راپۆڕتێكی نوێی نەتەوە یەكگرتووەكان ئاشكرایدەكات، 887 ملیۆن كەس لە سەرانسەری جیهاندا كە لەژێر هێڵی هەژارییەوەن قوربانی و زیانلێكەوتووی مەترسییەكانی گۆڕانی كەشوهەوان.

پرۆگرامی گەشەپێدانی نەتەوەیەكگرتووەكان لە نوێترین راپۆڕتیدا ئاشكرایكردووە، مەترسییەكانی گۆڕانی كەشوهەوا كاریگەری بەرچاوی لەسەر هەژاران هەیە، بەجۆرێك لە كۆی زیاتر لە یەك ملیار لەو كەسانەی لەژێر هێڵی هەژارییەوەن، 887 ملیۆن كەسیان بەشێوەیەكی راستەوخۆ رووبەرووی مەترسییەكانی گۆڕانی كەشوهەوا بونەتەوە.

راپۆڕتەكە روونیشیكردووەتەوە، بەرزبوونەوەی پلەكانی گەرما و پیسبوونی هەوا  و لافاو و وشكەساڵی زۆرترین كاریگەریان لەسەر كەسانی هەژار هەبووە، بەشێكی زۆری ئەو قوربانییانەش دانیشتووی ناوچانەكانی باشوری ئاسیا و ئەفریقای باشورن.

دۆناڵد ترەمپ و ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی لە كۆشكی سپی کۆبوونەوە و تاوتوێی کۆتاییهێنان بە جەنگی ئۆکراینیان کرد.

 دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە کۆبوونەوەکەدا رایگەیاند: دەمانەوێت جەنگی ئۆكراین كۆتاییبێت و لە توانامدایە ئەو جەنگە کۆتایی پێبهێنم.

وتیشی، لە هەنگاریا لەگەڵ سەرۆکی روسیا کۆدەبمەوە و پرسی راگرتنی شەڕ لە ئۆکراین لەگەڵ پوتن تاوتوێ ئەکەم و هەوڵدەدەم بۆ کۆبوونەوەی سێقۆڵی لەگەڵ سەرۆکی روسیا و ئۆکراین.

دۆناڵد ترەمپ ئاماژەی بەوەکرد، رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە جەنگی ئۆکراین ئاڵۆزترە بەڵام توانیمان سەرکوتووبین، بەڵام هەوڵبدەین کینە لە دڵی پوتن و زیلینسکی لابدەین.

لە بەرانبەردا ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی رایگەیاند، پێم وانییە پوتن بیەوێت جەنگ كۆتاییبێت و ئەو بەهیچ شێوەیەک ئامادەی ئاشتی نییە.

ئاشکراشیکرد، ترەمپ هاوشێوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەتوانێت شەڕی ئۆكراینیش رابگرێت.

سەبارەت بە دابینکردنی موشەکی تۆماهۆک بۆ ئۆکراین، ترەمپ ئەوەی خستەڕوو، دابینكردنی موشەكی تۆماهۆك بۆ ئۆكراین ئاسان نییە و هیوادارم پێویستمان بەو هەنگاوە نەبێت، هەروەها پابەندی پاراستنی یەدەگی ئەمریكام لە موشەكی تۆماهۆك و درۆن.

زیلینسکی داوای لە ترەمپ کرد ئەو موشەکەیان پێبدات و رایگەیاند، پێویستیان بە موشەكی تۆماهۆكە و ئامادەن درۆنی دروستكراوی ئۆكراین بدەنە ئەمریكا.

لە ماوەی دوو هەفتەی داهاتوودا کۆبوونەوەی سەرۆکی ئەمریکا و سەرۆکی روسیا ئەنجامدەدرێت، کرملنیش ئاشکرایکردووە، کۆبوونەوەی لوتکەی نێوان ترەمپ و پوتن بۆ کۆتاییهێنانە بە شەڕی ئۆکراین.

دیمیتری پێسکۆڤ وتەبێژی کۆشکی سەرۆکایەتی روسیا 'کرملن' رایگەیاند، لە ماوەی دوو هەفتەی داهاتوودا یاخود ماوەیەکی کەمتر لەو وادەیە، کۆبوونەوەی نێوان دۆناڵد ترەمپ و ڤلادیمێر پوتن رێکدەخرێت.

