عیراق
12 ساڵ بەسەر تاوانی سپایكەردا تێپەڕ دەبێت، ئەو تاوانەی زیاتر لە هەزار و 700 گەنجی عیراقی بە دەستی تیرۆرستانی داعش كوژران.
رۆژی 12ـی حوزەیرانی ساڵی 2014 تیرۆرستانی داعش هێرشیانكردەسەر بنكەی سەربازیی سپایكەر لە شاری تكریتی ناوەندی پارێزگای سەڵاحەدین، كە بنكەیەكی ئاسمانیی گرنگی عیراقە و لەو كاتەدا نزیكەی چوار هەزار خوێندكاری سەربازیی تێدا بوو، كە بەشێكیان بۆ پاراستنی ناوچەكە لەتیرۆستانی داعش نێردرابوونە بنکەکە.
گروپی تیرۆرستی داعش لە ساڵی 2014دا و لەڕێگەی سوریاوە هاتە ناو خاكی عیراق و سەرەتا شاری موسڵی داگیركرد، دواتر بەرەو شارەكانی دیکە رۆیشت.
بەپێی وتەی رزگاربووانی كۆمەڵكوژییەكە بەر لە گەیشتنی داعش بە تكریت و بنكەی سپایكەر، فەرماندە سەربازییەكان بەو خوێندكارانەیان راگەیاندووە، بە جلوبەرگی مەدەنی و بەبێ چەك بچنە دەرەوەی سەربازگەكە، بەڵام ئەوە بەشێك بووە لەو تەڵەیەی بۆیان دانراوە و كاتێك لە بنكەكە چوونەتە دەرەوە لەلایەن تیرۆرستان و بەشێك لەخەڵكی ناوچەكەوە گەمارۆدراون و دەستگیركراون.
لەو روداوەدا زیاتر لە هەزار و 700 هەزار سەرباز و خوێندكاری سەربازی لەسەر بنەمای مەزهەب جیاكرابوونەوە لەلایەن تیرۆرستانی داعشەوە بە بارهەڵگر گواسترانەوە بەرەو دەشتیاییەكانی تكریت و كەنارەكانی روباری دیجلە، كە بەشێكیان بەهۆی پاڵەپەستۆی ناو بارهەڵگرەكە گیانیانلەدەستدا ئەوانی تریش بە گولـلـەی راستەوخۆ كوژران و تەرمەكانیان خرایە ناو روباری دیجلەوە.
جگە لەوەش تیرۆرستانی داعش بە دەیان ژن و پیاو و خوێندكاریان بردە گۆڕەپانی روداوەكان و ناچاریانكردن بینەری روداوەكە بن.
ساڵی 2015 و دوای رزگاركردنی شاری تكریت، راستەوخۆ دەستكرا بە گەڕان بەدوای تەرمەكان، كە بەشێكیان ئاو بردبوونی و بەشێكیشیان دۆزراونەتەوە.
بەپێی وتەی موعین كازمی سەرۆكی لیژنەی یادی شەهیدانی سپایكەر، تائێستا هەزار و 250 روفاتی ئەو تاوانە رادەستی كەسوكاریان كراونەتەوە، هاوكات زیاتر لە 150 تۆمەتباری پەیوەندیدار بەو تاوانە دەستگیركراون و 72یان سزای لەسێدارەدانیان بەسەردا سەپێنراوە.
ئێستاش دوای 12 ساڵ لەو روداوە قێزەونە، كەسوكاری قوربانییەكان ساڵانە بۆ یادكردنەوە دەچنە شوێنی روداوەكە و داواش دەكەن، رێگە نەدەن خوێنی رۆڵەكانیان بەفیڕۆ بڕوات.
نزار ئامێدی: کۆمەڵکوژی سپایکەر بە شاهیدییەکی زیندوو لەسەر دڕندەیی تیرۆر و تاوانە قێزەونەکانی دژی گەلی عیراق دەمێنێتەوە.
