کوردستان
کردنەوەی تونێلی دەربەندیخان دوای روداوەکەی ٢٨ی ئەم مانگە نیگەرانی بەشێک لە ھاووڵاتیانی لێکەوتەوە و دەڵێن، کردنەوەی تونێلەکە دەرگایەکە بۆئەوەی روداوی نوێ دروست ببێت، دەشڵێن پێویستە بودجەی تایبەت بۆ پڕۆژەکان تەرخان بکرێت بۆئەوەی قوربانی زیاتری لێنەکەوێتەوە.
لە ئاگادارییەکی بەرێوەبەرایەتی ھاوتوچۆی دەربەندیخاندا ھاتووە، دوای پاککردنەوە سەرەتاییەکان لە دوای رووداوەکەی ٢٨ی مانگی رابردوو لە تونێلی دەربەندیخان بڕیاردراوە ئەمڕۆ لە سەعات چواری دوانیوەڕۆوە تونێلەکە بکرێتەوە.
لە بەشێکی تری ئاگادارییەکەدا ئاماژە بەوەکراوە، ھەرچەندە وا بڕیار بوو بارھەڵگر لە سەرشاخی بەرانان و ناوتاق و بەردەکەڕەوە ھاتوچۆ بکەن، بەڵام بەھۆی مەترسی و نالەباری ھەلومەرجی ڕێگەکان بارھەڵگرەکانیش لە تۆنێلەکەوە ھاتوچۆ دەکەن.
لە رۆژی ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢ بەھۆی رووداوی وەرگەڕان و گڕگرتنی تانکەرێکی سوتەمەنی لەبەردەم تۆنێلی دەربەندیخان چەند ئۆتۆمێلێکی تریش سوتان و بەھۆیەوە زیان بەر تونێلەکە کەوتوو ھاتوچۆکردنی تێدا راگیرا.
پەیامنێری کوردسات نیوز ڕایگەیاند مووشەکەکان لە ھەردوو قەزای خەبات و تۆپزاوا کەوتونەتە خوارەوە و ئاڕاستەی پاڵاوگەکانی کۆمپانیار کار کراون و لەنێو کۆمپانیاکە ئاگر کەوتووەتەوە.
دژەتیرۆری کوردستان ڕایگەیاند ژمارەی مووشەکەکان شەش دانە بوون و لەنزیک زێی بادینان لە سنووری قەزای خەبات کەوتنە خوارەوە و ھیچ زیانێکی گیانی و ماددی لێ نەکەوتووەتەوە.
دژەتیرۆری کوردستان ڕاشیگەیاند، مووشەکەکان لە سنووری ناحیەی بەرتلەی سەر بە قەزای حەمدانییەی پارێزگای نەینەوا ئاراستە کراون.
لەماوەی دوو مانگی ڕابردوودا ئەمە سێیەم جارە بە مووشەک ھێرشدەکرێتە سەر ھەولێر. بەرەبەیانی ڕۆژی ١٣ی ئازار ١٢ موشەک ئاڕاستەی شاری ھەولێر کران و دواتر سوپای پاسدارانی ئێران بەرپرسیارێتی ھێرشەکەی لەئەستۆ گرت و رایگەیاند، ناوندێکی ستراتیژی ئیسرائیلی بەئامانج گرتووە.
لە ڕۆژی ٦ی مانگی ڕابردووشدا، لە ناحیەی کەورگۆسک لە نزیک پاڵاوتگەی کار دەنگی چەند تەقینەوەیەک بیستران و دژەتیرۆری ھەرێمی کوردستانیش ڕایگەیاند تەقینەوەکان بەھۆی سێ مووشەکەوە بوون.
سەرچاوەیەک لە ھێزەکانی سوریای دیموکرات "ھەسەدە"، بڵاویکردەوە، رۆژی ھەینی وەفدێکی باڵای سەربازیی لە وەزارەتی بەرگریی ئەمریکا، سەردانی بنکەی ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژی داعشی لە باکووری خۆرھەڵاتی سوریا کردووە، وتیشی، وەفدەکە لە ژمارەیەک لێپرسراوی دیاری ئەمریکا پێکھاتووە و چەند رۆژێک لە رۆژئاڤای کوردستان دەمێنێتەوە و لەگەڵ ھێزەکانی سوریای دیموکرات کۆدەبنەوە و باس لە زیادکردنی ھاوکارییە سەربازیی و تەکنیکییەکانی ئەمریکا و ھاوپەیمانانان بۆ ھەسەدە دەکەن.