وتیشی، لێکتێگەیشتنێکی هاوبەش لە نێوان هەردوو مۆسکۆ و واشنتن هەیە و نابێت هیچ شتێک دوابخرێت لەبارەی شەڕی ئۆکراین.

ئەوەشی خستەڕوو، بەپێی ئامادەکارییەکان کۆبوونەوەکە لە بودابێستی پایتەختی هەنگاریا ئەنجامدەدرێت.

جێگەی ئاماژەیە، دوای ئەوەی رۆژی پێنجشەممەی رابردوو پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ پوتن زیاتر لە دوو سەعاتی خایاند، ترەمپ رایگەیاند، کۆبوونەوەیەکی تری لوتکە لەگەڵ سەرۆکی روسیا سازدەکەن بۆ گفتوگۆکردن لەسەر کۆتاییهێنان بە شەڕی ئۆکراین.

دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، هیوا دەخوازن سعودیە پەیوەستبێت بە هاتنە ناو رێککەوتنەکانی ئەبراهام و جەختیشیکردەوە بەم نزیکانە رێککەوتنەکە فراوانتر دەبێت .

ئەمڕۆ هەینی، سەرۆکی ئەمریکا بە کەناڵی فۆکس نیوزی راگەیاندووە؛ بەم زووانە ئاگاداری فراوانکردنی رێککەوتنامەی ئیبراهیمی دەبن، ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەر سعودیە پەیوەندی بە رێککەوتنامەکەوە بکات بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل، ئەوا وڵاتانی دیکەش بەشداری دەکەن.

پێشتریش ترەمپ رایگەیاندبوو، چەند وڵاتێکی دیکەش ئامادەییان دەربریوە بۆ هاتنە ناو رێککەوتنەکە، ژمارەیەکی تریش خواستیان هەیە بۆ هاتنە ناوی.

رێكکەوتننامەی ئیبراهیم یان رێككەوتننامەكانی ئیبراهیم، گەرچی مێژوەکەی زۆر کۆنە، بەڵام ەل ساڵی 2020وە بە جدی کاری تێدادەکرێت و کۆمەڵێک رێکكەوتننامەی دیپلۆماسییە، کە لەنێوان ئیسرائیل و ژمارەیەك وڵاتی عەرەبی و موسڵمان ئیمزا کراوە

ئەو رێکكەوتننامانە بە شێوەیەکی رەسمی پەیوەندیی دیپلۆماسیی نێوان ئەو وڵاتانە و ئیسرائیلی ئاسایی کردەوە، کە زۆربەیان لەدوای سەرهەڵدانی شەڕی عەرەب - ئیسرائیلەوە، دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا نەنابوو یاخود یان پەیوەندیی دیپلۆماسییان لەگەڵدا نەبوو.

ڕێکكەوتننامەكە سەرەتا لە 15ی ئابی 2020دا لەنێوان ئیسرائیل و ئیمارات راگەیەندرا، دواتر لە 15ی ئەیلەولی 2020دا، رێکكەوتننامەکان بەفەرمی لە کۆشکی سپی لە واشنتۆن ئیمزا کران و  دواتر بەحرەین چووە ناو ئەو رێکكەوتننامەیە و لە دواییشدا سوودان و مەغریب بەشدارییان کرد و سعودیەش بەڵێنی بەشداریکردنی داوە، بەڵآم تا ئێستا بە رەسمی رای نەگەیاندوە.

 

ئەوروپا ئامادەکاری دەکات بۆ روبەڕوبوەنەوەی روسیا و دەنگەکانی ناو یەکێتیەکە هاودەنگن و هۆشداری دەدەن؛  کە روسیا تەنها بە شەڕی ئۆکراین رازی نییە، بەڵکو دەستیکردووە بە ئەنجامدانی شەڕێکی تێکەڵاو کە دڵی کیشوەری کۆن دەکات  و لە رێگەی هێرشی ئەلیکترۆنی و هەڵمەتی زانیاری ناڕاست و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی نەناسراو فڕۆکەخانە گەورەکانی ئەڵمانیا و دانیمارک و نەرویج دەکاتە ئامانج.

