وەزیری ژینگەی فەرەنسا دوێنێ هەینی رایگەیاند کە لە یەکی تەمموزی ئەمساڵەوە، جگەرەکێشان لەو شوێنە گشتییەکاندا قەدەخە دەکرێت کە بەرکەوتەی زۆریان لەگەڵ منداڵ و خێزان هەیە.

کاترین ڤوتخا، وەزیری خێزانی فەرەنسا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا ئاشکرای کرد کە ئەم بڕیارە نوێیە کەناراوەکان، پارکەکان، باخچە گشتییەکان، وێستگەکانی گواستنەوەی گشتی، سەنتەرە وەرزشییەکان و دەوروبەری قوتابخانەکان دەگرێتەوە.

لەگەڵ ئەوەشدا، ئەم یاسایە کافێ و تەراسە دەرەکییەکان ناگرێتەوە.

سزای پێشێلکردنی یاساکە:

هەر کەسێک سەرپێچی لەم یاسایە بکات و لەو شوێنە قەدەخەکراوانە جگەرە بکێشێت، بە 135 یۆرۆ (نزیکەی 153 دۆلار) سزا دەدرێت.

"دەبێت تووتن لەنێو خێزانەکان نەمێنێت. ئەو شوێنانەی منداڵ تێیان دەچێت، دەبێت ئازادی جگەرەکێشان تێیدا کۆتایی پێبێت،" ڤوتخا دەڵێت.

ئامارەکان:

بەگوێرەی نوێترین ئامارەکان:

- 23.1% لە فەرەنسییەکان جگەرە دەکێشن
- ئەم ڕێژەیە بەراورد بە ساڵی 2014، 5% کەمبووەتەوە
- ساڵانە 75 هەزار فەرەنسی بەهۆی جگەرەکێشانەوە گیان لەدەست دەدەن
- 13% لە مردنەکانی فەرەنسا پەیوەندی بە نەخۆشییەکانی جگەرەکێشانەوە هەیە

پشتگیری خەڵکی

دوایین راپرسی نیشانی دەدات کە 80% لە فەرەنسییەکان پشتگیری لە قەدەخەکردنی جگەرەکێشان لە شوێنە گشتییەکان دەکەن.

شایانی باسە کە ئەم یاسایە جگەرەی ئەلیکترۆنی ناگرێتەوە، بەڵام حکومەت کار لەسەر کەمکردنەوەی ڕێژەی نیکۆتین لەنێو ئەو جۆرە جگەرانە دەکات.

---

بێ لە فەرەنسا چەند وڵاتێکی تریش یاسای توندیان لەسەر جگەرەکێشان هەیە:

وڵاتانی توندترین یاساکان:

1. ئوسترالیا:

- جگەرە لە تەواوی شوێنە گشتییەکان قەدەخەیە
- پاکەتی جگەرە بە نرخی زۆر بەرز دەفرۆشرێت (تا 40 دۆلار)
-ریکلامی جگەرە بە تەواوی قەدەخەیە

2. سینگاپور:

- جگەرەکێشان لە تەواوی شوێنە گشتییەکان قەدەخەیە
- سزای گەورە بۆ فرۆشتنی جگەرە بە منداڵان
- کۆنترۆڵی توندی سنووری بۆ هاوردەی جگەرە

3. نۆروێژ:

- جگەرە لە تەواوی ڕێستۆران، کافێ و بارەکان قەدەخەیە
- قەدەخەی تەواوی ڕیکلامی تووتن
- هەڵگرتنی جگەرە لە بەرچاو خەڵك قەدەخەیە

4. ئیسلەند:
- جگەرەکێشان لە تەواوی شوێنە سەربەست و داخراوە گشتییەکان قەدەخەیە
- قەدەخەی فرۆشتنی جگەرە بە کەسانی خوار18 ساڵ
- سزای توند بۆ پێشێلکاران

5. نیوزیلەند:
- پلانی قەدەخەکردنی تەواوی جگەرەکێشان تا ساڵی 2025
- قەدەخەی جگەرەکێشان لە تەواوی شوێنە گشتییەکان
- کەمکردنەوەی ژمارەی فرۆشگاکانی جگەرە

6. کەنەدا:
- جگەرەکێشان لە تەواوی شوێنە گشتییەکان قەدەخەیە
- پاکەتی جگەرە بە ڕەنگی خاوەن و بێ نیشانە بازرگانییەکان
- ئاگادارکردنەوەی توند لەسەر زیانەکانی جگەرە

7. تایلەند:

- جگەرەکێشان لە کەناراوەکان قەدەخەیە
- قەدەخەی جگەرەی ئەلیکترۆنی
- سزای توند بۆ فرۆشتنی جگەرە بە گەنجان

دۆناڵد ترەمپ دەڵێت: لە داهاتوویەکی نزیکدا دەرفەتی گەیشتن بە رێککەوتنمان لەگەڵ ئێران هەیە و ناکرێت تاران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا  ئەمڕۆ لە کۆشکی سپی کە ئیلۆن مەسک ئامادەیی بوو لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، لە رێککەوتن لەسەر غەززە نزیک بووینەتەوە، ئەمڕۆ یان سبەی ئاگادارتان دەکەمەوە.

