پاش كوژرانی گەورەترین و مەترسیدارترین سەرۆكی باندی بازرگانی مادەی هۆشبەر لە مەكسیك، ئەو وڵاتە كەوتووەتە ناو شەپۆلێكی بێوێنەی توندوتیژییەوە كە كاریگەری لەسەر هەموو لایەنەكانی ژیانی لەو وڵاتە  دروستكردووە.

نێمێسیۆ ئۆسێگوێرا سێرڤانتێس كە نازناوی ئێل مێنچۆیە، كە بە پاشای بازرگانی مادە هۆشبەرەكان دادەنرێت و ساڵانێكی زۆرە ئامانجی سەرەكی ئیدارەی بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەرەكانی ئەمریكا بووە، حكومەتی ئەمریكاش پێشتر پاداشتی 15 ملیۆن دۆلاری بۆ دەستگیركردنی داناوە.

رۆژی یەكشەممە لە ئۆپەراسیۆنێكی هاوبەشی سوپای مەكسیك و هێزە تایبەتەكانیئەو وڵاتە بە پاڵپشتی هەواڵگریی ئەمریكا برینداركرا و لە كاتی گواستنەوەی بۆ مەكسیكۆ سیتی گیانی لەدەستدا، ئەمەش وایكرد رەوشی ئەمنیی وڵاتەكە بەرەو ناسەقامگیرییەكی قووڵ بچێت و تەنانەت كاریگەریی لەسەر ئامادەكارییەكانی جامی جیهانی 2026 هەبێت و مەكسیك هەلی میوانداریكردنی مۆندیال لەدەست بدات.

هەر دوای بڵاوبوونەوەی هەواڵی كوشتنی سەرۆكەكەیان، گروپە چەكدارەكانی سەربە  ئێل مێنچۆ ، جەنگی شەقامیان راگەیاند و دەستیان بە سوتاندنی ئۆتۆمبێلی هاوڵاتیان و داخستنی رێگای سەرەكی و هێرشكردنە سەر هێزە ئەمنییەكان كرد و چەندین بنكەی پۆلیس و باڵەخانەی حكومی لە ویلایەتەكانی خالیسكۆ و مێچواكان تەقاندەوە.

 بەپێی راپۆرتەكان، توندوتیژییەكان بوونەتە هۆی دروستبوونی ترسێكی زۆر لەناو هاووڵاتیاندا و لەچەند ویلایەتیكی ئەو وڵاتەش باری نائاسایی راگەیەنراوە.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكاش هۆشدارییەكی بەپەلەی بۆ هاووڵاتیانی مەكسیك دەركرد و داوای لێكردوون لە ماڵەكانیان نەیەنە دەرەوە، خوێندنگە و گەشتە ئاسمانییەكانیش دەستبەجێ لە لایەن حكومەتی ئەو وڵاتەوە راگیران ئەمە جگە لەوەی كە كەنەدا و چەند وڵاتێكی تریش هۆشداریان بە دانیشتوانەكەیاندا سەردانی مەكسیك نەكەن.

 كوژرانی ئێل مێنچۆ ئەگەرچی سەركەوتنێكی گەورە بوو بۆ هێزە ئەمنییەكان، بەڵام مەكسیكی رووبەڕووی رەوشێكی نادیار كردووەتەوە.

 ئێستا حكومەتی مەكسیك لەژێر فشارێكی زۆردایە بۆ كۆنترۆڵكردنەوەی شەقامەكان و رێگریكردن لە تەشەنەسەندنی زیاتری شەڕی باندەكان، چونكە بەردەوامیی ئەم دۆخە نەك هەر ئاسایشی ناوخۆ، بەڵكو ناوبانگی وڵاتەكە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش دەخاتە  مەترسیەوە و بەدووریش نازانرێت لە حاڵەتی بەردەوامبونی نا ئارامییەكاندا مافی میواندارێتی  جامی  جیهانی لێنسەنرێتەوە

سەرۆکی ئۆکراین زەنگی مەترسی بۆ جیهان لێدەدات و رایدەگەیەنێت؛ ڤلادیمێر پوتن جەنگی جیهانیی سێهەمی دەسپێکردووە و ئامانجییەتی شێوازی ژیانی تەواوی مرۆڤایەتی بگۆڕێت.

ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا لەگەڵ تۆڕی بی بی سی، جەخت لە بەردەوامیی بەرگریی وڵاتەکەی دەکاتەوە و دەڵێت: 'ئۆکراین نەک هەر شکست ناهێنێت، بەڵکو بە سەرکەوتوویی لەم جەنگە دێتە دەرەوە.'

زیلینسکی بە توندی مەرجەکانی کرملنی بۆ هێورکردنەوەی رەوشەکە رەتکردەوە و ئاماژەی بەوەکرد؛ کشانەوە لەو خاکانەی کە روسیا بە قوربانیدانی دەیان هەزار سەربازیش نەیتوانیوە دەستیان بەسەردا بگرێت، دەبێتە هۆی تێکشانی یەکڕیزیی کۆمەڵگەی ئۆکراین و لاوازکردنی پێگەی وڵاتەکەی.

سەرۆکی ئۆکرین هۆشداری دەداتە وڵاتانی رۆژئاوا و دەڵێت: پوتن پێویستی بە پشوویەکی کاتی هەیە بۆ خۆڕێکخستنەوە، بەڵام دڵنیابن لە ماوەی کەمتر لە دوو ساڵدا دەگەڕێتەوە و هێرشەکانی فراوانتر دەکات.

لە کۆتاییدا زیلینسکی جەختی کردەوە، کە تەنها رێگە بۆ راگرتنی جوڵە سەربازییەکانی مۆسکۆ، زیادکردنی گوشارە ئابوری و سەربازییەکانە بۆ سەر روسیا، نەک پاشەکشەکردن لەبەردەم داواکارییەکانیدا.