دەزگای هەواڵگری ئەڵمانیا، هۆشداری توندی داوەتە یەکێتی ئەوروپا و رایگەیاندوە بە ئەگەری زۆرەوە لە ساڵی 2029 دا، روسیا هێرش دەکاتە سەر ئەوروپا و پێویستە وڵاتانی یەکێتییەکە ئامادەکاری تەواو بکەن بۆ ئەو هێرشە.

فریدریش مێرز، راوێژکاری ئەڵمانیا، کە لە ئێستادا سەرکردایەتی رووبەڕووبوونەوەی سیاسی دەکات لەناو کیشوەرەکەدا، پەرەپێدانی پلانێکی  تۆکمەی بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو شتەی کە بە "جەنگی تێکەڵاوی رووسیا دژی ئەوروپا" وەسفی کردووە، راگەیاندوە.

ئەو پێی وایە ئەوەی ئەمڕۆ روودەدات درێژکراوەی سیاسەتێکی بەردەوامی روسیایە کە لەسەر بنەمای تێکدانی سەقامگیری نەیاران لە ناوەوە پێش هەر کردەیەکی سەربازی راستەوخۆیە.

لەگەڵ پەرەسەندنی شەپۆلی هێرشە ئەلیکترۆنییەکان و تێکدەرەکان لە چەند وڵاتێکی یەکێتی ئەوروپا، ئۆرسولا ڤۆن دێر لاین سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا لەبەردەم پەرلەمانی ئەوروپا رایگەیاند کە کیشوەرەکە روبەڕووی شەڕێکی تێکەڵاوی تەواو دەبێتەوە کە لەلایەن روسیاوە بەڕێوەدەچێت.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا رایگەیاند، بە ناردنی موشەکی تۆماهۆک بۆ ئۆکراین ناتوانێت کۆگا سەربازییەکانی کەمبکاتەوە و بۆ بەرگریکردن لە خۆی پێویستی بە موشەکەکانە.

دوای ئەوەی چەندین جار زیلینسکی دوای موشەکی تۆماهۆکی لە ئەمریکا کرد و ئەمڕۆش لەگەڵ پوتن کۆبوەتەوە سەبارەت بە پرسی چەنگی روسیا  وئۆکراین و مامەڵەکردن بە موشەکی تۆماهۆکەوە، ترەمپ بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند خۆیان پێوستیان بەو موشەکەیە و ناتوانن بیدەنە ئۆکراین

ترەمپ بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند ، پێویستیان بە تۆماهۆک، راستە زۆریان هەیە، بەڵام ناتوانین کۆگاکانیان بەتاڵ بکەنەوە بۆ ئۆکراین.

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا سەرۆکی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە تائێستا بڕیاری کۆتایی سەبارەت بە ناردنی ئەو مووشەکانە نەداوە و رەنگە پێش ئەوەی هیچ هەنگاوێک بگرێتەبەر جارێکی دیکە لەگەڵ پوتن قسە بکات.

پوتین پێشتر هۆشداری دابوو کە بەکارهێنانی ئەو موشەکانە بەبێ بەشداری راستەوخۆی هێزەکانی ئەمریکا ناتوانرێت و هەنگاوێکی لەو شێوەیە دەچێتە قۆناغێکی نوێی گرژی لە پەیوەندییەکانی روسیا و ئەمریکادا.

شەوی رابردوش، سەرۆکی ئۆکرانیا رایگەیاند، هەرکاتێک روسیا گوێی لە وشەی تۆماهۆک دەبێت ەنادەباتە بۆ گفتوگۆکردن.

وەزارەتی دادی ئەمریکا رایگەیاند  جۆن بۆڵتۆن، راوێژکاری پێشووی ئاسایشی نیشتمانیی دۆناڵد ترەمپ بە تۆمەتی گواستنەوە و راگرتنی زانیاریی نهێنییەکانی بەرگری نیشتمانی بە شێوەیەکی نایاسایی تۆمەتبار کراوە، لە ئەگەری ساغبونەوەی تۆمەتەکانیش، بە دەیان ساڵ زیندانی سزا دەدرێت.

