ئەلینا رۆمانوسکی باڵیۆزی ئەمریکا لە عێراق رایگەیاند، ھەموو ھەوڵێکی ئەمریکا و نوێنەرایەتییە دیپلۆماتییەکەی بۆ کۆتاییھێنان بە چەقبەستوویی سیاسی و کێشە و ئاڵۆزی نێوان لایەنەکان بووە و ئێستاش بە ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار و راسپاردنی سەرۆک وەزیرانی نوێ بۆ پێکھێنانی حکومەتی نوێ، زۆربەی کێشەکان کۆتاییان ھاتووە و چەقبەستوویی سیاسیش بەرەو کۆتایی دەچێت.

وتیشی، ئەمریکا بەھەموو شێوەیەک ئامادەی پشتیوانی و ھاوکاریکردنی حکومەتی نوێی عێراقە لەپێناو گەیشتن بە ئامانجەکانی و جێبەجێکردنی کارنامە حکومییەکەی، بەتایبەتیش بەدەستھێنانی ئامانج و بەرژوەندییە ھاوبەشەکانی نێوان واشنتۆن و بەغداد.

نید پرایس وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، پێشوازی لە ھەڵبژاردنی د.لەتیف رەشید وەک سەرۆک کۆماری نوێی عێراق محەمەد شیاع سودانی بۆ پێکھێنانی حکومەت دەکەن. 
داواشی لەلایەنە سیاسییەکان کرد کە حکومەتی نوێ پێکدەھێنن، داواکاری گەل لەبەرچاو بگرن کە دەنگیان داوە. 

داواشی لە ھەموو لایەنەکانی عێراق کرد خۆیان بەدوور بگرن لە توندوتیژی و ناکۆکییەکان چارەسەر بکەن، بە شێوەی ئاشتیانە لەڕێی پڕۆسەی سیاسییەوە. 

نید پرایس پشتیوانی ئەمریکاشی بۆ گەل و حکومەتی عێراق دووپات کردەوە و رایگەیاند، چاوەڕێی ھەماھەنگی بەھێزن لەگەڵیاندا.  

محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی راسپێردراو بۆ پێکھێنانی حکومەتی نوێی عێراق پەیامێکی ئاراستەی وڵاتانی دراوسێ و ناوچەکە کرد و رایگەیاند، عێراق لەسەر بنەمای دۆستایەتی و رێزگرتن لەسەروەری و دەستوەرنەدان لەکاروباری ناوخۆ، مامەڵە لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و ناوچەکە دەکات و نە دەست لەکاروباری ناوخۆی وڵاتان وەردەدات و نە رێگەش دەدەن وڵاتان دەست لەکاروباری ناوخۆی عێراق وەربدەن.

وتیشی، ماوەی چەند ساڵێکە خاکی عێراق بووەتە شوێنی یەکلاکردنەوەی کێشە و ململانێ دەرەکییەکان، بەڵام کاری لە پێشینەی حکومەتی نوێی عێراق کۆتایی ھێنان و رێگرتنە لە یەکلایی کردنەوەی کێشە و ئاڵۆزی نێوان وڵاتان لەسەر حسابی سەقامگیری ئاسایش و ئارامی عێراق.

ھاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا کە نوری مالکی سەرۆکایەتی دەکات رایگەیاندوە، مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی کاربەڕێکەری عێراق و ھەندێک لایەنی سیاسی رێگربوون لە بەردەم ھەوڵەکانی تایبەت بە پێکھێنانی حکومەتی نوێ، بە ھۆی مەترسییان لە ھەڵدانەوەی دۆسێی گەندەڵی و کارە نایاساییەکانیان، بە تایبەتیش بە ھەدەردانی پارەیەکی زۆر لە رێگەی یاسای ئاسایشی خۆراکەوە.

ئاماژەی بەوەیش کردوە، کازمی و وەزیرانی کابینەکەی لە ماوەی دەسەڵاتیاندا دۆسێیەکی زۆری کاری نایاسایی و گەندەڵییان لەسەرە و لەگەڵ پێکھێھنانی حکومەتی نوێدا ھەموو ئەو دۆسێیانە ھەڵدەدرێنەوە و بە وردی کاریان لەسەر دەکرێت، بۆیە پێویستە لە ئێستاوە فەرمانی رێگریکردن لە گەشتکردنی کازمی و وەزیرانی کابینەکەی دەربکرێت.

