بەپێی ئامارەکانی ئیدارەی زانیاریی وزەی ئەمریکا (EIA) کە رۆژی یەکشەممە بڵاوکرایەوە، هاوردەکردنی نەوتی خاوی عیراق بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە هەفتەی ڕابردوودا گەیشتووەتە سفر. ئەمەش لە کاتێکدایە کە لە هەفتەی پێشووتردا ئاستی هاوردەکردن 51 هەزار بەرمیل بووە لە ڕۆژێکدا.

داتاکان دەریانخستووە کە کۆی هاوردەی نەوتی خاوی ئەمریکا لە نۆ وڵاتی سەرەکییەوە بەرزبووەتەوە بۆ 6.145 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا، کە بەراورد بە هەفتەی پێشووتر (4.949 ملیۆن بەرمیل) رێژەی 1.196 ملیۆن بەرمیل زیادی کردووە.

ریزبەندی وڵاتانی هەناردەکار بۆ ئەمریکا:

• کەنەدا: پلەی یەکەمی گرتووە بە ڕێژەی 3.891 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا.

• ڤەنزوێلا: 624 هەزار بەرمیل.

• نەیجیریا: 376 هەزار بەرمیل.

• گۆیانا: 354 هەزار بەرمیل.

• بەرازیل: 301 هەزار بەرمیل.

• سعودیە: 228 هەزار بەرمیل.

• مەکسیک: 186 هەزار بەرمیل.

• ئەرژەنتین: 112 هەزار بەرمیل.

• کۆڵۆمبیا: 73 هەزار بەرمیل.

ئەم ئامارانە لە کاتێکدان کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا گەورەترین بەکارهێنەری نەوتە لە جیهاندا و رۆژانە نزیکەی 20 ملیۆن بەرمیل نەوت بەکاردەهێنێت.

بانكی ناوەندیی عیراق دەڵێت، ئەو بازرگانانەی پێش 7ـی ئەم مانگە حەواڵەیان كردووە نابێت پارەی زیادە بخرێتەسەر حەواڵەكانیان و بە نرخی پێشوو بۆیان هەژمار دەكرێت.

لە راگەیەندراوێكدا بانكی ناوەندیی عیراق بڵاویكردەوە، بەدواداچوون دەكەن بۆ پرۆسە بانكییەكانی پێش و دوای گۆڕانكارییەكانی نرخی دراو بە مەبەستی دڵنیابوونەوە لە پاراستنی مافی بازرگانان و نابێت هیچ جیاوازییەكی نرخی دراو بخرێتە ئەستۆی بازرگانان بۆئەو حەواڵانەی بە نرخی پێشوو كراون.

راشیگەیاندووە، لە حاڵەتی دواكەوتنی جێبەجێكردنی حەواڵەكان یان داواكردنی بڕە پارەی زیادە، بازرگانان دەتوانن لە رێگەی پلاتفۆڕمی سكاڵای بانكەكەوە سكاڵا تۆمار بكەن.

بانكی ناوەدیی عیراق ئاشكرایكردووە، لەگەڵ بانكەكان و كۆمپانیاكانی پارەدانی ئەلیكترۆنی كاردەكەن بۆ دەركردنی كارتی تایبەت بە بازرگانیی دەرەكی بۆ بازرگانە بچووكەكان، بەمەبەستی ئاسانكاریكردن لە پارەداركردنی هاوردەكانیاندا.

سەندیکای زێڕنگەرانی هەولێر نوێترین نرخەکانی زێڕی بۆ ئەمڕۆ بڵاوکردەوە، کە تێیدا نرخی مسقاڵێک زێڕی عەیار 21 گەیشتووەتە 970 هەزار دینار.

بەپێی نرخەکانی سەندیکای زێڕنگەران لە هەولێر، ئەمڕۆ، نرخی یەک ئۆنسەی زێڕ لە بازاڕەکانی جیهاندا بە چوار هەزار و 121 دۆلار دیاری کراوە.