نزار ئامێدی، سەرۆک کۆماری عیراق، لە ساڵیادی تاوانی "سپایکەر"دا پەیامێکی بڵاوکردەوە و تێیدا رایگەیاند، ئەو کارەساتە بە شاهیدییەکی زیندوو لەسەر دڕندەیی تیرۆر و تاوانە قێزەونەکانی دژی گەلی عیراق دەمێنێتەوە.
سەرۆک کۆماری عیراق بە ئازارێکی قووڵەوە یادی قوربانیانی ئەو کارەساتەی کردەوە کە بە ناحەق لەسەر دەستی گروپی تیرۆریستی داعش شەهید کران.
جەختی لەوەش کردەوە، ئەم یادە خەمناکە دەبێتە پاڵنەرێکی بەهێز بۆ پتەوکردنی یەکڕیزی نیشتمانی و پاراستنی خاکی عیراق لە هەر مەترسی و هەڕەشەیەک.
هاوکات، نزار ئامێدی ستایشی خۆڕاگری و قوربانیانی گەلی عیراقی کرد کە هۆکاری شکستپێهێنانی تەواوی پلانە تیرۆریستییەکان بوون، ئاماژەی بە رۆڵی مێژوویی فەتوای "جیهادی کیفائی" مەرجەعیەتی باڵای ئایینی کرد کە وەک وەرچەرخانێکی یەکلاکەرەوە، هێزی گەلی بۆ بەرگریکردن لە نیشتمان و پیرۆزییەکان رێکخست و تەلاحومی نیشتمانی بەهێزتر کرد.
د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری پێشووی عیراق، لە میانی بەشداریی لە "کۆڕبەندی جیهانیی حوکمرانیی مافەکانی مرۆڤ 2026" لە پەکینی پایتەختی چین، وتارێکی پێشکەش کرد و تێیدا جەختی لەسەر پەیوەندی بەهێزی نێوان گەشەپێدان، مافەکانی مرۆڤ کردەوە، هاوکات داوای هاوسەنگی زیاتری لە سیستمی نێودەوڵەتیدا کرد و پشتگیری خۆی بۆ گەلی فەلەستین دووپاتکردەوە.
لە کۆڕبەندەکەدا، کە بەبۆنەی 40ەمین ساڵیادی راگەیاندنی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ "مافی گەشەپێدان" رێکخرابوو، د. لەتیف رەشید ئاماژەی بەوە کرد کە پێویستە گەشەپێدان بەپێی کاریگەرییە راستەوخۆکانی لەسەر ژیانی هاووڵاتیان بپێورێت، نەک تەنها لە رێگەی ئامارە وشکەکانەوە.
سەرۆک کۆماری پێشووی عیراق وەک شارەزایەک لە بواری سەرچاوەکانی ئاو، روونی کردەوە کە دابینکردنی ئاوی خاوێن، تەندروستی، پەروەردە و دەرفەتی ئابووری، بنەما سەرەکییەکانی گەشەپێدانی راستەقینەن و کەرامەتی مرۆڤ بەستراوەتەوە بە دابینکردنی ئەم خزمەتگوزارییە سەرەتاییانەوە.
د. لەتیف رەشید ئاوڕی لە مێژووی هاوچەرخی عیراق دایەوە و تیشکی خستەسەر ئەو ئاستەنگە گەورانەی کە وڵاتەکە بەدەستیانەوە ناڵاندوویەتی، وەک: شەڕ، دیکتاتۆرییەت، گەمارۆ ئابوورییەکان، تیرۆر، گۆڕانی کەشوهەوا و کەمیی ئاو.
دکتۆر لەتیف رەشید وەک نموونەیەکی سەرکەوتوو، باسی لە پرۆسەی بووژاندنەوەی زۆنگاوەکانی باشوری عیراق کرد کە لەسەردەمی رژێمی پێشوودا بە ئەنقەست وشککرابوون، و ڕایگەیاند کە ئێستا زۆنگاوەکان بوونەتەوە بە هێمای بووژانەوە و گەڕانەوەی ژیان و کولتوور بۆ دانیشتووانەکەی.
