەگرێت و دوای سوێندخواردنی چەند پەرلەمانتارێک، گفتوگۆ لەبارەی ھێرشەکانی ئێران بۆ سەر ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان دەکرێت.
دواتریش خوێندنەوەی یەکەم بۆ سێ پڕۆژە یاسا دەکرێت کە دیارترینیان پڕۆژە یاسای دەستەبەری کۆمەڵایەتی و خانەنشینی کرێکارانە.
رۆژی دوو شەممەش جارێکی تر ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کۆدەبێتەوە و خوێندنەوەی یەکەم بۆ شەش پڕۆژە یاسا دەکات، کە دیارترینیان پرۆژە یاسای ھەمواری یەکەمی دامەزراوەی شەھیدان و پرۆژە یاسای ھەمواری یەکەمی یاسای کۆمپانیای نیشتمانی نەوتی عێراقە.
راشیگەیاندووە، بەپێی ئامارەکان زیاتر لە یەک ملیۆن کرێکاری بیانی ھێنراون بۆ عێراق کە زۆربەیان بەبێ ئاگاداری وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی ھێنراون و لەناوخۆی عێراقیش زیاتر لە لە شەش ملیۆن کەس بێکارن.
"محەمەد بەلداوی" رایگەیاند، ھەوڵەکان بۆ سەپاندنی ویستی لایەنە دەرەکییەکان لە پڕۆسەی سیاسی عێراقدا سەرکەوتوو نابێت و دەبێت چارەسەری گونجاو بدۆزرێتەوە لەبری خوێنڕشتن و توندوتیژی و کوشتن.
وتیشی، بە روونی فشاری دەرەکی ھەیە دواترینیشیان دەستوەردانی "ئیمانوێل ماکرۆن" سەرۆکی فەڕەنسا بوو، لەکاتێکدا رەوشی عێراق بەرگەی فشاری زیاتری دەرەکی ناگرێت.
ئەو ئەندامەی ھاوپەیمانی فەتح راشیگەیاند، رەوشی ئێستای عێراق دەکەوێتەوە سەر لایەنە کوردییەکان کە دەبێت بەرژەوەندی نیشتمانی بخەنە پێشەوە و خێرا بکەن لە دیاریکردنی کەسێک بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار و بە زووترین کات پێشکەشی ئەنجومەنی نوێنەرانی بکەن تاوەکو دەنگی لەسەر بدرێت.
ساڵح محەمەد عێراقی وەزیرەکەی سەدر لە تویتێکدا رایگەیاند، پێویستە فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان، "میلیشیا بێباکەکانی قەیس" و ھاوشێوەکانی کۆنترۆڵ بکات، کە جگە لە تیرۆر و پارە و دەسەڵات ھیچ نازانن.
راشیگەیاند، ئەوان لای خۆیانەوە بۆ خۆپاراستن لە فیتنە، ھەموو گرووپە چەکدارەکان لەناویاندا سەرایا سەلام لە پارێزگای بەسڕە سڕدەکەن و بەکارھێنانی چەک لە ھەموو پارێزگاکان جگە لە پارێزگای سەڵاحەدین قەدەغە دەکەن.
وەزیرەکەی سەدر ئاماژەی بەوەشکردووە، دواتر رێوشوێنی تر دەگرنەبەر و ترساندنی خەڵکی مەدەنی و شەڕی ناوخۆ حەرام و قەدەغەیە.
محەمەد شیاع سودانی لە پەڕەی رەسمیی خۆی لە فەیسبووک رایگەیاند، کارنامەی کابینەکەی ٢٣ بوار لەخۆدەگرێت، دۆسیەکانی"تەندروستی و کارەبا و خزمەتگوزاری و رووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی و کشتوکاڵ و پیشەسازی"، دیارترین بوارەکانن.
محەمەد شیاع سودانی راشیگەیاند، جگە لە چارەسەرکردنی بێکاری، پلانی کورتخایەن و مامناوەند و درێژخایەنیان ھەیە و کاردەکەن لەسەر دابینکردنی خزمەتگوزاری و باشکردنی ئاستی بژێوی ھاووڵاتیان و رەخساندنی ھەلی کار بۆ گەنجان و دەرچووانی زانکۆ و پەیمانگەکان.
