رۆژنامەی (تەلەگراف)ـی بەریتانی لە راپۆرتێکی ورددا ئاشکرای دەکات، کە بافڵ جەلال تاڵەبانی و قوباد جەلال تاڵەبانی، ئەو دوو برایەی لە بەریتانیا گەورە بوون، رۆڵێکی کەم وێنەیان گێڕا لە دوورخستنەوەی هەرێمی کوردستان لە جەنگی نێوان ئەمریکا و ئێران. ڕۆژنامەکە دەڵێت ئەم دوو برایە نەیانهێشت کورد وەک "سەری رم" بۆ هێرشی زەمینی دژی تاران بەکاربهێنرێت.

بەپێی راپۆرتەکەی (تەلەگراف)، تەنها دوو رۆژ دوای دەستپێکردنی جەنگی ئەمریکا دژی ئێران، دۆناڵد ترەمپ پەیوەندییەکی تەلەفۆنیی راستەوخۆی لەگەڵ بافڵ جەلال تاڵەبانی ئەنجام دا. ئەم پەیوەندییە بووە هۆی دروستبوونی دەنگۆی ئەوەی گوایە ئەمریکا دەیەوێت لە رێگەی گرووپە چەکدارە کوردییەکانەوە هێرشی زەمینی بکاتە سەر ئێران، بەڵام بۆچوونی برایانی بافڵ جەلال تاڵەبانی و قوباد تاڵەبانی تەواو جیاواز بوو.

رۆژنامە بەریتانییەکە تیشک دەخاتە سەر پاشخانی ئەم دوو برایە کە وەک پەنابەر لە ناوچەی (کرۆیدۆن)ی بەریتانیا گەورە بوون. ئێستا بافڵ جەلال تاڵەبانی تەمەن (53 ساڵ) سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانی کوردستانە و قوباد تاڵەبانی (48 ساڵ) جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستانە. رۆژنامەی تەلەگراف دەڵێت ئەم دوو برایە بەهۆی پەروەردە ئەوروپییەکەیان دەتوانن بە زمانێک بدوێن کە هەم رۆژئاوا تێیبگات و هەم هاوسەنگی لەگەڵ تاران دا بپارێزن.

دوو کەسایەتیی جیاواز؛ یەک ئامانج

راپۆرتەکە باس لە جیاوازییەکانیان دەکات؛ بافڵ جەلال تاڵەبانی وەک کەسێکی شارەزا لە ستراتیژیی سەربازی و "تیژبین" وەسف کراوە کە حەزی بە رەسمییەت نییە، لە بەرانبەردا قوباد تاڵەبانی وەک کەسێکی "رێکخراو و کارگێڕ" دەردەکەوێت. ئەم دوو ئاڕاستەیە وایکردووە بتوانن لە یەک کاتدا لەگەڵ جیهان و ناوخۆی ناوچەکەدا مامەڵەیەکی ورد بکەن.

کوردستان دەبێت "پرد" بێت نەک مەیدانی شەڕ

لە کاتێکدا میدیای ئەمریکا باسیان لە تێوەگلانی (CIA) دەکرد بۆ پڕچەککردنی کوردانی رۆژهەڵاتى کوردستان، بافڵ جەلال تاڵەبانی لە شاشەی (فۆکس نیوز)ەوە پەیامێکی نارد بۆ ترەمپ و وتی: "کوردستان دەبێت پرد بێت، نەک گۆڕەپانی جەنگ." ئەم پەیامە وەک هەوڵێکی جدی بینرا بۆ رێگریکردن لەوەی هەرێم تووشی کارەساتێکی وێرانکەر بێت.

دیپلۆماسی بۆ کۆنتڕۆڵکردنی چەکدارەکان

(تەلەگراف) ئاماژە بەوەش دەکات، قوباد تاڵەبانی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ (چەناڵ فۆڕ) هۆشداریی دایە گروپە کوردییەکانی ئێران کە "ژیر و ستراتیژی بن" و بێ رەزامەندیی حکومەت هیچ هەنگاوێکی سەربازی نەنێن. ئەم فشارە وایکرد گرووپەکانی وەک (PAK) رایبگەیەنن کە ئاسایشی هەرێمی کوردستان ناخەنە مەترسییەوە.

