وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، مانگی رابردوو هەناردەی نەوتی عیراق 99 ملیۆن بەرمیلی تێپەڕاندووە كە لەو بڕە زیاتر لە 5 ملیۆن بەرمیلی نەوتی هەرێمی كوردستان بووە .

وەزارەتی نەوتی عیراق لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردوەتەوە ، بەپێی ئامار و داتاكانی كۆمپانیای سۆمۆ ، كۆی گشتی هەناردەی نەوتی خاوی عیراق لە مانگی شوباتدا ، گەیشتوەتە 99 ملیۆن و 872 هەزار و 220 بەرمیل و داهاتەكەی زیاتر بووە لە 6 ملیار و 814 ملیۆن و 585 هەزار دۆلار.

هەروەها رونكراوەتەوە ، لە كۆی گشتی هەناردەی نەوتی عیراق لە مانگی شوباتدا ، 93 ملیۆن و 349 هەزار و 840 بەرمیل نەوت لە كێڵگە نەوتییەكانی ناوەراست و باشوری عیراقەوە هەناردەكراوە و 5 ملیۆن و 551 هەزار و 610 بەرمیلیش لە كێڵگە نەوتییەكانی هەرێمی كوردستان لە رێی بەندەری جەیهانی توركی هەناردەكراوەو بڕی هەناردەش لە كیڵگەی گیارەوە 971 هەزار و 130بەرمیل نەوت بووە .

بەهۆی بەردەوامی جەنگی دژی ئێران و داخستنی گەروی هورمز، عیراق بەرهەمهێنانی نەوتی لە كێڵگەكانی باشور بە رێژەی 80% كەمكردووەتەوە.

ئاژانسی رۆیتەرز لە زاری سێ لێپرسراوی كەرتی وزەی عیراقەوە ئاشكرایكردووە، بەهۆی داخستنی گەروی هورمز و وەستاندنی هەناردەی نەوت لەو رێگەیەوە، بڕی نەوتی كۆگاكراو لە عیراق بەشێوەیەكی بەرچاو زیادیكردووە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، بەهۆی زۆری بڕی نەوتی كۆگاكراو، حكومەتی عیراق بەرهەمهێنانی نەوتی لە كێڵگەكانی باشوور بە رێژەی 80% كەمكردووەتەوە و لەئێستادا رۆژانە تەنها نزیكەی 800 هەزار بەرمیل نەوت بەرهەمدەهێنرێت، لەكاتێكدا پێشتر رۆژانە نزیكەی 1.3 ملیۆن بەرمیل بەرهەم دەهێنرا.

رۆیتەرز ئاشكراشیكردووە، حكومەتی عیراق داوای لە كۆمپانیای بی پی بەریتانی كردووە بەرهەمهێنانی نەوت لە كێڵگەی نەوتی رومێلە لە 450 هەزار بەرمیلەوە بۆ 350 هەزار بەرمیل كەمبكاتەوە، داوای لە كۆمپانیای "ئینی" ئیتاڵیش كردووە، بەرهەمهێنانی نەوت لە كێڵگەی نەوتی زوبێر لە 330 هەزار بەرمیلەوە بۆ 260 هەزار بەرمیل كەمبكاتەوە.

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەهۆی بەردەوامی ئاڵۆزییەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گەمارۆی سەر گەروی هورمز، بەردەوامە لە بەرزبونەوە و لە سەرو 112 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت

 ئەمڕۆ دووشەممە، نرخی نەوت بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ، بەرزبونەوەی تۆمارکردوە و بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 112 دۆلار و64 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە 98 دۆلار و 91 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و لە بەرزبوونەوەیەكی مێژووییدایە، بەهۆی بەردەوامی ئاڵۆزییەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گەمارۆی سەر گەرووی هورمز، ئاژانسی رۆیتەرزیش بڵاویکردوەتەوە بەهۆی رێککەوتنی حکومەتی هەرێم و بغداد نەوت دوو دۆلار دابەزیوە.

ئەمڕۆ چوارشەممە، بەهۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە سەرەڕای دابەزینی نرخەکەی  نەوت لە سەرو 100 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت و  بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ،  بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان دوو دۆلار دابەزیوە و  بە 100 دۆلار و91سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە 92 دۆلار و 62سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

 ئەم دابەزینی نرخی نەوتە،لە جیهاندا هاوکاتە لەگەڵ رێکەوتنی هەرێم و بەغداد لەسەر هەناردەکردنەوەی نەوت لە رێگەی بۆری هەرێمەوە.

بە مەبەستی پاراستنی بەرژەوەندییە ئابورییەکان، حکومەتی عیراق هەوڵەکانی بۆ رێککەوتن لەگەڵ ئێران چڕ کردووەتەوە تا رێگە بۆ تێپەڕبوونی کەشتییە نەوتییەکان لە گەرووی هورمز بدرێت.