هاوکات جەختیشی لەسەر ئاوەدانکردنەوەی کەرتی تەندروستی عیراق کردەوە و رایگەیاند: هیچ گەشەپێدانێکی راستەقینە لە کۆمەڵگەیەکدا بەدی نایەت کە نەتوانێت تەندروستی هاووڵاتیانی بپارێزێت.
د. لەتیف رەشید چوار خاڵی سەرەکی وەک پێشینەی کارەکانی کۆڕبەندەکە دیاری کرد، وەک بەهێزکردنی مافی گەشەپێدان وەک بەردی بناغەی سیستمی مافەکانی مرۆڤ لە جیهاندا، هەروەها دەستەبەرکردنی دادپەروەری کەشوهەوا لە کاتی گواستنەوە بەرەو ئابووری سەوز، هاوکات بەشداریکردنی دادپەروەرانە لە حوکمڕانیی ژیریی دەستکرددا (AI) ، لەگەڵ وەبەرهێنان لە توانای گەنجاندا وەک بزوێنەری سەرەکی پێشکەوتن.
بەشێکی گرنگی وتارەکەی سەرۆک کۆماری پێشوو تەرخانکرابوو بۆ پرسی فەلەستین و ئەوەی خستەڕوو، گفتوگۆکانی مافی مرۆڤ ناتوانن چاو لەو ستەمە بپۆشن کە دەیان ساڵە لە گەلی فەلەستین بەگشتی و کەرتی غەززە بەتایبەتی دەکرێت.
سەبارەت بە رەوشی مرۆیی غەززە ئاماژەی بەوەکرد، منداڵانی غەززە مافی خوێندن و ژیانێکی ئارامیان هەیە، پزیشکەکانیش مافی ئەوەیان هەیە لە نەخۆشخانەی شیاودا کار بکەن، و گەلەکەشی مافی ئاو، خۆراک و کەرامەتی هەیە.
له کۆتایی وتارەکەیدا، د. لەتیف رەشید ستایشی رۆڵی کۆماری گەلی چینی کرد لە پەرەپێدانی پڕۆژەکانی ژێرخان و وزە لە عیراقدا، داواشی کرد سیستمی نێودەوڵەتی بەرەو هاوسەنگی و دادپەروەری زیاتر بڕوات، بە شێوەیەک کە مافی گەشەپێدان وەک مافێکی گشتگیر بۆ هەمووان تەماشا بکرێت، نەک وەک ئیمتیازاتێک کە تەنها چەند وڵاتێکی کەم لێی سوودمەند بن.
بۆ تاوتێکردنی رەوشی ناوخۆ و ناوچەکە و رێگری لە بەکارهێنانی خاکی وڵات بۆ هێرشکردنە سەر وڵاتانی دراوسێ، چوار سەرۆکایەتییەکەی عیراق لە بەغداد کۆبوونەوە.
ئەمڕۆ چوارشەممە، نزار ئامێدی سەرۆک کۆماری عیراق لە کۆشکی بەغداد میوانداری کۆبوونەوەی سەرۆکایەتییەکانی عیراقی کرد، ئامادەبوونی سەرۆک وەزیران، سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران و سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەری، لە کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی رەوشی ناوخۆ و ناوچەکە کرا.
هەر لە کۆبوونەوەکەدا بڕیاردرا پەلە بکرێت لە تەواوکردنی کابینەی وزاری بە مەبەستی باشکردنی بژێوی هاووڵاتیان. لە رووی ئەمنییەوە، جەخت لەسەر هێشتنەوەی چەک تەنها لەدەستی دەوڵەتدا کرایەوە و ستایشی ئەو لایەنانە کرا کە لە حەشدی شەعبی جیابوونەتەوە، ئاماژە بەوەشکرا، بڕیاری سەربازی تەنها لەژێر دەسەڵاتی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکاندایە.
سەبارەت بە ئابوری، داوای هەمەجۆرکردنی سەرچاوەکانی داهات و گەشەپێدانی کەرتی پیشەسازی و کشتوکاڵ کرا بۆ ئەوەی تەنها پشت بە نەوت نەبەسرێت.