"کورد بەکرێگیراو نییە"

لە بەشێکی توندی راپۆرتەکەدا، قسەکانی شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، خانمی یەکەمی عیراق هاتووە کە راشکاوانە بە زلهێزەکانی وتووە: "کورد وەک بەکرێگیراو (Guns for hire) تەماشا مەکەن، ئێمە نابینە پارچەی یارییەکانی ئێوە." ئەم هەڵوێستە نیشانەی یەکدەنگیی بنەماڵەی تاڵەبانی بوو بۆ دوورخستنەوەی کورد لە "شەڕی وەکالەت".

ئەنجام: جەنگێک کە هی ئێمە نییە

رۆژنامەی تەلەگراف، باس لەوە دەکات کە ئێستا دەباشان بووەتە ناوەندێکی گرنگ بۆ پاراستنی سەقامگیری. قوباد تاڵەبانی بە کورتی دەڵێت: "ئەمە جەنگی ئێمە نییە، ئێمە ئیدى بەسە چەندین جەنگمان بینیوە." بەم شێوەیە ئەم دوو برایە توانییان هەرێمەکەیان لە ناو ئاگری جەنگی ئەمریکا و ئێران دا بە سەلامەتی رابگرن.

بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی هەرێم لە 48 سەعاتی داهاتوودا، بارانبارین بەردەوام دەبێت و پلەکانی گەرما نزم دەبنەوە.

بەڕێوەبەرایەتی کەشناسی هەرێم بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ نمەباران و بارانی مامناوەند بە پچڕپچڕی لە زۆربەی ناوچەکان بەردەوامی دەبێت بەتایبەت لەناوچە شاخاوییەکان کە هەندێک کات ئەگەری لێزمەبارانی دەبێت.

ئاماژەی بەوەشکرد، کاریگەری نا سەقامگیری کەش بەردەوامی دەبێت بۆ کاتەکانی درەنگانی شەو.

کەشناسی هەرێم ئەوەشی خستەڕوو، سبەینێ ئەگەری بارینی کەمێک نمەباران هەیە لە کاتەکانی بەیانیدا بە تایبەت لە ناوچە شاخاویەکان و ناوچە سنوریەکان . 

ئاشکراشیکرد، پلەکانی گەرما کەمێک نزمتر دەبنەوە بەراورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ وەک لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی

هەولێر 18 پلەی سیلیزی

پیرمام 13 پلەی سیلیزی

سۆران 16 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران 9 پلەی سیلیزی

سلێمانی 15 پلەی سیلیزی

چەمچەماڵ 16پلەی سیلیزی

دهۆک 15 پلەی سیلیزی

زاخۆ 16 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە : 16 پلەی سیلیزی

گەرمیان : 20 پلەی سیلیزی

ماڵپەڕی شەفافییەت داهاتی ئەم هەفتەیەی سلێمانی بڵاوکردەووە، کە زیاتر لە 14 ملیار دینارە.

ماڵپەڕی شەفافییەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان بڵاویکردەووە، لە رۆژی 28ـی3ـی2026 تا 3ـی4ـی2026 داهاتی نانەوتی 14 ملیار و 666 ملیۆن و 997 هەزار دینار بووە.

بەپێی داتاکان، بە بەراورد بە هەفتەی رابردوو زیاتر لە شەش ملیار دینار داهات زیادی کردووە.

ماڵپەڕی شەفافیەت ئاماری مانگی رابردووشی بڵاکردوەتەوە، کە 35 ملیار و 894 ملیۆن دینار بووە.

جێگەی ئاماژەیە، پڕۆژەی شەفافییەت لە داهات و خەرجی، لەسەر راسپاردەی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم دامەزرا، ئێستا رۆژانە لە رێگەی ئەو ماڵپەڕەوە دەتوانیت سەرجەم داهاتە نانەوتییەکانی هەردوو پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارە سەربەخۆکانی راپەڕین و گەرمیان بزانیت.

