ناوى "ئۆباما" خۆى ئامادە دەکات بۆ گەڕانەوە بۆ سەر شانۆی سیاسی لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا، ئەمەش دوای ئەوەی بەربژێرێک کە بە شێوەیەکی یاسایی ناوی خۆی گۆڕیوە بۆ ناوی سەرۆکی پێشوو باراک ئۆباما، بەشداری لە هەڵبژاردنە بەراییەکاندا دەکات بۆ پۆستی حاکمی ویلایەتەکە.

"باراک د. ئۆباما شۆ"، یەکێکە لە نێو زیاتر لە 60 بەربژێر لە هەڵبژاردنە بەراییەکانی پۆستی حاکمی کالیفۆرنیا کە بڕیارە ئەم هەفتەیە بەڕێوەبچێت.

داتاکانی ماڵپەڕی هەڵمەتی هەڵبژاردنەکەی نیشانی دەدەن کە "شۆ" زیاتر لە دە ساڵ لەمەوبەر و لە کاتی خزمەتکردنیدا لە هێزی یەدەگی سوپای ئەمریکا لە نێوان ساڵانی 2008 بۆ 2016، ناوی خۆی بە یاسایی گۆڕیوە، کە پێشتر ناوی راستەقینەی "سیسیل شۆـی سێیەم" بووە.

ئۆباما شۆ لە لێدوانێکدا بۆ تۆڕی "سپێکتڕەم نیوز" وتی: کاتێک بۆ سڵاوی سەربازی دەوەستام و وێنەی ئەو (باراک ئۆباما) لەسەر دیوارەکە بوو، هەستم بە شانازی دەکرد ئەو سەلماندی کە کەسێکی وەک منیش دەتوانێت ببێتە سەرۆک.

ئەم بەربژێرە لە رێگەی ماڵپەڕی هەڵمەتەکەیەوە ئاماژەی بەوە کردووە کە سەرسامبوونی بە سەرۆکی پێشووی دیموکراتەکان دەگەڕێتەوە بۆ "ئەو ئومێدەی کە بەخشییە جیهان"، و وەسفی کردووە بەوەی کە "هاندەر" بووە بۆ گۆڕینی ناوی بە مەبەستی پێشکەشکردنی هەمان جۆری ئومێد بە دەنگدەرانی ئەمڕۆ.

شۆ لە کۆمەڵگەی ناوخۆیی خۆی لە شاری ئەلامێدا چالاکە، لەوێ بەرنامەیەک بۆ بەهرەمەندە ناوخۆییەکان پێشکەش دەکات و کاری وانەبێژیی مۆسیقا بە منداڵان دەکات.

هەڵمەتی هەڵبژاردنی شۆ تیشک دەخاتە سەر چارەسەرکردنی قەیرانی بێماڵان، دروستکردنی یەکەی نیشتەجێبوونی نوێ، و کەمکردنەوەی خەرجییە ناپێویستەکانی حکومەت.

راپرسییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئۆباما شۆ بە جیاوازییەکی زۆر لە دوای بەربژێرە دیارەکانەوەیە، کە لە پێشەنگیاندا ملیاردێر و چالاکوانی بواری کەشوهەوا "تۆم ستایەر" و وەزیری تەندروستی و خزمەتگوزارییە مرۆییەکانی ئەمریکا "خاڤیێر بێسێرا" دێن.

سەرەڕای ئەمەش، شۆ جەختی لەسەر پێداگریی خۆی کردەوە بۆ بەردەوامبوون لە بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکانی داهاتوودا بە هەڵگرتنی هەمان ناوەوە.

شۆ لە کۆتاییدا وتی: باراک ئۆباما پاڵەوانە گەورەکەیە، منیش ئەو پیاوەم کە قاتەکەی ئەو دەپۆشێت.. شەرەفی هەڵگرتنی ئەم ئاڵایەم پێبڕاوە.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، نامە گۆڕینەوە لەگەڵ ئێران بەردەوامە و سزاكانیشیان ئێرانی لە ملیۆنان دۆلاری رۆژانە بێبەشكردووە.

تۆمی پیگەت وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، دانوستان و پەیوەندییەكانی نێوان واشنتۆن و ئێران لە رێگەی نێوەندگیرەكانەوە بەردەوامە و نامە لە نێوان هەردوولادا دەگۆڕدرێتەوە.