حەیان عەبدولغەنی وەزیری نەوتی عیراق، ئەمڕۆ رایگەیاند، حکومەتی عیراق لە هەوڵ و پەیوەندیی بەردەوامدایە لەگەڵ لایەنی ئێرانی بە مەبەستی رێگەدان بە تێپەڕبوونی کەشتییە نەوتییەکانی عیراق لە رێگەی گەرووی ستراتیژیی هورمزەوە.

ئاماژەی بەوەکردووە، "پەیوەندی لەگەڵ ئێران هەیە سەبارەت بە رێگەدان بە تێپەڕبوونی هەندێک لە کەشتییە نەوت هەڵگرەکانی عیراق" لەو ناوچە هەستیارەدا.

ئەم هەوڵانەی بەغداد لە کاتێکدایە، عیراق یەکێک بووە لە یەکەمین وڵاتانی بەرهەمهێنەری نەوت لە رێکخراوی ئۆپێک کە دوای هەڵگیرسانی جەنگ، ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی خۆی کەم کردووەتەوە. بەپێی ئامارەکان، بەرهەمهێنانی نەوتی عیراق لە 4.3  ملیۆن بەرمیلەوە بۆ نزیکەی 1.2 ملیۆن بەرمیلی رۆژانە دابەزیوە.

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و لە بەرزبوونەوەیەكی مێژووییدایە، بەهۆی بەردەوامی ئاڵۆزییەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گەمارۆی سەر گەرووی هورمز،  بەراورد بە دوێنێ هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمار کرد و بەرمیلێک نەوتی برێنت لە سەرو 100دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.

ئەمڕۆ هەینی، بەهۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە  و داخستنی گەری هورمز،  نرخی نەوت بەرزبونەوەی بەرچاوی تۆمارکردوە و  بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ،  بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 100 دۆلار و54 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە 96 دۆلار و 59 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان سەبارەت بە خەرجنەکردنی موچەی مانگی شوباتی بەشێک لە خانەنشینانی سەربازی سنووری پارێزگای سلێمانی روونکردنەوەیەکی بڵاوکردووەتەوە. 

 

دەقی پەیامەکەی وەزارەتی دارایی 

 

ڕوونکردنەوەیەک لە بەڕێوەبەرایەتی گشتی ژمێرکاری / وەزارەتی دارایی و ئابوورییەوە.

 

سەبارەت بەخەرج نەکردنی مووچەی مانگی شوباتی بەشێک لە خانەنشینانی سەربازی لەسنووری پارێزگای سلێمانی بە پێویستمان زانی ئەم ڕوونکردنەوەیە بڵاو بکەینەوە.

وەک بەرچاوڕوونییەک بۆ هەموو لایەک زیادکردنی ناوی فەرمانبەر یان خانەنشین یان هەر مووچەخۆرێک لە لیستی مووچەی مانگانە پەیوەندی بەوەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمەوە نییە، بەڵکوو ئەو ڕێکارە پەیوەستە بەوەزارەت و یەکە ژمێریاریەکانی دەرەوەی وەزارەتی داراییەوە.

١- ئەو خانەنشینانە کە ناویان لە لیستی مووچەی مانگی شوبات نییە ژمارەیان لە ٨٠١ کەسە و کەمئەندامی سەنگەرن کە پێشتر لەسەر هێزەکانی ٧٠ مووچەیان بۆ خەرج کراوە، لەچوارچێوەی بڕیاری گواستنەوەی دۆسیەی خانەنشینانی سەربازی لەوەزارەتی پێشمەرگەوە بۆ وەزارەتی دارایی و ئابووریی، بەهۆی تەواو نەبوون و پەسەند نەکردنی دۆسیەکانیان نەتوانراوە لەمانگی شوباتدا داخڵی لیستی مووچە بکرێنەوە، کاتێک لیستی مووچە و دۆسیەکانیان گەیشتووەتە بەڕێوەبەرایەتی خانەنشینی پێشمەرگە لە وەزارەتی دارایی لیستی مووچەی مانگی شوبات لەبەغداد بووە.

٢- لەکاتی وردبینی لە دۆسیەی ئەو خانەنشینانە دەرکەوتووە بەشێکی زۆریان ( upn ) یان نەبووە و بەشێکیشیان وارسن و مامەڵەی وارسیان بۆ نەکرابوو، دوای ئەنجامدانی وردبینی لەلایەن لیژنەیەکی تایبەتەوە ( ٧٥٠ ) خانەنشینیان دۆسیەکانیان پەسەند کراوە و لەلیستی مووچەی مانگی ئازار لەسیستەمی پەیڕۆڵ داخڵ کراونەتەوە و مووچەیان بۆ بەستراوەتەوە، هەر مووچەخۆرێکیش ( upn ) ی نەبێت ناتوانرێت داخڵی سیستەمی پەیڕۆڵ بکرێت کە لە ئێستادا لیستی مووچە بەو سیستەمە ئامادە دەکرێت.