دوای بڕیارەکانی دادگای باڵای ئەمریکا و سەپاندنی باجی نوێ لە لایەن ترەمپەوە، یەکێتی ئەوروپا ئامادەکاری دەکات بۆ وەڵامدانەوەیەکی توند و هەڵپەساردنی رێککەوتنە بازرگانییەکانی لەگەڵ واشنتن.

ئاژانسی "فرانس پرێس" بڵاویکردەوە، پەرلەمانی ئەوروپا لەسەروبەندی کۆبوونەوەیەکی بەپەلەدایە بۆ هەڵپەساردنی جێبەجێکردنی رێککەوتنی بازرگانی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. "بێرند لانگە" سەرۆکی لیژنەی بازرگانی نێودەوڵەتی لە پەرلەمانی ئەوروپا رایگەیاند، رۆژی یەکشەممە داوای راگرتنی کارکردن بەو رێککەوتنەی کردووە، نوێنەری گروپە سەرەکییەکانی پەرلەمانیش ئەمڕۆ دوشەممە پشتگیری خۆیان بۆ ئەو هەنگاوە دوپاتکردووەتەوە.

ئەم ئاڵۆزییە دوای ئەوە دێت کە دادگای باڵای ئەمریکا باجە گومرگییەکانی پێشووی هەڵوەشاندەوە، بەڵام دۆناڵد ترەمپ وەک وەڵامێک، باجی گومرگی نوێی بە رێژەی 15% بەسەر زۆربەی کاڵا ئەوروپییەکاندا سەپاندەوە. کۆمسیۆنی ئەوروپا داوای لە واشنتن کردووە پابەندی مەرجەکانی رێککەوتنی ساڵی رابردوو بێت، کە تێیدا بڕیاربوو باجی گومرگی سەر هەندێک بەرهەمی وەک فڕۆکە و پارچەی یەدەگ سفر بێت.

بەپێی راپۆرتی مەرەدی "گڵۆباڵ ترەید ئەلێرت"، ئەم هەنگاوەی ئەمریکا زیانی گەورە بە ئابوری ئەوروپا دەگەیەنێت. پێشبینی دەکرێت یەکێتی ئەوروپا بە رێژەی 0.8% زیانی پێ بگات، لە نێویاندا ئیتالیا زۆرترین زیانی بەردەکەوێت کە دەگاتە 1.7%. کۆمسیۆنی ئەوروپا هۆشداری داوە کە ئەم جۆرە باجە چاوەڕواننەکراوانە دەبنە هۆی تێکچونی متمانە لە بازاڕە جیهانییەکاندا.

کیم جۆنگ ئون، رێبەری کۆریای باکوور، بۆ جارێکی دیکە وەک سکرتێری گشتیی پارتی کرێکارانی وڵات هەڵبژێردرایەوە، بەمەش دەسەڵاتی خۆی بەسەر تاقە پارتی فەرمانڕەوای وڵاتدا بۆ 15ـەمین ساڵ درێژکردەوە.

ئاژانسی هەواڵی ناوەندی کۆریای باکوور (KCNA) بڵاویکردەوە، پرۆسەی هەڵبژاردنەکە رۆژی یەکشەممە و لە چوارەمین رۆژی کۆنگرەی پارتەکەدا بەڕێوەچوو کە پێنج ساڵ جارێک ساز دەکرێت. لە میانی کۆنگرەکەدا، ئەندامانی نوێی کۆمیتەی ناوەندی هەڵبژێردران و گۆڕانکاری لە هەندێک لە پەیڕەو و پرۆگرامی پارتەکەدا کرا، بەڵام ئاژانسەکە وردەکاریی ئەو گۆڕانکارییانەی بڵاونەکردووەتەوە.

کیم جۆنگ ئون لە وتارێکدا لەبەردەم کۆنگرە، تیشکی خستە سەر کارنامەی پێنج ساڵی رابردو و رایگەیاند، پارتەکەی ئێستا روبەڕوی ئەرکێکی مێژوویی و بەپەلە بووەتەوە بۆ "بونیاتنان و بەهێزکردنی ئابوری و بەرزکردنەوەی ئاستی بژێویی خەڵک." ئاماژەی بەوەش کرد کە گەمارۆ نێودەوڵەتییەکان و تەنگژە تەندروستییە جیهانییەکان تەحەدای گەورە بون لەبەردەمیاندا، بەڵام پلانی نوێیان بۆ پێنج ساڵی داهاتوو داڕشتووە.

کیم جۆنگ ئون لە ساڵی 2011ـەوە و دوای مردنی باوکی، دەسەڵاتی باڵای کۆریای باکووری گرتووەتە دەست. لە ساڵی 2019ـدا پەرلەمانی وڵاتەکە گۆڕانکاری لە دەستوردا کرد بۆ ئەوەی دەسەڵاتی کیم لە هەمو کاروبارەکانی دەوڵەتدا بە رەهایی بمێنێتەوە و بە رەسمی وەک سەرۆکی دەوڵەت جێگیر بکرێت.

وەزیری ناوخۆی ئەڵمانیا پێشنیاز دەكات قەدەغەی كاركردن لەسەر پەنابەران هەڵبگیرێت.

ئەلێكساندەر دۆبرینت وەزیری ناوخۆی ئەڵمانیا رایگەیاند، پێشنیاز دەكات قەدەغەی مافی كاركردن لەسەر داواكارانی مافی پەنابەریی هەڵبگیرێت، ئەوەش بە ئامانجی كەمكردنەوەی خەرجییە كۆمەڵایەتییەكان و خێراكردنی پرۆسەی تێكەڵبوونی پەنابەران لە بازاڕی كاردا.

بەپێی پێشنیازەكە، پەنابەران دەتوانن دوای تەنها سێ مانگ لە گەیشتنیان، بەدوای كاردا بگەڕێن، لەكاتێكدا پێشتر دەبوو بۆ ماوەیەكی درێژ چاوەڕێ بكەن.

دۆبرینت راشیگەیاند، باشترین تێكەڵبوون لە رێگەی بازاڕی كارە، ئەوەش پێدانی مافە نەك ناچاركردن بۆ كاركردن.