سەبارەت بە دانوستانەکانیان لەگەڵ ئێران سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، ئەگەری هەیە لە ئایندەیەکی نزیکدا لەگەڵ ئێران رێکبکەوین، هەروەها ناکرێت تاران ببێتە خاوەن چەکی ئەتۆمی. وتیشی، زۆرباش دەبێت لەگەڵ ئێران بگەینە رێککەوتن بەبێ ئەوەی بۆمب بخەینە خوارەوە.

جێگەی ئاماژەیە ئەمڕۆ سەرۆکی ئەمریکا میوانداری ئیلۆن مەسکی کرد لە کاتێکدا ماوەی سەرۆکایەتییەکەی لە کۆشکی سپی کۆتایی هات و ترەمپ رایگەیاند: مەسک هاوبەشە لە زۆرێک لە سەرکەوتنەکانی ئەمریکا لە چەند مانگی رابردوودا تۆماریکردووە.

دادگای باڵای ئەمریکا رێگە بە ترەمپ دەدات مافی مانەوەی زیاتر لە 500 هەزار کۆچبەر هەڵبوەشێنێتەوە، کە لەلایەن جۆ بایدن سەرۆکی پێشوی ئەمریکاوە پێگەی یاساییان پێدراوە.

بەپێی تۆمارێکی دادگا، دادگای باڵای ئەمریکا ئەمڕۆ رێگەی بە ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ داوە کە پێگەی یاسایی زیاتر لە 500 هەزار کۆچبەری ئەمریکای لاتین هەڵبوەشێنێتەوە.

ئیدارەی ترەمپ لە مانگی سێی ئەمساڵدا رایگەیاندبوو مافی یاسای مانەوەی زیاتر لە 500 هەزار کۆچبەر لە کوبا، هایتی، نیکاراگوا و ڤەنزوێلا کۆتایی پێدەهێنن، کە بەپێی بەرنامەیەک لەلایەن جۆ بایدن سەرۆکی پێش خۆیەوە دەستیپێکردووە و پێگەی یاساییان پێدراوە.

بڕیارەکەی دادگا تا ئێستا ئیمزا نەکراوە، بەڵام لەگەڵیدا ناڕەزایەتی بەشێکی زۆر لە دادوەرەکانی بەدوای خۆیدا هێناوە و هۆشدارییانداوە لە دەرئەنجامە خراپەکانی هەڵوەشاندنەوەی ژیانی نزیکەی نیو ملیۆن کەس لەکاتێکدا بەشێوەی یاسایی لە ئەمریکا ماونەتەوە.

پەڕەشوتەوانێکی چینی بە ئاستەم لەکاتی فڕیندا لە مردن رزگاری دەبێت، لەکاتێکدا کە تەوژمی هەوایەکی بەهێز بەرەو زیاتر لە هەشت هەزار مەتر بەرزی دەکاتەوە.

پەڕەشوتەوانەکە ڤیدیۆی ئەو کامێرانەی بڵاوکردووەتەوە کە لەکاتی فڕیندا لەسەر جەستەی جێگیری کردون، دوای ئەوەی تەوژمە بەهێزەکە بەرزی دەکاتەوە رێژەی ئۆکسجین بە تەواوی کەمدەبێتەوە و نزیکە لەوەی گیان لەدەست بدات.

 

گەیشتووەتە بەرزی نزیکەی نۆ کیلۆمەتر

 

پێنگ یوجیانگ ئەو پەڕەشوتەوانەیە کە روداوەکەی بەسەردا هاتووە، لەکاتێکدا بە مەبەستی فڕین چووەتە شاخی کیولیان، تەنها لەماوەی یەک خولەکدا تەوژمێکی هەوای بەهێز بەرەو بەرزی هەشت هەزار و 500 مەتر هەڵی دەفڕێنێت و رێژەی ئۆکسجین نزیک دەبێتەوە لە سفر.

وەک لە گرتەڤیدیۆییەکەدا دەردەکەوێت، پێنگ تاوەکو لە تەوژمە هەواکە رزگاری دەبێت، نزیکە لەوەی بهێۆش ببێت و بەهۆی نزمی پلەکانی گەرماوە دەموچاو و جەستەی نزیک دەبنەوە لە بەستن و سەهۆڵ دایپۆشیوە.