نرخی فرۆشتنی جۆرەکانی زێڕ لە بازاڕدا بەم شێوەیەیە:

مسقاڵێک زێڕی عەیار 22: 1,015,000 دینار

مسقاڵێک زێڕی عەیار 21: 970,000 دینار

مسقاڵێک زێڕی عەیار 18: 831,000 دینار

مسقاڵێک زێڕی عەیار 14: 646,000 دینار

مسقاڵێک زێڕی عەیار 12: 554,000 دینار

مسقاڵێک زێڕی عەیار 9: 415,000 دینار

سەندیکای زێڕنگەران ئاماژەی بەوەشکردووە، هەر گۆڕانکارییەک له نرخەكان پەيوەستە بە بەهاى بەرزبوونەوە و نزمبوونەوەى دۆلار لە بازاڕەكانى هەرێمی کوردستان و كردنەوەى بۆرسەكانى جيهان گۆڕانکاریەکان بەردەوام  دەبێت.

وەزارەتی نەوتی عێراق ئاشکرایدەکات، تا کۆتایی ساڵی 2027 رێژەی سوتاندنی غازی هاوەڵ دەگەیەننە ئاستی سفر، هەروەها جەختی کردەوە کە تەواوی کێڵگە و بیرە نەوتییەکان ئامادەکراون بۆ وەبەرهێنان لەو غازەدا.

عیزەت سابیر، بریکاری وەزیری نەوت رایگەیاند: "لە چوارچێوەی پلانەکانی وەزارەتی نەوتدا، وەبەرهێنانی تەواو و دروست لە غازی هاوەڵدا ئەنجام دەدرێت و تا کۆتایی ساڵی 2027 دەگەینە کۆتاییهێنان بە تەواوی سوتاندنی غاز.

ئاماژەی بەوەشکرد، تا کۆتایی ئەمساڵ دەست دەکرێت بە وەبەرهێنانی نزیکەی 80 ملیۆن پێی سێجا لە غازی کێڵگەکانی کەرکوک، ئەمەش هاوکار دەبێت لە دابینکردنی پێداویستییەکانی هاووڵاتییان و وێستگەکانی بەرهەمهێنانی روناکی و کارەبا.

عیزەت سابیر ئەوەشی خستەڕوو، بە پشتبەستن بە توانای ناوخۆیی، کارەکانی چاکسازیی خولی لە کۆمپانیای غازی باکور بەردەوامن و بەم زووانە تەواو دەبن، جەختیشی کردەوە کە کەمکردنەوە و وەبەرهێنانی غازی هاوەڵ لە کەرکوک و تەواوی عیراق، پایەیەکی سەرەکییە بۆ پاڵپشتیکردنی ئابوریی نیشتمانی و دابینکردنی سەرچاوەی زیاتری کۆکردنەوەی وزە.

لەلایەن خۆشییەوە، بەڕێوەبەری گشتیی کۆمپانیای نەوتی باکور رایگەیاند، هەموو کێڵگە و بیرە نەوتییەکان بۆ پرۆسەی وەبەرهێنانی غازی هاوەڵ ئامادەن و بە تەواوی تواناوە کار بۆ بەدیهێنانی ئەم ئامانجە دەکەن.

وەزارەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، رۆژی شەممە دەستدەکرێت بە دابەشکردنی موچەی مانگی نۆی فەرمانبەران و موچەخۆران و رۆژی یەکشەممەش کۆتایی پێدێت.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، وەزارەتی دارایی هەرێم لە راگەیەندراوێکدا لیستی دابەسکردنی موچەی مانگی نۆی بڵاوکردەوە و رۆژی یەکشەممە، خانەنشینانی شارستانیی و پێشمەرگە دابەش دەکرێت.

وەزارتەی دارایی ئاماژەی بەوەکردوە، دابەشکردنەکە چوار رۆژ دەخایەنێت و چوارشەممە کۆتایی بە دابەشکردنەکە دێت.

ئەمە لە کاتێکدایە، ئەمڕۆ وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند، بڕی 835 ملیار و553 ملیۆن دینار وەک تەمویلی موچەی مانگی  نۆی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێم خراوەتە سەر هەژماری بانکی وەزارەتەکەیان لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عیراق

وەزارەتی دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، بڕی 835 ملیار و553 ملیۆن دینار وەک تەمویلی موچەی مانگی ئەیلولی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێم خراوەتە سەر هەژماری بانکی وەزارەتەکەیان لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عیراق.

