کوردستان
بەپێی ئەو خشتەیەی وەزارەتی دارایی بڵاویکردوەتەوە، ئەمڕۆ دەست بەدابەشکردنی موچەی مانگی ئەیلول دەکرێت و لە ماوەی سێ رۆژدا سەرجەم وەزارەت و دەستەکان موچەکانیان وەردەگرن.
وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ دەست بە دابەشکردنی موچەی مانگی 9ـی موچەخۆران دەکرێت و لە دوای سەعات یەکی دوانیوەڕۆوە موچەخۆران دەتوانن سەردانی بانکەکان بکەن و موچەکانیان وەربگرن.
هەر بەپێی خشتەکەی وەزارەتی دارایی ئەمڕۆ خانەنشینی شارستانی و پێشمەرگە، زیندانییە سیاسییەکان و بەرکەوتووانی کیمیاباران، کەس وکاری شەهیدان وئەنفالکاراوان، وەزارەتەکانی، کاروباری شەهیدان و ئەنفالکراوان،پەروەردە، خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی موچەکانیان وەردەگرن.
هاوکات دابەشکردنی موچەی مانگی 9 لە رۆژی 2ـی12ـی2025 کۆتایی پێدێت و سەرجەم موچەخۆران موچەکانیان وەردەگرن.
جێگەی ئاماژەیە دوێنێ، بڕی 941 ملیار و 874 ملیۆن دینار وەک تەمویلی موچەی مانگی ئەیلولی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێمی کوردستان لەلقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق.
وەزارەتی کارەبای هەرێم رایدەگەیەنێت: لەماوەی 24 سەعاتدا رەوشی کارەبا ئاسایی دەبێتەوە.
وەزارەتی کارەبای هەرێمی کوردستان لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، بەرەبەیانی ئەمڕۆ سەعات 2 دەست بە گواستنەوەی غاز لە کێگەی کۆرمۆر بۆ ویستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا دەستیپێکردەووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، وێستگەکانی کارەبا بەگەڕ دەخرێنەوە و ئێستا رەوشی کارەبا رووی لەباشبوونەوە کرد.
وەزارەتی کارەبا ئەوەشی خستەڕوو، لەماوەی 24 سەعاتدا رەوشەکە بە تەواوەتی ئاسایی دەبێتەوە.
دوای کوژرانی دوو هاووڵاتی و برینداربوونی ژمارەیەک هاووڵاتی دیکە، گەمارۆدانی گوندەکە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە؛ کۆبونەوەی نوێنەری گوندی لاجا نو لیژنەی ئەمنی کۆتایی هات و نەگەشتنە رێککەوتن.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، دوای کۆتایی هاتنی کۆبونەوەی نوێنەری گوندی لاجان و لیژنەی ئەمنی، نەگەشتنە رێککەوتن و تا ئێستا رێگەی هەولێر بۆ گوێر داخراوی ماوەتەوە.
راشیگەیاند؛ جگە لە نەبونی کارەبا لە گوندی لاجان تۆڕی پەیوەندی و خزمەتگوزاری ئینتەرنێت پچڕاوە و لە ناو گوندەکەش هێزێکی زۆری ئەمنی بڵاوەی پێکراوە.
پەیامنێری کوردسات نیوز باسی لەوەشکرد، لە ئێستادا شەڕ وەستاوە و هێزێکی زۆری ئەمنی لەناو گوندەکە بڵاوەیان پێکراوە و رێگە بە رۆژنامەنوسان نادەن بچنە ناو گوندەکەوە.
ئاماژەبەوەشکرد، بەمەبەستی چارەسەرکردنی کێشەکە، نوێنەرانی گوندی لاجان و وەزیری ناوخۆ، لە وەزارەتی ناوخۆ کۆبونەتەوە، بەڵام نەگەشتونەتە رێککەوتن.
بە گوێرەی نوێترین ئاماریش، لە شەڕەکەدا دوو هاووڵاتی کوژراون و 12 کەسی دیکەش بریندارن، بریندارەکان منداڵیشیان تێدایە و رەوشی یەکێکیان سەختە و لە ژێر چاودێری چڕدایە.