 

زۆر ترسناک بوو، نامدەزانی بۆ کوێ بڕۆم!

 

لەدوای رزگاربوونی پێنگ یوجیانگ بۆ کەناڵی تەلەفزیۆنی ناوەندیی چینی باسی لەوەکردووە: پشتێنێکی نوێی تایبەت بە فڕینم کڕیبوو و دەمویست ئەوە تاقی بکەمەوە، بەڵام لەناکاو بەهۆی بەرکەوتن بە تەوژمێکی هەواوە هەستم بە لەرزین کرد، هەوڵم دا بەخێرایی بنیشمەوە، بەڵام تەوژمەکە بەسەرمدا زاڵ بوو و لەگەڵ خۆیدا بردمی.

دەشڵێت، "بە هەورەکان دەورە درابووم، بەراستی ترسناک بوو، هەموو شتەکانی چواردەورم تەنها سپی بوون، ئەگەر رووگەنوێن 'قیبلەنوماکە'م پێنەبووایە نەمدەزانی بەرەو کوێ بڕۆم".

ئاماژەی بەوەشکردووە، کاتێک ئامێرەکەی بینیوە کە گەیشتووەتە بەرزی نزیکەی 9 کیلۆمەتر، سەری سوڕماوە، وتووشیەتی: پێموایە بۆ ماوەیەکی کەم لەوکاتەدا بێهۆش بووبم.

پێنگ یوجیانگ یەکێکە لە پەڕەشوتەوانە بەتواناکانی وڵاتی چین و بەردەوام گەشت بە پەڕەشوتەکەی دەکات. لەگەڵ ئەوانەشدا بەڵام ئەگەرچی یاریزانان چەند پرۆفیشناڵ بن لە بوارەکەیاندا، هێشتا ناتوانن لە هەندێک کاتدا خۆیان لە سروشت و رووداوە سروشتییەکان لابدەن.

A freak updraft over the Qinghai-Tibetan Plateau lifted Chinese Paraglider Peng Yujiang nearly nine kilometers in minutes — and the entire flight was caught on camera.

Screenshots from Peng’s GPS flight tracker show he took off at 12:19 p.m. from the Qilian Mountains, an area… pic.twitter.com/ov4Ld5ARx1

— Sixth Tone (@SixthTone) May 28, 2025

چەند كەسێكی تر لەسەر دۆسیەی كوشتنی نارین گوران لە باكوری كوردستان دادگایی دەكرێن.

ئەمڕۆ لە دادگای ئامەد، 15 كەس بە تاوانی شاردنەوەی تاوانباران لە دۆسێی كوشتنی نارین گوراندا دادگایی دەكرێن، تۆمەتباران و پارێزەرەكانیان و بەشێك لە كەسوكاری تۆمەتباران ئامادەی دانیشتنەكە بوون، چاوەڕوان دەكرێت دادگا بڕیاری كۆتایی لەسەر دۆسیەكە بدات.

ئەوەش لە كاتێكدایە دوو شەممەی رابردوو دادگای ئامەد، سزاكانی سەر دۆسیەی نارین گۆرانی تەمەن هەشت ساڵ یەكلایكردەوە، دادگای سزا قورسەكان بە زۆرینەی دەنگدا سزای زیندانیكردنی هەتاهەتایی سەپاند بەسەر هەریەك لە یوكسەل گوران دایكی نارین و ئەنەس گورانی برا و سەلیم گورانی مامیدا، هەروەها سزای چوار ساڵ و شەش مانگ زیندانیكردنی بەسەر نەوزاد بەختیار دراوسێی ماڵی نارین گوراندا سەپاند.

نارین گوران تەمەن هەشت ساڵ، لە 21ی ئابی 2024، لە گوندی چولی سەر بە شارۆچكەی رەزانی پارێزگای ئامەد لە باكوری كوردستان بێسەروشوێن بوو، لە 8ی ئەیلول تەرمەكەی لە تورەكەیەكدا دۆزرایەوە، دواتر بەپێی راپۆرتی پزیشكی راگەیەنرا خنكێندراوە.

 

دادگای تێهەڵچوونەوەی ئەمریكا، بڕیاری دا بە هێشتنەوەی باجی گومرگی كە لەلایەن سەرۆكی ئەمریكاوە بڕیاری لەسەر درابوو.

دادگای تێهەڵچوونەوەی فیدراڵی ئەمریكا بڕیاریدا، لەسەر بەردەوامی باجی گومرگ بەڕێژەی 10٪ لەسەر كاڵای هاوردە، كە لەلایەن دۆناڵد ترەمپەوە بڕیاری لەسەر درابوو .