بەپێی راگەیەندراوێکی وەزارەتی دارایی، هاوشێوەی چەند مانگی رابردوو، وەزارەتی دارایی فیدراڵ بڕی 120ملیار دیناری وەک پشکی گەنجینەی فیدراڵی لە داهاتی نانەوتیی هەرێم بۆ مانگی ئەیلول لە کۆی تەمویلی موچە بڕیوە.

لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوەش کراوە، کە بەغدا بڕی 4 ملیار و 961 ملیۆن دیناری لە تەمویلی موچەی مانگی ئەیلول نەناردووە، کە بریتییە لە شایستەی موچەی مانگەکانی رابردووی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی.

وەزارەتی دارایی و ئابووری جەختیشی کردووەتەوە: هەر ئەمڕۆ خشتەی دابەشکردنی موچە بڵاودەکرێتەوە.

پارەی موچەی مانگی ئەیلولی  موچەخۆرانی هەرێم رەوانەی هەرێم كراو پێشبینی دەكرێت رۆژی یەك شەممەی داهاتوو دەست بە دابەشكردنی بكرێت.

پەیامنێری كوردسات نیوز لە زاری سەرچاوەیەك لە وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێم ئاشكرایكرد، لە لقی هەولێری بانكی ناوەندی، تەواوی موچەی مانگی ئەیلولی موچەخۆرانی هەرێم خراوەتە سەر هەژمارەی وەزارەتی دارایی هەرێم.

پەیامنێری كوردسات نیوز ئاشكراشیكرد، بریارە ئەمڕۆ لیستی دابەشكردنی موچە لە لایەن وەزارەتی دارایی هەرێم بڵاوبكرێتەوە رۆژی یەكەشەممەی داهاتوو دەست بەدابەشكردنی بكرێت.

كۆمپانیای تۆتاڵ ئینێرجیز ئاشكرایكرد، پێویستیان بە نەوتی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستە و رێگریەكانی گەروی هورمزیش تێدەپەڕێنن.

رۆژنامەی فایەنەنشاڵ تایمز لە زاری پاتڕیك پویانێ، بەڕێوەبەری جێبەجێكاری كۆمپانیای تۆتاڵ ئینێرجیز بڵاوی كردەوە، زیاتر لە هەر كاتێك خەون بە وەبەرهێنان لە سەرجەم وڵاتانی ناوچەكەدا دەبینن، بەپێویستبوونیشی بۆ دروستكردنی هێڵی بۆڕیی زیاتر تاوەكو نەوتی خاوی پێ هەناردە بكرێت.

وتیشی، وەك وەبەرهێنەرێك، بڕوایەكی بەهێزی هەیە، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هێشتا كەمترێن تێچووی لە بەرهەمهێنانی نەوتدا هەیە.

ئاماژەی بەوەشدا ئەوان  پێویستیان بەم نەوتەیە، بەڵام لە هەمان كاتدا پێویستیشیان بەوەیە كە رێگریی گەروی هورمز تێپەڕێنین لە رێگەی گەشەپێدانی رێڕەوی جێگرەوە و ئەو كارەش دەكەن.

جەختیشی كردەوە، ئەو پلانەیان لە ئەبو زەبی، عیراق و سوریا جێبەجێ دەكەن، چونكە ئەمە وڵاتانە بە شێكی سەركین لەكارەكانیان.

 

بانکی ناوەندیی عیراق ئاشکرایدەکات، بڕیاری دەستکاری کردنی نرخى ئاڵوگۆڕى دراو وەک رێکارێکی نائاسایی و پێشوەختە بووە بۆ دابینکردنی بودجە و پاراستنی رەوشی دارایی وڵات.

حەیدەر غازی، بەڕێوەبەری راگەیاندنی بانکی ناوەندیی عیراق رایگەیاند، عیراق لەبەرانبەر بارودۆخێکی نائاسایی و سەختدایە بەهۆی داخرانی گەروی هورمز و کەمبوونەوەی هەناردەی نەوت، کە ئەوەش بووەتە هۆی دابەزینی داهاتەکان؛ بۆیە ئەم گۆڕانکارییە لە نرخى ئاڵوگۆڕدا بۆ رێگریکردن بووە لە زیانی گەورەتر بە ئابوریی دەوڵەت.