سەبارەت بە شایستەی مووچەی سەرجەم ئەو خانەنشینانەی کە لە چەند مانگی ڕابردوو مووچەکانیان لەلایەن حکومەتی فیدراڵەوە خەرج نەکراوە، وەزارەتی دارایی فیدراڵ دڵنیایی داوە کە ئەو مووچانە وەک شایستەیەک دەمێنێتەوە تا کاتی پەسەندکردنی بوودجە و دواتر هەمووی بەسەریەکەوە خەرج دەکرێتەوە، لە بەرئەوەی لە ئێستادا بوودجە پەسەند نەکراوە و مانگانە تەنها کار بەخەرج کردنی یەک لەسەر دوازدەی ساڵی ڕابردوو دەکرێت.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی ژمێرکاری / وەزارەتی دارایی و ئابووری
١٢ ی ئازاری ٢٠٢٦

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و لە بەرزبوونەوەیەكی مێژووییدا و بەهۆی بەردەوامی ئاڵۆزییەكان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و گەمارۆی سەر گەرووی هورمز،  بەراورد بە دوێنێ هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمار کرد و بەرمیلێک نەوتی برێنت لە سەرو 97 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، بەهۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە  و داخستنی گەری هورمز،  نرخی نەوت بەرزبونەوەی بەرچاوی تۆمارکردوە و  بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ،  بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 97 دۆلار و66سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە 91 دۆلار و 86 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

سەندیکای زێڕەنگرانی هەولێر نوێترین نرخی زێڕی بۆ ئەمڕۆ سێشەممە راگەیاند.

 نرخەکان بەپێی گۆڕانکارییەکانی بۆرسەی جیهانی و نرخی دۆلار لە بازاڕەکانی هەرێم دیاریکراون، کە تێیدا نرخی یەک ئۆنسە زێڕ گەیشتووەتە پێنج هەزار و 169 دۆلار.

هاوکات، ئۆنسەیەک زێڕی عەیارە 21 بە ملیۆنێک و 115 هەزار دینارە، بەهای 100 دۆلاریش بەرانبەر 154 هەزار و 750 دینارە.

نرخی فرۆشتنی مسقاڵێک زێڕ بە دینار:

یەک ئۆنسی زێڕ=5169$

نرخی فرۆشتن

مسقاڵێک زێڕ عەیار 22=1,168,000

مسقاڵێک زێڕ عەیار 21=1,115,000

مسقاڵێک زێڕعەیار 18=955,000

سەندیکای زێڕنگران ئاماژەی بەوەکردووە کە نرخەکان جێگیر نین و پەیوەستن بە بەرزبوونەوە و نزمبوونەوەی بەهای دۆلار و گۆڕانکارییە بەردەوامەکانی بۆرسەی جیهانی.

دارایی هەرێم لەبارەی دوایین گوژمەی تەمویلی مووچەی مانگی دووەوە راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ئاماژە بە بڕی پارەی نێردراو و بڕی نەنێردراوی مانگەکانی رابردوو و ئەم مانگەش دەکات.
وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ بڕی 295 ملیار و 405 ملیۆن دینار وەک دوایین گوژمەی تەمویلی مووچەی مانگی شوباتی فەرمانبەرانی هەرێم، خرایە سەر هەژمار بانکییان.

لە راگەیەنراوەکەدا ئەوەش هاتووە، هەر ئەمڕۆ دوای تەواوکردنی رێککارەکان و وەرگرتنی پارەکە لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق، خشتەی مووچە رادەگەیەنرێت و دەست بەدابەشکردنی مووچە دەکرێت.

هاوکات، وەزارەتەکە ئەوەشی روونکردووەتەوە، بۆ ئەم مانگەش وەزارەتی دارایی عیراق بڕی 16 ملیار و 107 ملیۆن کە شایستەی دارایی مانگەکانی رابردووی خانەنشینانی شارستانی و سەربازییە، رەوانەنەکردووە. 

وەزارەتی دارایی و ئابوریی هەرێمی کوردستان راگەیەنراوێکی لەبارەی موچەوە بڵاوکردەوە و تێیدا هاتووە، زیاتر لە 365 ملیار دیناری دیکە خراوەتەسەر هەژماریی بانکییان.

