کوردستان
کەشناسیی هەرێم پێشبینی نوێی بۆ کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێ بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوە کردووە، پلەکانی گەرما بەشێوەیەکی بەرچاو دادەبەزن و تاوەباران و هەورەتریشقە دەبێت، لەگەڵ بەردەوامی خۆڵبارین.
کەشناسیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ دووشەممە، ئاسمان لەنێوان هەور و نیمچەهەوردا دەبێت، لەگەڵ کەمێک دابارینی تاوەباران و بروسکە لە ناوچە شاخاوییە سنوریەکانی باکور، هەروەها کەمێک تۆزوخۆڵ لە ناوچەکانی باشوری هەرێم بەرز دەبنەوە.
ئەوەش هاتووە، سبەینێ سێشەممە، ئاسمان لە زۆربەی کاتەکان هەوری تەواو دەبێت، لەگەڵ بوونی تاوەباران و بروسکە بەشێوەیەکی پچڕپچڕ، کە لە ناوچە نیمچەشاخاویی و سنورییەکان کاریگەری زیاتر دەبێت.
بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی، ئەمڕۆ پلەکانی گەرما 2 بۆ 4 پلە و سبەینێش 3 بۆ 5 پلەی سیلیزی نزم دەبنەوە.
کەشناسی هەرێم راشیگەیاندووە، ئەمڕۆ خێرایی با 10 بۆ 25 کیلۆمەتر دەبێت لە سەعاتێکدا و هەندێک جاریش دەگاتە سەروو 30 یلۆمەتر، سبەینێش لە نێوان 10 بۆ 30 کیلۆمەتردا دەبێت و هەندێک جار خێراییەکەی دەگاتە سەروو 50 کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ سبەینێ:
هەولێر : 30 پلەی سیلیزی
سلێمانی : 27 پلەی سیلیزی
دهۆک : 28 پلەی سیلیزی
کەرکوک : 34 پلەی سیلیزی
زاخۆ : 28 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە : 31 پلەی سیلیزی
سۆران : 24 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران : 16 پلەی سیلیزی
گەرمیان :34 پلەی سیلیزی
نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لە هەژماری تایبەتی خۆی لە فەیسبوک پەیامێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیداهاتووە، " پێشوازی لە بڕیاری PKK بۆ خۆهەڵوەشاندنەوە و چهکدانان و بهپیرهوهچوونی بانگهوازی بهڕێز ئۆجالان دەکەین و بە هەنگاوێکی چارەنووسسازى دەزانین".
ئاماژەی بەوەشداوە، "ئێستا كاتى ئهوهيه و ههمووان چاويان لهوهيه ئەم هەنگاوە گرنگه بە هەنگاوی ديكهى ئەرێنی و پێويست لەلایەن هەموو لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە وەڵام بدرێتەوە".
دەقی پەیامەکە
پێشوازی لە بڕیاری PKK بۆ خۆهەڵوەشاندنەوە و چهکدانان و بهپیرهوهچوونی بانگهوازی بهڕێز ئۆجالان دەکەین و بە هەنگاوێکی چارەنووسسازى دەزانین کە لاپەڕەیەکی نوێ لە ناوچەکەدا دەکاتەوە. ئەم هەنگاوە نيشانهى پێگەیشتنی سیاسييه و ڕێگە بۆ دیالۆگێکی ڕاستەقینە دەکاتەوە کە پێکەوەژیان و سەقامگیری لە تورکیا و سەرتاسەری ناوچەکە بەهێز دەکات.
ئێستا كاتى ئهوهيه و ههمووان چاويان لهوهيه ئەم هەنگاوە گرنگه بە هەنگاوی ديكهى ئەرێنی و پێويست لەلایەن هەموو لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە وەڵام بدرێتەوە. ئهمه زەمینەیەکی دروست و گونجاو دههێنێته ئاراوه و دهبێته بنەمای ئاشتییەکی هەمیشەیی و گشتگیر کە کۆتایی بە دەیان ساڵ له توندوتیژی و ئازار و مهينهتى دەهێنێت و ناوچەکە بەرەو ئاسۆی نوێی پێشکەوتن دەبات.
وێڕای ستایش و پێزانین بۆ ڕۆڵی سهرۆک ئهردۆغان له پشتگیریکردن و ههوڵهکانی بۆ سهرخستنی پرۆسهکه، دووپاتى دهكهينهوه كه هەرێمی کوردستان وهك ههميشه پشتگیريی ههموو هەوڵێك بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان بە شێوەیەکی ئاشتیانە دەکات و هیوادارین ئەم دەستپێشخەرییە ببێتە خاڵی وەرچەرخانێکی یەکلاکەرەوە. ههروهها ئامادەیيی تەواوی خۆمان دەردەبڕین بۆ بهردهوامی له پێشکەشکردنی ههر جۆرە يارمهتى و هاوكارييهك بۆ سەرکەوتنی ئەم دەرفەتە مێژوویيیە.