رۆژی پێنجشەممە، لیژنەی دادوەری گەورەی فیدراڵی لە ویلایەتی میریلاند رایگەیاند کە بەڵگەی پێویست هەیە بۆ تۆمەتبارکردنی بۆڵتۆن و ناوبراو روبەڕوی 18 تۆمەت کراوەتەوە و ئەگەر تۆمەتەکانی بەسەردا ساغ ببێتەوە، بە دەیان ساڵ زیندانی سزا دەدرێت.

لە تۆمەتنامەکەدا باس لەوە کراوە کە بۆڵتۆن ئیمەیڵ و خزمەتگوزاری نامەبەری کەسی بەکارهێناوە بۆ گواستنەوەی زانیاری نهێنی سەبارەت بە سیاسەتی دەرەوە و هەڕەشە ئەمنییەکانی ئەمریکا.

بۆڵتۆن، لە بەیاننامەیەکدا، وێڕای پێداگری لەسەر بێتاوانی خۆی، ئیدارەی ترەمپی بە "تۆڵەسەندنەوەی سیاسی" تۆمەتبار کرد و ترەمپیش لە وەڵامی ئەو تۆمەتانەی کە ئاراستەی جۆن بۆڵتۆن کراوە، بە رۆژنامەنووسانی راگەیاندووە کە ئاگاداری ئەو تۆمەتە نییە و بۆڵتۆنی بە “کەسێکی خراپ” ناوبردووە.

جێی باسە لە چەند رۆژی رابردوشدا، لێتیتیا جەیمس، داواکاری گشتی نیویۆرک، کە نەیاری سەرسەختی دۆناڵد ترەمپە، بە تۆمەتی ساختەکاری لە بانکەکان و لێدوانی ناڕاست بۆ دامەزراوەیەکی دارایی لە سەر کڕینی خانوویەک لە ڤێرجینیا تۆمەتبارکرا و ناوبرا دەستی تۆمەتی بۆ دۆناڵد ترەمپ راکێشا و رایگەیاند؛  ترەمپ سود لە خراپ بەکارهێنانی سیستەمی دادوەری بۆ تۆڵەسەندنەوەی سیاسی وەردەگرێت بە هەر نرخێک بێت.

 

 

ڤۆلۆدیمێر زیلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین گەشتە ئەمریکا و بڕیار وایە لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ کۆببێتەوە و رایگەیاند پێشبینی دەکەن ئەو زەبروزەنگەی بۆ وەستاندنی شەڕ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەرکەوتوو بوو، ببێتە هۆکارێک بۆ کۆتاییهێنان بە شەری روسیا دژی ئۆکراین.

ڤۆلۆدیمێر زیلێنسکی لەگەڵ گەشتنی بە واشنتۆن، رایگەیاند لەگەڵ کۆمپانیاکانی چەک کۆدەبێتەوە بۆ بەهێزکردنی سیستەمی بەرگری ئاسمانی وڵاتەکەی و جەختیکردەوە لە ئێستادا روسیا کەرتی وزەی وڵاتەکەی دەکاتە ئامانج و ئەوانیش هەوڵی مانەوە و بەرگریکردن دەدەن.

دەشڵێت؛ سبەینێ لەگەڵ سەرۆک ترەمپ کۆدەبێتەوە و پێشبینیش دەکات ئەو زەبرەی بوە هۆی وەستاندنی شەڕ، لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا،  یارمەتیدەر بێت بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی روسیا دژی ئۆکراین.

سەرۆکی ئۆکراین هێرشیکردوەتە سەر سەرۆکی روسیا و وتویەتی؛ پوتن لە حەماس ئازاتر نییە تا بە رێککەوتنی شەڕ رازی نەبێت، لە ئێستاوە دەتوانن ببینن کە مۆسکۆ هەر کە گوێی لە تۆماهۆک بوو، پەلە دەکات بۆ دەستپێکردنەوەی گفتوگۆ.