 ئەوەش لە دوای ئەوە دێت، ئیدارەی ترەمپ تانەی لە بڕیارەكەی دادگای بازرگانی نێودەوڵەتی ئەمریكا داوە، داوەشی لە دادگای تێهەڵچوونەوە كرد ئەو بڕیارە رابگرێت و رێگە بەبەردەوامی باجی گومرگی لەسەر كالای هاوردە بەرێژەی 10٪ بدات كە لەلایەن ترەمپەوە بڕیاری لەسەر درابوو.

دوو رۆژ لەمەوبەر،دادگای  تایبەت بە بازرگانی نێودەوڵەتی سەر بە دادگای فیدراڵی ئەمریكا، بریاری ئیدارەی ترەمپی بۆ دانانی باجی گومرگی بەرێژەی ٪10 لەسەر كاڵای هاوردە بۆ ئەمریكا هەڵوەشاندەوە.

دادگاكە لە بڕیارەكەیدا جەختی لەوە كردبووەوە، كە تەنها كۆنگرێس دەسەڵاتی سەپاندنی ئەو جۆرە باجە گومرگییانەی هەیە.

پێشنیازی هەمواری یاسای سزاكان پێشكەشی پەرلەمانی توركیا كرا.

عەبدوڵا گولەر سەرۆكی فراكسیۆنی ئاكەپە لە پەرلەمانی توركیا رایگەیاند، 10 یەمین پاكێجی هەمواری یاسای سزاكان پێشكەش بە پەرلەمان كراوە، لە چەند ڕۆژی داهاتوودا دەیگەیەننە دەستەی داد.

راشیگەیاندووە، یەكێك لە خاڵەكانی یاساكە ئەوەیە حكومەت بتوانێت سوود لە ئازادكردنی كۆنترۆڵكراوی زیندانیان وەربگرێت، دەبێت زیندانییەكان 10%ی سزاكانیان تێپەڕاندبێت، هەروەها تۆمەتباران سودمەنددەبن لە ئازادكردنی مەرجدار كاتێك سێ لەسەر چواری سزاكەیان تەواوكردبێت.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە، زیندانیانی نەخۆش و كەمئەندام، لە لیستی ئەو كەسانەدا نین سزای هەتاهەتایی و قورسیان بەسەردا بسەپێنرێت.

 

بەپێی راپۆرتی تەلەڤیزیۆنی BBC، تا رۆژی 28ـی مانگی مایس، 26 حاڵەتی توشبون بە سورێژە تەنیا لە سکۆتلەندا پشتڕاستکراونەتەوە، کە ئەمەش زیاترە لە تەواوی ئامارەکانی ساڵی 2024.

ئەم بەرزبونەوەیەی رێژەی توشبوون، لە کاتێکدایە کە دو ساڵ لەمەوبەر تەنها یەک حاڵەتی سورێژە لە سکۆتلەندا تۆمارکرابوو، بەڵام ساڵی رابردو ئەو ژمارەیە بەرزبوەوە بۆ 24 حاڵەت.

پسپۆڕانی تەندروستی ئاماژە بەوە دەکەن کە کەمی رێژەی کوتان لە هەندێک ناوچە دەبێتە هۆکاری سەرەکی زیادبونی حاڵەتەکان، ئەمەش لە کاتێکدایە کە سورێژە یەکێکە لە درمیترین نەخۆشییەکان کە لە رێگەی کۆکە و پژمینەوە بڵاودەبێتەوە.

رێکخراوی تەندروستی جیهانی لە مانگی ئاداری رابردودا راپۆرتێکی بڵاوکردەوە کە تێیدا رایگەیاند ژمارەی توشبوانی سورێژە لە ئەوروپا لە بەرزترین ئاستی خۆیدایە بۆ ماوەی 25 ساڵ.

بەپێی ئەم راپۆرتە، منداڵانی خوار تەمەن پێنج ساڵ، زیاتر لە 40% لە ئەو حاڵەتانە پێک دەهێنن کە لە ئەوروپا و ناوەڕاستی ئاسیا تۆمارکراون.

هێلین بێنسۆن، راوێژکاری تەندروستی گشتی لە NHS، دەڵێت: "زیادبونی حاڵەتەکان لە سەرانسەری سکۆتلەندا بەرچاوە، پێشتر ئەمساڵ ئامارێکی زیاترمان بینیوە لە چاو تەواوی ساڵی ڕابردو."

ئەو وتیشی: "لە گلاسکۆ لە سەرەتای ئەمساڵەوە چەندین حاڵەتمان بینیوە، هەروەها لە چەند هەفتەی رابردوشدا ژمارەیەکی کەممان لە ناوچەی گۆڤانهیل تۆمارکردووە.