محەمەد شیاع سودانیی تەمەن ٥٢ ساڵ و پارێزگاری پێشووی میسان، لەلایەن چوارچێوەی ھەماھەنگیەوە کاندیدکراوە بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆک وەزیرانی عێراق.
فەرمانگەی لێکۆڵینەوە لە دەستەی دەستپاکی عێراق رایگەیاند، دادوەری تایبەتمەند لە دادگای دووەمی لێکۆڵینەوەی کەرخ لە بەغداد فەرمانیکردوە بە بانگکردنی پەرلەمانتارێکی خولی دووەمی ( ٢٠١٠-٢٠١٤) لەبەرامبەر بڕینی نیوەی مووچەی مانگانەی یەکێک لە پاسەوانەکانی.
رونیشیکردۆتەوە، دادگای لێکۆڵینەوە فەرمانی بانگکردنەکەی بە پێی حوکمەکانی ماددەی (٤٥٣) لە یاسای سزادانی عێراق دەرکردووە کە تایبەتە بە خراپ بەکارھێنانی موڵک و ماڵی سپاردەی کەسانی تر بۆ مەبەستی تایبەتی بە پێچەوانەی ئەو مەبەستەی کە پێی سپێردراوە.
کۆبوونەوەی رۆژی شەممە شەش بڕگە لەخۆدەگرێت و دوای سوێندخواردنی چەند پەرلەمانتارێک، گفتوگۆ لەبارەی ھێرشەکانی ئێران بۆ سەر ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان دەکات، دواتریش خوێندنەوەی یەکەم بۆ سێ پرۆژە یاسا دەکات کە دیارترینیان پرۆژە یاسای دەستبەری کۆمەڵایەتی و خانەنشینی کرێکارانە.
لە کۆبوونەوەی رۆژی دووشەممەشدا خوێندنەوەی یەکەم بۆ شەش پرۆژە یاسا دەکات کە دیارترینیان پرۆژە یاسای ھەمواری یەکەمی دامەزراوەی شەھیدان و پرۆژە یاسای ھەمواری یەکەمی یاسای کۆمپانیای نیشتمانی نەوتی عێراقە.
داتاکانی وەزارەتی زەوی و رووپێوی ئوردن، ئاشکرایان کردووە کە عێراقییەکان بە بڕی ١٢٥ ملیۆن و ١١٠ ھەزار دۆلار لە پێشەنگی لیستی کڕیارە بیانییەکانەوەن، دوای ئەویش سعودییەکان بە بڕی ٦٨ ملیۆرن دۆلار وەبەرھێنانیان کردووە.
ھەروەھا سورییەکان لە پلەی سێھەمدا ھاتوون، بە بڕی ٢٢ ملیۆن ٢٦٠ ھەزار دۆلار.
قەبارەی فرۆشتنی خانووبەرە لە ئوردن لەماوەی چارەکی یەکەمی ئەمساڵدا بەڕێژەی ٣٧% زیادیکردووە لەسەر بنەمای ساڵانە و گەیشتووەتە یەک ملیارو ٩٠٠ ملیۆن دۆلار.
داھاتی حکومەتی ئوردنی لە فرۆشتنی خانووبەرە لە چارەکی یەکەمی ئەمساڵدا گەیشتووەتە ٨٩ ملیۆن دۆلار بەراورد بە ٢٠١٩ بەرێژەی لەسەدا ٤٨ زیادی کردووە.
بەمەبەستی ھاندانی بازاڕی خانووبەرە ئوردن بڕیاریدا باجی فرۆشتنی خانووبەرە بەڕێژەی لەسەدا یەک کەمبکاتەوە
دوای بڵاوبوونەوەی نووسراوێکی وەزارەتی پەروەردەی عێراق کە ئاڕاستەی سەرجەم بەرێوەبەرایەتییە گشتییەکانی وەزارەتەکە کراوە و تایبەتە بە وانەی کوردی و تیایدا دەڵێت، ھەر خوێندکارێک لە وانەی کوردیدا دەرنەچێت، بە کەوتوو دانانرێت، فەھمی بورھان، سەرۆکی دەستەی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی ھەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند، دەبێت دڵنیا ببنەوە لە راستی و دروستی نووسراوەکە، بەڵام نییەتێک لە حکومەتی فیدراڵ ھەیە کە فشار بۆ سەر زمانی کوردی و زەوی کشتوکاڵی و گوندەکان لە ناوچەکانی دەرەوەی ئیداری ھەرێم دروست دەکات.