لەبارەی گەیشتن بە رێککەوتنیش بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی نێوان وڵاتەکەی و روسیا، دەڵێت؛ نابێت هیچ بەدیلێک هەبێت جگە لە ئاشتی و ئاسایشی تەواوەتی و پاراستنی خەڵک لە هێرشەکانی روسیا .

 

 

دۆناڵد ترەمپ، دوای پەیوەندییە تەلەفونییەکەی لەگەڵ سەرۆکی روسیا رایگەیاند، سەرۆک پوتن پیرۆزبایی بەدیهێنانی ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لێکردوە، دەشڵێت لەگەڵ پوتندا لە وڵاتی هەنگاری کۆدەبێتەوە بۆ ئەوەی بزانێت دەتوانن کۆتایی بەجەنگی شەرمەزارکەری نێوان روسیا و ئۆکراین بهێنن.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، دۆناڵد ترەمپ لەگەڵ فلادیمێر پوتنی سەرۆکی روسیا پەیوەندییەکی تەلەفونیان ئەنجامدا و لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات بڵاویکردوەتەوە کە گفتوگۆیەکی بەرهەمداریان لەگەڵ سەرۆک پوتندا ئەنجامداوە.

ترەمپ ئاماژەیبەوەشکردوە؛ پوتن پیرۆزبای  لێکردوە و سوپاسی خانمی یەکەمی ئەمریکاشی کردوە بۆ هەوڵ و کارەکانی لەسەر پرسی منداڵان.

لە بەشێکی دیکەی پۆستەکەیدا، سەرۆکی ئەمریکا نوسیویەتی؛ پەیوەندییە بازرگانییەکانی نێوان واشنتۆن و مۆسکۆیان لەدوای کۆتایی هاتنی جەنگی روسیا و ئۆکرانیا تاوتوێ کردووە و رێککەوتن لەسەر ئەنجامدانی کۆبوونەوەی راوێژکارە باڵاکانی هەردوو وڵات لە هەفتەی داهاتوودا.

ناوبراو ئەوەشی خستوەتەڕوو، دواتر خۆشی لەگەڵ پوتن لە بوداپێستی پایتەختی هەنگاریا کۆدەبنەوە و تاوتوێی کۆتاییهێنان بەو "جەنگە شەرمەزارییە"ی نێوان روسیا و ئۆکراین دەکەن.

حوسییەکانی یەمەن، پشتراستیان کردەوە، لە هێرشەکانی مانگی  شەشی ئەمساڵدا ئیسرائیلدا بۆسەر یەکێک کۆبونەوەکانیان لە سەنعای پایتەخت، محمد عەبدولکەریم ئەلغمەری، سەرۆکی ئەرکانی سوپاکەیان کوژراوە و راشیدەگەیەنن تۆڵەی دەکەنەوە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە لە راگەیەندراوێکدا، حوسییەکانی یەمەن، کوژرانی سەرۆک ئەرکانی سوپاکەیان راگەیەنداوە  ئاماژەیان بەوەکردوە؛ بازنەی ململانێ لەگەڵ دوژمن کۆتایی نەهاتووە و سوپای ئیسرائیل سزای خۆی وەردەگرێت بەرامبەر بەو تاوانەی ئەنجامیان داوە.

لە راگەیەندراوەکەی حوسییەکاندا ئاماژە بە وادەی گیانلەدەستدانی ئەو بەرپرسە سەربازییە نەکراوە، بەڵام مانگی حوزەیرانی رابردوو، پێگەی هەواڵی ئاکسیۆسی ئەمریکی ئاشکرای کرد کە ئیسرائیل  بۆردومانی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی باڵای سەربازی حوسییەکانی لە سەنعای پایتەختی یەمەن کردوە و هەوڵی کوشتنی سەرۆک  ئەرکان و چەند بەرپرشێکی حوسییەکانی داوە.

ئەلغەمەری جگەلەوەی  سەرۆکی ئەرکانی حوسییەکان بووە، بە ئەڵقەی پەیوەندی   نێوان ئەو گرووپە و سوپای پاسدارانی ئێران دادەنرا، بەتایبەتی سەبارەت بە هەماهەنگی سەربازی و پشتیوانی مەیدانی.