بێنسۆن جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە ئەگەری گواستنەوەی نەخۆشییەکە لە کۆمەڵگەدا هەیە، بۆیە هەوڵەکانیان ئێستا ئەوەیە کە ژمارەی حاڵەتەکانی دیکە کەم بکەنەوە.

سەرۆكی ئێران رایگەیاند، تاران هەوڵی بەدەستهێنانی چەكی ئەتۆمی نادات، بەڵام دەستبەرداری پیتاندنی یۆرانیۆم نابێت.

مەسعود پزیشكیان سەرۆكی ئێران لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاندوە، مەرجە بنەڕەتییەكانی ئێران بۆ رێككەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئەمریكا، جێبەجێكردنی یاسا نێودەوڵەتییەكانە، چونكە بەپێی ئەو ئەو یاسایانە هەموو دەوڵەتێك مافی هەیە توێژینەوەی زانستی تایبەت لە بواری پیتاندنی یۆرانیۆم و بەكارهێنانی وزەی ئەتۆم بەشێوەی ئاشتیانە ئەنجام بدات .

هەروەها رایگەیاندوە، بەپێی فەتوای رابەری باڵای شۆرشی ئێران، تاران هەوڵ نادات بە هیچ شێوەیەك چەكی ئەتۆمی هەبێت، بەڵام دەستبەرداری پیتاندنی یۆرانیۆم نابێت كە بۆ چارەسەركردن و كشتوكاڵ و پیشەسازی بەكاریدەهێنن .

ئیلۆن مەسک گەورە ملیاردێری ئەمریکی و راوێژکاری دۆناڵد ترەمپ بە رەسمی وازهێنانی لە پۆستە حکومییەکەی راگەیاند و دەڵێت، "ئیدارەکەی دۆناڵد ترەمپ جێدەهێڵم".

ئیلۆن مەسک بەڕێوەبەری جێبەجێكاری كۆمپانیای تێسلا و سپەیس ئێكس، وازهێنانی لە پۆستەكەی وەك راوێژكاری دۆناڵد ترەمپی سەرۆكی ئەمریكا راگەیاند، ئەوە جگە لەوەی مەسک سەرۆکایەتی وەزارەتێکی دەکرد بە ناوی "دەستەی کارایی حکومی"، بە ئامانجی کەمکردنەوەی خەرجی لە ئیدارەکەی ترەمپدا.

مەسک لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاویکردووەتەوە، ماوەی کارکردنی وەک فەرمانبەرێکی تایبەت لە حکومەتدا کۆتایی هات. سوپاسی سەرۆکی ئەمریکاش دەکات کە ئەو هەلەی بۆ رەخساندووە بۆ کەمکردنەوەی بەهەدەردانی پارە لە حکومەتدا.

مەسک دەشڵێت، دەستەی کارایی حکومی بەگوێرەی کات چالاکتر دەبێت و دەبێتە بەشێک لە رێکارەکان لە تەواوی حکومەتدا.

مەسک سەرەڕای ئەوەی ملیاردێرێکی ئەمریکییە، دۆستێکی نزیکی سەرۆکی ئەمریکاشە و هەر لە سەرەتای بانگەشەی هەڵبژاردنەکان بۆ ئەم خولەی ئێستای سەرۆکایەتی ئەمریکا مەسک رۆڵێکی بەرچاوی گێڕا لە هەڵمەتی بانگەشەدا.

دەسەڵاتی دیمەشق رەتیدەكاتەوە شەڕڤانێكی ژن رادەستی یەپەژە بكاتەوە و ئاڵوگۆڕی دیل و زیندانییەكانیش راگیرا.

ئاژانسی هاوارنیوز بڵاویكردەوە، قۆناغی دووەمی رێككەوتنی ئاڵوگۆڕی دیلەكان لە نێوان دەسەڵاتی دیمەشق و ئەنجومەنی گشتی گەڕەكەكانی شێخ مەقسود و ئەشرەفییە  لە حەلەب بەهۆی  ئەوەی دیمەشق ڕەتیكردەوە كە شەڕڤانانی یەكینەكانی پاراستنی ژنان یەپەژە ئازاد بكات، دواخراوە.

بڕیار بو رۆژی چوارشەممە لە چوارچێوەی ڕێككەوتنەكاندا 285 دیل و 161 زیندانی لەنێوان دیمەشق و ئیدارەی خۆسەریی  لە باكور و رۆژهەڵاتی سوریا ئاڵوگۆڕ بكرێن، بەڵام دیمەشق بڕگەكانی ڕێككەوتنەكەی جێبەجێ نەكردوە و ڕەتیكردووتەوە زیندانییەكان ئازاد بكات.