لە راگەیەنراوەکەی وەزارەتی دارایی هەرێمدا ئەوەش هاتووە، دوانیوەڕۆی رۆژی یەکشەممە 8ـی 3ـی 2026، گوژەمەیەکی تری بە بڕی 365 ملیار و 702 ملیۆن دینار وەک بەشێک لە تەمویلی موچەی مانگی دووی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان، خراوەتە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتەکەییان لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عیراق.

لە راگەیەنراوەکەی وەزارەتدا ئەوەش هاتووە، چاوەڕێدەکەن سبەی دووشەممە ، لەگەڵ گەیشتنی تەواوتی تەمویلی موچە لەلایەن وەزارەتی دارایی عیراقەوە، راستەوخۆ دەست بە دابەشکردنی موچەی مانگی دوو دەکەن.

ئەوەش لە کاتێکدایە، هەفتەی رابردووش وەزارەتی دارایی عیراق بڕی 274 ملیار و 962 ملیۆن دیناری خستبووە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی هەرێم و چاوەڕوانیش دەکرا تاکو ئەمڕۆ تەواوی تەمویلی موچەی مانگی دوو بخرایەتە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتی دارایی هەرێم.

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمار کرد و بەرمیلێک نەوتی برێنت لە سەرو 83 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.

ئەمڕۆ چوارشەممە، بەهۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە  و داخستنی گەری هورمز،  نرخی نەوت بەرزبونەوەی بەرچاوی تۆمارکردوە و  بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ،  بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 83 دۆلار و59 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە 76 دۆلار و 36 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی رایگەیاند، کە هیچ مەترسییەک لەسەر کەمیی خۆراک و کاڵا سەرەکییەکان لە بازاڕەکانی پارێزگاکەدا نییە و داوا لە هاووڵاتیان دەکات نەکەونە ژێر کاریگەریی دڵەڕاوکێی بارودۆخە سەربازییەکە.

ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، کە سەرجەم جۆرەکانی خواردەمەنی و پێداویستییە رۆژانەکان لە کۆگا و مارکێتەکاندا بە بڕێکی زۆر بەردەستن و بازرگانانی سلێمانی پێشوەختە و بەهۆی نزیکبوونەوەی مانگی رەمەزانی پیرۆز، بڕێکی یەکجار زۆر لە کاڵا و خواردەمەنییان هاوردە کردووە و ئامادەکاریی تەواویان هەیە.

ئاماژەی بەوەشکرد، دابینکردنی خۆراک تەنها پشتی بە دەروازە سنوورییەکانی ئێران نەبەستووە، بەڵکو لە رێگەی "دەروازەی ئیبراهیم خەلیل و مینای ئومقەسر"ـەوە شمەک و کاڵا هاوردە دەکرێت، سلێمانی وەک ناوەندێکی سەرەکی بۆ دابینکردنی خۆراک بۆ پارێزگاکانی تری عێراق دەمێنێتەوە و ئەو رۆڵەشی بەهێزتر دەبێت.
ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی ئەوەشی خستەڕوو، هیچ جۆرە گرفتێک لە دابینکردنی پێداویستییەکاندا نییە و هاووڵاتیان دڵنیا دەکەنەوە کە بارودۆخی بازاڕ جێگیرە.

جێی ئاماژەیە، راگەیەنراوەکەی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی لە کاتێکدایە، کە بەهۆی پەرەسەندنی گرژییەکانی نێوان ئەمریکا، ئیسرائیل و ئێران، ترس لە گرانبوونی کاڵا و کەمبوونەوەی خۆراک لە ناوچەکەدا دروستبووە.

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمار کرد و بەرمیلێک نەوتی برێنت لە سەرو 71 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.

ئەمڕۆ چوارشەممە، بەهۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە، نرخی نەوت بەرزبونەوەی بەرچاوی تۆمارکردوە و  بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ،  بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 71 دۆلار و17 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە 66 دۆلار و 06 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

وەزارەتی دارایی هەرێم دەڵێت؛ ئەمڕۆ لیستی موچەی مانگی دوو رادەستی فەرمانگەی ژمێریاری وەزارەتی دارایی عیراق دەكرێت.

وەزارەتی دارایی هەرێم لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، ئەمڕۆ لیستی موچەی مانگی دووی موچەخۆرانی هەرێمی كوردستان و راپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی كانوونی دووەم لەلایەن تیمی تەكنیكی وەزارەتی داراییەوە رادەستی فەرمانگەی ژمێریاری وەزارەتی دارایی عیراق دەكرێت.

بەپێی بەدواداچوونێكی كوردسات نیوزیش، هۆكاری دواكەوتنی ناردنی لیستی موچە بۆ بەغداد ئەوەبووە كە لیستی موچەی خانەنشینان نەچووەتەسەر سیستمی پەیڕۆڵ و تائێستا هەر لەسەر كاغەز ئامادە دەكرێت.