ئەمە لە کاتێكدایە، حوسییەکان لەکاتی هێرشەکەی ئیسرائیلدا و چوار مانگ پیس ئێستا رایانگەیاند بوو، ئیسرائیل شکستی هێناوە لە کوشتنی سەرۆکی ئەرکانی سوپاکەیان و ئەو سەلامەتە.

 

روسیا وردەكاریی گفتوگۆی نێوان سەرۆكی روسیا و سەرۆكی نوێی سوریای ئاشكرا كرد و ئاماژەی بەوەكرد، خاڵی سەرەكی گفتوگۆكان خۆی لە دووبارە ئاوەدانكردنەوەی سوریادا بینیوەتەوە.

بۆ یەكەمجار دوێنێ چوارشەممە، ئەحمەد شەرع سەرۆكی نوێی سوریا سەردانی روسیای كرد و لەگەڵ ڤلادیمێر پوتنی سەرۆكی ئەو وڵاتە كۆبووەوە. لەو بارەیەوە ئەلیكساندەر نۆڤاك جێگری سەرۆكی حكومەتی روسیا ناوەڕۆكی گفتوگۆكانی نێوان ئەو دوو سەرۆكەی ئاشكرا كرد و رایگەیاند، گفتوگۆ لەبارەی چەندین پرسی مرۆیی و ئابوری و وزە و تەندروستی و گەشتیاری كراوە.

ئاماژەی بەوەشكرد، سوریا پێویستی بە دووبارە بوندیادنانەوەی ژێرخانی ئابوری وڵاتەكەی هەیە، بۆیە روسیا ئامادەیە لەو رووەوە پاڵپشتی سوریا بكات و كۆمپانیا بازرگانییەكانی خۆی بنێرێت دووبارە كەرتی وزە و گواستنەوە و گەشتیاری لەو وڵاتەدا پەرە پێ بدات.

جێگری سەرۆكی حكومەتی روسیا ئەوەشی خستەروو، هەردوولا رێككەوتوون لەبارەی چەندین پرسی هونەری و رۆشنبیری و مرۆیی دیكە، هەروەها دیمەشق خواستی خۆی بە هاوردەكردنی دەرمان و پێداویستی پزیشكی روسیا دەربڕیوە، هاوكات، بڕیاردراوە بە پێكهێنانی لیژنەی حكومی لە هەردوو وڵات، بۆ ئەوەی لە داهاتوودا لیژنەكان بە وردی گفتوگۆ لەسەر رێكارەكانی جێبەجێكردنی ئەو رێككەوتنانە بكەن.

ترەمپ لە کۆتایی ئەم مانگەدا سەردانی ژاپۆن دەکات و دواتر بەشداری لە کۆبوونەوەی لوتکەی ئاپێک دەکات.

سکۆت بێسانت وەزیری گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند، سەردانی ژاپۆن دەکات و دواتریش سەردانی کۆریای باشور دەکات بۆ کۆبوونەوەی لوتکەی ئاپێک، لەوێ لەگەڵ سەرکردەکان کۆدەبێتەوە.

کۆبوونەوەی لوتکەی ئاپێک لە 31ـی تشرینی یەکەم و 1ـی تشرینی دووەم بەڕێوەدەچێت، بەڵام وادەی وردی سەردانەکەی ترەمپ بۆ ژاپۆن نادیارە.

ئەمە یەکەم گەشتی ترەمپ دەبێت بۆ ناوچەکە لە دوای گەڕانەوەی بۆ دەسەڵات لە مانگی کانوونی دووەمدا.

هەروەها ترەمپ بەشداری لە لوتکەی کۆمەڵەی گەلانی باشوری رۆژهەڵاتی ئاسیا لە مالیزیا دەکات کە لە 26 تا 28ـی ئۆکتۆبەر بەڕێوەدەچێت و بەشدار دەبێت لە مەراسیمی ئیمزاکردنی رێککەوتنی ئاشتی نێوان تایلەند و کەمبۆدیا .

