کوردستان
ئەو بەرھەمە خۆراکییانەی کە بۆ ماوەی ٢ مانگ ڕەسمی گومرگیان لەسەر ھەڵدەگیرێت پێکھاتوون لە ئارد ، برنج ، زەیتی خواردن، و ڕۆنی بەستووی ڕووەکی وئاژەڵیی ، چای ڕەش ، شەکر ، پاقلەمەنی وشک ( نۆک، نیسک، پاقلە، لۆبیا، فاسۆلیاو ماش) ، شیری منداڵان بە ھەموو جۆرەکانییەوە.
لە ڕاگەیەندراوەکەی حکومەتی ھەرێمی کوردستاندا ھاتووە "ئەنجومەنی وەزیران جەختی لە گرنگیی ئامادەسازی لایەنە پەیوەندیدارەکانی حکومەت کردەوە بۆ گرتنەبەری ڕێوشوێنی پێویست بۆ دابینکردنی پێداویستییە خۆراکییە سەرەکییەکان."
ھەر لە ڕاگەیەندراوەکەی ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان ئاماژە بەوە کراوە لە ڕێگەی ژووری ئۆپەراسیۆنەکان لە پارێزگا و ئیدار سەربەخۆکان چاودێری نرخ و بازاڕ دەکرێت و لەدوای ئەو دوو مانگەی دیاریکراوە ھەڵسەنگاندن و پێداچوونەوە بە ئەنجامی ڕێکارە پێشنیارکراوەکان دەکرێت.
لە ڕاگەیەندراوەکەی مەکتەبی سیاسی یەکێتیدا ھاتووە " مام جەلال بەھۆی پەیوەندییە بەرفراوانە دیبلۆماسی و کۆمەڵایەتیەکانیەوە توانیبووی ھاوسەنگیەکان وەھا ڕابگرێت کە لە ناو عیراقیەکاندا ناسناوی (ێمام الامان) یان پێبەخشیبوو."
مەکتەبی سیاسی یەکێتی دەشڵێت لەکاتی سەرۆکایەتی سەرۆک مام جەلالدا عێراق لە قۆناغی سەرپێکەوتنەوە وبونیاتناندا ھەنگاوی دەنا.
مەکتەبی سیاسی یەکێتی لە ڕاگەیەندراوەکەیدا دەڵێت "مام بووە سەرۆکی گشت عیراقیەکان بەبێ جیاوازی بیروڕای سیاسی و ئایینی و نەتەوەیی."
مەکتەبی سیاسی یەکێتی ڕاشیگەیاند ئێستا لە ھەموو کاتێک زیاتر پێویستمان بەو سیاسەتە حەکیمانەیەی سەرۆک مام جەلالە و ئەمڕۆ کە ئەم یادە دەکەینەوە عیراق بە دۆخێکی سیاسی نەخوازراوودا تێپەڕدەبێت بە ھۆی نەبونی دیالۆگێکی نیشتمانی بۆ چارەسەری کێشەکان.
عەلی باپیر لەدیدارێکدا لەگەڵ کونسوڵی گشتیی کۆماری تورکیا لە ھەولێر رایگەیاند، کۆمەڵی دادگەری لەگەڵ ھەڵبژاردنێکی پاک و ئازادو دادپەروەرانەدایە، بە پێویستیشی دەزانێت یاسای ھەڵبژاردن ھەمواربکرێتەوە و ژمارەی بازنەکانی ھەڵبژاردن گۆڕانکاری تێدابکرێت.
نوسینگەی ڕاگەیاندنی کۆمەڵی دادگەری، ڕایگەیاند عەلی باپیر لە مەکتەبی تایبەتی کۆمەڵ لە شاری ھەولێر پێشوازیی لە ھاکان کاراجای کونسوڵی گشتیی کۆماری تورکیا لە ھەرێمی کوردستان کرد و لە دیدارەکەدا وتی کۆمەڵ بۆچوونی وایە کە پێویستە لایەنەکان بگەنە سازان و ڕێکبکەون لەسەر کاندیدێکی ھاوبەش بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار و دواتر ڕێککەوتن بکرێت لەسەر پێکھێنانی حکومەتی عێراق.
عەلی باپیر وتیشی "کۆمەڵ لەگەڵ ھەڵبژاردنێکی پاک و ئازادو دادپەروەرانەدایە، کۆمەڵ بە پێویستی دەزانێت یاسای ھەڵبژاردن ھەمواربکرێتەوە، ژمارەی بازنەکانی ھەڵبژاردن و چۆنیەتی ھەڵبژاردنی نوێنەرانی پێکھاتەکان گۆڕانکاریی تێدابکرێت بەجۆرێک کە پەرلەمانتارانی پێکھاتەکان تەعبیر لە ویست و ئیرادەو خواستی دەنگدەرانی ڕاستەقینەی خۆیان بکەن".