دەسەڵاتی فڕۆكەوانی مەدەنی عیراق داخستنی ئاسمانی عیراقی تاكو 10ـی نیسان درێژكردەوە و دەڵێت، بە رەچاوكردنی رەوشی ئەمنی و دوایین پێشهاتە ناوچەییەكان ئەو بڕیارەیان داوە.

دەسەڵاتی فڕۆكەوانی مەدەنی عیراق لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە، بە رەچاوكردنی رەوشی ئەمنی و دوایین پێشهاتە ناوچەییەكان، داخستنی ئاسمانی عیراق بۆ ماوەی هەفتەیەكی تر و تاكو 10ـی مانگ درێژكراوەتەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، لە ئەگەری هەر گۆڕانكارییەك كۆمپانیاكانی فڕۆكەوانی و لایەنە پەیوەندیدارەكان ئاگاداردەكرێنەوە.

ئەوەش لەكاتێكدایە، بەهۆی بەردەوامی جەنگی ئێران لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە رۆژی 28ـی شوباتەوە تائێستا ئاسمانی عیراق داخراوە بە رووی گەشتەكانی هاتن و رۆشتن.

باڵیۆزخانەی ئەمریكا هۆشداری دەدات لە ئەگەری هێرشی گروپە چەكدارەكان و داوا لە هاوڵاتیانی خۆی دەكات، دەستبەجێ عیراق بەجێ بهێڵن.

باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغدا لە راگەیەندراوێكی بەپەلەدا، هۆشداری داوە لە ئەگەری ئەنجامدانی هێرشی گرووپە چەكدارەكان لە ناوەڕاستی بەغداد لە ماوەی 48 سەعاتی داهاتووداو دەڵێت، هێرشەكە بۆ سەر بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا دەبێت.

باڵیۆزخانەكە جەختی لەوە كردووەتەوە كە ئەو گرووپانە پێشتر هێرشی بەرفراوانیان دژی هاووڵاتییان و دامەزراوەكانی ئەمریكا لە سەرتاسەری عیراق و هەرێمی كوردستان ئەنجامداوە و حكومەتی عیراق نەیتوانیوە رێگری لەو هێرشانە بكات.

بەپێی هۆشدارییەكە، ئامانجەكان بریتین لە كۆمپانیاكان، زانكۆكان، فڕۆكەخانەكان، هۆتێلەكان و ژێرخانی وزە، ئاماژەی بەوەش كردووە هەندێك لەو گرووپانە پەیوەندییان بە حكومەتەوە هەیە.

داواش لە هاووڵاتییانی ئەمریكی كردووە بەهیچ شێوەیەك سەردانی عیراق نەكەن و ئەوانەی لەوێن، دەستبەجێ خاكی عیراق بەجێبهێڵن و سەردانی باڵیۆزخانە یان كونسوڵخانەكان نەكەن.

وەزارەتی نەوتی عیراق رایدەگەیەنێت: بۆ پشتیوانی ئابوری نیشتمانی و دابینکردنی داهاتی تر بۆ خەزێنەی دەوڵەت، پرۆسەی هەناردەکردنی نەوتی رەش بە تانکەر لە رێگەی خاکی سوریاوە دەستیپێکرد.

وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، لە پێناو پاڵپشتیکردنی ئابوری نیشتمانی و دابینکردنی داهاتی زیاتر بۆ خەزێنەی دەوڵەت، پڕۆسەی هەناردەکردنی نەوتی رەشی لە رێگەی تانکەرەوە بۆ وڵاتی سووریای دراوسێ دەستپێکردووە.

نووسینگەی راگەیاندن و پەیوەندییەکانی وەزارەتەکە ئاماژەی بەوەکردووە، هەماهەنگییەکی تەواو لەگەڵ لایەنی سوری هەیە بۆ دەستەبەرکردنی گەیشتنی بڕە نەوتە هەناردەکراوەکە لە ناو خاکی سوریاوە تا دەگاتە دەروازەکانی هەناردەکردن. جەختیشی کردەوە کە پڕۆسەکە بە شێوەیەکی هەڵکشاو دەبێت و بڕی هەناردەکراو لە داهاتوودا زیاد دەکرێت.