ئەو دەسپێشخەرییەش بەشێكە لە چاكسازییەكی گشتگیر لە یاسای پەنابەریی ئەڵمانیا و سیستمی هاوبەشی پەنابەری ئەوروپا.

هەوڵێکی دزەکردن بۆ ناو ماڵەکەی دۆناڵد ترەمپ لەلایەن پیاوێکی چەکدارەوە شکستی هێنا و لەلایەن پاسەوانەکانەوە کوژرا.

دەزگای خزمەتگوزاریی نهێنیی ئەمریکا (Secret Service) رایگەیاند، بەرەبەیانی ئەمڕۆ یەکشەممە، کارمەندانی دەزگاکە و هێزە ئەمنییەکان لە ویلایەتی فلۆریدا، تەقەیان لە پیاوێکی چەکدار کردووە و کوشتوویانە، دوای ئەوەی بە شێوەیەکی نایاسایی چوووەتە ناو ناوچەی ئەمنیی دەوروبەری کۆمەڵگەی "مار-ئا-لاگۆ"ی تایبەت بە دۆناڵد ترەمپ.

بەپێی زانیارییەکانی (CNN) و لێدوانی رەسمی دەزگا ئەمنییەکان، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا و میلانیای هاوسەری، لە کاتی روداوەکەدا لە واشنتنی پایتەخت و لەناو "کۆشکی سپی"دا بوون و هیچ مەترسییەک لەسەر ژیانیان دروست نەبووە.

دەزگای خزمەتگوزاریی نهێنیدا ئاماژە بەوەکردووە، چەکدارەکە گەنجێکی تەمەن سەرەتای بیست ساڵان بووە، ناوبراو توانیویەتی سنورە ئەمنییەکان ببەزێنێت، بەڵام بەرلەوەی بگاتە ناو قوڵایی شوێنی مانەوەی ترەمپ، لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە رووبەڕووی بوونەتەوە و کوژراوە.

ئەم روداوە لە کاتێکدایە کە رێوشوێنە ئەمنییەکانی دەوروبەری شوێنی مانەوەی سەرۆکی ئەمریکا لە ئاستێکی زۆر بەرزدان و لێکۆڵینەوەیەکی ورد بۆ زانینی پاڵنەرەکانی ئەو چەکدارە دەستی پێکردووە.

واشنتۆن تەنها 48 سەعات مۆڵەت دەداتە تاران بۆ پێشکەشکردنی پێشنیازێکی نووسراو سەبارەت بە دۆسیە ئەتۆمییەکە، هاوکات دۆناڵد ترەمپ هۆشداریدەدات کە ئەگەر لە ماوەی 15 رۆژدا نەگەنە رێککەوتن، تاران رووبەڕووی هێرشی سەربازی و 'ئەنجامی زۆر خراپ' دەبێتەوە.

لێپرسراوێکی باڵای ئەمریکی بە ماڵپەڕی "ئەکسیۆس"ی راگەیاندووە، واشنتن ئامادەیە رۆژی هەینی داهاتوو لە ژنێڤ خولێکی نوێی گفتوگۆکان لەگەڵ ئێران دەستپێبکات، بەو مەرجەی لە ماوەی 48 سەعاتی داهاتوودا تاران پێشنیازێکی نووسراو و ورد سەبارەت بە دۆسیە ئەتۆمییەکە پێشکەش بکات.

بەپێی زانیارییەکان، ستیڤ ویتکۆف و جارید کۆشنەر، نێردراوەکانی ترەمپ، لە کۆبوونەوەی رابردوویاندا بە عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێرانیان راگەیاندووە، هەڵوێستی سەرەکیی ترەمپ "نەبوونی هیچ جۆرە پیتاندنێکی یۆرانیۆمە لەناو خاکی ئێراندا". بەڵام ئاماژەیان بەوەش کردووە کە ئەگەری هەیە واشنتۆن رازی بێت بە "پیتاندنێکی رەمزی" ئەگەر تاران بیسەلمێنێت کە هیچ رێگەیەک بۆ دەستڕاگەییشتن بە چەکی ئەتۆمی ناهێڵێتەوە.

هەرچەندە ترەمپ ئاماژەی بە ئەگەری هێرشی سەربازیی سنووردار کردووە، بەڵام راوێژکارەکانی، بەتایبەت کۆشنەر و ویتکۆف، داوای دانبەخۆداگرتنیان لێکردووە بۆ ئەوەی دەرفەتێکی کۆتایی بە دیپلۆماسی بدرێت، لێپرسراوە ئەمریکییەکە دەڵێت: "ترەمپدەتوانێت لە هەر کاتێکدا بێت فەرمانی هێرشەکە دەربکات، بەڵام ئێستا چاوەڕێی وەڵامی تارانە".

15 رۆژ بۆ رێککەوتن یان "روداوی خراپ"

دۆناڵد ترەمپ مۆڵەتی 10 بۆ 15 رۆژی دیاری کردووە بۆ ئەوەی هەردوولا بگەنە رێککەوتن، بە پێچەوانەوە هۆشداریی داوە کە ئێران رووبەڕووی "شتێکی زۆر خراپ" دەبێتەوە، ئەمەش هاوکاتە لەگەڵ زیادبوونی هێزە سەربازییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا کە مەترسیی هەڵگیرسانی جەنگێکی فراوانتری لێکەوتووەتەوە.

بڕیارە عەباس عراقچی دوای رەزامەندیی سەرکردایەتیی سیاسیی وڵاتەکەی، پێشنیازە نووسراوەکە رادەستی ئەمریکییەکان بکات، بۆ ئەوەی ئەگەر هەردوولا رێککەوتن، رۆژی 27ـی شوبات لە ژنێڤ کۆببنەوە.

ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی ئەمریکا رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپ " سەرسامە" بەوەی کە بۆچی ئێران  سەرەڕای زیادبوونی فشارەکانی ئەمریکا پاشەکشەی نەکردووە لە هەڵوێستەکانی

لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفیزیۆنیدا، ستیڤ ویتکۆف بە کەناڵی فۆکس نیوزی راگەیاندوە، ئەم بەیانییە دۆناڵد ترەمپ پێی وتووە، نایەوێت بارگرانی دروست بکات، بەڵام سەرسامە بەوەی بۆچی تا ئێستا ئێران سەرەڕای زیادبوونی فشارەکان و ئامادەیی سەربازی ئەمریکا لە ناوچەکە، هێشتا پاشەکشەیان لە هەڵوێستەکانیان نەکردووە.

ویتکاف جەختی کردوەتەوە، ئەمریکا تەنها بە قسە رازی نابێت؛ واشنتۆن چاوەڕێ دەکات ئێران بە رەسمی رایبگەیەنێت کە بەدوای  بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمییەوە نییە.

ناوبراو وتوشیەتی؛  بۆ ئەو مەبەستە دەبێت تاران هەنگاوی کردەیی، روون و باوەڕپێکراو بنێت.

کیم جونگ-ئون، رێبەری کۆریای باکوور، لە میانی سێیەم رۆژی کارەکانی نۆیەمین کۆنگرەی پارتی کرێکارانی دەسەڵاتداردا، راپۆرتێکی ستراتیژیی پێشکەش کرد و تێیدا "سەردەمێکی نوێی" بۆ گەشەپێدانی نیشتمانی راگەیاند.

بەپێی راپۆرتێکی ئاژانسی رەسمی KCNA، لیژنەی ناوەندی پارتەکە سەرکەوتوو بووە لە ئەنجامدانی گۆڕانکاری ریشەیی لە خێرایی و ئاستی گەشەپێدانی وڵاتدا و قۆناغی داهاتووی وەک " گۆڕانکاری بێوێنە" وەسف کردووە.

​لە راپۆرتەکەدا کە لەلایەن کۆنگرەکەوە پشتگیری تەواوی لێکرا، ئاماژە بەوە دراوە کە ستراتیژییەکی نوێی جەنگی و ئابووری داڕێژراوە کە لەگەڵ ئامانجە داهاتووەکانی کەرتە جیاوازەکاندا دەگونجێت.

 ئەم کۆنگرەیە کە بە بەرزترین ناوەندی بڕیاردان لە وڵاتەکەدا دادەنرێت، کار لەسەر پێداچوونەوەی سیاستەکانی رابردوو و داڕشتنی نەخشەڕێگای نوێ بۆ بەرگری و ئابووری دەکات.

 

بەپێی راپۆرتێکی ۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"، بڕیاری گۆڕینی ئاراستەی کەشتی فڕۆکەهەڵگری  "جیرالد فۆرد" بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئێران، شەپۆلێکی ناڕەزایەتی و تووڕەیی لەناو ستاف و سەربازانی سەر کەشتییەکە دروست کردووە.

ئەم گۆڕانکارییە کتوپڕە نەک تەنها کاریگەری لەسەر دەروونی سەربازەکان هەبووە، بەڵکو بووەتە هۆی تێکچوونی سیستەمی خزمەتگوزاری و چاکردنەوەی کەشتییەکەش.

11 مانگ لە ناو دەریا؛ تۆمارکردنی ژمارەیەکی پێوانەیی کاپتن دەیڤید سکارۆسی، فەرماندەی کەشتییەکە، دانی بەوەدا ناوە کە بە بڕیاری ناردنیان بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست سەرسام بووە، چونکە زۆربەی کارمەندەکان بە خێزانەکەیان وتوە، دوای چەند هەفتەیەکی دیکە دەگەڕێنەوە ماڵەوە

 لە کاتێکدا ماوەی ئاسایی ئەرکی ئەم کەشتییانە شەش مانگە، ستافی "جیرالد فۆرد" ئێستا  هەشت مانگە لەناو دەریادان و پێشبینی دەکرێت ئەرکەکەیان بۆ  11 مانگ درێژ ببێتەوە، کە  ئەمەش درێژترین ماوەی مانەوەی کەشییەکی فڕؤکەهەڵگری ئەمریکییە کە لە ناو دەریادا تۆمار کرابێت.

بە گێرەی زانیارییەکانی  "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"  سەربازانی سەر کەشتییەکە ئاماژە بەوە دەکەن،  ورەیان زۆر دابەزیوە و زۆربەیان پلانیان داناوە دوای گەڕانەوەیان دەست لەکار بکێشنەوە.

جگە لە فشارە دەروونییەکان، کەشتییەکە تووشی کێشەی تەکنیکی بووەتەوە، لەوانە تێکچوونی سیستەمی ئاوەڕۆ و دواکەوتنی چاککردنەوەی ئامێرەکان بەهۆی نەگەڕانەوەیان بۆ بەندەر.

 ئەم رەوشە بووەتە بەربەستێکی گەورە لەبەردەم جێبەجێکردنی ئەرکە سەربازییەکانی واشنتن لە ناوچەکەدا، چونکە ستافی کەشتییەکە هەست بە ماندوێتییەکی بێوێنە دەکەن

سەرۆکی ئۆکراین دەڵێت: وڵاتەکەی لە جەنگی دژی روسیا شکستی نەهێناوە و توانیویانە نزیکەی 300 کیلۆمەتر چوارگۆشە کۆنترۆڵ بکەنەوە

لە چاوپێکەوتنێکی تایبەتدا لەگەڵ ئاژانسی "فرانس پرێس"، ڤۆلۆدیمێر زیلینسكی سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، وڵاتەکەی لە جەنگ دژی روسیا شکستی نەهێناوە، بەڵام جەختی لەوەش کردەوە کە بەدەستهێنانی سەرکەوتنی کۆتایی باجێکی زۆر قورسی دەوێت.