لای خۆیەوە قەهرەمان بەكر، بەڕێوەبەری هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ رایگەیاند قۆناغی یەكەمی ئاڵوگۆڕی زیندانییەكان سەركەوتوو بووە، بەڵام لە قۆناغی دووەمدا دەسەڵاتی دیمەشق پرۆسەكەی ڕاگرتووە، ئەگەرنا ئەوان ئامادەن هەموو زیندانییەكان ئازاد بكەن بەڵام دیمەشق ئامادە نەبووە شەڕڤانێكی یەپەژە ئازاد بكات.

 

سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ رۆژی چوارشەممە ئاشکرای کرد کە نزیکن لەوەی لەگەڵ ئێران بگەینە رێککەوتن، لە هەمان کاتدا ئاگاداری بە سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل داوە کە کارێک نەکات زیان بە دانوستانەکان بگەیەنێت.

ترەمپ: دیپلۆماسی باشترین رێگایە

ترەمپ لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: "دەتوانن بە رێگەی دیپلۆماسی کێشەکانیان لەگەڵ ئێران چارە بکەن، بنیامین ناتەنیاهۆ سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیلیشم ئاگادار کردووەتەوە، نابێت کارێک بکات زیان بە دانوستانەکانیان لەگەڵ تاران بگەیەنێت."

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەش دا کە "دەتوانن هێرش بکەنە سەر بنکە ئەتۆمییەکانی ئێران و لەناویان ببەن، بێ ئەوەی هیچ کەسێکیش بکوژرێت، بەڵام ئێستا کاتێکی گونجاو نییە بۆ ئەوە، چونکە خەریکە لەگەڵ تاران بگەنە رێککەوتن."

ئومێدی رێککەوتن لە چەند هەفتەی داهاتوودا

ترەمپ دووپاتی کردەوە کە "ئێران چاوی لە رێککەوتنە، ئەگەر بگەنە رێککەوتن ژیانی زۆر کەس دەپارێزن، بەڵام کاتی رێککەوتنەکەش دیار نییە، لەوانەیە لە چەند هەفتەی داهاتوودا بێت."

کۆتایی گەڕی پێنجەمی دانوستانەکان لە رۆما

لە 23ی ئایاری 2025دا، گەڕی پێنجەمی دانوستانە ناڕاستەوخۆکانی نێوان ئەمەریکا و ئێران لە ڕۆما کۆتایی هات.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، لەو بارەیەوە رایگەیاند: "گفتوگۆی ئەتۆمی لەگەڵ واشنتن ئاڵۆزە و کاتی زیاتری پێویستە."

وەزیری دەرەوەی ئێران وتیشی: "بەهۆی پێشکەشکردنی پێشنیازەکانی عوممان، پێشکەوتنی باش لە دانوستانەکاندا هەبوو."

لە لایەکی ترەوە، بەدر ئەلبوسەعیدی، وەزیری دەرەوەی عوممان رایگەیاند کە "لە دانوستانەکانی گەڕی پێنجەمی نێوان ئەمەریکا و ئێران کەمێک پێشکەوتن هەبووە، بەڵام یەکلاکەرەوە نەبووە."

هاوکات هەر لەو دیدارە رۆژنامەوانییەدا سەبارەت بە جەنگی روسیا و ئۆکراین، رایگەیاند؛ نازانم پوتن بە نیازی چییە، بەڵام ئەگەر فریومان بدات وەڵامێکی جیاوازمان دەبێت.

ئاژانسی رۆیتەرز بە پشتبەستن بە سێ سەرچاوەی ئاگاداری روسی رایگەیاندووە، ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا، بەو مەرجە کۆتایی بە شەڕی ئۆکراین دەهێنێت؛ کە سەرکردە رۆژئاواییەکان بەڵێنێکی نووسراوی بدەنێ بۆ راگرتنی فراوانبوونی ناتۆ بەرەو رۆژهەڵات و هەڵگرتنی هەندێک سزاکان لە سەر روسیا.

دوای ئەوەی هەفتەی رابردوو پوتن  زیاتر لە دوو سەعات گفتوگۆی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا کرد، رایگەیاند، رەزامەندی دەربڕیوە لەسەر کارکردن لەگەڵ ئۆکراین بۆ داڕشتنی یاداشتێک کە پێکهاتەکانی رێککەوتنی ئاشتی دەخاتە روو. بە کاتی ئاگربەستیشەوە. مۆسکۆ رایگەیاندووە کە لە ئێستادا سەرقاڵی داڕشتنی یاداشتەکەی خۆیەتی، بەبێ ئەوەی وادەی تەواوکردنی دیاری بکات.

بەڵام حکومەتەکانی کیێڤ و ئەوروپا، مۆسکۆیان تۆمەتبار کردووە بەوەی کە کات درێژ دەکاتەوە و یاری بەکات دەکات لە کاتێکدا هێزەکانی لە پێشڕەوی بەردەوامن لە رۆژهەڵاتی ئۆکراین.