لەیلا قاسم ئەو كچە كوردەی لەسەر هەڵوێستەكانی لەسێدارەدرا، بە یەكەم كچە شەهیدی كوردی لە مێژووی خەباتی كوردا دادەنرێت.
لەیلا قاسم 1952 لە گوندی بامیلی سەر بە شاری خانەقین لە خێزانێكی هەژار و نیشتمانپەروەری كورد لەدایكبووە، لەیلا قاسم وەك یەكەم كچی شەهیدی خەباتی كورد وە زۆر جاریش بە بووكی كوردستان ناوی دەهێنرێت.
لەیلا قاسم لە ساڵی 1958 لە شاری خانەقین چووەتە بەر خوێندن و قۆناغەكانی سەرەتایی و دواناوەندی لەو شارە تەواو كردووە، لە ساڵی 1971 دا لە بەشی كۆمەڵناسی كۆلێژی ئادابی زانكۆی بەغداد وەرگیراوە.
لەیلا هەرزوو ئاشنایەتی لەگەڵ بزووتنەوە و رێكخستنەكانی نەتەوەكەیدا پەیداكرد. ساڵی 1970 لە رێگای سەلام قاسمی برا گەورەكەیەوە پەیوەندی بە بزاڤی سیاسیی نەتەوەكەیەوە كردووە و لەنێو ریزەكانی یەكێتیی قوتابیانی كوردستان خەبات و تێكۆشانی بەڕێوەبردووە. لەیلا ساڵی 1970 بوو بە ئەندامی پارتی دیموكراتی كوردستان.
لەیلا لە كاتێكدا خەباتی دەستپێكرد كە هەموان دەیانووت، ژن ناتوانێت شانبەشانی پیاوان لە شار و لە شاخ و لە گوندەكان خەبات بكات، لەیلا بە پێچەوانەوە شانبەشانی خوێندكارە كوڕەكانی كورد خەباتێكی بەرفراوانتری بەڕێوەدەبرد و دژ بە نایەكسانی مافەكانی ژنان و پیاوان بوو، بەتایبەتیش كە خۆی لە بواری كۆمەڵناسیدا دەیخوێند و لەرڕاستییەكانی كۆمەڵگەی كورددا تێگەیشتبوو.
لە سەرەتای ساڵەكانی 1970كە گەلی كورد لە باشووری كوردستان بە قۆناغێكی هەستیاردا تێپەڕ دەبوو، لەیلا قاسم و هاورێكانی سەرباری نكۆڵیكردنی ڕژێمی بەعس لە هەبوونی گەلی كورد، ئەوان سوور بوون لە خەبات و تێكۆشان بۆ بەدەستهێنانی مافەكانی گەلەكەیان.
لە ئازاری 1974دا دوای دەستپێكردنەوەی شەڕ و هێرشەكانی حكومەتی بەعسی عیراق بۆسەر ناوچەكانی كوردستان، لەو كاتەدا لەیلا قاسم و هەندێك لە هاورێكانی پێیانوابوو خەباتكردن تەنیا لە شاخ بەس نییە، بەڵكو خەبات و تێكۆشان لە شارەكاندا و لەنێو جەرگەی دوژمندا پێویستییەكی زۆر گرنگی ئەو قۆناغەیە، بۆیە روویان لە فراوانكردنی خەباتەكەیان كرد.
لەگەڵ بەرفراوانبوونی شەڕەكان لە ساڵی 1974دا، دەزگا هەواڵگیریەكانی ڕێژێمی بەعس بەردەوام زۆر بەتوندی چاودێری یەك بەیەكی تاكەكانی كوردییان دەكرد، بۆیە ئەوەندەی نەبرد لە رۆژی 28ی چواری 1974 لەیلا قاسم و چوار لە هاورێكانی لە ئەنجامی هەڵمەتێكی بەرفراوانی هێزەكانی ئاسایش و سەربازی ڕێژێم لە بەغداد دەستگیركران.
دوای دەستگیركردنیان دادگایەكی نادادپەروەرانە دژ بە لەیلا قاسم و هاورێكانی بەڕێوەچوو و بڕیاری لەسێدارەدانیانی بۆ دەركرد. تەنها دوای دوو هەفتە لەو بڕیار سەعات 7ی سەرلەبەیانی رۆژی 12ی ئایاری 1974، لەیلا قاسم و هەر چوار هاورێكەی لەسێدارەدران. تەرمی لەیلا لە گۆڕستانێكی نەجەف بەخاک سپێردرا.
پەکەکە ئەنجامەکانی کۆنگرەی 12ی خۆی بڵاوکردەوە و بەپێی راگەیەنراوەکە، خەباتی چەکداریی خۆی کۆتایی پێهێنا و لەمەودوا لەبری خەباتی چەکداریی لە فۆڕمێکی دیکەدا لە رێگای خەباتی سیاسییەوە بەردەوام دەبێت.