زیلینسكی ئاشکرایکرد، هێزەکانی ئۆکراین توانیویانە نزیکەی 300 کیلۆمەتر چوارگۆشە لە ناوچەکانی بەرەی باشور کۆنترۆڵ بکەنەوە، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ سەرکەوتنی هێرشە پێچەوانە نوێیەکانی وڵاتەکەی.

سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، لێپرسراوانی واشنتن و مۆسکۆ پێکەوە فشار دەخەنە سەر کیێڤ بۆ ئەوەی لە بەرانبەر رێککەوتنی ئاشتی و کۆتاییهێنان بە جەنگ، دەستبەرداری ناوچەی "دۆنباس" بێت، بەڵام ئەو ئۆکراین جەخت دەکاتەوە کە ئەم پێشنیازە رەتدەکەنەوە.

سەبارەت بە ئەنجامدانی هەڵبژاردن زیلینسكی ئەوەی خستەڕوو، ئەنجامدانی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە کاتی جەنگدا مەحاڵە، چونکە دەبێتە هۆی لێکترازانی ناوخۆیی و ئاوارەبوونی ملیۆنان کەس رێگرە لەوەی پڕۆسەیەکی دادپەروەرانە بەڕێوەبچێت.

سەرۆکی ئۆکراین داوایکرد، هێزە نێودەوڵەتییەکان یان ئەوروپییەکان لە نزیک بەرەی جەنگ جێگیر بکرێن بۆ گەرەنتی کردنی هەر ئاگربەستێکی ئەگەری لە داهاتوودا.

ئەم لێدوانانەی زیلینسكی لە کاتێکدایە کە روسیا بە چڕی وێستگەکانی وزەی ئۆکرانیا دەکاتە ئامانج و بەو هۆیەشەوە لەم وەرزی زستانەدا ملیۆنان کەس بێ کارەبا ماونەتەوە.

بڕیارە هەفتەی داهاتوو كۆنگرێسی ئەمریكا پرۆژەیاسایەكی نوێ بۆ سنورداركردنی دەسەڵاتەكانی ترەمپ بەرانبەر ئێران بخاتە دەنگدانەوە.

میدیاكانی ئەمریكا بڵاویانكردەوە، بڕیارە هەفتەی داهاتوو كۆنگرێس دەنگ لەسەر پرۆژەیاسایەك بدات كە رێگری لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا دەكات هێرشی سەربازیی نەكاتەسەر ئێران بەبێ وەرگرتنی رەزامەندی پێشوەخت لە كۆنگرێس.

ئەو هەنگاوەش لە كاتێكدایە جموجۆڵە سەربازییەكانی ئەمریكا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زیادیانكردووە و نیگەرانی لای یاسادانەرانی كۆنگرێس دروستكردووە.

ئەو پرۆژەیاسایە لەلایەن هەردوو سیناتۆر تیم كەین و راند پۆڵ پێشكەشكراوە و جەختیشدەكاتەوە بەپێی دەستوور تەنها كۆنگرێس مافی راگەیاندنی جەنگی هەیە و پێویستە رێگری لە هەر بڕیارێكی تاكلایەنەی تر بكرێت.

هەرچەندە پێشتر هەوڵی هاوشێوە بەهۆی دژایەتی زۆرینەی كۆمارییەكان شكستی هێنابوو، بەڵام فشارەكان بۆ پاراستنی هاوسەنگی دەسەڵاتەكان لە واشنتۆن و رێگریكردن لە جەنگ بەردەوامن.

ترەمپ و ئێران لە نێوان هەڕەشەی سەربازی و دیپلۆماسیدا؛ بژاردەی "پیتاندنی رەمزی یۆرانیۆم" دەخرێتە بەردەم ئێران.

رەوش لە نێوان واشنتۆن و تاران گەیشتووەتە ئاستێکی هەستیار، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا دووبارە داوای لە ئێران کردووە بێنە سەر مێزی گفتوگۆ بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتنێکی دادپەروەرانە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە هەڕەشەی بەکارهێنانی هێزی سەربازی و ئەنجامدانی هێرشی سنوردار لە ئارادایە، ترەمپ ئاماژەی بەوە کردووە کە بژاردەی هەرە باش بۆ تاران دانوستانە، بەڵام هاوکات هۆشداریی داوە کە سەبری ئەمریکا سنوردارە و ئەگەر ئۆفەرێکی گونجاو پێشکەش نەکرێت، رەنگە رەوشەکە بەرەو ئاقارێکی تر بڕوات.

بەپێی راپۆرتە میدیاییەکان، واشنتۆن جوڵە سەربازییەکانی چڕتر کردووەتەوە و فڕۆکەهەڵگری "جێراڵد فۆرد" گەیشتووەتە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لێپرسراوێکی ئەمریکی رەتیکردەوە کە سەدان سەرباز لە بنکەی ئاسمانی "عەدید" لە قەتەر یان بنکەکانی بەحرەین، کە بارەگای کەشتیگەلی پێنجەمی ئەمریکایە کێشابێتنەوە، وێنە مانگە دەستکردەکان دەریانخستووە کە فڕۆکە سەربازییەکان لە بنکەی ئاسمانی "لاجیس" لە دوورگەی تێرسێرا لە ئۆقیانووسی ئەتڵەسی لە ئامادەباشیدان، ئەمەش نیشانەی ئامادەکارییە بۆ هەر ئەگەرێکی نەخوازراو.

ماڵپەڕی "ئەکسیۆس" لە زاری لێپرسراوێکی ئەمریکییەوە بڵاویکردەوە، ترەمپ تاوتوێی چەندین بژاردەی سەربازی دەکات، کە رەنگە هێرشی کتوپڕ و راستەوخۆ بۆ سەر ئامانجە باڵاکان لە تاران بگرێتەوە، سەرەڕای ئەم هەڕەشانە، ئیدارەی واشنتۆن ئامادەیی خۆی نیشان داوە بۆ تاوتوێکردنی پێشنیازێک کە رێگە بە ئێران بدات بە شێوەیەکی رەمزی یۆرانیۆم بپیتێنێت، بەو مەرجەی هیچ رێگەیەک نەمێنێتەوە بۆ دەستڕاگەیشتن بە چەکی ئەتۆمی، واشنتۆن چاوەڕێی پێشنیازی تاران دەکات پێش ئەوەی هیچ خولێکی تری گفتوگۆ دەست پێ بکات.