وتیشی، كاریگەریی گەمارۆكان و سزاكانیان رێگری لە ئێران كردووە رۆژانە ملیۆنان دۆلار بەدەستبهێنێت و لە ئێستادا بە توندی سەرنجیان خستووەتە سەر بەئامانجگرتنی ئەو تۆڕە دارایی و داهاتانەی ئێران كە هەوڵی دزەكردن و دەربازبوون لە سزاكانی ئەمریكا دەدەن.

ئاماژەی بەوەش كرد، سەرۆك دۆناڵد ترەمپ كارتی فشاری بەهێزی لە دژی ئێران هەیە و بە هیچ شێوەیەك رازی نابێت بە ئیمزاكردنی رێككەوتنێكی لاواز و خراپ لەگەڵ تاراندا

 

ئەڵمانیا، فەرەنسا و بەریتانیا سەرقاڵی داڕشتنی پلانێكی نوێن بۆ ناچاركردنی روسیا بۆ ئەنجامدانی دانوستانی ئاشتی لەگەڵ ئۆكراین، ئەمەش لە كاتێكدایە كە واشنتۆن بەهۆی شەڕی ئێرانەوە بایەخی كەمتری بەو دۆسییە داوە.

ئاژانسی بلومبێرگ لە زاری سەرچاوە ئاگادارەكانەوە بڵاویكرۆتەوە، كە هەریەكە لە ئەڵمانیا و فەرەنسا و بەریتانیا لەگەڵ ئۆكراین كار دەكەن بۆ ئامادەكردنی پلانێك بە مەبەستی هاندانی روسیا بەرەو دانوستانێكی ئاشتی جدی، ئامانجی سەرەكیی ئەم هەوڵە سێقۆڵییەش، رێگریكردنە لەوەی جەنگەكە زیاتر درێژە بكێشێت.

بەپێی راپۆرتەكە، بەرپرسانی ئەو سێ وڵاتە تاوتوێی ئەگەری ئەنجامدانی گفتوگۆیان كردووە كە هەردوو لایەنی جەنگ بگرێتەوە.

جەختیش كراوەتەوە كە بڕیاری كۆتایی بۆ دەستپێكردنی هەر دانوستانێك تەنها لە دەستی ڤۆلۆدیمێر زێلێنسكی سەرۆكی ئۆكرایندایە و وڵاتانی ئەوروپا هیچ ستراتیژییەك بەسەریدا ناسەپێنن كە خۆی پێی رازی نەبێت.

ئەمەش لە كاتێكدایە كە واشنتۆن بەردەوام پشتگیری خۆی بۆ ئۆكراین دەردەبڕێت و ماركۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا ،لەبەردەم كۆنگرێس ئاماژەی بەوە كرد وڵاتەكەی بە رەسمی لایەنگری خۆی بۆ ئۆكراین هەڵبژاردووە و لەم رەوشەدا رۆڵی بێلایەن نابینن.

 

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رەخنەی لە بڕیارەکەی ئەنجومەنی نوێنەران گرت بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتە جەنگییەکانی و بڕیارەکەی شەوی رابردووی بە کارێکی "ناقۆناغی و دژە نیشتمانی" وەسف کرد.

ترەمپ، ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە پۆستێکدا لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ترووس سۆشیاڵ" نووسیویەتی: دوێنێ، لە دەنگدانێکی بێمانادا، ئەنجومەنی نوێنەران ــ کە چوار کۆماریی خراپ و سەرجەم دیموکراتەکان بوون ــ دەنگیان دا بە سنووردارکردنی دەسەڵاتە جەنگییەکانم، ئەوەش لە ناوەڕاستی دوایین دانوستانەکانمدا بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ لەگەڵ ئێران.. کێ هەیە کارێکی وا دژە نیشتمانی بکات؟"

هەروەها ترەمپ پێیوابوو کە دیموکراتەکان "تووشی گرێی رقبوونەوە لە ترەمپ بوون" و وتی: ئەوان شکستی ئەمریکایان پێ باشترە لەوەی سەرکوتنێکی تر بخەنە سەر لیستی سەرکەوتنە زۆرەکانی من.

ماڵپەڕێكی ئەمریكی ئاشكرایكرد، ترەمپ دەوێت شەڕی لوبنان كۆتایی پێبێت و ناتانیاهۆ دەیەوێت دەستپێبكاتەوە.

ماڵپەڕ ئەكسیۆس لە زاری سەرچاوەیەكی ئیسرائیلی ئاشكرایكردوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا بە توندی داوای لە بنیامین ناتانیاهۆ كردووە هێرشەكانی بۆ سەر بەیروت رابگرێت.

ئەم هەڵوێستەی ترەمپ لە كاتێكدایە كە واشنتۆن هەوڵی جدی دەدات بۆ ئیمزاكردنی رێككەوتنێكی نوێ لەگەڵ تاران و نایەوێت ئاڵۆزییەكانی ناوچەكە رەوشی دانوستانەكان تێكبدەن.

ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوەشكرد،  پاشگەزبوونەوەی ناتانیاهۆ لە هێرشكردنە سەر بەیروت لەژێر فشاری ئەمریكادا، ناتانیاهۆ رووبەرووی رەخنەی توندی لێپرسراوانی ناوخۆی ئیسرائیل كردووەتەوە، ناتانیاهۆ ترسی هەیە لەوەی لە داهاتوودا واشنتۆن فشار و سنوورداركردنی زیاتر بخاتە سەر ئۆپراسیۆنە سەربازییەكانی وڵاتەكەی دژی حزبوڵا و رێگری لە جوڵە ئازادەكانی سوپا بكات.

دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاند کە خۆکاندیدکردنی جەی دی فانس، جێگری سەرۆک، و مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوە پێکەوە لە هەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکەی ساڵی 2028ی ئەمریکادا، وایان لێدەکات "شکستنەهێنەر" بن، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ئاماژەکانی ململانێیەکی ئەگەری لە نێوان ئەو دووانەدا بۆ گەیشتن بە کۆشکی سپی خەریکە دەردەکەون.

تا ئێستا نە فانس و نە ڕۆبیۆ، هیچ ئارەزوویەکیان بۆ جێگرتنەوەی ترامپ لە رێگەی خۆکاندیدکردن بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی داهاتوو دەرنەبڕیوە.

ترامپ لە پۆدکاستێکی رۆژنامەی "نیویۆرک پۆست"دا کە رۆژی چوارشەممە بڵاوکرایەوە، وتی: هەردووکیان نایابن. رێزی هەمویان دەگرم، بێ ئەوەی دیاری بکات کامەیان دەبێتە کاندیدی سەرۆکایەتی و ئەوی تریان دەبێتە جێگری.

هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە ئەو دوو پیاوە "زۆر تەبان" و وتی: نازانم چۆن دەکرێت تێکبشکێنرێن ئەگەر تیمێک پێکبهێنن.

بەپێی راپۆرتێکی ئاژانسی فرانس پرێس، جەی دی فانس بەهۆی پۆستەکەیەوە بە توندی بەستراوەتەوە بە ئەنجامی کارەکانی سەرۆکی ئێستاوە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە جەماوەریبوونی ترامپ بەهۆی شەڕی لەگەڵ ئێراندا روی لە پاشەکشە کردووە.

 

وەک هەنگاوێک بۆ بەهێزکردنی تواناکانی بەرگری و گۆڕینی هاوسەنگیی هێز لە ناوچەکەدا، کۆریای باکور هەوڵەکانی بۆ پەرەپێدانی چەکی ناوکی خێراتر دەکات.

کیم جۆنگ ئون، سەرۆکی کۆریای باکور، ئاشکرایکرد، وڵاتەکەی لە ماوەی پێنج ساڵی رابردوودا توانیویەتی ئاستی بەرهەمهێنانی ئەو مادە ئەتۆمییانەی کە بۆ دروستکردنی چەک بەکاردێن، زیاتر لە دوو هێندە بەرز بکاتەوە و بەڵێنیشیدا تواناکانی هێزی ناوکیی وڵاتەکەی بەشێوەیەکی خێرا پەرە پێبدات.

بەپێی هەواڵێکی ئاژانسی هەواڵی ناوەندیی کۆریا (KCNA)، سەرۆکی کۆریای باکور لە میانەی سەردانێکیدا بۆ دامەزراوەیەکی نوێی بەرهەمهێنانی مادە ئەتۆمییەکان، جەختی لەوە کردەوە کە خاوەنی "پلانێکن بۆ داهاتوو بۆ ئەوەی هێزی ناوکیی دەوڵەت بەخێرایی بەهێز بکەن.

کۆریای باکورهێزی ئەتۆمی خۆی وەک قەڵغانێکی پارێزەر بۆ رووبەڕووبوونەوەی هەر هێرشێکی ئەگەری لەلایەن کۆریای باشور و هێزە ئەمریکییەکانی جێگیر لەو ناوچەیە دەبینێت

کیم جۆنگ ئون بەرهەمهێنانی ئەو مادانەی بە "گۆڕانکارییەکی سەرسوڕهێنەر و سەرکەوتوو" وەسف کرد و رایگەیاند کە ئەمە "روداوێکی مێژوویی و خاڵێکی وەرچەرخانە لە گەشەپێدانی تواناکانماندا".

ئەم هەنگاوەی پیۆنگ یانگ لەکاتێکدایە کە گرژییەکانی نیمچە دورگەی کۆریا بەردەوامە و کۆریای باکور لە رێگەی پەرەپێدانی زیاتری توانای ئەتۆمییەوە، دەیەوێت باڵانسی هێز لە ناوچەکەدا بەلای خۆیدا بشکێنێتەوە.

گۆڤارێکی ئەمریکی ئاشکرایکرد، فڕۆکەی جەنگیی نوێی روسیا ناسراو بە کش مات، پێشبینی دەکرێت ببێتە خاوەن کەمترین تێچووی بەرهەمهێنان و کارکردن لە نێوان فڕۆکەکانی نەوەی پێنجەمدا.

گۆڤاری "میلیتاری وۆچ"ی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا ئاشکرایکردووە، فڕۆکەی جەنگیی نوێی روسیا بە ناوی "سو-75" ناسراو بە 'کش مات ' Checkmate، پێشبینی دەکرێت ببێتە کەمترین تێچووی فڕۆکەکانی نەوەی پێنجەم لە جیهاندا.

گۆڤارەکە ئاماژەی بەوەداوە، بەراورد بە خێزانی فڕۆکەکانی "سو-27" (وەک سو-30، سو-34 و سو-35) کە قەبارەیەکی گەورەتریان هەیە، فڕۆکەی "سو-75" بە جۆرێک دیزاین کراوە کە تێچووی کارکردن و چاککردنەوەی زۆر کەمتر بێت. بەپێی زانیارییەکان، کۆمپانیای سوخۆی لە دیزاینی ئەم فڕۆکەیەدا گرنگییەکی زۆری بە کەمکردنەوەی تێچووی ئۆپەراسیۆنەکان داوە، بە جۆرێک کە رەنگە کەمترین تێچووی بەرهەمهێنانی لەنێو فڕۆکەکانی نەوەی پێنجەمدا هەبێت.

تەکنەلۆژیا و سودوەرگرتن لە "سو-57" بەپێی راپۆرتەکە، پڕۆگرامی پەرەپێدانی "کش مات" سوود لەو تەکنەلۆژیایانە وەردەگرێت کە پێشتر بۆ فڕۆکەی "سو-57" بەکارهاتوون، بەتایبەت لە سیستمە لاوەکییەکان و بزوێنەری هاوبەشدا، ئەمەش کاریگەری راستەوخۆی لەسەر کەمکردنەوەی تێچووی کۆتایی فڕۆکەکە دەبێت. هەر لەم چوارچێوەیەدا، میدیاکانی روسیا رایانگەیاندووە کە کۆمپانیای یەکگرتووی فڕۆکەوانیی روسیا، دەستی بە بەرهەمهێنانی مۆدێلی سەرەتایی (نموونە)ی ئەم فڕۆکەیە کردووە.

فڕۆکەی "سو-75" (کش مات):

فرۆکەی جەنگی کشومات فڕۆکەیەکی نەوەی پێنجەمە و خاوەن یەک بزوێنەرە، بەشێوەیەک دیزاین کراوە خۆی لە رادارەکان دەشارێتەوە.

خێراییەکەی نزیکەی 2200 بۆ 2470 کم/لە سەعاتێکدا ، واتا دوو هێندەی خێرایی دەنگ، هەروەها خاوەن رادارێکی پێشکەوتووە کە دەتوانێت لەیەک کاتدا 30 ئامانج دیاری بکات و هێرش بکاتە سەر 6 ئامانجیان.

مۆسکۆ ئامانجییەتی ئەم فڕۆکەیە هەناردەی وڵاتانی ئاسیا، ئەفریقیا و ئەمریکای لاتین بکات (وەک هیندستان، ڤێتنام و ئەرجەنتین) و پلان هەیە لە ماوەی 15 ساڵدا نزیکەی 300 فڕۆکە بفرۆشێت.

لە رووی نرخیشەوە، پێشبینی دەکرێت نرخی هەر فڕۆکەیەک لە نێوان 25 بۆ 35 ملیۆن دۆلار بێت، کە ئەمەش بە بەراورد بە "ئێف-35"ی ئەمریکی کە نرخی لە 100 ملیۆن دۆلار کەمترە.

بەراوردکاریی لە نێوان فڕۆکەی "سو-75"ی روسی و فڕۆکەی "ئێف-35"ی ئەمریکی:

تێچووی بەرهەمهێنان:

فڕۆکەی "سو-75" (کش مات) پێشبینی دەکرێت نرخی هەر دانەیەکی لە نێوان 25 بۆ 35 ملیۆن دۆلار بێت.

فڕۆکەی "ئێف-35"ی ئەمریکی نرخی هەر دانەیەکی لە 100 ملیۆن دۆلار زیاترە.

تێچووی کارکردن و چاککردنەوە:

دیزاینی "سو-75" بە جۆرێک کراوە کە کەمترین تێچووی ئۆپەراسیۆن و چاککردنەوەی هەبێت و پێشبینی دەکرێت کەمترین تێچووی بەرهەمهێنانی لەنێو فڕۆکەکانی نەوەی پێنجەمدا هەبێت.

بە پێچەوانەوە، فڕۆکە گەورەکانی وەک خێزانی "سو-27"ی رووسی، بەهۆی قەبارە گەورەیانەوە خاوەن تێچووی بەرزترن لە رووی کارکردن و چاککردنەوەوە.

تەکنەلۆژیا و دیزاین:

هەردوو فڕۆکەکە سەر بە نەوەی پێنجەم و خاوەن تەکنەلۆژیای خۆشاردنەوەن لە رادارەکان.

رۆژنامەیەکی ئەمریکی ئاشکرایکردووە، ترەمپ بە نهێنی بە راوێژکارەکانی وتووە؛ کوژرانی هەر سەربازێکی ئەمریکی بە واتای کۆتاییهاتنی ئاگربەست لەگەڵ ئێران دێت.

رۆژنامەی وۆڵ ستیریت جۆرناڵ بڵاویکردووەتەوە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە شێوەیەکی نهێنی بە تیم و راوێژکارەکانی راگەیاندووە، لە ئەگەری کوژرانی هەر سەربازێکی ئەمریکی لەلایەن ئێرانەوە، ئاگربەستی نێوانیان بەتەواوەتی کۆتایی پێدەهێنێت.

ئەم پەیامەی ترەمپ لەکاتێکدایە کە لە ماوەی رابردوودا چەند جارێک جەختی لەسەر بژاردەی دیپلۆماسی کردووەتەوە، بەڵام هاوکات بژاردەی سەربازیشی بە کراوەیی هێشتووەتەوە، بەپێی راپۆرتێکی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"، سەرەڕای زنجیرەیەک پێکدادانی کاتی لە نێوان هەردوو وڵاتدا، بەڵام بۆ ماوەی چەند هەفتەیەکە ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەکان راگیراون.

لە بەرانبەردا، مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە کۆبوونەوەیەکدا لە ئەنجومەنی نوێنەران، ئەو پێکدادانانەی بە "رێوشوێنی بەرگری" وەسفکرد و رایگەیاند، ئەو چالاکییانە بە مانای گەڕانەوە بۆ شەڕی هەمەلایەنە نایەت، رۆبیۆ وتیشی: "ئەو پێکدادانانە وەڵامی کردەوەکانی ئێرانن، ئەگەر ئەوان دەستپێشخەری نەکەن، ئێمەش هیچ ناکەین، بەڵام ناچارین وەڵامی هەر دەستدرێژییەک بدەینەوە."

سەرچاوە ئەمریکییەکان ئاماژەیان بەوەشکردووە، بەردەوامبوونی ئەو هێرش و پێکدادانانە، گوشارێکی زۆری لەسەر ئیدارەکەی ترەمپ دروستکردووە و بووەتە هۆی ئەوەی گومان لەسەر مانەوەی ئاگربەستەکە بۆ ماوەی درێژخایەن دروست ببێت.

ترەمپ وادەی گەیشتن بە رێككەوتن لەگەڵ ئێران ئاشكرا دەكات و وردەكاری رێكەوتنێكی چوار قۆناغیش بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕ و چارەسەركردنی دۆسیەی ئەتۆمی و گەروی هورمز دەخرێتەروو.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، رەنگە تا كۆتایی ئەم هەفتەیە لەگەڵ ئێران بگەینە رێككەوتن، هاوكات سەرچاوە میدیاییەكان وردەكاریی رێككەوتنێكی چوار قۆناغییان بڵاوكردەوە كە وەك نەخشەڕێگایەك بۆ هێوركردنەوەی رەوشەكە دیاریكراوە.

بە پێێ سەرچاوە میدیاییەكانی نزیك لە كۆشكی سپی، قۆناغی یەكەمی رێككەوتنەكە بریتییە لە ئاگربەستێكی هەمیشەیی و دووبارەنەبوونەوەی جەنگ، كە تاران پێداگری دەكات دەبێت لوبنانیش بگرێتەوە، قۆناغی دووەم تایبەتە بە ئاسایشی كەشتیوانی و كردنەوەی گەروی هورمز بە رووی بازرگانیی جیهانیدا.

قۆناغی سێیەم بریتییە لە هەنگاوەكانی متمانەسازیی ئابوری، كە لادانی بەشێك لە گەمارۆكان و ئازادكردنی بەشێك لە پارە بلۆككراوەكانی ئێران و ئاسانكاری بۆ هەناردەی نەوت دەگرێتەوە، قۆناغی چوارەمیش تایبەتە بە دۆسیە ستراتیژییەكانی وەك بەرنامەی ئەتۆمی، ئاستی پیتاندنی یۆرانیۆم و گرەنتییە نێودەوڵەتییەكان.

لەلایەكی دیكەوە، ماركۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، چارەنووسی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران خاڵی سەرەكیی دانوستانەكانە، و عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێرانیش دەڵێت؛ تا ئێستا هیچ پێشكەوتنێكی بەرچاو بەدی نەهاتووە.

واشنتۆن هەوڵەکانی بۆ رێگری لە چەکی ئەتۆمی تاران چڕکردووەتەوە و ترەمپیش دەڵێت؛ لە کۆتایی هەفتەدا پێشهاتی نوێ رودەدات.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، دانوستانەکانی وڵاتەکەی لەگەڵ ئێران بە ئاڕاستەیەکی زۆر باشدا بەڕێوەدەچن و ئەگەری زۆرە لە کۆتایی هەفتەدا پێشهاتی نوێ روبدات.

ترەمپ لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا ئاشکرایکرد، ئەمریکا نزیکە لە ئیمزاکردنی رێککەوتنێک لەگەڵ تاران، کە تێیدا ئێران پابەند دەبێت بەوەی هیچ جۆرە چەکێکی ئەتۆمی بەدەست نەهێنێت، هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە ئەو رێککەوتنە هاوشێوەی ئەو رێککەوتنەی پێشتر نییە کە ئۆباما ئیمزای کردبوو.

سەبارەت بە رەوشی سەربازی، سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەدا، هێزەکانیان لە ئامادەباشیدان، بەڵام پێیان باشترە لە رێگەی دیپلۆماسییەوە ئامانجەکانیان بەدیبهێنن نەک بەردەوامی بە جەنگ بدەن.

هەروەها ئەوەشی خستەڕوو، تاران رەزامەندی دەربڕیوە لەسەر رادەستکردنی "تۆزە ئەتۆمییەکە" و لە ئەنجامی گرژییەکاندا بنکە ئەتۆمییە ژێرزەمینییەکانیان لەناوبراون.

لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ترەمپ باسی لە رەوشی لوبنان کرد و رایگەیاند، بۆ یەکەمجارە گفتوگۆ لەگەڵ حزبوڵڵا ئەنجام دەدەن و ئەوانیش رەزامەندییان دەربڕیوە لەسەر راگرتنی هێرشەکانیان بەرانبەر ئیسرائیل، بەو مەرجەی وەستانی شەڕ لەو ناوچەیە جیاواز بێت لە شوێنەکانی تری جیهان.

لە کۆتاییشدا سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرایکرد، لە ئەگەری ئیمزاکردنی رێککەوتنەکەدا، گەروی هورمز بە خێرایی بەڕووی هاتووچۆدا دەکرێتەوە و ئەوەش وەک دەستکەوتێکی گرنگ بۆ ناوچەکە دەبینرێت.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، لە دانوستانەکانیان لەگەڵ ئێران لە بەرەوپێشچونی خێرادایە و ئاماژەی بەوەکرد ئەنجامی دانوستانەکان زۆر باش دەبێت، چونکە موجتەبا خامنەیی خۆی بەشدارە.

سەرۆکی ئەمریکا بە رۆژنامەی نیویۆرک پۆستی راگەیاندوە، زانیارییەکان باس لەوە دەکەن رابەری باڵای ئێران رەزامەندی لەسەر بەڕێوەچوونی دانوستانەکان دەربڕیوە و خۆشی بەشدارە لە دانوستانەکاندا.

ترەمپ جەختی کردوەتەوە، لە ئێستادا وڵاتەکەی پێویستی بە بڵاوەپێکردنی هێزی زەمینی لەناو خاکی ئێراندا نییە و پێشبینیشی کرد گەمارۆ دەریاییەکەی سەر ئەو وڵاتە کە لەوانەیە تا مانگی ئەیلوول بەردەوام بێت و ئێران رازیی بوە کە چەکی ئەتۆمی نەبێت.

لەبارەی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ لوبنانێش، کە بەردەوام ئێران بە یەکێک لە مەرجەکانی دانوستانی داناوە، سەرۆکی ئەمریکا نیگەرانی و بێزاری توندی خۆی لە بەردەوامیی ململانێ و شەڕی نێوان بنیامین نەتانیاهو و لوبنان نیشانداوە و ئاشکرای کرد، کە پەیوەندییەکی تەلەفۆنی توڕەئامێزی لەگەڵ نەتانیاهۆدا ئەنجامداوە بەهۆی ئەو گرژییە بەردەوامانەی ناوچەکە.

کۆشکی سپی رایگەیاند کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا مەرسومێکی واژۆ کردووە بۆ هەموارکردنەوەی باجی گومرگی لەسەر بەشێک لە هاوردەکراوەکانی مس، ئەلەمنیۆم و ئاسن.

بەپێی راگەیەندراوەکە، باجی گومرگی لەسەر هەندێک بەرهەمی دروستکراو لە داڕشتەکانی پۆڵا و ئەلەمنیۆم کەم دەکرێتەوە، لەوانەش جۆرە دیاریکراوەکانی ئامێری کشتوکاڵی، ئامێرەکانی گەرمکەرەوە، فێنککەرەوە و هەواگۆڕکێی ماڵان، کە باجەکەیان لە 25%ی پێشوووەوە بۆ 15% کەمکراوەتەوە.

کۆشکی سپی لە بەیاننامەیەکدا ئاماژەی بەوە کردووە کە مەرسومەکە باجی گومرگی بە رێژەی 15% دەسەپێنێت بەسەر ئامێرە پیشەسازییە گەڕۆکەکانی وەک شۆفڵ و رافیعەکان، کاتێک لەو وڵاتانەوە هاوردە دەکرێن کە قێککەوتنی بازرگانیی شایستەیان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا هەیە.

هەروەها مەرسومەکە کۆمپانیا بیانییەکان شایستە دەکات بۆ بەدەستهێنانی باجی نزم بە قێژەی 10%، ئەگەر بێتو "ئامێرە سەرەکییەکانیان بە لایەنی کەمەوە 85%ی کێشەکەی لەو پۆڵا یان ئەلەمنیۆمە پێکهاتبێت کە لە ناوخۆی ئەمریکادا تواوەتەوە و داڕێژراوە.

جگە لەوەش، مەرسومەکە دوو هاوپۆلی نوێ لە بەرهەمە هاوردەکراوەکانی داڕشتەی پۆڵا و ئەلەمنیۆم زیاد دەکات کە باجی 25%یان بەسەردا دەسەپێنرێت، ئەوانیش: رەفەی پۆڵایین و پلێتەکانی چاپکردنی بەردینی کە لە ئەلەمنیۆم دروستکراون.

ئەم هەموارکردنەوانە لە هەشتی ئەم مانگە (حوزەیران)ەوە بەسەر ئەو کاڵایانەدا جێبەجێ دەکرێن کە هاوردە دەکرێن یان لە کۆگا گومرگییەکانەوە دەردەهێنرێن.

کۆشکی سپی رونیشی کردووەتەوە کە ئەم گۆڕانکارییانە تاوەکو 31ی کانوونی یەکەمی 2027 بەردەوام دەبن، ئەمەش بۆ هاندانی ئەو وەبەرهێنانە کورتخایەنانەی کە ژێرخانی پیشەسازیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بنیاد دەنێنەوە.

وەزارەتی بەرگری ئەمریکا (پنتاگۆن) رایگەیاند کە سەردەمی پلەبەرزکردنەوە لەسەر بنەمای رەگەز و رەچەڵەک بە تەواوی کۆتایی پێهاتووە، ئەمەش وەک وەڵامێک بۆ ئەو راپۆرتانەی باس لە دوورخستنەوەی ئەفسەرانی ژن و ئەفسەرانی رەشپێست لە ریزەکانی هێزی دەریایی ئەمریکا دەکەن.

نووسینگەی راگەیاندنی پنتاگۆن لە رێگەی "ئێکس"ەوە رونکردنەوەی داوە کە پێوەرەکانی لێهاتوویی، شایستەیی و ئەدا، دەبنە تاکە دیاریکەری دامەزراندن و پلەبەرزکردنەوە لە ناو دامەزراوەی سەربازیدا، و هەر جۆرە رەچاوکردنێکی ناسنامەی رەگەزی یان نەتەوەیی لە بڕیارە پیشەیییەکاندا رەتکردەوە.

نووسینگەکە جەختی لەوە کردووەتەوە کە: شایستەترین کەسەکان ئەوانەن کە پۆستەکان بەدەستدەهێنن و شایستەی پلەبەرزکردنەوەن.

ئەم کێشەیە دوای بڵاوبوونەوەی ئەو راپۆرتانە تەقییەوە کە ئاماژە بەوە دەکەن وەزیری بەرگری، پیت هێگسێت، فەرمانی کردووە بە سڕکردنی پلەبەرزکردنەوەی ژمارەیەک لە ئەفسەرانی ژن و ئەفسەرانی رەشپێست لە هێزی دەریایی ئەمریکادا.

بەپێی هەمان زانیارییەکان، زیاتر لە 60%ی ئەو ئەفسەرە باڵایانەی کە دوور خراونەتەوە، سەر بە توێژی ژنان و ئەمریکییە رەشپێستەکانن، ئەمەش شەپۆلێکی بەرفراوانی رەخنەی لە ناوەندە سەربازی و سیاسییەکاندا لێکەوتووەتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جارێکی تر بیرۆکەی کردنی کەنەدای بە ویلایەتی 51ەمی ئەمریکا هێنایەوە ئاراوە، ئەمەش لە پاشبنەمای ئەو راپۆرتانەی کە ئاماژە بەوە دەکەن کەنەدا بەدەست پاشەکشەی تەکنەلۆژییەوە دەناڵێنێت.

سەرۆکی ئەمریکا لە سەکۆی "تروس سۆشیاڵ" نووسیویەتی: ویلایەتی پەنجا و یەکەم"، و هاوپێچ لەگەڵ بڵاوکراوەکەیدا وتارێکی ئاژانسی "بلومبێرگ"ی داناوە کە باس لە یەکەم دابەزینی راستەقینەی بەرهەمی ناوخۆیی گشتیی ئەو وڵاتە دەکات لە دوای پەتای کۆرۆنای ساڵی 2020ەوە.

پێشتریش سەرۆکی ئەمریکا چەندین جار رایگەیاندبوو کە پێویستە کەنەدا ببێتە ویلایەتی 51می ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، چونکە "بە تەواوی پشت بە واشنتۆن دەبەستێت".

لەلای خۆیەوە، مارک کارنی، سەرۆک وەزیرانی کەنەدا لە لێدوانێکدا وەڵامی دایەوە و رایگەیاند کە وڵاتەکەی بە هیچ شێوەیەک نابێتە بەشێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

تەنانەت لە میانی گفتوگۆکانی نێوان هەردوو سەرکردەدا لە 6ی ئایاری 2025، ترەمپ داوای لە سەرکردایەتی کەنەدا کرد کە "هەرگیز نەڵێن هەرگیز"، سەرڕای جەختکردنەوەی کارنی لەسەر ئەوەی کە وڵاتەکەی "بۆ فرۆشتن نییە".

بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند کە فەرمانی بە سوپا کردووە بۆ بەئامانجگرتنی چەند پێگەیەک لە باشووری بەیرووت.

نەتانیاهۆ ئەمڕۆ دووشەممە، لە بەیاننامەیەکی هاوبەشدا لەگەڵ یسرائیل کاتس، وەزیری بەرگری ئاماژەی بەوە کرد: لە دوای پێشێلکارییە بەردەوامەکانی ئاگربرست لەلایەن حزبوڵاوە، ئەو و وەزیری بەرگری رێنماییان داوەتە سوپای ئیسرائیل بۆ هێرشکردنە سەر ئامانجەکانی سەر بە حزبوڵا لە باشووری بەیروت.

لەلایەکی ترەوە، سەرچاوە ئاگادارەکانی ئیسرائیل ئاشکرایان کردووە کە فەرمانەکانی نەتانیاهۆ بە هەماهەنگی لەگەڵ ئەمریکا بووە، وەک ئەوەی کەناڵی 14ی ئیسرائیلی گواستوویەتییەوە.

شایانی باسە، لە سەرەتای مانگی نیسانی رابردووەوە، ئیسرائیل دوو جار هێرشی کردووەتە سەر باشوری بەیروت، ئەمەش بەهۆی ێگرییەکانی پێشووی ئەمریکا و بۆ ەخساندنی دەرفەت لەبەردەم گفتوگۆکانی ئاگربەست و هێورکردنەوەی دۆخەکە.