"ریتا کۆلۆمبیا" نوێنەری سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ نیشتەجێبوون رایگەیاند، زیاتر لە ٢٥%ی کچانی عێراق بەر لە ١٨ ساڵی ھاوسەرگیری دەکەن و ١٠.٥%شیان بەر لە تەمەنی ١٥ ساڵی ھاوسەرگیری دەکەن، دیاردەی ھاوسەرگیری پێشوەختیش لە ماوەی ١٠ ساڵی رابردوودا زۆر زیادی کردووە. 

سەبارەت بە ئاستی خوێندەواریش، نوێنەری سندوقی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، ١٧%ی ژنانی عێراق نەخوێندەوارن، ٣١%شیان تەنھا بڕوانامەی سەرەتاییان ھەیە.

وتیشی، رێکخراوەکەیان لەگەڵ رێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی تر کار دەکات بۆ ھۆشیارکردنەوەی ژنان و کچانی عێراق، کە رۆڵی زیاتریان لە کۆمەڵگە ھەبێت و بگەن بە مافە سەرەتاییەکانیان. 

سەرچاوەیەکی ئەمنی ئاشکرایکرد، ھێزێکی سەربازی ئۆپراسیۆنێکی ئەمنی فراوانی بۆ پشکنین و گەڕان بە دوای شانە نووستووەکانی داعش لە چیای شێخ ئیبراھیم لە قەزای تەلەعفەر لە خۆرئاوای موسڵ دەستپێکردووە.

راشیگەیاندووە، ئامانج لە ئۆپراسیۆنەکە بۆ لەناوبردنی مۆڵگەکانی داعش و دەستگیرکردنی ئەو تیرۆریستانەیە کە لە دۆڵ و تونێلەکاندا خۆیان حەشار داوە.

رۆژی سێشەممەش لیوای چواردە لە حەشدی شەعبی ئۆپراسیۆنێکی گەڕان و پشکنینی دژی شانە نوستوەکانی داعشی لە نەینەوا دەستپێکرد و ئامانج لە ئۆپراسیۆنەکەش پاراستنی ھاووڵاتیان و کۆنترۆڵکردنی ئەو رێگایانە بوو کە تیرۆریستانی داعش لێوەی دزە دەکەن بۆ ناو نەینەوا .

فەرمانگەی راگەیاندنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بڵاویکردەوە، فوئاد حسێن وەزیری دەرەوەی عێراق، سەردانی لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئەنجومەنی نوێنەرانی کردووە و گفتوگۆ لەبارەی بۆردومانەکانی ئەم دواییەی ئێران و تورکیا لە ھەرێمی کوردستان کراوە.

لە کۆبوونەوەکەدا وەزیری دەرەوە ئاماژەی بەوەکردووە، کۆمەڵێک رێکاریان بەرامبەر بۆردومانەکانی ئێران گرتووەتەبەر، وەک بانگھێشکردنی باڵیۆزی ئێران و پێشکەشکردنی یاداشتی توندی ناڕەزایی، راشیگەیاندووە، وەفدێکی عێراق بە سەرۆکایەتیی قاسم ئەعرەجی راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانیی عێراق، سەردانی ئێران دەکەن.

ھەروەھا فوئاد حسێن ئاماژەی بەوەشکردووە، عێراق یاداشتێکی ناڕەزایی پێشکەشی نەتەوە یەکگرتووەکان کردووە بۆ ئەوەی سنوورێک بۆ پێشێلکارییەکانی تورکیا و ئێران دابنێت.

رۆژی ٢٨ی مانگی رابردوو ئێران بە مووشەک و درۆن ژمارەیەک بنکە و بارەگای حزبە کوردییەکانی رۆژھەڵاتی کوردستانی لە ھەرێمی کوردستان بۆردومان کرد و بەھۆیەوە ١٧ کەس گیانیانلەدەستدا.

پرسی ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری نوێی عێراق مشتومڕی زۆری بەدوای خۆیدا ھێناوە و تائێستا لایەنەکان بۆچوونی جیاوازیان لەسەر کۆبوونەوەکەی رۆژی پێنجشەممە ھەیە. 