ترەمپ لە لێدوانەکانیدا جەختی لەوەکردووەتەوە، "سەرکردەکانی ئێران جیاوازن لە گەلەکەیان" و داوای لێکردوون رێککەوتنێکی سیاسی جەوهەری ئیمزا بکەن. لێپرسراوە ئەمریکییەکان ئاماژە بەوەدەکەن، ئەگەر تاران ئۆفەرێکی گونجاو پێشکەش بکات، ترەمپ ئامادەیە بۆ رێککەوتن، بەڵام فشارەکان بەردەوام دەبن تا ئەو کاتەی تاران هەنگاوی رەسمی دەنێت، ئەم رەوشە ئاڵۆزە لە کاتێکدایە کە چەند سەعاتێک پێشتر ترەمپ باسی لە ئەگەری هێرشی سەربازی سنوردار کردبوو بۆ سەر چەند خاڵێکی دیاریکراو.

لەلای خۆشیەوە، عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند: ئەمریكا بە هیچ شێوەیەك دوای راگرتنی تەواوەتی پیتاندنی یۆرانیۆمی لە ئێران نەكردوە و لە ئێستاشدا هاوكاریی لە نێوان واشنتۆن و تاراندا هەیە، چونكە هێرشكردن و جەنگ ناتوانێت بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران راگرێت و ئەوەش پێشتر تاقی كراوەتەوە.

هاوکات میدیاكانی ئەمریكا بڵاویانكردەوە، بڕیارە هەفتەی داهاتوو كۆنگرێس دەنگ لەسەر پرۆژەیاسایەك بدات كە رێگری لە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا دەكات هێرشی سەربازیی نەكاتەسەر ئێران بەبێ وەرگرتنی رەزامەندی پێشوەخت لە كۆنگرێس.

لە کۆتاییدا، ناوچەکە لە نێوان دوو بژاردەی دژبەیەکدایە؛ یان گەیشتن بە رێککەوتنێکی نوێ کە واشنتۆن بە "دادپەروەرانە" وەسفی دەکات، یان رووبەڕووبوونەوەی سەربازی کە ئەنجامەکانی نادیارن، ئێستا تۆپەکە لە گۆڕەپانی ئێراندایە بۆ ئەوەی بڕیار بدات ئایا فشارە ئابوری و سەربازییەکان بە دانوستان کۆتایی پێ دەهێنێت یان رەوشەکە بەرەو ئاڵۆزی زیاتر دەچێت، لە کاتێکدا هێزە ئەمریکییەکان لە ناوچەکەدا لەوپەڕی ئامادەباشیدان.

ئاڵۆزیی نێوان فەرەنسا و ئیتاڵیا؛ ماکرۆن بە میلۆنی دەڵێت: "هەرکەسە و با لە ماڵی خۆی بێت".

پەیوەندییەکانی نێوان فەڕەنسا و ئیتاڵیا جارێکی تر رووی لە گرژی کردووە، ئەمەش دوای ئەوەی ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا، بە توندی وەڵامی لێدوانەکانی جۆرجیا میلۆنی، سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا دایەوە سەبارەت بە کوژرانی چالاکوانێکی راستڕەوی فەرەنسی لە شاری لیۆن.

چالاکوانێکی راستڕەو بە ناوی کوینتان دێرانک (تەمەن 23 ساڵ) لە شاری لیۆن، لە کاتی پێکدادانێکدا لە پەراوێزی چالاکییەک لە نزیک پەیمانگای (Sciences Po Lyon) بە سەختی بریندار بوو و دواتر گیانی لەدەستدا. ئەم رروداوە لە کاتێکدا بوو کە پەرلەمانتاری ئەوروپی ریما حەسەن لەوێ بەشدار بوو.

داواکاری گشتی فەرەنسا رایگەیاند، شەش کەس لە هێرشەکەدا بەشدار بوون و تۆمەتی کوشتن ئاراستەی دووانیان کراوە. هەروەها یاریدەدەری پەرلەمانتارێکی پارتی (فەرەنسای یاخیبوو) تۆمەتبار کراوە بە بەشداری لە توندوتیژییەکەدا.

ململانێی لێدوانەکان

میلۆنی چی وت؟

میلۆنی لە پۆستێکدا رایگەیاند، کوژرانی دێرانک لەسەر دەستی "گرووپە توندڕەوە چەپەکان" نوێنەرایەتی "برینێک بۆ هەموو ئەوروپا" دەکات و هۆشداری دا لە بڵاوبوونەوەی "کەشوهەوای رقی ئایدۆلۆژی".

وەڵامی ماکرۆن:

ماکرۆن بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ بەڵام توند وەڵامی دایەوە و وتی: "ئەو ناسیۆنالیستانەی کە نایانەوێت کەس دەستوەردان لە کاروباریان بکات، خۆیان یەکەم کەسن کە لێدوان لەسەر کاروباری وڵاتانی تر دەدەن." پاشان ئاماژەی بەوەکرد: "با هەرکەسە و لە ماڵی خۆی بمێنێتەوە، ئەو کاتە کاروبارەکان باش دەبن." کاتێکیش لێی پرسرا ئایا مەبەستی میلۆنییە؟ وتی: "خۆتان تێگەیشتن مەبەستم کێیە."

کاردانەوە سیاسییەکان

لە فەرەنسا: پارتی (کۆبوونەوەی نیشتمانی) راستڕەو، ئەم روداوەی وەک بەڵگەیەک بۆ بوونی توندوتیژی سیاسی دژی خۆیان بەکارهێنا، بەتایبەت کە هەڵبژاردنی شارەوانییەکان و هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی 2027 لە پێشە.