ھەروەھا لە دیدارەکەدا کونسوڵی گشتیی کۆماری تورکیا ڕایگەیاند، وڵاتی تورکیا پشتیوانی سەقامگیریی و ئارامیی عێراق و ھەرێمی کوردستان دەکات و دەبێت ھەموو چین و توێژەکان ماف و ئازادییەکانیان تێدا دەستەبەربکرێت.
کۆبوونەوەکەش تایبەتە بە گفتوگۆ و تاوتوێکردنی دەستپێشخەرییەکەی چوارچێوەی ھەماھەنگی لەبارەی پێکھێنانی حکومەتی نوێی عێراق و ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری عێراق.
نزیکەی ٦ مانگە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق ئەنجامدراوە، بەڵام تاوەکو ئێستا سەرۆک کۆمار و سەرۆک وەزیرانی عێراق ھەڵنەبژێردراون.
بڕیار بوو ڕۆژی ٣٠ی مانگی ڕابردوو کۆبوونەوەی پەرلەمانی عێراق بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار بەڕێوەبچێت بەڵام بۆ جاری سێھەم بەھۆی تەواو نەبوونی ڕێژەی یاسایی پەرلەمانتاران دانیشتنەکە بۆ کاتێکی نادیار دواخرا.
دژەتیرۆری ھەرێمی کوردستان ڕایگەیاند تەقینەوەکان بەھۆی سێ مووشەک بوون کە لە نزیکی پاڵاوتگەیەکی نەوت کەوتوونەتە خوارەوە.
دژەتیرۆری ھەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەندراوێکدا دەڵێت " کەمێک پێش ئێستا سێ موشەک لە دەوروبەی دووڕیانی حەمدانییە لە میحوەری خازرەوە ئاراستەی شاری ھەولێر کران."
لە ڕاگەیەندراوەکەی دژەتیرۆردا ھاتووە " مووشەکەکان لە نزیک کۆمەڵگەی کەورگۆسک و زێی گەورە لە نزیک پاڵاوگەی نەوت کەوتنەخوارەوە، ھیچ زیانێکی گیانی و ماددی لێ نەکەوتووەتەوە."
وتەبێژی وەزارەتی ئەوقاف وتیشی، " سەرەخۆشی ھاوخەمی ئاراستەی بنەماڵەو کەس وکاری خوالێخۆشبێت دەکەین، لەخوای گەورە داواکارین گیانی کۆچکردو بەبەھەشتی خۆی شاد بکات ئارامی بەھەموولایەک ببەخشێت."
بەپیی زانیارییەکان، فاتیمە حەسەن رەسول پیشەی مامۆستا بووە و چەند ڕۆژێک بوو لەگەڵ ھاوسەرەکەی بۆ بەجێگەیاندنی گەشتی عەمرە چووبوونە سعودیە.
بەڵام فاتیمە حەسەن رەسول لە مەککەی پیرۆز نەخۆش کەوتووە و براوەتە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی سعودیە، بەڵام لە نەخۆشخانە کۆچی دوایی کردووە.
"د. پشدەر عەبدوڵا ئیسماعیل" لە نوسراوێکدا داواکەی ئاڕاستەی بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی کردووە و دەڵێت پێویستە چاو بخشێنرێتەوە بە فرۆشگەی قوتابخانەکانی سلێمانی و دەوروبەری، بۆ باشکردنی کوالیەتی و جۆری ئەو خواردەمەنییانەی بە خوێندکاران دەفرۆشرێن.
ڕاشیگەیاندووە، پێویستە فرۆشتنی چپس و شیرینی و نەستەلە و شەربەتی تۆزی گیراوە قەدەغە بکرێن، چونکە زیانی گەورەیان بۆ تەندروستی منداڵان ھەیە، ئەو منداڵانەشی نەخۆشی شەکرەیان ھەیە کاریگەری خراپیان لەسەر دروست دەبێت و کۆنترۆڵی شەکرەیان لە دەست دەدەن.
"د. پشدەر عەبدوڵا ئیسماعیل" داواشی کردووە لە بری ئەو خواردنانە، جۆرەکانی میوە و چەرەسات و شیر و نۆکاو و پاقلەی کوڵاو و ھێلکەی کوڵاو و چەند بابەتێکی تر بفرۆشرێن، ئەوەش لە ژێر چاودێری تەندروستیدا.