دەوڵەتی یاسا لە زاری "موھەنەد خەزرەجی" ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقەوە رایگەیاندووە، کاندیدی سەرۆک کۆمار تێدەپەڕێت بە رێککەوتنی کوتلە سیاسییەکان. وتیشی رێککەوتنی لایەنە کوردییەکان لەسەر کاندیدێک بۆ ئەو پۆستە بابەتێکە پەیوەندی بە خۆیانەوە ھەیە. 

ئەو پەرلەمانتارە وتیشی، ھەمووان درکیان بەوەکردووە کە دەبێت سەرۆک کۆمار ھەڵببژێرێت، چونکە رەوشی عێراق بەرگەی دواکەوتنی زیاتر ناگرێت و ئاڵۆزی زیاتری لێدەکەوێتەوە. 

"فازڵ مەوات کەسار" سەرکردە لە چوارچێوەی ھەماھەنگیش وتویەتی، پێناچێت رەوتی سەدر ھیچ کاردانەوەیەکی سەبارەت بە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی نوێنەران بۆ دیاریکردنی سەرۆک کۆمار ھەبێت. 

بە وتەی ئەو سەرکردەیە، چوارچێوە ترسی نییە لە کاردانەوەی رەوتی سەدر، چونکە دانیشتنەکە یاسایی و دەستورییە و رەوشی وڵاتیش پێویستی بە پێکھێنانی حکومەتە ئەگەرنا دەکەوێتە چەقبەستویی و قەیرانی زیاترەوە.

ھەروەھا "حەسەن فدعم" سەرکردە لە چوارچێوەی ھەماھەنگی وتی، مەحاڵە ھێزە کوردییەکان بە یەک کاندیدی ھاوبەشەوە بەشداری کۆبوونەوەکەی ئەنجومەنی نوێنەران بکەن، وتیشی رکابەرییەکە بە دوو خول دەبێت بۆ دیاریکردنی براوەی پۆستی سەرۆک کۆمار. 

ھاوکات بەشێکی تر لە ئەندامانی چوارچێوەی ھەماھەنگی وای بۆ دەچن لە کۆبوونەوەکەدا "محەمەد شیاع سودانی"یش بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران رابسپێرێت، ئەگەر بێتو تا سبەینێ رەوتی سەدر رازی نەبێت بە دانوستان. دەشڵێن ئەگەر رەوتی سەدر بەر لە دانیشتنەکە رازی بێت بە دانوستان، ئەوا "سودانی" قوربانی یەکەم دەبێت. 

کۆبوونەوەکەی رۆژی پێنجشەممەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق سەعات ١١ی بەیانی دەستپێدەکات و تەنھا یەک بڕگە لەخۆدەگرێت کە بریتییە لە ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار. بەپێی ئەو ناوانەشی بڵاوکراونەتەوە، ٣٣ کەس کاندیدن بۆ وەگرتنی ئەو پۆستە.

دانیشتنی ئەنجومەنی نوێنەران بۆ دیاریکردنی سەرۆک کۆمار پێویستی بە ئامادەبوونی یەک لەسەر سێی ئەندامانی ئەنجومەنەکە ھەیە، واتە ٢٢٠ پەرلەمانتار لە کۆی ٣٢٩ پەرلەمانتار. یەکێک لە پێشبینییەکانیش بۆ کۆبوونەوەکە ئەوەیە کە رێژەی یاسایی ئامادەبوونی پەرلەمانتاران تەواونەکرێت و کۆبوونەوەکە شکستبێنێت. 

بەپێی دەستوری عێراق کە ساڵی ٢٠٠٥ پەسەندکراوە، سەرۆک کۆماری عێراق ھیچ دەسەڵاتێکی جێبەجێکاری نییە و ئەرکی تەشریفی پێسپێردراوە، وەک ئیمزاکردنی مەراسیمی کۆماری و پێشکەشکردنی پێشنیازە یاسا و نوێنەرایەتی کردنی عێراق لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، ئەمە سەرباری راسپاردنی کاندیدی گەورەترین کوتلە لە پەرلەمان بۆ پێکھێنانی حکومەت.