پارتی کرێکارانی کوردستان 'پەکەکە' ئەنجامەکانی کۆنگرەی 12ی خۆی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، کۆنگرەکە بە بەشداریی 232 ئەندام و لە دوو شوێنی جیاواز ئەنجامدرا و سێ رۆژی خایاند.
ئەوەشی خستووەتە روو، لە کۆنگرەدا باس لە پرسەکانی سەرکردایەتی، شەهیدان، پێشمەرگە و بوونی رێکخراوەیی پارتەکە و کۆتاییهێنان بە خەباتی چەکداریی و بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی دیموکراسی کراون، لە کۆنگرەکەشدا بڕیاری مێژوویی دراون کە نوێنەرایەتی سەرەتایەکی نوێ دەکەن.
پەکەکە ئەرکی مێژوویی خۆی بەجێ هێناوە
لە راگەیەنراوەکەشدا هاتووە، پەکەکە سیاسەتی نکۆڵیکردن و لەناوچوون و پارچەبوونی گەلی کوردی تێکشکاند و پرسی کوردی گەیاندە ئاستی چارەسەری، لەم خاڵەدا ئەرکی مێژوویی خۆی بەجێهێناوە.
ئەوەش هاتووە، لەسەر بنەماکانی کۆنگرەی 12، بەمەبەستی جێبەجێکردنی پرۆسەی ئاشتی لەلایەن رێبەر ئاپۆوە، پەکەکە بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی خەباتی چەکداریی داوە و کۆتایی بە هەر چالاکییەک دێت لەژێر ئەو ناوەدا.
لە درێژەی راگەیەنراوەکەدا پەکەکە باس لە قۆناغەکانی خەباتی پارتەکەی دەکات و باس لەوە دەکات، هەلومەرج لە رابردوودا پێویستی بە خەباتی چەکداری هەبووە. درێژەی قۆناغەکانی ئەو خەباتەشی روون کردووەتەوە.
ئەو پێشهاتانەی روو دەدەن، پێویستیان بە داڕشتنەوەی پەیوەندییەکانی کورد و تورک هەیە
لەدوای خەباتی چەکداریش پارتی کرێکارانی کوردستان لە راگەیەنراوەکەیدا دەڵێت، خەباتی 52 ساڵە ئەوە پشان دەدات، پرسی کورد تەنها بە چارەسەرکردن لەسەر بنەمای وڵاتێکی هاوبەش و هاووڵاتیی یەکسان سەردەکەوێت، ئەو پێشهاتانەی ئێستا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لە چوارچێوەی جەنگی جیهانیی سێیەمدا روودەدەن، پێویستی بە داڕشتنەوەی پەیوەندییەکانی کورد و تورک هەیە.
گەلەکەمان لە هەرکەسێک زیاتر لە هەڵوەشاندنەوەی خەباتی چەکداریی تێدەگات
پەکەکە باس لە سیاسەتەکانی لەناوبردن و نکۆڵیکردن لە گەلی کورد و رووبەڕووبوونەوەی لەناوبردن و جینۆساید دەکات و بۆ قۆناغی ئێستاش دەڵێت، "ئێمە باوەڕمان وایە، گەلەکەمان لە هەرکەسێک زیاتر لە هەڵوەشاندنەوەی خەباتی چەکداریی تێدەگات، لە قۆناغی داهاتووشدا لەسەر بنەمای بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی دیموکراسی، بەرپرسیارێتی خۆیان بەجێ دەگەیەنن".
دەشڵێت، "گەلەکەمان بە پێشەنگی ژنان و گەنجان، دەتوانن لە هەر بوارێکدا رێکخستنەکانی خۆیان، بە زمان و ناسنامە و کلتووری خۆیان درێژە پێبدەن و بەرگری بکەن و بە گیانی کۆکردنەوەوە کۆمەڵگەیەکی دیموکراسی و کۆمەڵایەتی گرنگ پێکبهێنن، لەسەر ئەو بنەمایەشەوە پێمان وایە، پارتە سیاسییە کوردییەکان و سەرکردە گەورەکان و رێکخراوە دیموکراسییەکان، بەرپرسیارێتی پرسی دیموکراسی کورد و ناسیۆنالیزمی دیموکراسی کوردی لە ئەستۆ دەگرن".
جێبەجێکردنی بڕیارەکانی کۆنگرەی 12 پێویستی بە رابەرایەتی ئاپۆ هەیە
لەبارەی بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی خەباتی چەکداریشەوە پەکەکە باس لەوە دەکات، "بڕیاری کۆنگرە بۆ هەڵوەشاندنەوەی پەکەکە و خەباتی چەکداریی، زەمینەیەکی لەبار بۆ گەیشتن بە ئاشتیی هەمیشەیی و چارەسەریی دیموکراسی دەڕەخسێنێت، هەروەها جێبەجێکردنی بڕیارەکان پێویستی بە رابەرایەتیکردن لەلایەن رێبەر ئاپۆ و دان نان بە مافە سیاسییە دیموکراسییەکان و گەرەنتی یاسایی دروست هەیە، کە لەم قۆناغەشدا گرنگە پەرلەمانی تورکیا بە بەرپرسیارێتی مێژووییەوە رۆڵی خۆی بگێرێت".