لە ئیتاڵیا: وەزیری دەرەوەی ئیتاڵیا روداوەکەی بە مەترسیدار ناوبرد و بە هاوشێوەی "ساڵانی قورقوشم" (سەردەمێکی توندوتیژی سیاسی لە مێژووی ئیتاڵیا) وەسفیکرد.

پاشەکشەی میلۆنی: دواتر میلۆنی رایگەیاند، لێدوانەکانی بە هەڵە تێگەیشتنی بۆ کراوە و تەنها ویستوویەتی هۆشداری بدات لە جەمسەرگیری کۆمەڵایەتی، نەک دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی فەرەنسا.

جێگەی ئاماژەیە، بنەماڵەی قوربانییەکەش لە رێگەی پارێزەرەکەیانەوە داوای هێورکردنەوەی رەوشەکە دەکەن و داوا دەکەن هەموو جۆرە توندوتیژییەکی سیاسی شەرمەزار بکرێت.

دوای ئەوەی دوای ئەوەی دادگای باڵای ئەمریکا بڕیارێکی دژ بە پلانەکانی دۆناڵد ترەمپ دەرکرد و رایگەیاند، کە سەپاندنی باجی گومرگی نوێ لە دەسەڵاتی ئەودا نییە و سنووربەزاندنە و بە نایاسای دانا، دۆناڵد ترەمپ دەڵێت؛ نەک دەسەڵاتیان سنوردار نەکردوم،  بەڵکو بە پێچەوانەوە دەسەڵاتی بەهێزتری پێ بەخشیوە بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا. 

ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد، کە دادگا تەنها بەکارهێنانێکی دیاریکراوی یاسای "دەسەڵاتە ئابوورییە فریاگوزارییە نێودەوڵەتییەکان"ی سنووردار کردووە نەک هەموو جۆرە باجەکان، هەر بۆیە ئەو بڕیارە توانای سەرۆک بۆ سەپاندنی باج لە داهاتوودا پەکناخات.

لەم چوارچێوەیەدا، ترەمپ رایگەیاند،کە رێگایەکی جیاواز و بەهێزتر لە بژاردەی گومرگی دەگرێتە بەر و ئەو دەسەڵاتانە بەکاردەهێنێت کە سەرۆکەکانی پێشوو پەنایان بۆ نەبردووە.

 وەک هەنگاوێکی کردەیی، ترەمپ واژۆکردنی فەرمانێکی جێبەجێکردنی راگەیاند بۆ سەپاندنی باجێکی جیهانی بە رێژەی %10، کە وەک باجێکی  زیادە دەچێتە سەر ئەو باجە ئاساییانەی کە ئێستا لە کاردان.

ترەمپ جەخت دەکاتەوە چەندین یاسای تری فیدراڵی هەیە کە دەسەڵات دەدات بە سەرۆک بۆ سەپاندنی باج و ئێستا دەتوانێت باجێک دابنێێت،  کە زۆر زیاترە لەوەی دادگای باڵا  ئەمریکا هەڵیوەشاندوەتەوە

لە کاتێکدا جیهان بە سەرسامییەوە سەیری گەشەسەندنی خێرای زیرەکی دەستکرد (AI) دەکات، بە جۆرێک تاواوی بوارەکانی ژیانی مرۆڤایەتی گرتوەتەوە، لە پشت پەردەکانەوە، ململانێیەک بەتامی جەنگی سارد و یەکلاکەرەوە لە نێوان پنتاگۆن و کۆمپانیاکانی زیرەکی دەستکردا رودەدات.

بە گوێرەی زانیارییەکانی ئاکسیۆس، ململانێی نێوان وەزارەتی جەنگی ئەمریکا (پێنتاگۆن) و کۆمپانیای (Anthropic)، ئێستا تەشەنەی سەندووە بۆ ناو کۆمپانیاکانی( OpenAI، Google و xAI.)

 

وەزارەتی جەنگی ئەمریکا راهاتووە، کە خۆی داهێنەری تەکنەلۆژیا بێت، وەک چۆن ئینتەرنێت و GPS ی داهێنا، بەڵام لە زیرەک دەستکردا، کەرتی تایبەت و کۆمپانیاکانی وەک (OpenAI, Google, Microsoft, Anthropic) زۆر لە پێش سوپاوی ئەمریکاوەن و ئەمەش وەتە هۆی نیگەرانی سوپای ئەمریکا.

لە کاتێکدا خەڵک سەرقاڵی چات‌جی‌پی‌تی و دروستکردنی وێنەنبە مۆدێلەکانی زیرەکی دەستکرد، لە پشتی پەردەوە "جەنگێکی سارد" بۆ کۆنترۆڵکردنی کلیلەکانی هێزی زیرەکی دەستکرد لە ئارادایە و  ئەم ململانێیە ئێستا وەک یەکێک لە هەستیارترین بابەتەکانی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا و داهاتووی تەکنەلۆژیا سەیر دەکرێت.

​پێنتاگۆن دەیەوێت دەسەڵاتی تەواوی هەبێت بەسەر مۆدێلەکانی زیرەکی دەستکردا

​بەپێی راپۆرتە نوێیەکانی ئاکسیۆس، کە ئەمڕۆ پێنجشەممە بڵاویکردوەتەوە، پیت ھێگسێسی وەزیری جەنگی ئەمریکا، گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە ستراتیژی سەربازی ئەمریکادا دەستپێکردووە و بە گوێرەی ستراتیژەکە؛ پێنتاگۆن تەنها مۆدێلێکی سادەی وەک "Claude" یان "GPT-4"ی ناوێت بۆ نووسینی راپۆرت؛ بەڵکو دەیانەوێت ئەم مۆدێلانە تێکەڵی چەکەکان، سیستەمەکانی چاودێری و بڕیارە جەنگییەکان بکەن.