تورکی جەدعان سەرکردە لە چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکان رایگەیاندووە، لە پێکھێنانی حکومەتی نوێ و دیاریکردنی وەزیرەکاندا گرنگی تەواو بە شارەزایی و توانای کاندیدەکان دەدرێت و ھەموو وەزیرەکانیش بەپێی پسپۆڕی و شارەزاییان لە بوارەکانیاندا بۆ وەزارەتەکان دیاری دەکرێن و ھەر کەسێکیش شارەزایی لەو وەزارەتەدا نەبێت کە بۆی کاندید کراوە، رەتدەکرێتەوە.

وتیشی، بە بڕیاری چوارچێوەی ھەماھەنگی و محەمەد شیاع سودانی کاندید بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران، پۆستی وەزارەتە ئەمنییەکان دەدرێن بە کەسانی بێلایەن و شارەزا و پسپۆڕی بواری ئەمنی، بۆئەوەی سەرجەم دامەزراوە ئەمنییەکان سەربەخۆ بن و پشتیوان و لایەنگری ھیچ لایەنێکی سیاسی نەبن.

لە راگەیەندراوێکی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا ھاتووە، لەدوای دەستلەکارکێشانەوەی عەلی عەلاوی وەزیری پێشووی دارایی، ئیحسان عەبدولجەبار وەزیری نەوت لەلایەن سەرۆک وەزیرانی عێراقەوە راسپێردرا بۆئەوەی پۆستی وەزیری داراییش بە وەکالەت وەربگرێت، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لەکارەکەیدا.

ئاماژەی بەوەشکردوە، وەرگرتنەوەی پۆستی وەزیری دارایی بە وەکالەت لە ئیحسان عەبدولجەبار بە ئیمزای زیاتر لە ١٥٠ پەرلەمانتار بووە، چونکە نەیتوانیوە بە باشی وەزارەتی دارایی بەڕێوەببات کە گرنگترین وەزارەتی حکومەتە و بەشێوەیەکی زۆر خراپیش مامەڵەی لەگەڵ جێبەجێکردنی یاسای ئاسایشی خۆراک کردووە.

 

بەپێی نوسراوێکی وەزارەتی دەرەوەی عێراق کە میدیاکان بڵاویانکردووەتەوە، رۆژ لە دوای رۆژ ئێران و تورکیا لە رێگەی دروستکردنی بەنداوی نوێ و گۆڕینی رێڕەوی ئاوی روبارەکان، بەشەئاوی عێراق زیاتر کەمدەکەنەوەن کە ئەوەش زیانێکی زۆر بەئابوری عێراق و کەرتی کشتوکاڵ و گوندنشینان دەگەیەنێت بەتایبەتیش ئەو گوندنشینانەی دەکەونە نزیک ئەو روبارانەی لە ئێران و تورکیاوە دێنە ناو خاکی عێراقەوە.

ئاماژە بەوەشکراوە، وەزارەتی دەرەوەی عێراق ھەوڵێکی نوێ لە رێگەی دانوستان و گفتوگۆ لەگەڵ ئەو دوو وڵاتە دەستپێدەکاتەوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەی ئاو، ئەگەر سەرکەوتووش نەبوون، حکومەتی عێراق چەند رێکارێکی ئامادەکردووە بۆئەوەی لە دژی ئەو دوو وڵاتە بیگرێتەبەر، بەڵام لە نوسراوەکەدا رێکارەکان ئاشکرا نەکراون.

نێد پرایس وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، ساڵێک لەمەوبەر عێراقییەکان لە ھەڵبژاردنێکی پێشوەختەدا دەنگیاندا، بەو ھیوایەی کە ئەنجامەکەی حکومەتێک بێت کە رەنگدانەوەی ئیرادەی گەلی عێراق بێت، بەڵام لەو کاتەوە سەرکردەکانی عێراق نەیانتوانیووە ناکۆکییە سیاسییەکانیان چارەسەر بکەن.

راشیگەیاند، ئەمریکا پشتگیری لە دیالۆگێکی فراوان و گشتگیردەکات، بۆ دارشتنی رێگەیەکی ھاوبەش بۆ بەرەوپێشچوون و واشنتۆن دەنگی دەخاتە پاڵ دۆستە عێراقییەکانی و جەختدەکەنەوە کە توندوتیژی قبوڵکراو نییە، ھەروەھا داواش لە ھەموو لایەنەکان دەکەن رێگەی ئاشتیانە و گشتگیربگرنەبەر بۆ دەرچوون لەم چەقبەستووییە سیاسییەی ئێستا.