ئاماژەی بەوەشکرد، بڕیارەکە هاوکار دەبێت لە بووژانەوەی پیشەسازیی ناوخۆیی و بەرهەمی نیشتمانی، بەو پێیەی رێگە لە هەڵکشانی هاوردەکردنی کەلوپەلی دەرەکی دەگرێت و لەمەودوا زیاتر پشت بە بەرهەمی ناوخۆیی دەبەسترێت.

سەبارەت بە جیاوازیی نرخی رەسمی دۆلار و نرخی بازاڕەکان، بەڕێوەبەری راگەیاندنی بانکی ناوەندی جەختی کردەوە، ئەو جیاوازییە بەستراوەتەوە بەو مامەڵە بازرگانییانەی لە دەرەوەی رێکار و یاساکان دەکرێن؛ هاوکات حکومەت کار لەسەر توندکردنەوەی کۆنتڕۆڵی سنورەکان و رێکخستنەوەی هاتنەژوورەوەی کەلوپەل دەکات.

راوێژکاری دارایی سەرۆک وەزیرانی عیراق رایدەگەیەنێت، گۆڕانکاری لە نرخى ئاڵوگۆڕى دراودا بەشێکە لە هەنگاوی پێشوەختە بۆ رووبەڕووبوونەوەی ھەر قەیرانێک و پاراستنی سەقامگیریی ئابوریی و دارایی وڵات، ئاشکراشی دەکات پرۆسەی دابینکردنی پارە بۆ بازرگانیی دەرەکی بەشێوەیەکی بەردەوام و ئاسایی بەڕێوەدەچێت.

مەزهەر محەمەد ساڵح، راوێژکاری دارایی سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند، جێگیریی نرخى دیناری عیراقی بەرانبەر دۆلار و دراوە بیانییەکان، بەشێوەیەکی راستەوخۆ بەستراوەتەوە بە بەردەستبوونی دراوی بیانی و توانای ئابوریی وڵات لە دابینکردنی پێداویستییەکانی بازرگانیی دەرەکی.

ئاماژەی بەوەشکرد، بەهۆی ئاڵۆزی و ئاڵەنگارییە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتییەکان، بەتایبەت لێکەوتەکانی شەڕ و ئاڵۆزییەکانی رەنگە کاربکەنە سەر هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی گەروی هورمزەوە، عیراق پێویستی بە گرتنەبەری رێکاری وشیارانە و پێشوەختە هەیە بۆ پاراستنی داهاتی نەوت و رەوتى هاتنی دراوی بیانی.

راوێژکاری دارایی سەرۆک وەزیرانی عیراق جەختیشیکردەوە، ئەو رێکارانەی گیراونەتەبەر بە مانای بوونی ئاڵۆزی یان کەلەبەر لە ئابوریی عیراقدا نایەن، بەڵکو تەنها وەک خۆئامادەکردن و دروستکردنی پەناگەیەکی ئارامی داراییە بۆ هەر پێشهاتێک کە کاربکاتە سەر داهاتی دەوڵەت و تواناکانی لە دابینکردنی خەرجییە گشتییەکان.

مەزهەر محەمەد ساڵح ئەوەشی خستەڕوو، ئەوەی کە حکومەت لە رێگەی گومرک، باج، و بەردەوامیی پاڵپشتیکردنی بەرهەمە سەرەکییەکانی وەک خۆراک، دەرمان و سوتەمەنی، رێگە نادات بارگرانی بکەوێتە سەر شانی هاووڵاتییان و ئامانج لەم هەنگاوانە پاراستنی ئاستی بژێوی و توانای کڕینی هاووڵاتییانە لە هەر شۆکێکی دەرەکیی بازاڕی نەوت.

سبەینێ موچەی مانگی نۆی فەرمانبەرانی هەرێم خەرجدەکرێت و وردبینی لە لسیتی موچەش کۆتایی هاتووە.

بێستون سەلام، پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، سەرچاوەک لە وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ بۆ کوردسات نیوز ئاشکرایکردووە، وردبینی لە لیستی موچەی مانگی نۆی فەرمانبەرانی هەرێم تەواو بووە و چاوەڕوان دەکرێت سبەینێ تەمویلی موچە بکرێت.

وتیشی، ئەمرۆ بەهۆی کۆتاییهاتنی کاتی دەوامی رەمسی نەتوانرا موچەی فەرمانبەران تەمویل بکرێت، سبەینێ لەگەڵ دەستپێکردنی دەوام رێکارەکانی تەمویلکردنی موچە دەستپێدەکات.