پەیامنێری کوردستان نیوز راشیگەیاند، پشتێنەیەکی ئەمنی لە سنوری گوندەکە دروستکراوە و هێزێکی زۆریش لەناو گوندەکە بڵاوەیان پێکراوە.
روداوەکە چۆن رویدا؛
دوای ئەوەی نیوەڕۆی ئەمڕۆ ژمارەیەک لە دانیشتووانی گوندی لاجان لە سنووری هەولێر بۆ داواكردنی هەلی كار و دامەزراندن لەبەردەم پاڵاوگەی لاناز گردبوونەوە، دواتر شەڕ و پێكدادانی چەكداری لەنێوان خۆپیشاندەران،هێزە ئەمنییەكانی هەولێر و پاسەوانەكانی پاڵاوگەی لاناز دروستبوو، بەهۆیەوە ژمارەیەک کوژرا و برینداری لێکەوتەوە و تا ئێستاش کێشەکە چارەسەر نەکراوە، وەزارەتی ناوخۆ و سەرۆکی حکومەتیس هێج لێدوانێکیان لەسەر روداوەکە نەداوە.
وەزارەتی خوێندنی باڵا رایگەیاندوە؛ بە بریارى د. ئارام محمد قادر، وەزیرى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى زیاتر لە (چوارسەد و 42 هەزار) دۆلار ئەمەریکی بۆ (42) دەرچووى بەرنامەی تواناسازی خەرجدەکرێت و لە سبەینێشەوە دەتوانن سەردانی وەزارەت بکەن بۆ وەرگرتنی چەکی پارەی شایستەى داراییەکانیان.
وەزارەتی خوێندنی باڵا هەرێم راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتوە؛ پاڵپشت بە نوسروای سەرۆکایەتى ئەنجومەنی وەزیران و وەزارەتى خوێندنى باڵا و توێژینەوەى زانستى، بڕی چوار سەدو چل و دوو هەزار و پێنج سەدو و چواردە دۆلاری ئەمەریکی بۆ (42) بەرنامەی تواناسازی خەرجدەکرێت.
ئاماژەیان بەوەشکردوە؛ دەرچوانى تواناسازى ئەوانەى ناویان لە لیستى هاوپێچ هاتوە پێویستە لە رێکەوتى (2025/12/1) بە دواوە سەردانى دیوانى وەزارەتى خوێندنى باڵاو توێژینەوەى زانستى/ بەڕێوەبەرایەتى تواناسازى، بکەن بەمەبەستى وەرگرتنى چەکى پارەى شایستەى دارایى بەپێى لینکى هاوپێچ کە بریتیە لە ناوى سودمەندان.
وەزارەتی خوێندنی باڵا چەند رێنمایەکیشی بۆ ئەو کەسانە داناوە کە سودمەند دەبن لە بڕیارەکە بەمشێوەیە؛
-دەرچووى تواناسازى پێویستە پاسۆرت (ئەسڵى و کۆپى) لەگەڵ خۆى بهێنێت. ئەگەر بریکارەکەى ئامادەبوو ئەوا پێویستە پاسیۆرت (ئەسڵى و کۆپى) کاندید و بریکارنامەکەى (ئەصڵى و کۆپى) لەگەڵ خۆى بهێنێت.
- رۆژى دوشەممە رێکەوتى (2025/12/1) سەردانى دیوانى وەزارەت/ بەڕێوەبەرایەتى تواناسازى بکەن.
- ناوەکان لە زنجیرەى (1) بە ناوى (احمد خالد عبدالهادى) دەستپێدەکات و لە زنجیرەى (42) بەناوى (دێرین محمود رشید) کۆتایى دێت.
بەڕێوەبەرایەتی ناحیەی عەربەت بڵاویکردوەتەوە لە لیژنەی موەلیداتی سنووری بەرێوەبەرایەتیەکەیان ئاگاداری سەرجەم خاوەن موەلیدەکان دەکەن، کار بە موەلیدەکان بکەن، تا کاتی ئاسای بونەوەی کارەبای پڕۆژەی روناکی.
لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژەیان بەوەشکردوە، کارکردنی موەلیدەکان لە کاتژمێر چواری عەسرەوە بۆ 12ـی شەو دەبێت.
بەڕێوەبەرایەتی ناحیەی عەربەت داوا لە خاوەن موەلیدەکانیش دەکات، سەبەینێ یەکشەممە، سەعات نۆی بەیانی سەردانی بەڕێوەبەرایەتی ناحیەبکەن، بە مەبەستی چۆنێتی کارکردنی موەلیدەکانیان.
درەنگانێکی شەوی چوارشەممە، بە موشەک کێگەی کۆرمۆر لە سنوری قەزای چەمچەماڵ کرایە ئامانج و بەهۆیەوە بەرهەمهێنانی غاز لە کێڵگەکە راگیرا و تا ئێستا دەست بە بەرهەمهێنانی غاز نەکراوەتەوە، بەهۆیەوە کارەبای نیشتمانی لەسەرتاسەری هەرێم گرفتی بۆ دروست بووە و تا ئێستا ئەو گرفتە چارەسەر نەکراوە.
ئەندامێکی مەکتەبی سیاسی پارتی دیموکراتی کوردستان سەبارەت بە هێرشەکەی سەر کێڵگەی غازی کۆرمۆر دەڵێت، "پێشتر ئاگادارکرابووینەوە لە هێرشەکە"
هۆشیار زێباری ئەندامی مەکتەبی سیاسیی پارتی دیموکراتی کوردستان، سەبارەت بە هێرشەکەی سەر کێڵگەی غازی کۆرمۆر رایگەیاند: باسكردنی ئهوهی كه هێرشهكه پهیوهندی به ململانێی ناوخۆیی ههرێمی كوردستانهوه ههیه، تهنها بۆ ئهوهیه كه سهرنج لهسهر هێرشهكه لاببرێت و بهلاڕێدا ببرێت، ههموو رۆژێك ئهو چیرۆكانه بڵاودهكهنهوه بۆ لابردنی سهرنجهكانه.
هۆشیار زێباری دەشڵێت: سێ بۆ چوار رۆژ پێش هێرشهكه زانیاریمان پێگهیشت كه ئامادهكاری بۆ ئهنجامدانی هێرش دهكرێت بۆ سهر چهند بهرژهوهندییهكی ئابووری ههرێمی كوردستان.
تۆڕی هاوپەیمانی 19 ئیدانەی توندوتیژییەکانی گوندی لاجانی سەر بە پارێزگای هەولێر دەکات و رایدەگەیەنێت، لە خۆپیشاندانێکدا بۆ داواکردنی هەلی کار، هاووڵاتییەک کوژراوە و هێزە ئەمنییەکان هێرشیان کردۆتە سەر رۆژنامەنوسان.
تۆڕەکە لە راگەیەندراوێکدا ئاشکرایکردووە، پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ هەینی، بەشێک لە دانیشتووانی گوندی لاجان لەبەردەم کۆمپانیای "لاناز" گردبوونەوە و داوای دامەزراندنیان دەکرد، بەڵام گرژی و ئاڵۆزی دروستبوو و بەهۆیەوە کەسێکی سڤیل گیانی لەدەستدا و ژمارەیەکیش برینداربوون.
لە بەشێکی دیکەی راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بە پێشێلکاری دژی میدیاکان کراوە و ئاماژە بەوەدراوەبە جلی سەربازییەوە کەرەستە رۆژنامەوانییەکانی کەناڵەکان شکێنراون.
تۆڕی هاوپەیمانی 19 داوا لە هێزە ئەمنییەکانی هەولێر دەکات لێکۆڵینەوەی جددی لە روداوەکە بکەن، رێز لە مافی خۆپیشاندان بگرن و رێگە بدەن رۆژنامەنوسان بە ئازادی کاری خۆیان بکەن.
بەهۆی دروستبوونی گرژی و ئاڵۆزی لە گردبوونەوەی دانیشتووانی گوندی (لاجان) لەسەر رێگەی هەولێر – گوێر، گەنجێک گیانی لەدەست دا و دوو کەسی دیکەش بریندار بوون.
بڕیار محەمەد، پەیامنێری کوردسات نیوز لە شوێنی رووداوەکەوە رایگەیاند: دانیشتووانی گوندەکە دژ بە جێبەجێنەکردنی ئەو بەڵێنانەی پێش هەڵبژاردن پێیان درابوو، بەتایبەت بەڵێنی دامەزراندنی گەنجەکانیان، خۆپیشاندانیان ئەنجام داوە.
بە وتەی شایەتحاڵەکان بۆ پەیامنێری کوردسات نیوز، لە کاتی گردبوونەوەکەدا تەقە کراوە و بەهۆیەوە چەند کەسێک کوژراون و ژمارەیەکی دیکەش بریندار بوون.
هاوکات شایەتحاڵێکی دیکە ئاماژەی بەوە دا کە هێزەکانی ئاسایش تەقەیان لە خەڵکەکە کردووە و ئەوەش بووەتە هۆی زیادبوونی گرژییەکان.
جێی وەبیرهێنانەوەیە، هەفتەی رابردووش دانیشتووانی گوندی لاجان بە هەمان مەبەست گردبوونەوە و داوای جێبەجێکردنی بەڵێنەکانی دامەزراندنیان دەکرد.
دیمەنی راستەوخۆی گرژییەکان:
وەزارەتی دارایی و ئابووریی خشتەی دابەشکردنی موچەی مانگی ئەیلولی بڵاوکردەوە و رایگەیاند، پرۆسەکە لە ماوەی سێ رۆژدا کۆتایی دێت.
بەپێی راگەیەندراوەکە، سبەی یەکشەممە 30ی تشرینی دووەمی 2025، دەست بە دابەشکردنی موچەی مانگی ئەیلول دەکرێت و رۆژی سێشەممە 2ی کانوونی یەکەم کۆتایی دێت.
وەزارەتی دارایی تێبینییەکی گرنگی بۆ موچەخۆران خستۆتەڕوو و داوایان لێ دەکات سبەی لە دوای سەعات 1:00ی پاشنیوەڕۆوە سەردانی بانکەکان بکەن.
سەبارەت بە هۆکاری دواکەوتنەکە بۆ دوای نیوەڕۆ، وەزارەتەکە روونیکردۆتەوە کە وەرگرتنی پارەی کاش لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عیراق دەکەوێتە سبەی لە کاتی دەوامی رەسمیدا، هەروەها گواستنەوەی پارەکە بۆ بانکەکانی دیکە لە پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکان کاتی پێویستە.
زانکۆی راپەڕین دەستکەوتێکی دیکەی خستە سەر خەرمانی زانستیی خۆی و لە نوێترین ریزبەندیی "تایمز"ی بەریتانی بۆ ساڵی 2026، توانی پلەی یەکەم لەسەر ئاستی زانکۆ حکومییەکانی هەرێمی کوردستان بەدەستبهێنێت.
شەوی چوارشەممە 26ـی مانگ، دەزگای تایمزی بەریتانی (Times Higher Education) کۆتا وەشانی ریزبەندیی زانکۆکانی وڵاتانی عەرەبی (Arab University Rankings) بڵاوکردەوە. بەپێی ئەنجامەکان، زانکۆی راپەڕین لەسەر ئاستی وڵاتانی عەرەبی لە ریزبەندیی 126 بۆ 150 دایە، بەمەش دەچێتە خانەی گروپی چوارەمەوە.
ئەمە یەکەمجارە زانکۆکە بەشداریی ئەم ریزبەندییە دەکات و راستەوخۆ دەچێتە پێشەنگی زانکۆ حکومییەکانی کوردستان؛ ساڵی 2024 وەک هەنگاوی یەکەم دۆسیەی پێشکەش کردبوو و پلەی (Reporter)ی پێدرابوو، بەڵام ئەمساڵ پێشکەوتنێکی گەورەی تۆمار کرد.
پێشتر و هەر لەمساڵدا، زانکۆی راپەڕین لە ریزبەندیی (Impact Ranking)ی هەمان دەزگای بەریتانی، توانیبووی پلەی یەکەمی هەرێمی کوردستان و شەشەمی عیراق مسۆگەر بکات، هەروەها لە ریزبەندیی زانستەکاندا پلەی دووەمی هەرێم و سێیەمی عیراقی بەدەستهێنابوو.
سەرۆکایەتیی زانکۆی راپەڕین وێڕای پیرۆزبایی لە توێژەران، مامۆستایان، فەرمانبەران و خوێندکاران، رایگەیاندووە: "ئەم سەرکەوتنە بەرهەمی ماندووبوون و دڵسۆزیی تەواوی ستافی ئەکادیمی و لیژنەی رانکی زانکۆکەیە و هەنگاوێکی گرنگە بۆ بەرەوپێشبردنی ئاستی زانستی لە هەرێمی کوردستان".
وەزارەتی دارایی و ئابووریی رایگەیاند، تەمویلی موچەی مانگی ئەیلول گەیشت و خرایە سەر هەژمارەکەیان لە بانکی ناوەندی.
بەپێی راگەیەندراوێکی رەسمی وەزارەتی دارایی، ئەمڕۆ شەممە، بڕی 941 ملیار و 874 ملیۆن دینار وەک تەمویلی موچەی مانگی ئەیلولی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێم گەیشتووە.
وەزارەتی دارایی ئاشکرایکردووە، پارەکە لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عیراقەوە خراوەتە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتی دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان و بڕیارە بەپێی خشتەیەک دەست بە دابەشکردنی بکرێت.
وەزارەتی کارەبا لەبارەی کەمبوونەوەی پێدانی سەعاتەکانی کارەبا سوپاسی هاووڵاتیانی هەرێم دەکات و رایدەگەیەنێت، لە هەوڵەکانیان بەردەوامن بۆ ئەوەی بە زووترین کات کارەبا ئاسایی بکرێتەوە.
لەبارەی کەمبوونەوەی کارەبا بەهۆی هێرشەکەی سەر کێڵگەی غازی کۆرمۆر، وەزارەتی کارەبای هەرێمی کوردستان راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژە بەوەدەکات، سوپاسی یەکە بە یەکەی هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان دەکەن لە بەرانبەر ئارامی و خۆڕاگرییان لەم کاتە سەختەدا، ئەمە هێرشێکی تیرۆریستی بوو دژی هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان ئەنجامدرا.
ئەوەشی خستوەتەڕوو، شانبەشانی هەریەک لە وەزارەتی سامانە سروشتییەکان و هێزە ئەمنییەکان و دانە غاز هەوڵەکانیان چڕکردۆتەوە بۆ ئەوەی ئاستی بەرهەمهێنان ئاسایی ببێتەوە و بەزووترین کاتیش کارەبا بگەڕێتەوە نێو سەرجەم ماڵ، و فرۆشتگا و کارگەکان، چونکە گەورەترین ئامانجمان سەلامەتی و ئاسوودەیی هاووڵاتیانە.
وەزارەتی کارەبا دەشڵێت، لە حاڵەتی هەبوونی هەر پێشهاتێکی نوێش، بەزووترین کات ئاگاداری هاووڵاتیان دەکەنەوە.
دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ تەرمی باوك و كوڕێك لە ماڵەكەی خۆیاندا لە گەڕەكێكی سەنتەری قەزای ئاكرێ دۆزرانەوە و تائێستا هۆكاری گیان لەدەستدانیان دیار نییە، لێكۆڵینەوەی لایەنە پەیوەندیدارەكان لە رووداوەكە دەستیپێكردووە و تەرمەكانیش رەوانەی پزیشكی دادی دهۆك كراون بۆ توێككاری زیاتر.
نێچیرڤان فەخرەدین، لێپرسراوی راگەیاندنی تەندروستی ئاكرێ بە كوردسات نیوزی راگەیاند، تەرمی ئەو باوك و كوڕە سەرەتا گەیەندراونەتە نەخۆشخانەی گشتی گوڵان لە ئاكرێ، بەڵام هیچ شوێنەوارێكیان پێوە نەبووە كە هۆكاری گیانلەدەستدانیان روون بكاتەوە، بۆیە رەوانەی پزیشكی دادی دهۆك كراوە بۆ زانینی هۆكاری گیانیان لەدەستدانیان.
ئەوەشی خستەڕو، باوكەكە تەمەنی 70 ساڵ بووە و كوڕەكەش تەمەنی 46 ساڵ بووە.
وەفدە باڵا ئەمنییەكەی عیراق كۆتاییهان بە كارەكانیان لە كێڵگەی غازی كۆرمۆر هێنا و كۆرمۆریان بەجێهێشت و دەگەڕێنەوە بەغداد.
وەفدەکە پێکهاتبوون لە عەبدولئەمیر شەممەری وەزیری ناوخۆی عیراق، حەمید شەتری سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی نیشتمانیی عیراق.
ئەمڕۆ هەینی، وەفدێکی باڵای ئەمنیی عیراق وهەرێم سەردانی کێگەی غازی کۆرمۆریان لە سنوری قەزای چەمچەماڵ کرد و لەگەڵ وەفدێکی ئەمنیی هەرێمی کوردستان کۆبووەنەوە.
بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، لە کۆبووەکەدا جەختیان لەسەر لێکۆڵینەوەکان کردووەتەوە بۆ ئاشکراکردنی ئەنجامدەرانی هێرشەکەی سەر کێڵگەی کۆرمۆر، هەروەها لە دوایی کۆبوونەوەکە ئاشکرایان کرد لە دوایی 72 سەعات ئەنجامی لێکۆڵینەوەکان ئاشکرا دەکەن.
هاوکات وەزارەتی ناوخۆی عیراق بڵاویکردەوە، وەفدە ئەمنییەكە لە كێڵگەی غازی كۆرمۆر زنجیرەیەك كۆبوونەوەیان ئەنجامداوە بۆ دەستنیشانكردنی لایەنی بەرپرسیار لە هێرشەكە و بڕیاریشە، وەفدەكە راپۆڕتێكی ورد لەسەر هێرشەكە پێشكەشی سەرۆك وەزیران بكەن.
تا ئێستا زیاتر لە هەزار کەسمامەڵەی حەجیان نەکردووە، حەج و عومرەی کوردستانیش داوا لەو هاووڵاتیانە دەکات کە ناویان دەرچووە بۆ فەریزەی حەج بە زووترین کات مامەڵەکانیان ئەنجام بدەن.
کاروان ستونی وتەبێژی حەج و عومرەی کوردستان لەلێدوانێکی تایبەتدا بە کوردسات نیوزی راگەیاند، داوا لەو هاووڵاتیانە دەکەن کە ناویان دەرچووە بۆ فەریزەی حەج سود لەو کاتە وەربگرن کە بانکەکان هێشتا دەستیان بە دابەشکردنی موچە نەکردووە، چونکە لە ئەگەری دابەشکردنی موچە لە سەرەتای هەفتەیەی داهاتووەوە قەرەباڵغییەکی زۆر لە بانکەکان دروست دەبێت.
وتیشی، تا ئێستا سێ هەزار 625 کەس پارەی پێویستیان وەک ئەنجامدانی حەج پارەیان داوە و مامەڵەکانیان کردووە، نزیکەی هەزار و 265 کەسیش ماون تا ئێستا مامەڵەکانیان نەکردووە.
وتەبێژی حەج و عومرەی کوردستان، داوا لەو هاووڵاتیانە دەکات کە مامەڵەیان نەکردووە لە سبەی رۆژی شەممەوە سەردانی نوسینگەکانی حەج و عومرە و بانکەکان بکەن تا تووشی قەرەباڵغی نەبن و مامەڵەکانیان دوا نەکەوێت.