داواش لە لایەنە سیاسییەکانی تورکیا، پارتە سیاسییەکان، رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی، پیاوانی ئایینی، ریشسپی و پیاوماقوڵان، رۆشنبیر و راگەیەندکاران، هونەرمەندان، ژنان و گەنجان، کرێکاران و سەرجەم چین و توێژ و رێکخراوەکانی کۆمەڵگە دەکەن، کە بەرپرسیارێتی هەڵبگرن و بەشداری پرۆسەی ئاشتیی بکەن.
پارتی کرێکارانی کوردستان ئەوەشی روون کردووەتەوە، "پێویستە هێزە نێودەوڵەتییەکان، بەرپرسیارێتی ئەو سیاسەتی جینۆسایدەی لە 100 ساڵی رابردوودا بەرانبەر بە کورد گیراوەتە بەر؛ لە ئەستۆ بگرن و رێگر نەبن لەبەردەم سیاسەتی دیموکراسیدا، داواشیان لێدەکەین، پشتگیری پرۆسەکە بکەن".
لە راگەیەنراوەکەیدا پەکەکە شەهیدبوونی دوو کادری پێشەنگ و سەرەکی پارتەکەی راگەیاند، کە فوئاد عەلی حەیدەری لە ساڵی 2018؛ رەزا ئاڵتونی لە 2019دا شەهیدبوون و ئاماژەی بەوەکردووە، "شەهید فوئاد عەلی وەک یەکێک لە دامەزرێنەرانی پارتەکە بە سیمبولی 'دڵسۆزی سەرکردایەتی، راستی و ژیانی پیرۆز' ناسێنرا، هەروەها شەهید رەزا ئاڵتونی هاوڕێی قۆناغەکانی سەرەتای رێبەر ئاپۆ وەک سیمبولی 'هاوڕییەتی ئازادی' ناسێنرا".
هەروەها داواش دەکەن، کە خەونەکانی سری سورەیا ئۆندەر بەدی بهێنرێت.
لە کۆتاییشدا پارتی کرێکارانی کوردستان 'پەکەکە' بە دروشمی:
"سۆسیالیزمی نەتەوەیی دەوڵەتدار شکست دەهێنێت، سۆسیالیزمی کۆمەڵگەی دیموکراسی دەگاتە سەرکەوتن. پێداگری لە مرۆڤایەتی پێداگرییە لە سۆسیالیزم-بژی سەرۆک ئاپۆ" کۆتایی بە راگەیەنراوەکەی هێناوە.
دوێنێ یەکشەممە، پەکەکە رایگەیاند، کۆنگرەی 12ی خۆیان لە رۆژانی 5 تا 7ی ئەم مانگەدا لە ناوچەکانی پاراستنی مەدیا "بە سەرکەوتوویی" لە دوو شوێنی جیاواز ئەنجام داوە.
ئەوەش لە کاتێکدایە، دوای ١٠ ساڵ لە رێگریی دەسەڵاتدارانی توركیا، رۆژی ٢٨ی ١٢ی ساڵی رابردوو، رێگە درا وەفدێكی پەرلەمانتارانی پارتی یەكسانی و دیموكراسی 'دەم پارتی' بۆ دیدار لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان بچنە دوورگەی ئیمڕاڵی و لەگەڵیدا کۆببنەوە، کە کۆبوونەوەکەش سێ سەعاتی خایاند.
لە کۆتایی ساڵی رابردوو و سەرەتای ئەمساڵەوە پرسی ئاشتی لە باکوری کوردستان و تورکیا سەری هەڵداوەتەوە و چەند جارێک وەفدی ئیمڕاڵی سەردانی عەبدوڵا ئۆجەلان رێبەری زیندانیکراوی پەکەکەیان کرد، لە رۆژی 27ی شوباتدا وەفدەکە پەیامێکی مێژووییان لەلایەن ئۆجەلانەوە بڵاوکردەوە و لە پەیامەکەدا عەبدوڵا ئۆجەلان رایگەیاندبوو: بانگەوازی چەکدانان دەکەم و بەرپرسیارێتییەکەی دەگرمە ئەستۆ. پێویستە پەکەکە گۆنگرە ببەستێت و خۆی هەڵبوەشێنێتەوە.
بەرێوبەرایەتیی گشتی دژەتیرۆر ئۆپراسوێنێکی لە سنوری پارێزگای کەرکوک ئەنجامدا و ژمارەیەک تیرۆرستیان دەستگیر کرد.