لەسەر ئاستی هەرێمیش، سەرۆکایەتییەکان داوای راگرتنی دەستبەجێی شەڕیان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کرد و بە توندی بەکارهێنانی خاکی عیراقیان بۆ هێرشکردنە سەر وڵاتانی دراوسێ رەتکردەوە.
وتەبێژی سەرۆک وەزیران، حەیدەر عەبودی، ئەمڕۆ چوارشەممە، جەختی کردەوە کە سەردانی داهاتووی سەرۆک وەزیران بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، چەندین دۆسیە و دەستپێشخەریی گرنگ لەخۆدەگرێت.
حەیدەر عەبودی، وتەبێژی سەرۆک وەزیران، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا کە لە ئەنجومەنی وەزیران سازی کرد، رایگەیاند: حکومەت لەسەر بنەمای رێنماییەکانی سەرۆک وەزیران، عەلی زەیدی، بڕیاریداوە بودجەی پڕۆژە و بەرنامەکان بە هەماهەنگی لەگەڵ بانکی نێودەوڵەتی و لیژنەی دارایی پەرلەمان پەسەند بکات، ئەمەش بۆ گواستنەوەی قۆناغ بە قۆناغ بەرەو بەهێزکردنی چاکسازییە ئابوورییەکان.
وتیشی: سەرۆک وەزیران سەرپەرشتی پڕۆژەی (سندووقی گەشەپێدان) دەکات لە رێگەی بەشداریی نێودەوڵەتیی کاراوە، خاڵی دەستپێکی پڕۆژەکە بە 100 ملیار دۆلار دەبێت و پێدەچێت بگاتە 250 ملیار دۆلار.
ئاماژەی بەوەش کرد کە: سندوقی گەشەپێدان دەفرێکی وەبەرهێنانە و بە بەشداریی نێودەوڵەتیی دۆستانی عیراق بەڕێوەدەچێت، ئەم بەشدارییەش پێداویستییەکانی گەشەپێدان دابین دەکات.
عەبوودی رونیکردەوە: حکومەت پشت بە بودجەی پڕۆژە و بەرنامەکان دەبەستێت، سەرۆک وەزیرانیش تێبینی و سەرنجی لەسەر شێوازی ئێستای بودجە هەیە و پێیوایە لەئاستی پێویستدا نییە، بۆیە پێیوایە بودجەی بەرنامەکان بۆ ئەم قۆناغە باشترینە.
لە کۆتاییدا ئاماژەی بەوە کرد کە: سەردانی داهاتووی سەرۆک وەزیران بۆ ئەمریکا، دۆسیە و دەستپێشخەریی زۆر گرنگ لەخۆدەگرێت.
بەپێی پێشبینیەكانی دەستەی كەشناسی عیراق، لە چەند رۆژی داهاتوودا شەپۆلێكی بەهێزی گەرما روو دەكاتە هەرێمی كوردستان و پارێزگاكانی تری عیراق.
دەستەی كەشناسی عیراق بڵاویكردەوە، لەچەند رۆژی داهاتودا گۆڕانكاری لە پلەكانی گەرمادا رودەدات، سەرەتا بە دابەزینێكی رێژەیی دەستپێدەكات و پاشان پلە بەپلە لە زۆربەی ناوچەكانی وڵات پلەکانی گەرما بەرزدەبنەوە.
بەپێی راگەیەنراوەكەی دەستەی كەشناسی، پێشبینییەكانی بۆ رۆژانی كۆتایی هەفتە و سەرەتای هەفتەی داهاتوو، لە هەرێمی كوردستان و پارێزگاكانی ناوەڕاستی عیراق ئاسمان ساماڵ دەبێت، بەڵام پلەكانی گەرما بە رێژەیەكی بەرچاو روو لە بەرزبوونەوە دەكەن بە تایبەتیش لە پارێزگاكانی باشور پلەكانی گەرما زۆر زیاتر بەرزدەبنەوە.