رۆیتەرز لە زاری سەرچاوەیەکی باڵای روسییەوە رایگەیاندووە: پوتین ئامادەیە بۆ ئاشتی، بەڵام بە مەرجەکانی خۆی.

بەگوێرەی ئەو سێ سەرچاوەیە، پوتن دەیەوێت بەڵێننامەیەکی نووسراو لەلایەن زلهێزە گەورەکانی رۆژئاواوە بۆ فراواننەکردنی ناتۆ- ئەمەش ئاماژەیەکی رونە بۆ ئەوەی ئۆکراین، جۆرجیا، مۆڵدۆڤا و وڵاتانی دیکەی سۆڤیەتی پێشوو نەچنە ناو هاوپەیمانییەوە.

هەروەها روسیا داوا دەکات ئۆکراین لە دەرەوەی ناتۆ بمێنێتەوە و هەندێک سزای رۆژئاوا هەڵبگیرێت و سەروەت و سامانی بەستووی روسیا لە رۆژئاوا یەکلایی بکرێتەوە و مافی قسەکەرانی روسی لە ئۆکراین دەستەبەر بکرێت. سەرچاوەی یەکەم ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەر پوتن درک بەوە بکات کە ناتوانێت بە مەرجەکانی خۆی بگاتە رێککەوتنی ئاشتی، ئەوا پەنا بۆ هەنگاوی سەربازی دەبات بۆ ئەوەی ئۆکراین و ئەوروپییەکان قەناعەت پێبکات کە "رەنگە سبەینێ ئاشتی بەئازارتر بێت".

لای خۆیەوە ئۆکراین پێداگری لەسەر ئەوە دەکات کە نابێت ڤیتۆی لەسەر بێت بۆ ئەندامێتی لە ناتۆ و دەڵێت پێویستی بە گەرەنتی و دڵنیایی ئاسایشی رۆژئاوا هەیە بۆ ئەوەی رێگری لە هەر هێرشێکی داهاتووی روسیا بکات. 

میدیاکانی تورکیا باسیان لەوەکرد، پۆلیسی تورکیا پزیشکێکی دەستگیر کردووە کە لە رێگای چاویلکەکەیەوە ڤیدیۆی ژنانی لە شوێنە گشتییەکاندا تۆمار کردووە.

میدیاکانی تورکیا ئەوەیان خستووەتە روو، ئەو پزیشکە تەمەنی 77 ساڵ بووە و پسپۆڕی نەخۆشییەکانی چاو بووە، لە ناوەندی ئیستانبوڵ پیاسەی کردووە و لە رێگەی چاویلکەکەی چاوییەوە ڤیدیۆی ژنانی گرتووە.

ئەوەش هاتووە، پزیشکەکە بەر لەوەی پۆلیسەکان بگەنە لای هەوڵی داوە چاویلکەکەی بشکێنێت، بەڵام پۆلیسەکان دەستگیریان کردووە و دەستیان گرتووە بەسەر چاویلکەکەشیدا.

لە ئێستادا ئەو پزیشکە لەلای پۆلیس دەستبەسەر کراوە و لێکۆڵینەوە لە بابەتەکەش دەستی پێ کردووە.

نەتەوەیەكگرتوەكان رایگەیاند، بە ئەگەرێكی زۆرەوە تا ساڵی 2029 رێژەی گەرمبونی گۆی زەوی 1.5پلە تێدەپەرێنێت.

فەرمانگەی كەشناسی بەریتانیا لە ڕاپۆرتێكی ساڵانەی كەشوهەوادا كە بۆ رێكخراوی كەشناسی جیهانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان ئامادەی كردووە رایگەیاندووە، ڕێژەی گەرمبوونی زەوی لە ئاستێكی بەرزی مێژووییدا دەمێنێتەوە، دوای ئەوەی پلەی گەرمی هەسارەی زەوی لە ساڵانی 2023و 2024 بەرزترین پلەی تۆماركردوە.

راشیگەیاند، بە پێی ئەو راپۆرتەی ئەو فەرمانگەیە ئامادەیكردوە بۆ 10 ساڵی داهاتوو هیچ ئەگەرێكی ساردبوونەوەی گۆی زەوی تۆمارنەكراوە بە ئەگەرێكی لە 70% وە لە ساڵی 2029دا رێژەی گەرمبوونی گۆی زەوی 1.5پلە تێدەپەرێنێت.

بەڵام لە هەمانكاتیدا، زۆرێك لە شارەزایانی كەشوهەوا ئەو راپۆرتەی فەرمانگەی كەشناسی بەریتانیا رەتدەكەنەوە چونكە بە وتەی ئەوان هێشتا دەردانی دووەم ئۆكسیدی كاربۆن دەستی بە دابەزین نەكردووە و بەردەوامە لە بەرزبوونەوە ئەوەش وا دەكات گەرمبونی زەوی لە ئاستێكدا بوەستێت.

  ئەوەش لەكاتێكدایە وشكەساڵی كە لە ئیٍستادا زۆرینەی وڵاتان  لە نێویاندا عیراق  پێوەی دەناڵینن یەكێكە لە هۆكارەكانی گەرمبوونی گۆی زەوی.

سوپای پاسداران هۆشداری داوە بە ئەمریکا و ئیسرائیل و دەڵێت: پەنجەمان لەسەر پەلەپیتکەی تفەنگەکانمانە، هەر بێمێشکییەک رووبدات وەڵامێکی لەبیرنەکراومان دەبێت.

حسێن سەلامی فەرماندەی گشتیی سوپای پاسداران هۆشداری دەدات بە هەریەک لە ئەمریکا و ئیسرائیل و ئاماژەی بەوەکردووە، "ئامادەی هەموو سیناریۆیەکین، پەنجەمان لەسەر پەلەپیتکەی تفەنگەکانمانە و چاوەڕێین".

ئاماژەی بەوەشکردووە، "ئێران گەلێکی مەزنی هەیە، دەزانێت چۆن لە کاتە سەختەکاندا مەمەڵە بکات، کاریگەریی لەسەر قوڵایی مێشکی دوژمنە شەیتان ئاساکان هەیە، لە رووبەڕووبوونەوەیاندا دەبێت ناوەخنی بیرکردنەوە و مەبەستەکانیان بزانین، جەنگی 'مەعریفی' کە یەکێکە لەو ئامڕازانەی ویلایەتە یەکگرتووەکان و هاوپەیمانەکانی بەکاریدەهێنن بۆ چوونە ناو قوڵایی بیری کۆمەڵگە، کە دەبێت کۆمەڵگەی لێ هۆشیار بکرێتەوە".

دەشڵێت: سوپاکەمان لەوپەڕی ئامادەباشیدایە، ئێمە لە جەنگێکی سەرتاسەریداین، رووبەڕووی شەڕی ئابووری، سزاکان، فشارە سیاسییە جیهانییەکان، جەنگی میدیایی ماوە درێژ، پڕوپاگەندەی میدیایی، داگیرکاریی کولتووری و دەیان هەڕەشەی جۆراوجۆری بووینەتەوە، کە دوژمنانمان دوور و نزیک بەسەر گەلەکەماندا دەیسەپێنن، لەسەروو هەموو ئەوانەوە ئێران خۆڕاگرە.

 

دەرگای دۆزەخێکی نەبڕاوەتان بە روودا دەکەینەوە

 

راشیگەیاندووە، "ئیسرائیل هێرشەکانیان دژی وڵات و خەڵکەکەمان درێژە پێدەدەن، بۆیە هۆشدارییان پێدەدەین، کە ئەگەر بەوجۆرە بەردەوام بن ئەوا دەرگای دۆزەخێکی نەبڕاوەیان بە روودا دەکەینەوە".

 

ئێران بۆ ئەمریکا: رابردووتان بیر دەبەینەوە 

 

فەرماندەی گشتیی سوپای پاسداران روو دەمی کردووەتە ئەمریکا و دەڵێت، "پەنجەمان لەسەر پەلەپیتکەی تفەنگەکانمانە و چاوەڕێین، هەر هەڵەیەک ئەنجام بدەن، وەڵامێکی خێرای واتان دەدەینەوە کە رابردووتان بیربچێتەوە".

ئەوەش لە کاتێکدایە، لە سەرەتای ئەمساڵەوە و لەدوای دەستبەکاربوونەوەی دۆناڵد ترەمپ وەک سەرۆکی ئەمریکا، دانوستانەکانی نێوان ئەو دوو وڵاتە لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێرانەوە دەستی پێکردووەتەوە و بەپێی لێدوانی بەرپرسان و خودی دۆناڵد ترەمپیش، گفتوگۆکان لە قۆناغێکی باشدان و نزیکن لە رێککەوتن.

لەلایەکی دیکەوە گرژییەکانی نێوان ئێران و ئیسرائیل بەردەوامە و ئەمڕۆ ئیسرائیل لەدوای بۆردومانکردنی فڕۆکەخانەی سەنعا لە یەمەن ئاماژەی بەوەکرد، "حوسییەکان جگە لە قۆڵێکی پشت ئێران هیچی دیکە نین، ئەوانیش بەرپرسیارن لەو "دەستدرێژییە" کە لە یەمەنەوە سەرچاوە دەگرێت".