دوای ساڵی ٢٠٠٣ ئەو خانووانە لەو گەڕەکەدا دروستکراون و ماوەی ١٩ ساڵە ھیچ کێشەیەکیان بۆ دروست نەکراوە، بەڵام دوای دروستکردنی بینای نوێی پارێزگا لەو گەڕەکە، لە ئێستادا تەنھا چەند ڕۆژێکی کەم مۆڵەت بۆ چۆڵکردنی خانووەکانیان دراوە.

لە ‌کۆبوونەوەکەدا کە رۆژی پێنج شەمە ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ بەڕێوەچوو، باسی کێشەی تیرۆر و گروپە توندڕەوەکان و چۆنییەتی ریشەکێش کردنی ئەو گروپانە کرا و ھەردوولا ھاوڕابوون کە دۆخی خراپی ئابوری و لاوازی سیستمی حکومڕانی زەمینە بۆ گەشەکردنی ئەم گروپانە خۆش دەکەن و بۆ ریشەکێشکردنی ئەم گروپانەش پێویستە نەک تەنھا لەڕووی ئەمنییەوە بەڵکو لەڕووی ئابوری و سیاسییەوە ھاوکاری و پلانی نێودەوڵەتی ھەبێت. 

لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی کێشەی خۆراک کرا کە بە تایبەتیش لە ماوەی رابردوودا بەھۆی کاریگەری شەڕی رووسیا و ئۆکراینەوە ئەم کێشەیە قوڵتر بووەتەوە. لەمبارەیەوە قوباد تاڵەبانی باسی لە پێویستیی گرنگیدانی زیاتری کرد بە کەرتی کشتوکاڵ و رایگەیاند، ھەرێمی کوردستان وڵاتێکی کشتوکاڵییە و دەتوانێت ببێتە سەبەتەی خۆراکی وڵاتانی ناوچەکە و بۆ ئەمەش پێشوازی لە وەبەرھێنەرانی بیانی دەکەین بۆ وەبەرھێنان لە کەرتی کشتوکاڵدا.

ھەر لە کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان ھەرێمی کوردستان و وڵاتی یۆنان کرا و بە تایبەتیش ھەردوولا جەختیان کردەوە لە پەرەپێدانی پەیوەندییە ئابورییەکانی نێوان ھەردوو وڵات.

بە پێی ڕاگەیەنراوێکی کۆبوونەوەی سەرۆکی فراکسیۆنەکانی پەرلەمانی کوردسان لە ٨-٣-٢٠٢٢، ھەموو فراکسیۆنەکان ھاوڕابوون کە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لە وادەی دیاریکراودا ئەنجام بدرێت، ھەروەھا بۆ ھەمواری یاسای ھەڵبژاردن و کۆمیسیۆن و پرسی دەستوریش، ھەموو فراکسیۆنەکان ھاوڕابوون ئەو بابەتانەی ڕەھەندی نیشتمانیانی و سیاسیی و یاساییان ھەیە، بە ڕێککەوتن و سازانی نێوان فراکسیۆنەکان بێت و بە بێ ڕێککەوتن تێنەپەڕێنرێت.

بەڵام لە ئێستادا فراکسیۆنەکان جگە لە فراکسیۆنی پارتی یاداشتێکیان بۆ ھەمواری ھەشتەمی یاسای ھەڵبژاردن پێشکەش بە سەرۆکایەتی پەرلەمان کردووە، بۆ ئەوەی بخرێتە بەرنامەی کار و یاساکە ھەموار بکرێتەوە، بەڵام پارتی دەیەوێت بە زۆرینە ئەو پرسە یەکلا بکاتەوە.

 

"سامان عەلی" نوێنەرانی مامۆستایانی ناڕازی لە نوسینگەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە سلێمانی لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، داوا دەکەن حکومەتی عێراق ڕاستەوخۆ مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێم دابەش بکات و وردبینی لە داھاتی نەوت و ناوخۆ و خاڵە گومرگییەکاندا بکات.

وتیشی، لە ماوەی ٨ ساڵدا حکومەتی ھەرێم بە نایاسایی مووچەی ١٢ مانگی نەداوە، بە چەندین شێواز دەستکاری مووچەی مامۆستایان و فەرمانبەران و خانەنشینانی ھەرێمیان کردووە.

ڕاشیگەیاند، لیژنەی تەندروستی لە ماوەی پێنج مانگی ڕابردوودا دوو ھەزار و ٣٢٦ سەردانیان ئەنجامداوە لەو ماوەیەشدا دەستگیراوە بە سەر زیاتر لە ٨٠ ھەزار پارچە دەرمانی نایاسایی و ماوە بەسەرچوو، دوو نۆرینگەش لەسەر فرۆشتنی دەرمانی حکومی داخراون.

عەمید حوسێن عەلی بەرێوەبەری پۆلیسی خورماتوو بە کوردسات نیوزی راگەیاند، سەر لەبەیانی ئەمڕۆ پێنج شەممە ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ چوار شوان لە کاتی لەوەڕاندنی ئاژەڵەکانیاندا لە نزیک گوندی تامور لەلایەن تیرۆریستانی داعشەوە رێفێندران.
ئاشکراشیکرد، ھێزە ئەمنییەکان لە دوای ئاگادار بونیان لە ھەوڵدان بۆ رزگارکردنی شوانەکان، بەڵام تیرۆریستانی داعش لە ناوچەکە ھەڵاتوون و شوانەکانیان لەگەڵ خۆیاندا بردووە.

محەمەد عەتا عەبدوڵا جێگری سەرۆکی بەڵێندەران لقی سلێمانی رایگەیاند، لە ئێستادا ئیش و کارەکانی بەڵێندەران لەو پەڕی خراپیدایە، ھەموو ئاواتی بەڵێندەران ئەوە بوو شەڕی داعش تەواو بێت و پرۆژەکان دەستبکەنەوە بە کار کردن، بەڵام دوای شەڕی داعش کۆمەڵێک پرۆژە کەوتەوە ئیش بە حساب لەسەدا ٨٥ پارەکانیان بۆ تەرخان بکرێت، بەڵام دوای ماوەیەک پەتایی کۆرۆنا ھات ئەویش وەستێنرا کەس باسی نەکرد.

ئاشکراشیکرد، لە کۆی ١٢٨٠ کۆمپانیا کە لای ئەوان تۆمار کراوە ٨٠٠ بۆ ٩٠٠ کۆمپانیا مایەپوچ بوون، زۆربەیان پارەیان لای حکومەتە کە بەڵێننامەیان لێوەرگیراوە ئەو پارانە نابێت لە بانکدا دەستکاری بکرێت ھەتا حکومەت خۆی فەرمان دەرنەکات، ئەمە لە کاتێکدایە ئەگەر بەڵێندەر ئیش و کاری لە باجی دەرامەت یان زەریبە یان زەمان ھەبێت، چەکی بانک قەبوڵ ناکەن دەڵێن دەبێت روسمات بە کاش بدەن، لەبری ئەوەی کار ئاسانی بۆ بەڵێندەران بکەن رۆژ لە دوای رۆژ شتی قورستر دەھێننە ئاراوە.

جێگری سەرۆکی بەڵێندەران لقی سلێمانی ھۆکاری مایەپووچبونی بەڵێندەرانی گەڕاندەوە بۆ زیادبوونی رسومات بە شێوەیەکی بەرچاو و رونیکردەوە، جاران میزانییە ١٥٠ ھەزار دینار بوو، ئێستا تۆمار دروستکراوە دەبێت بچیت بۆ وەزارەتی داد مۆری بکەی، جیا لەمەش فۆرمی وەرزی ھەیە شەش مانگی و ساڵی ھەیە، ئەگەر پڕی نەکرێتەوە ٧٥ ھەزار دینار غەرامە دەکرێت، ھەموو کۆمپانیاکانی بەڵێندەرایەتی موڵکیان دادەنا لە دەستەبەری بانکی، لەسەدا پۆینت پێنج پارە وەردەگیرا، بەڵام ئەمساڵ کراوە بە لەسەدا دوو پۆینت پێنج ئەمە لەبری ئەوەیە کار ئاسانی بۆ بەڵێندەران بکەن.

وتیشی، تەنھا لە سلێمانی ١٧٤ کۆمپانیا ھەیە پارەی لای حکومەتە، لە ئێستادا سەرجەم پرۆژەکانی سلێمانی وەستێنراوە و راوەستانی پرۆژەکان گەورەترین بێکاری دروست کردوە جاران پرۆژەکان ٢٠ بۆ ٣٠ کەس کاری تێدا دەکرد لە ئەندازیار و کرێکار، ئێستا ھەمووی دەرکراوە تەنھا یەک پاسەوان ھێڵدراوەتەوە لەبەر ئەوەی شتومەکان نەدزرێت.

محەمەد عەتا ئاماژەی بەوەشکرد، بەردەوام نوسراوی فەرمی دەکەن بۆ لایەنە پەیوەندیدارەکان، بەڵام ھەمووی بێ وەڵامە، لەمانی  لەگەڵ سەرۆکی فراکسیۆنەکان و دەستەی سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان کۆبوونەتەوە و کۆمەڵێک بەڵێنیان پێدراوە، بەڵام تاکو ئێستا ھیچ دیار نیە و کار بە بەڵێنەکان نەکراوە، داواکارن حکومەت چاوێک بە ڕەوشی بەڵێندەران بخشێنێتەوە.

ئەحمەد ھۆشیار بەرێوەبەری فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھەولێر بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بەھۆی شەپۆلی خۆڵبارین گەشتەکانی فرۆکەخانە راگیراوە تا رەوشی ئاستی بینین ئاسای نەبیتەوە گەشتەکان دەست پێ ناکەنەوە.

وتیشی، راگرتنی گەشتەکان کاتییە و چاوەڕی رەوشی کەشوھەوا دەکەن بۆ ئەوەی دەست بە گەشتەکانمان بکەنەوە.

بەپێی ئەو لیستەی لەلایەن وەزارەتی دارایی و ئابوری ھەرێمی کوردستان بڵاوکراوەتەوە، دابەشکردنی مووچە تاوەکو ٢٨ی ئەم مانگە دەخایەنێت و سەرەتاش موچەی وەزارەتی تەندروستی دابەش دەکرێت.

بڕیارە رۆژی دوشەممەش مووچەی وەزارەتی پێشمەرگە و یەکەی ٧٠ و ٨٠، رۆژی سێشەممەش موچەی وەزارەتی دارایی و ئابوری، ناوخۆ ، بەڕێوەبەرایەتی گشتی رەگەزنامە، بەڕێوەبەرایەتی دامودەزگا نەوتییەکان دابەشدەکرێت.

ڕۆژی چوارشەممە بۆ پێدانی مووچەی کاروباری شەھیدان، کەسوکاری شەھیدان و ئەنفالکراوان، زیندانییە سیاسییەکان دیاریکراوە.

بڕیارە ھێزەکانی زێرەڤانی و فەرماندەی بەرگری و فریاکەوتنیش ڕۆژی پێنج شەممە مووچە وەربگرن.

بۆ پێدانی مووچەی ئەنجومەنی وەزیران، پەرلەمان، سەرۆکایەتی ھەرێم ڕۆژانی ٢٨، ٢٧ و ٢٦ دیاریکراوە و خانەنشینانی پێشمەرگەش لە کۆتاییدا مووچەکانیان پێدەدرێت.

بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی ئیدارەی ڕاپەڕین رایگەیاند، ئەمڕۆ تەرمی کچێک بەناوی (ک.ح.ح) کە دانیشتووی گوندی گردە سپیانی قەڵادزێ بوو، گەیەندراوەتە نەخۆشخانەی قەڵادزێ.

پۆلیسی ئیدارەی ڕاپەڕین دەڵێت تەرمی کچەکە ڕەوانەی پزیشکی دادی سلێمانی کراوە بەمەبەستی گرتنەبەری رێکارە یاساییەکان.

بە وتەی پۆلیسی ئیدارەی ڕاپەڕین، دوای پشکنین و توێکاری بۆ لاشەکەی دەرکەوت شوێنەواری گوللـەیەکی دەمانچە بەسەری کچەکەوە ھەیە.

لە ڕاگەیەندراوەکەی پۆلیسی ئیدارەی ڕاپەڕیندا ھاتووە "دوایی گرتنەبەری ڕێوشوێنی یاسایی بەمەبەستی ھۆکاری ڕاستەقینەی مردنەکەی تەرمەکەی بەڕێکرا بۆ پەیمانگای پزیشکی دادی سلێمانی، دۆسیەی لێکۆڵینەوەش بۆ ڕوداوەکە ڕێکخراوە".

لە ڕوونکردنەوەیەکدا "ئیبراھیم ئەحمەد فاوندەیشن" دەڵێت ئەمساڵ لە  ٨ ی نیسان واتە سبەی، کە ٢٢ ھەمین ساڵڕۆژی دواماڵئاوایی "مامۆستا ئیبراھیم ئەحمەدە"، مەراسیمی دابەشکردنی "خەڵاتی بلە" بەڕێوەناچێ و مەراسیمەکە دەخەنە رۆژی ٨ی ئایار، واتە مانگی داھاتوو.

مەراسیمەکەی سبەی بەناوی "نەمامی شەھیدانی شەڕی داعش" سەعات ١٠ ی سەرلەبەیانی لە ھەواری شار بەڕێوە دەچێت و "ئیبراھیم ئەحمەد فاوندەیشن" دەڵێت مەبەست لێی بەردەوامیدانە بە یەکێک لە پرۆژەکانی ئەو ڕێکخراوە.

"ئیبراھیم ئەحمەد فاوندەیشن" لە ڕوونکردنەوەیەکدا دەڵێت مەراسیمەکە " ساڵانە لە ھەواری شار لە بەشی ( یادتان بەخێر ) پڕۆژەکە بەردەوام بووە و تا ئێستاش  ١٤٠٠  نەمام بە یادی شەھید و بێسەروشوێنبوانی شەڕی داعشەوە لەوێ نێژراون."

ھاتوچۆی سلێمانی داوا لە شۆفێران دەکات خێرایی کەمبکەنەو، ماوەی سەلامەتی نێوان ئۆتۆمبێلەکان بپارێزن، گڵۆپی تەم داگیرسێنن و ماسک بەکار بھێنن.

لە ڕاگەیەندراوەکەی ھاتوچۆی سلێمانیدا ھاتووە شەپۆلێکی بەھێزی خۆڵبارین ھەرێمی کوردستانی گرتۆتەوە و پێویستە شۆفێران ناوچە شاخاوییەکان و ڕێگەکانی دەرەوەی شار بەکارنەھێنن.

ھاتوچۆی سلێمانی دەشڵێت "‎سەبارەت بە ناوچە شاخاوییەکان و ڕێگاکانی دەرەوەی شار تا ئەکرێت ئەو ڕێگایانە بەکار نەھێنرێت و گەشتەکان دوا بخرێن تا ئەو کاتەی ئەم شەپۆلی خۆڵبارینە کۆتایی پێدێت."

لە پاش نیوەڕۆی ئەمڕۆوە شەپۆلێکی خۆڵبارین چەند ناوچەیەکی ھەرێمی کوردستان گرتووەتەوە. ئاسۆ کەمال، بەڕێوەبەری کەشناسیی سلێمانی ڕایگەیاند شەپۆلەکە ئەمڕۆ و سبەینێ بەردەوام دەبێت و ئەگەری دووبارەبوونەوەشی دەبێت.

فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی ڕاگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و دەڵێت تا ئاسایی بوونەوەی ماوەی بینین گەشتەکانی فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی ڕاگیراوە.

دەقی ڕاگەیەندراوەکەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی:


گەشتەکانی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی بۆ ماوەیەکی کاتی ڕادەگیرێت

بەھۆی ئەو شەپۆلی خۆڵبارینەی ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان و بەتایبەت پارێزگای سلێمانی گرتووەتەوە، کە بۆتە ھۆی کەمبوونەوەی ماوەی بینین، لە ئێستادا بۆ ماوەیەکی کاتی و تا ئاسایی بوونەوەی ماوەی بینین گەشتەکانی فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی ڕاگیراوە، ئەمەش کاریگەری ئەو شەپۆلی خۆڵبارینەیە کە بۆتە ھۆی داخستنی فرۆکەخانە.

فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی

ئاسۆ کەمال، بەڕێوەبەری کەشناسیی سلێمانی ڕایگەیاند، خۆڵبارین ئەمڕۆ و سبەی بەردەوام دەبێت و "کاریگەریشییان زیاتر لەسەر ناوچەکانی ئیدارەی گەرمیان و کەلار و کفری دەبێت."

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەری دووبارە بوونەوەی خۆڵبارین ھەیە و "پێدەچێت شەپۆلێکی بارانبارینیش ناوچە شاخاوییەکان بگرێتەوە و ئەگەری تاوە باران و ھەورەبروسکەش دەبێت."

لە پاش نیوەڕۆی ئەمڕۆوە شەپۆلێکی خۆڵبارین چەند ناوچەیەکی ھەرێمی کوردستان گرتووەتەوە و بەوھۆیەوە تاوەکو ئێستا ٨٣ کەس لە کەرکووک و ژمارەیەک ھاوڵاتی دیکە لە ھەولێر گەیەندراونەتە نەخۆشخانە.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی ھەرێم رایگەیاند، پێشبینی دەکرێت ئەمڕۆ ئاسمانی ھەرێم نیمچە ھەوربێت و خێرایی با (١٠ بۆ ٢٠)کیلۆمەتربێت، لەگەڵ بەرزبوونەوەی تۆزێکی سووک، ھەروەھا لە پاش نیوەڕۆ و شەودا خێرایی با چالاک دەبێت و ئاسمان دەگۆڕێت بۆ ھەوری تەواو و بەرزبوونەوەی تۆز زیاتر دەبێت و مەودای بینین کەمدەبێتەوە.

ھەروەھا وەزارەتی ژینگەی عێراقیش رایگەیاندوە، گۆڕانی کەشوھەوا ھۆکارێکی سەرەکییە بۆ زیادبوونی شەپۆلی خۆڵبارین، بە پێی ئاماری دەستەی گشتی کەشناسی، ژمارەی ئەو رۆژانەی خۆڵبارین تێیاندا روودەدات لە ٢٤٣ رۆژەوە بۆ ٢٧٢ رۆژ بەرزبووەتەوە لەماوەی ساڵێکدا، پێشبینیشدەکرێت لە ساڵی ٢٠٥٠ بگاتە ٣٠٠ رۆژ لەساڵێکدا.

جەختی لەوەشکردووەتەوە، بەھۆی خۆڵبارین و گۆڕانی کەشوھەواوە، نزیکەی ٧٠%ی زەوی کشتوکاڵی لەعێراق لەناوچوون یاخود لەژێر مەترسی لەناوچووندان.