بۆ ئەو مەبەستەش پێنتاگۆن داوای لابردنی کۆت و بەندەکانی زیرەکی دەستکرد دەکات، کە کۆمپانیاکانی زیرەکی دەستکرد بە پارێزەرە ئەخلاقییەکان ناوی دەبەن و نایانەوێت ئەو سنورانە ببەزێندرێن.

هێڵەسورەکانی کۆمپانیاکانی زیرەکی دەەستکرد و بەربەستەکانی بەردەم پێنتاگۆن

هێڵە سورەکان، یاخود ئاکاری ئەخلاقی کۆمپانیاکانی زیرەکی دەستکرد، کە وەک پێوەرێکی ئەخلاقی دایان ناوە و نایانەوەێت هیچ کەسیێک ئەو سنورانە ببەزێنێت و پێیان وایە بە بەزاندنی ئەو سنورانە ژیانی مرۆڤایەتی دەکەوێتە مەترسییەوە.

هێڵە سوورە ئەخلاقییەکان: ئەمە پەیوەندی بەوەوە هەیە کە ئایا رێگە بە زیرەکی دەستکرد دەدرێت بڕیاری "کوشتن" بدات بەبێ دەستێوەردانی راستەوخۆی مرۆڤ؟ کۆمپانیاکانی زیرەکی دەستکرد دەڵێن ئەمە هێڵێکی سوورە و نابێت ببەزێنرێت، چونکە ئامێر ویژدانی نییە و رەنگە کارەسات روبدات.

ئاسایشی نیشتمانی و کێبڕکێی چەک پێنتاگۆن پێی وایە ئەگەر ئەمریکا ئەم هێڵە سوورانە دانەنێت، رەنگە رکابەرەکانی (وەک چین) پێشی بکەون. لێرەدا هێڵە سوورەکان وەک "کۆسپ" دەبینرێن لەبەردەم سەرکەوتنی سەربازی.

یاسا و مەرجەکانی بەکارهێنان: ئەمە ئەو بەشەیە، کە کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکان تێیدا دەستکاری یاساکانی خۆیان دەکەن بۆ ئەوەی رێگە بە سوپا بدەن مۆدێلەکانیان بەکاربهێنێت، کە پێشتر قەدەغەیان کردبوو.

​ململانێی پێنتاگۆن و مۆدێلەکانی زیرەکی دەستکرد؛ کێ رازیببوە و کێ بەرگری دەکات؟
​
لە ئێستادا ​ململانێکە کۆمپانیاکانی دابەش کردووە بۆ دوو بەرەی جیاواز، بەرەی بەرگری کە کۆمپانیای (Anthropic)​ئەنسرۆپیک، و بە "سەلامەتترین کۆمپانیای " "AI"دەناسرێت، هێڵێکی سووری کێشاوە و دەڵێت؛ "نا بۆ جەنگی بێ مرۆڤ."

مەبەستی ئەوان ئەوەیە ئەگەر AI خۆی بڕیاری کوشتن بدات، مەترسی بۆ سەر مرۆڤایەتی دروست دەکات، ئەم پێداگرییە وای کردووە پێنتاگۆن هەڕەشەی رەشکردنەوەی کۆمپانیاکە بکات و  وەک "مەترسی ئاسایشی نیشتمانی". بیناسێنێت.

بەگوێرەی زانیاریەکانی ئاکسیۆس، هەریەکە لە کۆمپانیاکانی(OpenAI  و xAI) لەبەرانبەر هەرەشەکان نەرمیان نواندوە و ​راپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن (OpenAI) کە مایکرۆسۆفت پشتیوانی دەکات و ( xAI) کە کۆمپانیاکەی ئیلۆن مەسک هەڵوێستێکی تریان هەیە.

ئەوان خەریکی گۆڕینی "مەرجەکانی بەکارهێنان" (Terms of Service)ی خۆیانن بۆ ئەوەی رێگە بە هاوکاری زیاتر لەگەڵ وەزارەتی جەنگی ئەمریکا بدەن، چونکە بۆ ئەم کۆمپانیایانە، بوون بە "هاوبەشی ستراتیژی" سوپای ئەمریکا، بە واتای داهاتێکی بێ کۆتایی و پارێزبەندییە لەلایەن حکومەتەوە.

​دوو بژاردە قورسەکە؛  ئاسایشی نیشتمانی یان ئەخلاقی تەکنەلۆژیا؟
​ململانێکان دەریانخستوە، کە کۆمپانیاکانی تەکنەلۆژیا گەیشتوونەتە خاڵێک کە دەبێت یەکێکیان هەڵبژێرن، ببنە "باڵی تەکنەلۆژی" سوپای ئەمریکا؛ کە ئەمە دەیانپارێزێت لە سزادان و رکابەری چین، بەڵام بەتەواوەتی لەژێر هەیمەنەی سوپای ئەمریکادا دەبن.

 یاخود، بەرگری لە سەربەخۆیی بکەن؛ کە ئەمە رەنگە ببێتە هۆی ئەوەی حکومەت بە زۆر دەست بەسەر تەکنەلۆژیاکەیاندا بگرێت و بەرەو پوکانەوەیان بەرێت.

لەم ململانێدا؛ مرۆڤایەتی لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەختدایە

لە کۆتایدا سەرەڕای پیشکەوتنە تەکنەلۆژیاییەکان، هەموان کۆکن لەسەر ئەوەی  جیهان بەرەو داهاتویەکی ناڕوون هەنگاو دەنێت،  ئایا زیرەکی دەستکرد دەبێتە قەڵغانێک بۆ پاراستنی ئاشتی، یان دەبێتە چەکێک،  کە بێ گەڕانەوە بۆ ویژدانی مرۆڤ بەکاردەهێنرێت و تەواوی هێڵە سورەکان دەبەزێنێت، کە ئەو هێڵە سورانەی کۆمپانیاکانی زیرەکی دەستکرد دایان ناون، دواین سنوورەکانی رەوشتی مرۆڤایەتین لە سەردەمی ئامێرە بێگیانەکاندا.