پەیامنێری کوردسات نیوز ئەوەشی خستەڕوو، حکومەتی فیدراڵ موچەی زۆربەی وەزارەتەکانی خۆی دابەشکردووە.

سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش بەرزبونەوەیان تۆمار کرد، نەوتی برێنت  لە  سەرو 100 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.

ئەمڕۆ چوارشەممە، بەهۆی گرژییەکانەوە نرخی نەوت بە ناجێگیری ماوەتەوە و بەراورد بە دوێنی بەرزبوەتەوە؛ لە ئێستادا بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 101 دۆلار و 40 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.

هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش  بە  90 دۆلار و 04 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوەدەکرێت.

دیلان غەفور لەبارەی پڕۆژەیاسای بودجەی ساڵی 2027 دەڵێت: بەردەوامن لە کارکردن و لەو چوارچێوەیەشدا لیژنەی دارایی میوانداریی وەزیری دارایی عیراقی کردووە، بەڵام هێشتا لەسەر بەشەبودجەی هەرێم و شایستە داراییەکانی رێککەوتنی کۆتایی نەکراوە.

بەپێی وتەی ئەو پەرلەمانتارە، ناکۆکییەکانی نێوان هەردوو حکومەتی هەرێم و فیدراڵ لەسەر سێ خاڵی سەرەکی کۆبووەتەوە:

1. هەرێمی کوردستان داوا دەکات پشکی لە بودجەدا بە رێژەی %14.14 بێت بەپێی ئەنجامی دواین سەرژمێریی گشتی.
2. لە بەرانبەریشدا بەغداد پشکی هەرێمی بە %12.7 دیاری کردووە و هۆکارەکەشی بۆ ئاوارەکان، هەڵگرانی ئیقامە و ئەو کەسانە دەگەڕێنێتەوە کە عێراقی نین.
3. بەغداد داواش دەکات هەرێمی کوردستان رۆژانە 400 هەزار بەرمیل نەوت رادەست بکات، بەڵام هەرێم بەم پێشنیازە رازی نییە و جەخت لەسەر رادەستکردنی 250 تا 280 هەزار بەرمیل دەکاتەوە بەپێی رێککەوتنەکانی پێشوو.
4. حکومەتی عیراق داهاتی باج و گومرگ بە "سەرەوەری" (سیادی) دەزانێت و داوای گەڕاندنەوەی بۆ ناوەند دەکات، بە پشتبەستن بە تەفسیرێکی ئەنجومەنی دەوڵەت.
5.  لە بەرانبەردا هەرێمی کوردستان ئەو رایە ڕەت دەکاتەوە و بە داهاتی سەروەریی ئەژمێر ناکات.

نوێنەری گشتیی مامۆستایانی گرێبەست دەڵێت، "وەزیری دارایی عیراق بڕیاریداوە 63 هەزار مامۆستا و فەرمانبەری هەرێمی کوردستان بکرێنە هەمیشەیی".

عەلی رەئوف، نوێنەری گشتی مامۆستایانی گرێبەست لە هەژماری رەسمی خۆی لە فەیسبوک رایگەیاندووە: وەزیری دارایی عیراق بڕیاریدا بە دامەزراندنی 63 هەزار مامۆستا و فەرمانبەری گرێبەستی هەرێمی کوردستان لە بودجەی ساڵی 2027 و لە گرێبەستەوە بکرێن هەمیشەیی.

وەزیری دارایی عیراق کاتی دەستپێکردنی رێکارەکانی ناردنی موچەی مانگی 9ـی هەرێمی بە ئەندامە کوردەکانی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی  نوێنەران وتووە.

بێستون سەلام، پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: فالح ساری، وەزیری دارایی عیراق بە ئەندامە کوردەکانی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی وتووە، رۆژی پێنجشەممە دەست بە رێکارەکانی ناردنی موچەی مانگی 9ـی هەرێم دەکرێت.

ئەمە لەکاتێکدایە کە رۆژی 15 تا 19ـی 9ـی 2026 دەست بە دابەشکردنی موچەی مانگی 8ـی هەرێم کرا و تا ئێستا موچەی مانگی 9 دابەشنەکراوە.