وتیشی، پێشنیازیان بۆ شارەوانی ھەڵەبجە کردووە بە تەرخانکردنی چەند پارچە زەوییەک بۆ دروستکردنی کۆگای خۆراک تا لە ڕەوشە نەخوازراوەکاندا بتوانرێت زۆرترین بەشەخۆراکی تێدا ھەڵبگیرێت.
ڕۆژی ٥ی نیسانی ساڵی ١٩٩١، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی لە بارەی پڕۆژەبڕیارێکی ھاوبەشی بەریتانیا و فەڕەنسا و تورکیا کۆبووەوە و بڕیاری ژمارە ٦٨٨ی بەسەر حکومەتی ئەو کاتی عێراقدا سەپاند و ناوچەی دژەفڕینی لە ھێڵی ٣٦ لە کوردستان دروستکرد.
لەو کاتەدا ١٠ ئەندامی ئەنجومەنی ئاسایش دەنگیان بە پڕۆژەبڕیارەکەدا و وڵاتانی یەمەن و زیمبابۆی و کوبا بە نەخێر دەنگیان بە پڕۆژەبڕیارەکەدا و چین و ھندستانیش بێلایەنییان ھەڵبژارد.
ئامانجی بڕیارەکە پاراستنی خەڵکی کوردستان بوو لە ھێرشی ڕژێمی بەعس و دوای کۆڕەوە ملیۆنییەکەی گەلی کورد ھات، کە ئەنجومەنی ئاسایش لە ماددەی دووی بڕیارەکەدا، داوای لە حکومەتی ئەو کاتی عێراق کرد، ھێرش و پەلامارەکانی بۆ سەر گەلی کورد ڕابگرێت و دەرفەت بدات گفتوگۆیەکی کراوە بکرێت.
بڕیاری ٦٨٨ بە یەکەمین بڕیاری نێودەوڵەتی بۆ پشتیوانیکردن لە کورد و پاراستنی لە جینۆساید لە لایەن حکومەتی ئەو کاتی عێراقەوە دادەنرێت.
لە بارەی لێدوانێکی عەلی ڕازی وتەبێژی وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاوی عێراق، کە ڕایگەیاندبوو، ئاگاداری ئەو ڕێککەوتنە نین کە ھەرێمی کوردستان لەگەڵ کۆمپانیای "پاوەرچاینا"ی چینی، بۆ دروستکردنی چوار بەنداو ئیمزای کردووە، ڕەحمان خانی بەڕێوەبەری گشتیی بەنداوەکانی ھەرێمی کوردستان، بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، ئەو ھەواڵە بە مەبەست وروژێندراوە.
وتیشی، بە پێی پلانی ستراتیژیی ئاوی عێراق، کە تا ساڵی ٢٠٣٥ دانراوە، لە کۆی ٩٠ بەنداو، ٦٠ بەنداویان لە ھەرێم دروست دەکرێن و ھیچ بەنداوێکیش بە بێ ڕاوێژ و ھەماھەنگی لەگەڵ حکومەتی عێراق دروست ناکرێت، بە پێچەوانەوە لیژنەی ھاوبەشیان لەگەڵ بەغداد ھەیە بۆ دروستکردنی ئەو بەنداوانە.
عەلی محەمەد کادری پێشکەوتووی یەکێتی پێکھاتەی ژوورەکە و ئامانجی دروستکردنی و ھەنگاوەکانی بۆ داھاتووی ڕوون کردەوە و ڕایگەیاند، ئەو ژوورە دەبێتە پردی پەیوەندی لە نێوان کەرکوک و ئەنجومەنی نوێنەران و حکومەتی عێراق.
وتیشی، کاری ئەو ژوورە فراوانتر دەبێت دوای ئەوەی ھەنگاوەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ئاسایی دەبنەوە و لیژنە ھەمیشەییەکانی ئەنجومەنەکە ڕێکدەخرێنەوە و دەستبەکار دەبن.
چێنەر عەلی جۆڵا شارەزای یاسا بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، لەسەر داوایەکی سەرۆک کۆمار پێشتر دادگای باڵای فیدڕاڵی ئەو پرسەی یەکلایی کردووەتەوە و ڕایگەیەندووە، سەرۆک کۆمار و حکومەتی ئێستای عێراق لە ئەرکەکانیان بەردەوام دەبن تا ئەو کاتەی سەرۆک کۆمار و سەرۆک وەزیرانی نوێ ھەڵدەبژێردرێن، بەمەش عێراق ناکەوێتە بۆشایی دەستوری.
وتیشی، پشتیوانی بەڕێوەبەرایەتیی تەندروستی سلێمانی دەکەن و ھەوڵ دەدەن لە زووترین کاتدا کێشەی دەرمان لەو پارێزگایە چارەسەر بکەن.
لە ڕاگەیەندراوێکدا کۆمپانیای قەیوان گروپ دەڵێت، بەردەوامە لە کارکردن لە پرۆژەی شەقامی ١٠٠ مەتری سلێمانی و بە بەرزترین کوالێتی ئەندازیاری رێگەوبانی خێرای سەردەم کارەکانیان جێبەجێدەکەن.
کۆمپانیاکە دەشڵێت " لە ئێستادا.. لە بواری جێبەجێکردندا، کاری خێرا بۆ دروستکردنی یەکتربڕ، پرد، ئەندەرباس، تۆڕی کارەبا، بڕین و پڕکردنەوەو دروستکردنی قاڵبی ئامادەکراوی (گێردەر)ی سەرجەم پردەکانی ناو پڕۆژەکە دەکرێت؛کە قۆناغێکی پێشکەوتووی جێبەجێکردنی کارکردنی شەقامی ئۆتۆبانی بابانە."
کارکردن لە شەقامی ١٠٠ مەتریی سلێمانی قۆناغی بەرچاوی بڕیوە و پێشتریش سەرۆکی شارەوانی سلێمانی رایگەیاند، کارکردن لە پرۆژەی شەقامی سەد مەتری بەردەوام دەبێت و ھەموو ھەوڵێک دەدەن بۆ خەرجکردنی شایستەیی دارایی کۆمپانیای جێبەجێکار.
"د. شێرکۆ جەودەت" سەرۆکی فراکسیۆنی یەکگرتوو لە پەرلەمانی کوردستان بە کوردسات نیوزی رایگەیاند، ئەو یاسای ھەڵبژاردنەی ئێستا ھەیە کۆن بووە و لەگەڵ ئێستای ھەرێمی کوردستان یەک ناگرێتەوە، بۆیە پێویستە یاسای ھەڵبژاردن ھەموار بکرێتەوە.
چونکە تا ئێستا ھەڵبژاردن لە ھەرێم بە یەک بازنەیی کراوە، ئەوەش وایکردووە کە حزبێک لە سنور و ناوچەیەکدا زۆرینە بێت بەو زۆرینەیەی بتوانێت کۆنتڕۆڵی ھەرێمی کوردستان و پەرلەمان بکات، ئەوەش کاریگەری خراپی دروست کردووە.
ئاماژەی بەوەشکرد: لە ئێستادا زۆرێک لە پارتەسیاسییەکان جگە لە پارتی و پێکھاتەکان، ئامادەن بۆ ئەوەی گۆرانکاری لە یاسایی ھەڵبژاردنەکان بکرێت و ببێتە فرە بازنەیی، ھیواشی خواست پارتیش بسازێت. سەرۆکی فراکسیۆنی یەکگرتوو راشیگەیاند، ئەگەر پارتی لە دەنگدەری خۆی دڵنیایە، پێویست ناکات لە سیستەمی فرە بازنەیی بترسێت.
ئەو پەرلەمانتارەی یەکێتی دەشڵێت، "تاکرەویی بڕیاردانی حیزبیی، بۆتە مایەی کێشەو نەھامەتی و مالوێرانی بۆ گەلەکەمان و گەرانەوەمان چەند ھەنگاوێک بۆ دواوە.
لوقمان وەردی دەڵێت پارتی بانگەشە بۆ بڕیاری تاکڕەوی دەکات لە پرسی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان بەڵام ئەوان ڕێگە بەوە نادەن.
جێگری سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتی دەشڵێت، " ڕێگە نادەین پارتی وەک لایەنێکی سیاسی بەتەنھاو بەپێی ویست و بەرژەوەندییە حیزبییەکانی خۆی بریاری لێبدات و ھەڵبژاردن بۆ مەرامی حیزبیی بەکاربھێنێ، بەڵکو دەبێت بریاری بەکۆمەڵ و بەشەراکەتی سەرجەم ھێزەسیاسیەکان بدرێت."
لوقمان وەردی داواش دەکات پەلە بکرێت لە ھەموارکردنەوەی یاسای ھەڵبژاردن بۆ فرە بازنەیی و پاکردنەوەی تۆماری دەنگدەران و پاراستنی مافی نوێنەرایەتیی ڕاستەقینە.