ئەمریکا و ھاوپەیمانیی نێودەوڵەتیی دژی داعش، لە دوای ساڵی ٢٠١٥وە ژمارەیەک بنکەی سەربازییان لە رۆژئاڤای کوردستان دامەزراند و ھێزی سەربازییان تێدا جێگیر کرد، بەڵام ساڵی ٢٠١٩، بە بڕیاری دۆناڵد ترامپ سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، ژمارەی ھێزەکانی ئەمریکا بۆ کەمتر لە ھەزار سەرباز کەمکرانەوە.
نوێنەری فەرمانبەران و مامۆستایانی زانکۆی سلێمانی بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند، تائێستا مووچەی مانگی ٣ یان وەرنەگرتووە، مووچەکانیان دەکەوێتە دوای پشوەکانی جەژن، بەوەش حکومەت مووچەی مانگی سێ و مانگی چواری لەلا دەمێنێتەوە.
وتیشی، حکومەتی ھەرێم بەبەرنامە پاشەکەوت و لێبڕینی مووچەی بەسەر فەرمانبەراندا جێبەجێکردوە و چارەنوسی مووچە پاشەکەوت کراوەکانیش دیار نییە.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی ھەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ ئاسمان لە نێوان ساماڵ و نیمچە ھەور دەبێت لەگەڵ ئەگەری نمەباران لە ناوچە شاخاوییەکان، نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراویش ١٣ پلەی سیلیزی دەبێت.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردوە، رۆژی یەک شەممەش ئاسمان ھەوری تەواو دەبێت ھەندێکجار بۆ نیمچە ھەور دەگۆڕێت لەگەڵ تاوە باران و ھەورە تریشقە لە شوێنی جیاجیادا.
لە راگەیەندراوێکی دەزگای ھەواڵگریی عیراق ھاتووە، لە چوارچێوەی کردەیەکی تۆکمەی سەربازی، توانیویانە دوو تیرۆریستی داعش لەپارێزگای کەرکوک دەستگیر بکەن.
بەپێی راگەیەندراوەکە، دەستگیرکردنی دوو تیرۆریستەکەی داعش بە ھاوکاری ھێزێکی دژەتیرۆر بووە، کە لە سلێمانییەوە بۆ ئەو مەبەستە ھاتبوونە کەرکوک و رۆڵی بەرچاویان ھەبوو لە دەستنیشانکردنی شوێنی خۆحەشاردانی تیرۆریستەکان و دەستگیرکردنیان.
دەزگای ھەواڵگریی عیراق ئاشکرایکردووە، ھەردوو تیرۆرستەکە لەکاتی دەستگیرکردنیان، چەند بۆمبێکیان پێ گیراوە، کە دەیانویست لەرۆژانی جەژنی رەمەزان، کردەوەی تیرۆریستی لەناو شاری کەرکوک ئەنجام بدەن.
لیژنەکان کە لە ١٤ لیژنە پێکھاتوون و زۆرینەی سێکتەرەکان دەگرێتەوە و بۆ ھەر سێکتەرێکیش کەسانی شارەزا و ئەکادیمی دەتوانن لە ڕێگەی لیژنەکانەوە راو سەرنج و پێشنیازەکانیان بەشێوەی گفتوگۆ یان راپۆرتی ئامادەکراو بگەیەنن و دواتر پوختەی سەرنج و پێشنیازەکانیان دەکرێن بە راپۆرت و بۆ رۆژی دیدارە گشتییەکە ئامادە دەکرێت.
لەناو ھەر سێکتەرێکیشدا چەند بوارێک دیاریکراوە بۆئەوەی لەو بوارانەدا گرفتەکان بخرێنەڕوو و دواتریش شێواز و میکانیزمی چارەسەرەکان بخرێنەڕوو.
نەبەز ئیسماعیل کەمال بڕیاردەری لیژنەی باڵای بینینی مانگ رایگەیاند، ئێوارەی ئەمرۆ شەممە ٣٠ ی نیسان، لیژنەی باڵای بینینی مانگ بە ھەماھانگی لەگەڵ لیژنە لاوەکییەکان لەپارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان وئیدارەسەربەخۆکان بەمەبەستی دیاری کردنی یەکەمین رۆژی جەژنی رەمەزانی پیرۆز کۆدەبێتەوە.
وتیشی، لە دوای کۆبوونەوەکە لە سەعات ٦:٣٠ کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانی لە دیوانی وەزارەتی ئەوقاف و کاروباری ئایینی رێکدەخرێت.
بەھۆی تەقەی ھێزەی پاسەوانی سنوری ئێران، کۆڵبەرێک لە ناوچە سنوورییەکانی شاری پاوە کوژرا و( پێنج)ی کۆڵبەری تریش برینداربوون، ھاوکات ئەو کۆڵبەرانە لە ناوچە سنوورییەکانی ناوچەی نەوسوود سەر بە شاری پاوە تەقەیان لێکراوە.
ھەروەھا بە پێی راپۆرتێکی رێکخراوی ھەنگاو بۆ مافی مرۆڤ ، لە ماوەی سێ ھەفتەدا ٢٩ کۆڵبەر لە ناوچە سنورییەکانی کرماشان برینداربوون و کۆڵبەرێکیش کوژراوە.
سامان نادر بەرێوەبەری سەنتەری فریاکەوتنی خێرای سلێمانی بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لەسەر رێگەی کەرکوک – چەمچەماڵ نزیک ناوچەی مەنیلە ئۆتۆمبێلێکی تایبەت بە ھێزی پێشمەرگە وەرگەڕاوە و بەھۆیەوە چەند پێشمەرگە بریندار بوون و پێشمەرگەیەکیش گیانی لە دەستداوە.
وتیشی، بریندارەکان لە نەخۆشخانەی شەھید پێشڕەو لە چەمچەماڵ چارەسەریان بۆ دەکرێت و تیمیان رەوانەکردووە و لە کاتی پێویستیدا بریندارەکان دەھێنرێنەوە بۆ نەخۆشخانەی شار .
فەرماندەی فەجی سێی لیوای ١٦ی پێشمەرگە لەبارەی رووداوەکە بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لە کاتی گۆڕینی دەوامدا و گەڕانەوەیان بۆ ماڵەوە تووشی ئەو رووداوە بوون و بەھۆیەوە پێشمەرگەیەک گیانی لە دەستداوە و ١٥ پێشمەرگەی تریش بریندار بوون.
سەبارەت بە دۆخی تەندروستی بریندارەکان وتیی، سێ لە برینداوەکان رەوانەی سلێمانی کراون بۆ چارەسەرکردنی زیاتر و تەندروستی بریندارەکانی تر باشە.
لە دوای کۆبوونەوەکەش بەھمەن قادر نوێنەری پیشەوەران و کاسبکارانی سلێمای لە کۆفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، بافڵ جەلال تاڵەبانی بەڵێنی پێداون کێشە و گرفتەکانیان بۆ چارەسەر بکات و لیژنەیەکی ھاوبەش پێکدێت بۆ کێشەکان و بافل جەلال تاڵەبانی خۆی سەرۆکی دەبێت.
وتیشی، دوای جەژن لیژنەکە پێکدێت و کار بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان دەکەن و بافڵ جەلال تەڵەبانی بەڵێنی پێداون پشتگیری تەواویان دەبێت بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان.
ڕێنماییەکانی خزمەتگوزاری تەندروستی لەڕۆژانی پشووی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز...
لەپێناو بەرژەوەندی گشتی و بەردەوامبوون و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری تەندروستی لەڕۆژانی پشووی جەژنی ڕەمەزانی پیرۆز ڕەچاوی ئەم ڕێکارانەی خوارەوە بکرێت:
١. دانانی لێژنەی بەدواداچوون لەسەرجەم بەرێوەبەرایەتی گشتی و نەخۆشخانەکان.
٢. بۆ ھەرکارێکی پێویست و لەنەکاو پێویستە ھێڵی گەرمی پەیوەندی ھەبێت.
٣. لەکاتی پێویستدا کۆگاکانی دەرمان و پێداویستی پزیشکی و تاقیگەیی کراوەبن لەسەرجەم شار و شارۆچکەکان.
٤. پابەندبوونی پزیشکانی پسپۆڕ و نیشتەجێی دێرین و خولاو و پەرستار و کارمەندانی تەندروستی بەبەردەوامی ئێشکگری.
٥. ھاتنەژوورەوەی ڕاگەیاندن تەنھا لەڕێگای ڕاگەیاندنی بەڕێوەبەراتیەکان دەبێت.
٦. ئاماری ڕۆژانە دەبێت لەماوەی (٢٤) کاتژمێر لەڕێگای پەیوەندی لە (٨) ی بەیانی تاکوو (٨) بەیانی ڕۆژی دوایی ڕەوانە بکرێت بۆ بەڕێوەبەراتیە گشتیەکان.
٧. ڕۆژانە فۆرمی تایبەت بە ئامارەکان ڕەوانە بکرێت بۆ بەڕێوەبەرایەتیە گشتیەکان.
٨. ئامادەباشی بۆ ئەمبولانس و دابینکردنی گاز و بەنزین و سوتەمەنیەکان بکرێت.
٩. بەدواداچوونی بەردەوام بۆ پڕۆژەکانی خاوێنکردنەوە و دابینکردنی خۆراک بکرێت.
١٠. ھێڵەکانی مۆبایلی بەرپرس و (مستلم)ی بەشەکان کراوە بێت و وەڵام بدرێتەوە.
١١. نەخۆشخانەکانی فریاکەوتن و نۆرینگە دەرەکیەکان کراوەبن و ھەموو سەردان و زانیاریەکان تایبەت بە نەخۆش تۆمار بکرێت.
١٢. سەنتەرەکانی پێدانی چارەسەری کیمیاوی بۆ نەخۆشانی شێرپەنجە پێویستە بەشێوەی ئێشکگری کراوە بێت.
١٣. سەنتەرەکانی شوشتنی گورچیلە پێویستە بەشێوەی ئێشکگری کراوە بێت.
١٤. تیمەکانی فریاگوزاری و ھێڵی (١٢٢) بەردەوام دەبن لە ئەرک و کارەکانیان بەشێوەی (٢٤) کاتژمێری وە ھۆبەی پزیشکی فریاکەوتن خشتەی دابینکردنی تیمەکانی دادەنێت بۆ شوێنەکانی پێویست و گەشتیاری.
١٥. تیمەکانی (پشکنینی ئاوی خواردنەوەی ماڵان و نەخۆشیە گوازراوەکان و چاودێری تەندروستی) بەردەوام بن لە بەدواداچونەکانیان بەشێوەی ئێشکگری.
١٦. پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری تەندروستی بۆ ئاوارەکان لە کەمپەکان بەردەوام بێت.
١٧. بەردەوام بوون لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاریەکانی پشکنینی کۆرۆنا و چارەسەری.
١٨. دانانی میکانیزمێکی گونجاو بۆ پێدانی ڤاکسین لە ڕۆژانی پشوو لەکاتی پێویست.
بە ھیوای جەژنی شادی و سەلامەتی بۆ ھەمووان...
د.سامان حسین بەرزنجی
وەزیری تەندروستی
حکومەتی ھەرێمی کوردستان
سوزان مەنسور کەرەم ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، ئەمرۆ ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢ سەعات ٦ی بەیانی تاوەکوو ١٢ی نیوەر ھێزەکانی سوپای عێراق و فەرماندەی حەشدی دیالە، فەرماندەی پۆلیسی دیالە، پۆلیسی بەرپەرچدانەوەی خێرا بەبڕیاری خێرا ئۆپراسیۆنی بەدواداچوون بۆ داواکراوانیان لە سنوری ٢٤ گوندی کوردی کوردنیشندا ئەنجامداوە، بەبێ ئەوەی یەک داواکراو بە مادەی تیرۆر یان ھەرمادەیەکی دیکە ھەبن، لە کاتێکدا جێگایی داواکراوان و تیرۆریستانی داعش دیارە.
وتیشی، ھەر لەو ئۆپراسیۆنەدا دەستگیراوە بەسەر چەکی دانیشتوانی گوندە کوردنشینەکاندا، کە بەپێی یاسا رێگەدراوە گوندنشین چەکی ھەبێت بۆ پارێزگاری کردن لەخۆی و ماڵاتی.
ئەو ئەندامەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەشڵیت، بەدواداچونی ورد بۆ ئەو بابەتە دەکەین و بێدەنگ نابین، دەبێت چەکەکان بدرێنەوە دەستی خاوەنەکانیان، چونکە ئەم داماڵینی چەکە لە گوندە کوردیەکاندا لە کاتێکدایە تیرۆریستانی داعش لە ناوچەکدا سەریان ھەڵداوەتەوە بۆیە ئەمە بەپیلانێک دژی کورد تەماشا دەکەین بۆ ئەوەی کوردانی ئەو ناوچانە (گورگانە خوارد بکرێن)."
ھۆشداریشدا و رایگەیاند، ئەگەر ھێرش بکرێتە سەر دانیشتوانی ئەو گوندانە، بەدەردی دانیشتوانی گوندەکانی موبارەک ، مەردان ، ئیمام عەباس و دارا و مێخاس، ھەر ٣٤ گوندە چۆڵکراوەکەی سنوری خانەقین ببرێن و ببنەوە قوربانی، فەرماندەی ئەو ھێزانە لێیی بەرپرسیارن و سکاڵایی یاسایان لەسەر تۆمار دەکەین لە دادگایی سەربازی.
لە دوای کۆبوونەوەیان لەگەڵ بافڵ جەلال تاڵەبانی نوێنەری کارمەندانی خۆبەخشی تەندروستی لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، لە کۆبوونەوەیان لەگەڵ بافڵ جەلال تاڵەبانی بە راشکاوانە ئەو کێشە و گرفت و گلەیانەی لە کەرتی تەندروستی و ئەو زوڵم و ستەمەی لە کەرتی تەندروستی سلێمانی کراوە خراوەتەڕوو.
وتیشی، بافڵ جەلال تاڵەبانی پێی راگەیاندوون ھەر چییەک لە توانای ئەواندا بێت بۆیان دەکات و پشتیوانی تەواوی داواکانیان دەبێت و رێککەوتوون لەسەر ئەوەی لیژنەیەک دروستبکرێت و ئەو کێشە و کەموکورتیانەی لە کەرتی تەندروستی سلێمانیدا ھەیە کۆبکرێتەوە و بکرێت بەراپۆرتێک و ئاڕاستەی بافڵ جەلال تاڵەبانی بکرێت.
راشیگەیاند، لیژنەکە لە رێگەی بافڵ جەلال تاڵەبانییەوە لەگەڵ قوباد تاڵەبانی و تیمەکەی و فراکسیۆنی یەکێتی لە پەرلەمانی کوردستان کۆدەبینەوە بۆ داواکردنی مافەکانیان.
ھەپەگە ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، ھێزە گەڕۆکەکانی گەریلا چەند چالاکییەکی تریان ئەنجامدا و توانرا سەنگەرێکی سەربازانی تورکیا و دوو کامێرای چاودێری لەناوببرێن.
وەزارەتی بەرگری تورکیاش کوژرانی سەربازێکی لە ناوچەکانی شەڕ لەگەڵ پەکەکە ڕاگەیاند و ئاماژەی بۆ ئەوەش کرد سەربازێکی دیکەی تورکیا لە شەڕناخ لە باکوری کورستان کوژراوە.
ھەپەگە ڕاشیگەیاندووە، ناو بە ناو لە ناوچەکانی ئاڤاشین و زاپ و کورەژارۆ شەڕ و پێکدادان لە نێوان سوپای تورکیا و گەریلاکانی پەکەکە ڕوودەدات و تورکیا بە چەکی کیمیایی و ھێلیکۆپتەر ناوچەکانی شەڕ بۆردوومان دەکات.