بەرێوبەرایەتیی گشتی دژەتیرۆر بڵاویکردەوە، پاڵپشت بە بەدواداچوون و زانیاریی هەواڵگری ورد، بەڕێوبەرایەتیی گشتیی دژەتیرۆر بە هاوبەشی لەگەڵ دەزگای دژەتیرۆری عیراق ئۆپەراسیۆنێکی هاوبەشیان لە سنوری پارێزگای کەرکوک ئەنجامدا.
ئاماژەی بەوەشکرد، لە ئۆپەراسیۆنەکە توانرا ژمارەیەک تیرۆرست و تۆمەتبار دەستگیربکرێن کە پێشینەیان لەناو رێکخراوی تیرۆرستی داعش هەبووە و لە ئێستاشدا بەشێک بوون لە شانە ناچالاکەکانی رێکخراوەکە و کاری گواستنەوەی کەرەستە و پێداویستی لۆجستییان کردووە بۆ پاشماوە چەکدارەکانی رێکخراوە.
دژەتیرۆر راشیگەیاند، لە ئۆپەراسیۆنەکەدا توانرا دەست بەسەر ژمارەیەک پارچە چەک و تەقەمەنی بگیرێت، هەروەها دەست بەسەر ژمارەیەک مۆبایل و سیم کارد گیرا کە بۆ پەیوەندی لەگەڵ ژمارەیەک تیرۆرستی دیکە بەکارهاتبوو.
پاش دەستگیرکردن و لێکۆڵینەوە لەگەڵیان، دەستبەجێ رادەستی یاسا کران بەمەبەستی گرتنەبەری رێکاری پێویست و یاسایی بۆ سزادانیان.
لە گوندێکی سنوری ئاکرێ شەڕە تەقە لە نێوان دوو بنەماڵەدا رویدا و بەهۆیەوە ژنێک برینداربوو.
لە گوندی سالەیێ لە ئاکرێ شەرە تەقە لە نێوان دوو مال دا دروست بوو کە کەسوکاری یەکن.
تەندروستی ئاکرێ بە کوردسات نیوزی راگەیاند: بەهۆی شەرە تەقەکەوە ژنێک بە گوللـە برینداربوو.
پولیسی ئاکرێش بۆ کوردسات نیوز رایگەیاند: دوایی گەیشتنی هێزەکەیان بۆ گوندەکە ئێستا رەوشەکە کۆنتڕۆڵکراوە، هۆکاری شەرەکەش بەهۆی کێشەیەکی کومەڵایەتی یە کە پێشتریش بەم شێوەیە تەقە لەیەکتر کراوە.
بەڕێوەبەرایەتی مین دانیشتووانی چۆمان و گەڵالە و سمیلان ئاگادار دەکاتەوە بەوەی سبەینێ دەنگی تەقینەوە دەبیستن، بەڵام پێویست بە ترس و دڵەڕاوکێ ناکات و ئەوە چالاکی بەڕێوەبەرایەتییەکەیە. داواش دەکات، هاووڵاتیان نەچن بۆ گیای بەهارە.
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کاروباری مین لە هەولێر ئاگاداری دانیشتووانی قەزای چۆمان و ناحیەکانی گەڵاڵە و سمیلان دەکاتەوە، سبەینێ دووشەممە، سەعات 10 بۆ 11ی پێش نیوەڕۆ، چالاکییەکی لەناوبردنی مینن بەڕێوەدەچێت.
ئاماژەی بەوەشکردووە، چالاکییەکە لە بەرزاییەکانی چیای بەردەبوکدا دەبێت و بەڕێوەبەرایەتییەکە ژمارەیەک مین بەشێوەی بەکۆمەڵ لەناو دەبات، بۆیە دەنگی تەقینەوەی بەرز دەبیسترێت.
داواش لە هاووڵاتیانی ناوچەکە دەکەن، بۆ مەبەستی گەشتیاری یان گیای بەهارە و هەر مەبەستێکی دیکە، لەو ناوچەیە نزیک نەبنەوە و لــەکـــاتـــی بـیـسـتــنـی دەنـگی بەهــێــزی تەقەمەنیەکان توشی ترس و دڵەڕاوکێ نەبن.
چالاکییەکانی لەناوبردنی مین و تەقەمەنی بە کۆمەڵ ساڵانە بەپێی پێویست لەلایەن بەڕێوەبەرایەتییەکانی مینەوە بەڕێوەدەچێت و چەندین چەک و تۆپ و ناپاڵم و مینی سەردەمی رژێمی پێشووی عیراق لە شوێنە دوورەدەستەکان و دوور لە ناوچەی دانیشتووان دەتەقێننەوە لەناوی دەبەن.
هێشتا بەشێکی زۆری ناوچە شاخاوییە بەرزەکانی هەرێم مینی چێنراو و پاشماوەی ئەو بۆمبانەی تێدا ماوە کە لە سەردەمی رژێمی پێشووی عیراق 'حزبی بەعسدا' دانراون، ئەگەرچی بەشێکی زۆری خاکی کوردستان پاککراوەتەوە، بەڵام هێشتا نزیکەی 30٪ی خاکی پیسبوو بە مین لە هەرێم ماوە.
سەرچاوەیەک لە ئەنجومەنی وەزیرانەوە بە کوردسات نیوزی راگەیاند، گرفتی موچە نزیکە لە چارەسەر و بە ئەگەری زۆرەوە سبەینێ یان دوو سبەی پارەی موچەی مانگی چوار رەوانەی هەرێم دەکرێت.
سەرچاوەیەکی تایبەت لە ئەنجومەنی وەزیرانی عیراقەوە بە کوردسات نیوزی راگەیاند، گفتوگۆ و رێککەوتن لەگەڵ محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عیراق و تەیف سامی وەزیری دارایی کراوە بۆ چارەسەرکردنی پرسی موچەی مانگی چوار.
ئاماژەی بەوەشکرد، بە ئەگەرێکی زۆرەوە سبەینێ گرفتەکان چارسەر دەکرێن و پارەی موچەی مانگی چواری فەرمانبەران رەوانەی هەرێم دەکرێت.
بەوپێیەش بێت، کە مانگانە حکومەتی هەرێم لەگەڵ ناردنی پارەکەی بەغدا دەست بە دابەشکردنی موچە دەکات، لە کۆتایی ئەم هەفتەیەدا موچەی مانگی چواری موچەخۆران دابەشدەکرێت.
بە پشتبەستن بە لیستی مانگەکانی رابردووش، تاوەکو سەرەتای هەفتەی داهاتوو، سەرجەم موچەخۆران موچەی مانگی چوار وەردەگرن.
ئەوەش لە کاتێکدایە، نزیکەی 50 رۆژ بەسەر دابەشکردنی موچەی مانگی سێی موچەخۆراندا رۆیشتووە، کە حکومەتی هەرێم لە رۆژی 27ی مانگی ئازاردا موچەی مانگی سێی دابەشکرد.
کەشناسیی هەرێم پێسبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، کەشێکی ناجێگیر روو لە هەرێم دەکات و پلەکانی گەرما نزم دەبنەوە.
کەشناسیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ یەکشەممە، ئاسمان ساماڵ و پەڵەهەور دەبێت و لە ناوچە شاخاوییەکان هەورى زیاتر دەبێت، پلەکانی گەرماش نزیک دەبنەوە لە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ.
ئەوەش هاتووە، سبەینێ دووشەممە، نیمچەهەور دەبێت بەگشتى، لە ئەنجامى دروستبوونى ناجێگیرییەک لەسەر ناوچەکەمان ئەگەرى تاوەباران لەسەر بەشێک لە ناوچە شاخاوییەکان هەیە بەشێوەى نمەبارانی پچڕپچڕ و هەندێک کات هەورەتریشقەى لەگەڵ دەبێت.
دەشڵێت، لەگەڵ ئەم ناجێگیرییە لە کەشدا ئەگەرى زیادبوونى خێرایی با هەیە کە هەندێک کات بەرزبوونەوەی تۆز و خۆڵى لەگەڵدا دەبێت، ئەگەرى بارانبارین لەسەر سنورى ناوچە شاخاوییەکانى پارێزگاى دهۆک و سلێمانى زیاتر دەبێت .
بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی، سبەینێ پلەکانی گەرما 2 بۆ 5 پلەی سیلیزی نزم دەبنەوە.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی:
هەولێر: 32 پلەی سیلیزی
سلێمانی: 30 پلەی سیلیزی
دهۆک: 30 پلەی سیلیزی
کەرکوک: 34 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 31 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە: 30 پلەی سیلیزی
سۆران: 29 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران: 19 پلەی سیلیزی
گەرمیان: 36 پلەی سیلیزی
ئەنجومەنی باڵای فەتوای یەکێتی زانایان حوکمی دیاردەی سواڵکردن و ئەو کەسانەشی هاوکاریی سواڵکەران دەکەن بڵاوکردەوە و دەڵێت، سواڵکردن حەرامە.
ئەنجومەنی باڵای فەتوای یەکێتی زانایان فەتوایەکی لەبارەی دیاردەی سواڵکردن لە کۆڵانەکان و شوێنی گشتیی و ترافیکی سەر شەقامەکاندا بڵاوکردەوە.
دەقی فەتواکەی یەکێتی زانایان:
1.سواڵکردن له شهرعدا حهرام و نادروسته؛ مهگهر بۆ كهسێك كه به تهواوی پێویست بێت و هیچ سهرچاوهیهكی داهاتی نهبێت و لهراستیدا ههژار و نهدار بێت، پێغهمبهر 'د.خ' له چهند فهرمودهیهكدا ههڕهشهی كردووه لهوانهی كه شایستە نین و سواڵ دهكهن؛ لهو فهرمودانهش: منسأل الناس تکثرا فإنما یسأل جمرا- رواه مسلم.
ههروهها دهفهرموێت: لا تزال المسألة بأحدکم حتی یلقی اللە و لیست في وجهە مزعة لحم- متف علیە عن ابن عمر- رضي اللە عنە.
2.هاوكاریكردنی ئهو جۆره سواڵکەرانە بهپارهی زهكات و به پارهی خێر له غهیری زهكات نادروسته، چونكه نازانرێت به دڵنیایی كه ئایا (مستحق)ن یاخود نا.
به تایبهت منداڵان بههیچ شێوهیهك نابێت هاوكاری بكرێن، بهڵكو پێویسته ئامۆژگاری بكرێن، چونكه هاوكاریكردنیان دهبێته مایهی هاندانیان لهسهر ئهو كاره بهده.
یەکێتی زانایان داواش لە موسوڵمانان دەکات، خێر و زەکاتی خۆیان بدەن بە کەسانی هەژار، هاوكاریهكانیشیان بدهن به كهسانێكی شایستهی رهوشت بهرز كه شهرم دهكهن سواڵ بكهن. وهك خوای گهوره دهفهرموێت: للفقراء الذین أحصروا في سبیل اللە لا یستطیعون ضربا في الأرض یحسبهم الجاهل أغنیاء من التعفف تعرفهم بسیماهم لا یسألون الناس إلحافا- سورة البقرة- 273.
داواش لە حکومەت و لایەنە پەیوەندیدارەکاندەکەن، "رێكاری پێویست بگرنه بهر بۆ بنبڕكردنی ئهم دیارده ناشهرعی و ناشیرینه كه نامۆیه بهشكو رهوشتی بهرزی كوردهواری.
لە روداوێکی هاتوچۆدا لە نزیک بازگەی زەمەقی هەڵەبجە کەسێک گیانی لەدەستدا.
ئاکام قوتبەدین وتەبێژی پۆلیسی هەڵەبجە رایگەیاند، روداوێکی هاتوچۆ لە نزیک بازگەی زەمەق زەمەقی هەڵەبجە لەنێوان ئۆتۆمبێلێک و ماتۆڕسکیلێکدا رویداوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە هەواڵەکەدا کەسێک بە ناوی قادر ئەحمەد براخاس، کە تەمەنی سەروو ٤٠ ساڵ دەبێت، گیانی لەدەستداوە.
ئەوەشی خستە روو، لە ئێستادا شۆفێری ئۆتۆمبێلەکە بە ماددەی 24ی هاتوچۆ راگیراوە و لێکۆڵینەوە لە چۆنێتی و هۆکاری رودانی روداوەکە دەستی پێ کردووە.
بەشی تورکی ماڵپەڕێكی بەریتانی زانیاری نوێ لەبارەی كۆنفرانسی پارتی كرێكارانی كوردستان و ناوەڕۆكی رێككەوتنیان لەگەڵ توركیا ئاشكرا دەكات.
بەشی توركی ماڵپەڕی ئیندیپێندنت، لە راپۆرتێكدا باسی لە وردەكاریی رێككەوتنێكی ئاشكرانەكراوی نێوان توركیا و پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە)ی كردووە، بەپێی راپۆرتەكە مەرجەكانی توركیا بریتین لە راگرتنی خەباتی چەكداری پارتی كرێكارانی كوردستان و هەڵوەشاندنەوەی رێكخراوەكە و قەدەغەكردنی چالاكیی سەربازی و سیاسی لەژێر ناوی پەكەكە لە عیراق و توركیا و سوریا و ئێران.
بەپێی راپۆرتەكە، مەرجێكی دیكەی توركیا بریتیە لە پێكهێنانی لیژنەیەكی هاوبەش بۆ رادەستكردنەوەی چەكەكانی رێكخراوەكە لەكاتی جێبەجێكردنی رێكکەوتنەكە .
لە راپۆرتەكەدا باس لەوەشكراوە، بەر لە ئەنجامدانی كۆنفرانسەكەی پەكەكە عەبدوڵا ئۆجەلان پەیوەندی بە سەركردەكانی ئەو حیزبەوە كردووە و ناوەڕۆكی ئەو رێككەوتنەی لەگەڵ تاوتوێ كردوون.
بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز بە دەیان فەرمانبەر لە هەرێمی کوردستان پێش کاتی خۆیان خانەنشین کراون.
بەپێی دوایین نووسراوی بەڕێوەبەرایەتی گشتی فەرمانگەی یاسایی وەزارەتی دارایی عیراق، تەمەنی یاسایی خانەنشینی فەرمانبەران لە یەکەم رۆژی چوونە تەمەنی 61 ساڵیەوە دەستپێدەکات، واتە پێویستە فەرمانبەر تەمەنی 60 ساڵ تەواو بکات پێش ئەوەی دۆسیەکەی رەوانەی بەڕێوەبەرایەتی خانەنشینی بکرێت.