 

سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، دەزگای هەواڵگریی ئەمریكای راسپاردوە بۆ ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی نهێنی لە ناو خاكی ڤەنزوێلا، ژمارەیەك فڕۆكەی جەنگی بی 2 ـی ئەمریكاش لەدەوروبەری دورگەكانی ئەو وڵاتە دەركەوتوون.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، فەرمانی بە دەزگای هەواڵگریی وڵاتەكەی سی ئای ئەی كردوە چەند ئۆپراسیۆنێكی نهێنی و سەربازیی لە ناو خاكی ڤەنزوێلا ئەنجام بدەن و وتیشی، سەرقاڵی تاوتوێكردنی چەند هێرشێكە دژی مافیای مادە هۆشبەرەكان لە ڤەنزوێلا.

كۆشكی سپی رایگەیاندوە، پلانی هەیە بۆ ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی سەربازیی لە سنورەكانی ڤەنزوێلا بە ئامانجی بەرەنگاربوونەوەی قاچاخچی و بازرگانی مادە هۆشبەرەكان.

نیكۆلاس مادورۆ،  سەرۆكی ڤەنزوێلا ئاشکرایکردووە، ئامانجی ئەمریكا بە ناوی بەرەنگاربونەوەی مادە هۆشبەرەكان هێرشكردنە سەر ڤەنزوێلایە و گومان دەكرێت ئەو هێرشەش ئەنجام بدرێت.

وەزیری جەنگی ئەمریکا جەخت لەسەر گرنگی بەدەستهێنانی ئاشتی دەکاتەوە لە رێگەی هێزەوە، دەشڵێت: بۆ ئۆکراینیش لەسەر هەمان بنەما بیردەکەینەوە.

ئەمڕۆ لە برۆکسل کۆبوونەوەی وەزیرانی بەرگری وڵاتانی هاوپەیمانی باکوری ئەتڵەسی 'ناتۆ بەڕێوەچوو، تێیدا پیت هیگسێت وەزیری جەنگی ئەمریکا بەشداربوو هاوکات رایگەیاند، چاوەڕێی بەدەستهێنانی ئاشتین لە ئۆکراین لە پێگەیەکی بەهێزەوە، هەروەها لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا ئەوە فێبربووینە لەرێگەی هێزەوە ئاشتی بەدەستبهێنین.

وتیشی، کاتێک بەهێز دەبیت ئاشتی بەدەست دەهێنیت، نەک کاتێک وشەی بەهێز بەکار دەهێنیت یان پەنجە رادەوەشێنیت و هیچ ئەنجامێکی نەبێت.

 سەبارەت بە هاوکاریکردنی ئۆکراین لە رووی سەربازییەوە ناتۆ جەختی کردووەتەوە، پێویستە ئەمڕۆ وڵاتان زیاتر کۆمەک بکەن بۆ پشتیوانیکردنی ئۆکراین و دابینکردنی تێچووی کڕینی چەکی ئەمریکی.
لەلایەکی دیکەوە، رۆبن برێکلمانز، وەزیری بەرگری هۆڵەندا، رایگەیاند، ناتۆ پێویستە لە روداوەکانی تێپەڕبوونی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بەسەر پۆڵەندادا فێربێت، و رێگەیەکی کاریگەرتر بۆ خستنەخوارەوەیان بدۆزێتەوە لەبری بەکارهێنانی فڕۆکەی جەنگی.F-35 

وتیشی، وڵاتەکەی پلانی هەیە 90 ملیۆن یۆرۆ بۆ فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بۆ ئۆکراین خەرج بکات.

ئەو لێدوانانە لە کاتێکدایە، وەزیرانی ناتۆ لە کۆبوونەوەیەکی داخراودا لە برۆکسل کۆبوونەتەوە، بە ئامانجی کۆکردنەوەی پشتیوانی سەربازی زیاتر بۆ ئۆکراین لەپێناو کەمبوونەوەیەکی بەرچاوی دابینکردنی چەک و تەقەمەنی بۆ ئەو وڵاتە کە لە مانگەکانی رابردوودا.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: پڕۆسەی چەکدانانی حـ.ـەمـ.ـاس بەخێرای ئەنجامدەدرێت و رەنگە توندوتیژی لێبکەوێتەوە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی بە رۆژنامەنووسانی رایگەیاند، بە شێوەی راستەوخۆ حەماس لەسەر ئاستی باڵا لەگەڵ ئیدارەکەم قسەی کردووە و پێمان راگەیاندووە دەبێت بەخێرای چەک دابنێن، هاوکات رەنگە توندوتیژی لێبکەوێتەوە.