عەلی فالح زەیدی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی عیراق، لە دەیەمین ساڵیادی داگیرکردنی شاری موسڵ لەلایەن رێخراوی تیرۆرستی داعشەوە راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ئەو رۆژەی بە یەکێک لە پڕئازارترین وێستگەکانی مێژوی هاوچەرخی عیراق ناو بردوە.
عەلی زەیدی ئاماژەی بەوەکردوە، ئەو رۆژە پڕۆژەیەکی تاریک و تاوانکاری یەکڕیزی و سەروەریی وڵاتی کردبووە ئامانج.
زەیدی ئاماژەی بەوە کردوە، کە چۆن گەلی عیراق بە هەموو پێکهاتەکانییەوە، بە قارەمانێتی سوپا، دەزگا ئەمنییەکان، پێشمەرگە و حەشدی شەعبی ، داستانێکی نەمری نیشتمانییان تۆمارکرد و توانییان خاکەکەمان لە تیرۆر پاک بکەنەوە.
سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران بەڵێنی نوێکردەوە دەدات بۆ بەردەوامبوونی حکومەتەکەی لەسەر پاراستنی ئەو سەرکەوتنە گەورەیەی بە خوێنی شەهیدان بەدیهاتووە و جەختی لەسەر چەسپاندنی ئاسایش، هێشتنەوەی چەک لە دەستی دەوڵەت و درێژەدان بە کاروانی چاکسازی و ئاوەدانکردنەوەی گشتگیر کردەوە
لە پێنج مانگی رابردوودا داهاتی گومرگی عیراق ترلیۆنێك و 500 ملیار دیناری تێپەڕاندووە و بەرێژەی 80% زیادیكردووە.
سامر قاسم داود بەڕێوەبەری دەستەی گشتیی گومرگی عیراق بە رۆژنامەی سەباحی راگەیاندووە، لە پێنج مانگی رابردوودا داهاتیان گەیشتووەتە زیاتر لە یەك ترلیۆن و 500 ملیار دینار، كە 80% بەراورد بە هەمان ماوەی ساڵی رابردوو زیادیكردووە.
وتیشی، ئامادەكاری دەكەن بۆ دەستپێكردنی كۆتا قۆناغی جێبەجێكردنی پرۆژەی یەك پەنجەرە، لە سەرەتای مانگی تەممووزی داهاتوودا.
بە وتەی بەڕێوەبەری دەستی گشتی گومرگی عیراق، لە رێی سەكۆی ئەلیكترۆنی یەكگرتوو كار دەكەن بۆ خێراكردنی پێناسی گومرگیی و رێگریكردن لە ساختەكاری و گەندەڵی و كەمكردنەوەی رۆتین.
پێشبینی دەكرێت لە ماوەی دوو رۆژی داهاتوودا هەشت پارێزگای عیراق پلەكانی گەرما بەرزببنەوە و بگەنە 50 پلە.
دەستەی كەشناسی عیراق لە راگەیەندراوێكدا بڵاویكردەوە، لە دوو رۆژی داهاتوودا پلەكانی گەرما زیاتر بەرز دەبنەوە و لە هەشت پارێزگای عیراق پلەكانی گەرما دەگەنە 50 پلە، بەڵام لە رۆژی هەینییەوە پلەكانی گەرما لە چەند ناوچەیەكی عیراق كەمێك دادەبەزن.
ئاماژەی بەوەشكردووە، بۆ رۆژی شەممە جارێكی تر پلەكانی گەرما لە ناوەڕاست و باكور ماناوەند دەبێت و لە ناوچەكانی تر روو لە بەرزبوونەوە دەكات.
فەریق دکتۆر عودەی سەمیر، بەڕێوەبەری گشتیی هاتوچۆی عیراق رایگەیاند، لە پێناو کەمکردنەوەی روداوەکان و بەکارهێنانی توانای خۆیی، هێڵکاریی شەقامەکان و دیاریکردنی "خاڵە رەشەکان" ئەنجامدراون، هەروەها لە ئێستادا راپەڕاندنی مامەڵەی هاووڵاتییان لە نیو سەعات تێپەڕ ناکات.