وەزارەتی پەروەردەی ئێران رایگەیاند، لە سەرەتای هێرشەكان 292 خوێندكار كوژراون، زیاتر لە 190 خوێندكاریش برینداربوون.

وەزارەتی پەروەردەی ئێران ئامارێكی سەبارەت بە زیانی ناوەندەكانی پەروەردەی ئەو وڵاتە بڵاوكردەوە و رایگەیاند، لەسەرەتای هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆسەر ئێران تائێستا 292 خوێندكار كوژراون، 196 خوێندكاری تریش برینداربوون، هەروەها 56 مامۆستا و كارمەندی پەروەردەیی كوژراون، 23 پەروەردەكاریش بریندار بوون.

سەبارەت بە زیانی ناوەندەكانیش رایگەیاندوە، 763 ناوەندی پەروەردەیی و 51 فەرمانگە و 32 هۆڵی وەرزشی و 15 ناوەندی رۆژشنبیری و حەوت كەمپی خوێندكاران زیانیان بەركەوتووە.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، لە زنجیرە لێدوانێکی نوێدا دەربارەی پەرەسەندنە سەربازییەکانی دژ بە ئێران، ڕایگەیاند کە هێرشەکانیان زیانی کوشندەیان بە ژێرخانی ئابووریی تاران گەیاندووە و ئاشکرای کرد: "70٪ـی توانای بەرهەمهێنانی پۆڵای ئێرانمان لەناوبردووە."

ناتانیاهۆ جەختی لەوەکردەوە، سوپای ئیسرائیل بەردەوام دەبێت لە بە ئامانجگرتنی گەورە لێپرسراوانی ئێران و بۆردومانکردنی پرد و ژێرخانە ستراتیژییەکانی ئەو وڵاتە.

ئەوەشی خستەڕوو، وڵاتەکەی لە هەماهەنگییەکی بەردەوام و توندوتۆڵدایە لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، بۆ تێکشکاندنی یەکجاریی ئێران.

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل راشیگەیاند، ئێران لە ئێستادا لە هەموو کاتێک لاوازتر بووە و ئیسرائیلیش لە هەموو کاتێک بەهێزترە."

ئەم لێدوانانەی ناتانیاهۆ لە کاتێکدایە کە پێنج هەفتەیە جەنگێکی سەخت لە ناوچەکەدا هەڵگیرساوە و فشارە نێودەوڵەتییەکان بۆ راگرتنی خوێنڕشتن و پاراستنی ئاسایشی وزە لە گەرووی هورمز بەردەوامییان هەیە.

بۆ 35ـەمین رۆژ جەنگی دژی ئێران بەردەوامە و ئەمریكا بە ئیسرائیلی راگەیاندووە، دانووستانەكانیان لەگەڵ ئێران گەیشتووەتە بنبەست.

ماڵپەڕی " ئیسرائیل هیوم ئاشكرایكردووە، ئەمریكا بە ئیسرائیلی راگەیاندووە كە دانووستانەكانیان لەگەڵ ئێران گەیشتووەتە بنبەست و لەئێستاشدا، هەردوو وڵات ئامادەكاریی دەكەن بۆ فراوانكردنی هێرشەكانیان بۆ سەر ئێران.

 هەر ئەمرۆ چەند پێگەیەكی سوپای پاسدارانی لەنزیك فڕۆكەخانەی مەشهەد و چەند ناوچەیەكی تارانی پایتەخت بۆردومان كران بۆردومانكران

لەبەرانبەریشدا، ئێران و گروپە چەكدارەكانی نزیك لەو وڵاتە بە دیاریكراوی حزبوڵا هێرشەكانیان بۆ سەر ئیسرائیل و بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا لە ناوچەكە چڕكردووەتەوە،

لە  نویسَترین پێشهاتیشدا لەوبارەیەوە، حزبولای لوبنان رایگەیاند، 10 موشەكیان ئاراستەی باكوری ئیسرائیل كردوە

 بارەگای خاتەمولئەنبیاش رایگەیاند، فڕۆكەیەكی سەربازی جۆری ئێف-35 لە ناوەراستی ئێران خراوەتەخوارەوە.