وتیشی، رەنگە حەماس تەرمی هەموو بارمتەکانی لەبەردەست نەمابێت، هەروەها چاودێری ئەو بزوتنەوەیە دەکەین کە پاپەندی رێککەوتنی غەززە دەبێت یاخود نا.

دۆناڵد ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، حەماس ئەوە دەزانێت ئەگەر شتێکی نەخوازراو روبدات لەبارەی غەززەوە من بەرگەی ناگرم.

وەزارەتی خوێندنی باڵای تاڵیبان راگەیاندوە 679 کتێبی ئەکادیمی لە زانکۆ حکومی و تایبەتەکانی ئەفغانستان قەدەغە دەکات و ئاماژەی بەوەشکردووە، دوای ئەوەی لەلایەن لیژنەیەکی پیشەیی کە لە زانایانی ئایینی و پرۆفیسۆری یاسا و رۆشنبیری ئیسلامی پێکهاتوون پێداچوونەوەیان بۆ کراوە ئەو بڕیارەیان داوە.

وەزارەتەکە لە راگەیەندراوێكی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتووە؛  ناوی تەواوی کتێبەکانی کە قەدەغەی کردون  رەوانەی زانکۆ حکومی و تایبەتەکان کردووە و داواشی کردوە؛ زانکۆکان لەبری ئەو کتێبانە، کتێبی دیکە بەکاربهێنن کە لەگەڵ یاسای ئیسلامی و سیاسەتەکانی حکومەتی  تاڵیباندا دەگونجێت.

ئاماژەیان بەوەکردوە؛ زانایانی ئایینی و مامۆستایانی یاسا و ڕۆشنبیری ئیسلامی، پێداچوونەوەیان بەو کتێبانەدا کردووە بۆ "ناوەڕۆکی باوەڕ، فیکری، ئایینی، سیاسی، کولتووری و زانستی" و دواتر بڕیاری قەدەغەکردنیان دراوە .

بە گوێرەی راگەیەندراوەکە، تاڵیبان ئەو کتێبانەیان دەستنیشان نەکرد کە دەیانەوێت، بەڵام رایگەیاندووە کە کتێبی جێگرەوە لە رێگەی لیژنەیەکی پێداچوونەوەوە دەستنیشاندەکریت و بۆ زانکۆکان دەنێردرێت.

ئەو کتێبانەی کە تاڵیبان قەدەغەیان کردون، چەندین بوار لە خۆدەگرن لەوانە؛ ئابووری، کۆمەڵناسی، یاسا، هونەر، زانستە کۆمەڵایەتییەکان، پەیوەندییەکان، ڕۆژنامەگەری و ئەدەب.

ناوی بەشێک لە کتێبە قەدەغەکراوەکان بریتین؛ لە پرەنسیپەکانی یاسا، بناغەکانی ئابووریی رێکخراوەیی، گەشەسەندنی بەردەوامی نێودەوڵەتی، کۆمەڵناسی رێکخراوەکان، کۆمەڵناسی هونەر و کۆمەڵناسی سیاسی، بنەماکانی ئەنترۆپۆلۆژی، بیری سیاسی لە سەدەی بیستەم، جوانیناسی و فەلسەفەی هونەر و سەدان ناونیشانی دیکە.

ئەم بڕیارەی تاڵیبان لە کاتێکدایە لە چەند رۆژی رابردوودا، وەزارەتی خوێندنی باڵای وڵاتەکە بەکارهێنانی مۆبایلی زیرەکیشی لە خوێندکاران قەدەغەکرد و بۆ ماوەیەکی کاتیش بەکارهێنانی  ئینتەرنێتی لە تەواوی وڵاتدا وەستاند.