لە هەرێمی کوردستان بە دەیان فەرمانبەر راستەوخۆ دوای تەواوکردنی 59 ساڵ و چوونە تەمەنی 60 ساڵ، خانەنشین کراون.
حکومەتی هەرێمی کوردستان رەزامەندی دەربڕی بۆ پێدانی زەوی بە نۆ هەزار و 579 ئەفسەر و پلەداری سەر بە وەزارەتی پێشمەرگە.
بەپێی راگەیەندراوێکی وەزارەتی پێشمەرگە، دوای گەڕانەوەی وەجبەی یەکەمی پێدانی زەوی، ئەنجومەنی وەزیران رەزامەندی دەربڕیوە بۆ پێدانی زەوی بە نزیکەی 10 هەزار ئەفسەر و پلەداری سەر بە لیوا و یەکەکانی وەزارەتی پێشمەرگە.
بەپێی ڕاگەیەندراوەکە، سوودمەندبووان بەم شێوەیەن: 131 کەس لە ئومرەی ب. ئیدارەی ئەفسەران، 708 کەس لە لیوای 2ـی پیادە، 1400 کەس لە لیوای 4ـی پیادە، 1672 کەس لە لیوای 7ـی پیادە، 1617 کەس لە لیوای 11ـی پیادە، 1622 کەس لە لیوای 12ـی پیادە، 1019 کەس لە لیوای 17ـی پیادە و 1410 کەس لە لیوای 18 پیادە.
لە بەشێکی دیکەی راگەیەنراوەکەدا هاتووە: "پرۆسەکە بەردەوامی دەبێت و داوا لە هەموو هێز و یەکەکانی وەزارەتی پێشمەرگە دەکەین پەلە بکەن لە رێکخستن و بە داتاکردنی فۆرمەکانیان و بە رێک و پێکی بیاننێرن بۆ لیژنەی زەوی وەزارەتمان".
هەروەها داوای لە یەکەکانی پێشمەرگە کردووە هاوکار بن لە جێبەجێکردنی ئەو رێنماییانەی بۆیان نێردراوە "بۆ ئەوەی زۆرترین پێشمەرگە سوودمەند بێت لەم پرۆسەیە لە سەرتاسەری هەرێمی کوردستان".
سەرۆكی جەهەپە دەڵێت، نابێت نكۆڵی لە پرسی كورد بكرێت، دەبێت ئەو پرسە بە شەفافانە لە پەرلەمان و بە رێككەوتنی كۆمەڵایەتی چارەسەر بكرێت.
ئۆزگور ئۆزەل سەرۆكی گشتی پارتی گەلی كۆماری "جەهەپە" لە كۆبونەوەیەكی جەماوەریدا لە شاری وانی باكوری كوردستان رایگەیاند، بە دانانی قەیوم لە شوێنی سەرۆكی شارەوانییەكان، رێز لە ئیرادەی گەل ناگیرێت، دەبێت سیستمی قەیوم و ئەو رەفتارە دوژمنایەتییە بەرانبەر ئیرادەی گەل و بەرانبەر بە دەنگدەران كۆتایی پێبێت.
وتیشی، پرسی كورد هەیە و چارەسەری ئەو پرسەش بە دیموكراسی و یەكڕیزیی دێتەدی، نابێت نكۆڵی لە پرسی كورد بكرێت، دەبێت بە جدییەت و شەفافانە لە پەرلەمان و بە رێككەوتنی كۆمەڵایەتی چارەسەر بكرێت.
ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، پشتگیری لە توركیایەكی بێ شەڕ دەكەن، هەركاتێك بگەنە دەسەڵات، برایەتی راستەقینەی نێوان گەلانی تورك و كورد بنیات دەنێن.
دەزگای ئاسایشی هەرێم رایدەگەیەنێت، لە سلێمانی چوار بازرگانی مادەی هۆشبەر دەستگیر کران و دەستیش گیرا بەسەر بڕی 10 کیلۆگرام مادەی هۆشبەر لە جۆری کریستاڵ.
دەزگای ئاسایشی هەرێم لە راگەیەنراوێکدا رایگەیاند، بەڕێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەکان، لەسەر بنەمای ئاڵوگۆڕی زانیاری هەواڵگری ورد و بە هەماهەنگی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەکانی پارێزگای هەولێر، توانرا چوار بازرگانی ماددەی هۆشبەر دەستگیربکرێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، توانرا دەستبگیرێت بەسەر بڕی 10 کیلۆگرام مادەی هۆشبەر لە جۆری کریستاڵ لە سلێمانی، کە بە نیازبوون ئەو مادە هۆشبەرانە بگوازنەوە بۆ پارێزگای دهۆک.
دەزگای ئاسایشی هەرێم راشیگەیاند، لە ئێستادا بە فەرمانی دادوەر ئەو چوار تۆمەتبارە دەستگیرکراون، کە سێ تۆمەتباری ئێرانی و یەک تۆمەتباری دانیشتووی هەرێمی کوردستانن.