ئاماژەی بەوەشکرد، راستە بڕیارەکە تایبەت بە خوێندنگەکانی خوێندنی عەرەبی، بەڵام بەپێی دەستوور ھەردوو زمانی (کوردی و عەرەبی) دەبێت لە سەرتاسەری وڵات وەک یەک کاری پێبکرێت، نیگەرانیشی لەو بڕیارە دەربڕی و داوای روونکردنەوەی لە وەزارەتی پەروەردە کرد.
بەپێی ماددەی ژمارە (٤) بڕگەی یەکەم لە دەستووری عێراق، ھەردوو (زمانی کوردی و عەرەبی) بە دوو زمانی رەسمی لە وڵاتەکە دەستنیشانکراون و دەبێت وەک یەک کاریان پێبکرێت.
دوای کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کە تایبەتبوو بە گفتوگۆکردن لەسەر رەوشی عێراق، موقتەدا سەدر تویتێکی بڵاوکردەوە و سەبارەت بە قسەکانی جینین پلاسخارت نێردەی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق رایگەیاند، ھۆکاری سەرەکی ئەوەی لە عێراق روودەدات گەندەڵییە و ھەنگاوی یەکەم بۆ چاکسازی بەشدارینەکردنی دەموچاوە کۆنەکان و حزبەکانیانە لە حکومەتی داھاتوو.
وتیشی، بە دیالۆگ رازییە ئەگەر ئاشکرا بێت و لەپێناو دوورخستنەوەی ھەموو بەشدارانی پرۆسەی سیاسی و ھەڵبژاردنەکانی رابردوو بێت و گەندەڵکاران لەلایەن دادگایەکی پاکەوە لێپرسینەوەیان لەگەڵدا بکرێت.
ھەروەھا سەدر ستایشی ئەنجومەنی ئاسایشی کرد بۆ پشتیوانیکردنی عێراق لەبەرامبەر بۆردومانەکان و داوای لە وڵاتانی دراوسێ کرد رێز لە سەروەری عێراق بگرن.
لە کۆتایشدا رێبەری رەوتی سەدر، سوپاسی نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکانی کرد بۆ وتەکانی و داوای لێکرد لە سەر ھەڵوێستی بێلایەنی بەردەوام بێت.
"محەمەد شمەری" لە چاوپێکەوتنێکدا رایگەیاند، چوارچێوەی ھەماھەنگی داوای لە یەکێتی و پارتی کردووە پەلە بکەن لە یەکلاکردنەوەی کاندیدی سەرۆک کۆمار بۆ ئەوەی ھەنگاوەکانی پێکھێنانی حکومەت تەواو بکرێت.
وتیشی ئەگەر لە ماوەی دوو ھەفتەدا یەکێتی و پارتی رێکنەکەون، چوارچێوەی ھەماھەنگی داوای کۆبوونەوەیەک دەکات بۆ دیاری کردنی سەرۆک کۆمار.
"محەمەد شمەری" باسی لەوەشکرد، چوارچێوە وەک گەورەترین کوتلە ئەرکی خۆی جێبەجێ کردووە و "محەمەد شیاع سودانی" بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران دیاری کردووە. وتیشی پێدەچێت کۆتایی ھەفتەی داھاتوو ئەنجومەنی نوێنەران بۆ دیاری کردنی سەرۆک کۆماری نوێی عێراق کۆببێتەوە.
پێشتریش "عەباس عامری" ئەندامی چوارچێوەی ھەماھەنگی رایگەیاند، ماوەی ١٠ رۆژ دراوەتە ھێزە کوردییەکان بۆ ئەوەی رێکبکەون لەسەر کاندیدێک بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار.