جیهان
بڕیار بوو ئەمڕۆ "ڕەئیسی" کاندیدانی حکومەتەکەی پێشکەشی پەرلەمانی ئێران بکات، بەڵام "عەلی رەزا سەلیمی" ئەندامی دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمانی ئێران ڕایگەیاند، تا ئێستا لیستی کاندیدەکان نەگەیشتووەتە دەستیان و پێشبینی دەکرێت لە ڕۆژانی سێشەممە و چوارشەممە پێشکەش بکرێن.
پەیامنێری کوردسات نیوزیش ڕایگەیاند، ھۆکاری دواکەوتنی پێشکەش کردنی ناوی وەزیرەکان بۆ پەرلەمان بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە ناکۆکی ھەیە لەسەر وەزیرە ئابورییەکان، ھاوکات ڕەئیسی، "محەمەد موخبری" وەک جێگری یەکەمی خۆی دیاری کرد.
"محەمد باقر قالیباف" سەرۆکی پەرلەمانی ئێرانیش دەڵێت، "ڕەئیسی" دوو ھەفتەی لە بەردەمدایە بۆ ئەوەی کابینە وزارییەکەی پێشکەش بکات، لەسەر داواکاری "عەلی خامنەیی" ڕابەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی ئێرانیش پێویستە پێکھێنانی حکومەت خێرا بکرێت.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ڕایگەیاند، بە توندی ئیدانەی ئەو ھێرشە موشەکییانە دەکەن کە لەلایەن حزبوڵای لوبنانییەوە دەکرێتە سەر ناوچەکانی ئیسڕائیل، چونکە ئەو ھێرشانە ژیان و ئارامیی ئیسڕائیلی و لوبنانییەکان دەخاتە مەترسییەوە و سەقامگیریی لوبنانیش دەشێوێنێت.
ئەو ھەڵوێستەی ئەمریکا دوای ئەوە ھات ئیسڕائیل داوای لە واشنتۆن و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد دژی حزبوڵای لوبنان ھەڵوێستیان ھەبێت، چونکە حکومەتی لوبنان ناتوانێت حزبوڵا کۆنترۆڵ بکات و ڕێگر بێت لە ھێرشکردنە سەر ئیسڕائیل.
وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیا ڕایگەیاند، داوا لە سەرجەم ئەو بەریتانییانە دەکات کە تا ئێستا لە ئەفغانستانن و ماونەتەوە، بە زووترین کات خاکی ئەو وڵاتە بەجێبھێڵن و بگەرێنەوە بۆ بەریتانیا.
وەزارەتی دەرەوەی بەریتانیا دەڵێت، ھۆکاری ئەم داواکارییەیان ئەوەیە کە ڕەوشی ئەفغانستان خراپتر بووە و پێکدادانەکانی نێوان بزوتنەوەی تاڵیبان و حکومەتی ئەفغانستان زیاتر بووە.
ھێرشی چەکدارانی تاڵیبان بۆ سەر سوپای ئەفغانستان بەردەوامە و لە دواین پێشھاتیشدا ڕۆژی ھەینی تاڵیبان توانی بەرپرسێکی ئەفغانستان لە کابوڵ بکوژێت، ئەمەش یەکەم جارە تاڵیبان دەستی بە کابوڵ بگات.
میدیاکانی سوریا بڵاویان کردەوە، ئەمریکا (٤٠) گەورە تیرۆریستی داعشی لە گرتووخانەی (سەناعە) لە حەسەکە، کە لە ژێر دەسەڵاتی ھەسەدەیە گواستووەتەوە بۆ بنکەی سەربازی (شەدادیە)، کە لە ژێر ڕکێفی سەربازە ئەمرکییەکانە.
بە پێی زانیاری سەرچاوە ھەواڵییەکانی سوریا، ئەو تیرۆریستانەی کە گواستراونەتەوە بۆ بنکەی سەربازی (شەدادیە)، ئەمیری ھەواڵگری داعش و پسپۆری دروستکردنی بۆمبن.
(جین ساکی) وتەبێژی کۆشکی سپی ڕایگەیاند، ڕەفتاری چەکدارەکانی بزوتنەوەی تاڵیبان و بڵاوکردنەوەی ترس و تۆقاندن و تیرۆر، یارمەتیدەر نابێت بۆ ئەو بزوتنەوەیە کە متمانەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەدەستبھێنێت. وتیشی، لە ئەفغانستان کردەوە سەربازییەکان شوێنی پڕۆسەی ئاشتی گرتووەتەوە.
(جین ساکی) ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، پێویستە بزوتنەوەی تاڵیبان پشتیوانی نێودەوڵەتی بەدەستبھێنێت، بەڵام ئاسۆیەک بۆ ئەوە نابینن.
"ئەبو فەزڵ شکارچی" وتەبێژی ھێزە چەکدارەکانی ئێران ھۆشداریدا بە ئیسڕائیل و ڕایگەیاند، ئەگەر ئێران بڕیار بدات ڕووبەڕووی دوژمنەکانی ببێتەوە، ئامادەی ئەو کارەیە و بە ڕوونی ئەنجامی دەدات، وەک ئەوەی لە عەین ئەسەد بەرامبەر ئەمریکا بە ئەنجامی گەیاند.
ئاماژەی بەوەشکرد، دوژمنەکانی ئێران ترسیان لە یەکگرتوویی ئێران ھەیە و دەستیان بە جەنگێکی دەروونی کردووە، وەک ئەو زانیارییە ھەڵبەستراوانەی لە بارەی ھێرشی سەر کەشتییەکان بڵاویدەکەنەوە. وتیشی، ستراتیژی ئەمریکا و بەریتانیا و ئیسڕائیل شێواندنی سەقامگیریی ناوچەکەیە.
فەرحان حەق جێگری وتەبێژی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، نیگەرانن لە ئاڵۆزییەکانی سەر سنورەکانی نێوان ئیسڕائیل و لوبنان کە بووەتە ھۆی خراپبوونی ڕەوشی ناوچەکە و داوا لە حزبوڵا و ئیسڕائیلیش دەکەن دان بە خۆیاندا بگرن.
بەکر پاکدەمیرلی وەزیری کشتوکاڵ و دارستانی تورکیا ئامارەکانی ١١ ڕۆژی ڕابردووی کەوتنەوەی ئاگری لە وڵاتەکەی بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، تا ئێستا لە ٤٧ شاردا ٢٢٢ ئاگر کەوتووەتەوە و لەو ژمارەیەش توانراوە ٢٠٩ ئاگریان کۆنترۆڵ بکرێت و ١٣ ئاگریش بەردەوامە و تا ئێستا نەتوانراوە کۆنترۆڵ بکرێت.
پاکدەمیرلی باسی لەوەش کردووە، لە ئێستادا زۆرترین ئاگر لە دارستانەکانی پارێزگای موغڵایە کە ھەشت ئاگرە و بەشێکی ئاگرە نوێیەکانیش بەھۆی بەھێزی ڕەشەباوە کەوتووەتەوە.
خۆبەڕێوەبەری ھەرێمی کوبانیش دەڵێت، ئامانجی تورکیا لە کەمکردنەوەی ئاوی فورات لەسەر ڕۆژئاڤا، بۆ لەناوبردنی دەستکەوتەکانی گەلی کوردە و داواش لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەکات لە دژی ئەو ھەڵوێستەی تورکیا بوەستنەوە و ڕێگە لەو کارەساتە مرۆییە بگرن.
ئاگری دارستانەکانی یۆنان پێی نایە رۆژی پێنجەمەوە و درەنگانی شەوی ھەینیش ئاگرەکە گەیشتە یەکێک لە گەڕەکەکانی ئەسینای پایتەخت و تا ئێستاش ئاگری ناوچەکانی تری دەوروبەری پایتەخت کۆنترۆڵ نەکراون.
بەپێی راگەیەندراوەکانی حکومەتی یۆنانیش، ئاگری دورگەی ئیفیاش بەردەوامە کە دووەم گەورە دوورگەی ئەو وڵاتەیە، تەنھا ئەمڕۆ تیمەکان ھەزار و ١٥٣ کەسیان لە دوورگەکە و گوندێک رزگار کردوووە .
لە ماوەی ٢٤ سەعاتی رابردوودا بەھۆی ئاگرەکانی یۆنانەوە دوو کەس گیانیان لەدەستداوە، ١٦ کەسی تریش بە سوکی سوتاون یان توشی تەنگەنەفەسی بوون و گواستراونەتەوە بۆ نەخۆشخانەکان، بەپێی زانیارییەکانی کەشناسی ئەو وڵاتەش یۆنان لە ٣٠ ساڵی رابردوودا روبەڕوی شەپۆلی گەرمای ھێندە بەرز نەبووەتەوە.
لەسەر سنوری پۆڵندا دەیان عێراقی دەستگیرکران کە ھەوڵی پەڕینەوەیان داوە بۆ بیلاروسیا.
ھێزی پاسەوانی سنوری پۆڵەندا بڵاویکردەوە، لە ناوچە سنورییەکانی (بودرسکا)، ٦٢ کەسیان دەستگیرکردووە، کە ھەوڵیانداوە بە شێوەیەکی نایاسایی بپەڕنەوە بۆ ناو خاکی بیلاڕوسیا.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە کۆی ئەو (٦٢) کۆچبەرەی دەستگیرکراون (٥٠)یان کۆچبەری عێراقین و یانزەکەی تریشیان ئێرانی و کامیرۆنین.
ئاشکراشیکردووە، کەسێکی ئۆکرانیش دەستگیرکراوە کە ھەوڵیداوە بە نایاسایی سنوری نێوان (پۆڵەندا و بیلاروسیا) ببەزێنێت، کە گومان دەکرێت قاچاغچی بووبێت.
٧٥ ئەندامی کۆنگرێسی ئەمریکا، نامەیەکیان ئاڕاستەی جۆو بایدن سەرۆکی ئەمریکا کردوە و جەخت دەکەنەوە، لە پێویستی داخستنی گرتووخانەی گوانتانامۆ بە زووترین کات.
لە دوای ڕووداوەکانی ١١ی سێپتەمبەری ئەمریکا، ٨٠٠ کەس بە تاوانی تێوەگلان لە دۆسیەی تیرۆر و بازرگانیکردن بە ماددەی ھۆشبەر، بۆ گرتووخانەی گوانتانامۆ گواستراونەوە و لە ئێستاشدا ٣٩ کەسی تێدایە.
لە ماوەی ڕابردووشدا باراک ئۆباما سەرۆکی پێشووتری ئەمریکا، بەڵێنی کەمکردنەوەی ژمارەی زیندانییەکان و داخستنی تەواوەتی گرتووخانەکەیدا.
دوای سێ ساڵ لە دانوستان و بڕیاری ئاگربەست بە نێوەندگیری مۆسکۆ، لە نێوان (حکومەتی دیمەشق و گروپە چەکدارەکانی سەر بە ئۆپۆزسیۆنی سوریا)، ڕۆژی ٢٨ی مانگی ڕابردوو بە ڕەسمی شکستی دانوستانەکان ڕاگەیەنرا و سوپای سوریا ھێرشەکانی بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی پارێزگای دەرعا چڕکردەوە، کە لە ساڵی ٢٠١١ەوە ئەو پارێزگایە لە ژێر دەسەڵاتی حکومەتی دیمەشقدا نەماوە.
ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانیش ڕایگەیاند، لە ماوەی ٧٢ سەعاتی ڕابردوودا بەھۆی سەختی شەڕ و پێکدادانەکان زیاتر لە (١٨) ھەزار مەدەنی لە پارێزگای دەرعا ئاوارەبوون و چاوەڕوان دەکرێت ژمارەکەش بۆ (٥٥) ھەزار ئاوارە بەرز ببێتەوە.
لە یەکەم کاردانەوەی ئەمریکا دوای دەستبەکاربوونی ئیبراھیم ڕەئیسی وەک سەرۆک کۆماری نوێی ئێران، نید پرایس وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ڕایگەیاند، پەیامی ئەمریکا بۆ ڕەئیسی ھەمان ئەو پەیامەیە کە ئاڕاستەی سەرۆکەکانی پێش ڕەئیسیان کردووە.
وتیشی، دەرفەتی بوژاندنەوەی ڕێککەوتننامەی ئەتۆمی و دانوستانەکان لەگەڵ ئێران تاھەتایە بەردەوام نابێت، بۆیە پێویستە ڕەئیسی دەرفەتی دیپلۆماسی بۆ چارەسەری کێشەکان لە دەست نەدات. ڕاشیگەیاند، بۆ چارەسەری کێشەکان ئەمریکا چاوەڕوانی ھەڵوێستی حکومەتی نوێی ئێران دەکات.
ڕۆژی پێنج شەممە ئیبراھیم ڕەئیسی وەک سەرۆک کۆماری نوێی ئێران، سوێندی یاسایی خوارد و ڕاشیگەیاند، گوشار و سزاکانی سەر ئێران شکستیھێناوە، پڕۆگرامی ئەتۆمی وڵاتەکەشی بە ئاشتیخوازانە ناوبرد.
بڕیارە ئەمڕۆ ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کۆبونەوەیەکی کراوە لەسەر خراپبوونی ڕەوشی ئەفغانستان ئەنجام دەدات و تێیدا، کۆنترۆڵکردنی چەند ناوچەیەکی ئەفغانستان و ھەرێمەکانی سەر سنوری ئێران، لەلایەن چەکدارانی بزوتنەوەی تاڵیبان تاوتوێ دەکرێن.
ڕۆژی پێنچ شەممەش ھێزەکانی ئەمریکا و ئەفغانستان ھێرشە ئاسمانییەکانیان بۆ سەر چەکدارانی بزوتنەوە تاڵیبان دەستپێکردەووە، تاڵیبانیش ھۆشداریداوە کە وەک تۆڵەیەک بەرپرسانی باڵای کابوڵ دەکاتە ئامانج.
ڕۆژی ٦ی ئابی ١٩٤٥ و لە درێژەی بەردەوامی جەنگی دووەمی جیھان، ئەمریکا بە چەکی ئەتۆمی شاری ھێرۆشیمای لە ژاپۆن بۆردوومانکرد، بەھۆی بۆردوومانەکەوە زیاتر لە ١٤٠ ھەزار کەس لە ماوەی تەنھا چەند سەعاتێکدا گیانیان لە دەستدا، دوای تەنھا سێ ڕۆژ لەو ڕووداوە ئەمریکا شاری ناکازاکیشی بە چەکی ئەتۆمی کردە ئامانج و بەھۆیەوە زیاتر لە ٧٤ ھەزار کەس گیانیان لە دەستدا.
ئەو دوو بۆردوومانەوە، کاریگەری گەورەیان لەسەر تەرازوی ھێز لە جەنگی دووەمی جیھان دروستکرد و ڕۆژی ١٥ی ئاب و دوای کەمتر لە ھەفتەیەک لە بۆردوومانەکان، ژاپۆن شکستی خۆی لە جەنگی دووەمی جیھانی ڕاگەیاند.