نێد پرایس راشیگەیاند، ئەمریکا پابەندە بە ھاوبەشیی لەگەڵ حکومەت و گەلی عێراق بۆ بەرەوپێشبردنی گەشەی ئابووری و رەخساندنی ھەلی کار و گەرەنتی شکستی ھەمیشەیی داعش و بنبڕکردنی گەندەڵی و بەرەنگاربوونەوەی کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوھەوا.

 

ئەمڕۆ لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا، بە زۆرینەی دەنگ راسپاردنی "ئیحسان عەبدولجەبار" وەک وەزیری دارایی بە وەکالەت کۆتاییپێھێندرا. 

"ئیحسان عەبدولجەبار" وەزیری نەوتی عێراقە و دوای دەستلەکارکێشانەوەی "عەلی عەلاوی" وەزیری دارایی پێشووی عێراق، ئەو پۆستەی بە وەکالەت وەرگرت.

پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند، وەگرتنەوەی ئەو پۆستە لە "ئیحسان عەبدولجەبار" گەڕێندراوەتەوە بۆ ئەوەی بە بڕیاری دادگای فیدراڵی عێراق نابێت وەزیرێک دوو پۆستی سیادی ھەبێت، کە ھەردوو وەزارەتی دارایی و نەوت سیادین. ھاوکات زۆرێک لەلایەنەکان تێبینیان ھەبووە لەسەر کارەکانی لە وەزارەتی دارایی.

فەتلاوی ئاماژەی بۆ ئەوەکردووە، لەگەڵ کورد رێککەوتنیان ھەیە بۆ بەرێوەچوونی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی نوێنەران تایبەت بە ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار لە ھەفتەی داھاتوودا، ئەگەر تا ئەو کاتەش لایەنە کوردییەکان لەسەر کاندیدێک رێکنەکەون، ئەوا لە ھاوپەیمانی ئیدارەی دەوڵەت لە کۆبوونەوەکەدا دەنگ لەسەر یەکێک لە کاندیدەکان دەدرێت و یەکلایدەکرێتەوە.

ھاوکات محەمەد سەھیود ئەندامی دەوڵەتی یاسا رایگەیاندووە، بەھێزترین سیناریۆ بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار ئەوەیە کە لایەنە کوردییەکان بە دوو کاندیدەوە بێنە کۆبوونەوەکەی ئەنجومەنی نوێنەران و لە ئەنجومەنەکەدا دەنگ لەسەر یەکێکیان بدرێت.

سودانی بە رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵی راگەیاندووە، بڕیارەکەی ئۆپیک پڵەس بۆ کەمکردنەوەی بڕی بەرھەمھێنانی نەوت لە وڵاتانی ئەندامدا لە عێراق سەرکەوتوو نابێت، چونکە عێراق توانای بەرگەگرتنی ھەنگاوێکی لەو جۆرەی نییە.

وتیشی، بە پێچەوانەوە عێراق پێویستی بەوە ھەیە بڕێکی زیاتر نەوت بەرھەم بھێنێت و بفرۆشێت بۆ ئەوەی دووبارە ئابورییەکەی بونیادبنێتەوە کە شەڕی داعش زیانی گەورەی پێگەیاندووە.

"محەمەد حەلبوسی" سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، رۆژی پێنجشەممە ئەنجومەنی نوێنەران کۆدەبێتەوە و کارنامەی کۆبوونەوەکەش تەنھا لەیەک بڕگە پێکدێت کە ئەویش تایبەتە بە دیاریکردنی سەرۆک کۆماری نوێی عێراق. 

کۆبوونەوەی رۆژی پێنجشەممە دوای ئەوەدێت کە رۆژی دووشەممە لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی نوێنەراندا، ١٧٠ پەرلەمانتار ئیمزایان کۆکردەوە بۆ ئەوەی دانیشتنێکی ئەنجومەنەکە تایبەت بکرێت بە ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار. 

دوای تێپەڕبوونی ساڵێک بەسەر ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و بەھۆی رێکنەکەوتنی لایەنەکان، تائێستا نەتوانراوە پرسی سەرۆک کۆمار یەکلابکرێتەوە.