بەڕێوەبەری هاتوچۆ هۆشداریی دا کە ژمارەی ئۆتۆمبێلەکان لە هەندێک ناوچەدا 300% لە توانای رێگاوبانەکان زیاترە.
ئاشکرایکرد لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا زیاتر لە 45 هەزار سەرپێچی هاتوچۆ و 157 حاڵەتی شۆفێریکردن لەژێر کاریگەریی کحولدا تۆمارکراون.
ئاماژەی بەوەشدا کە بەکارهێنانی مۆبایل لە کاتی لێخوڕیندا کەمبووەتەوە، بەڵام "خێرا لێخوڕینی زۆر" هێشتا هۆکاری سەرەکیی روداوەکانە.
عەلی زەیدی فشار دەخاتە سەر گروپە چەكدارەكانی عیراق بۆ رێگریكردن لە تێوەگلانیان لە گرژییەكانی نێوان ئێران و ئیسرائیل.
سەرچاوەیەك لە حكومەتی عیراق رایگەیاند، عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق، لەگەڵ تیمی تایبەتی خۆیدا، جووڵەیەكی چڕوپڕی دەستپێكردووە بە ئامانجی رێگریكردن لە گروپە چەكدارەكانی عیراق لە تێوەگلان لە گرژییە سەربازییەكانی ئەم دواییەی نێوان ئێران و ئیسرائیل.
سەرچاوەكە ئاماژەی بەوەشكردووە، پەیوەندی و فشارەكانی حكومەت لە ئێوارەی دوێنێوە دەستیان پێكردووە و تا ئێستاش بەردەوامن، وتیشی ئەو فشارانە ئاراستەی سەركردەكانی گروپە چەكدارە سەرەكییەكان كراون، هەموو ئەو گروپانەش دەگرێتەوە كە لەژێر ناوی جیاوازدا كار دەكەن.
ئەو سەرچاوەیە راشیگەیاند، سەرۆك وەزیران لە پەیوەندییەكانیدا بۆ ئەو گروپانە جەختی لەوە كردووەتەوە، پێویستە هیچ جووڵەیەكی سەربازی یان ئەمنی نەكرێت كە عیراق بكاتە ناو بازنەی ململانێ هەرێمییەكان.
سەرچاوەكان ئاماژەیان بەوەشكردووە، فشارەكانی حكومەت گەیشتوونەتە ئاستی هەڕەشەكردن بە گرتنەبەری رێكاری یاسایی و ئەمنی توند بەرامبەر بە هەر لایەنێكی چەكدار كە دەست بداتە ئەنجامدانی ئۆپراسیۆن یان جوڵەیەك كە ببێتە هۆی فراوانبوونی مەودای جەنگەكە یان بەكارهێنانی خاكی عیراق لە ململانێكاندا.
كەتیبەكانی حزبوڵای عیراق ئەركی عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی نوێی عیراق بۆ كۆكردنەوەی چەك لەدەستی دەوڵەت سەخت دەكەن چونكە ئامادەنین چەكەكانیان رادەست بكەن.
كەتیبەكانی حزبوڵای عیراق پێداگری لەسەر هێشتنەوەی چەكەكانی دەكات و هەر جۆرە گفتوگۆیەك لەمبارەیەوە ڕەتدەكاتەوە ئەم هەڵوێستە پرسیار و گومانی زۆری لەسەر توانای حكومەتەكەی عەلی زەیدی دروستكردووە؛ بەتایبەت لەم كاتەدا كە واشنتۆن فشارەكانی بۆ سەر بەغداد چڕكردووەتەوە بۆ كۆنترۆڵكردنی چەكی ئەو گرووپانەی كە ئەمریكا وەك ڕێكخراوی تیرۆریستی پۆلێنیان دەكات.
عەلی زەیدی، كە لە ناوەڕاستی مانگی ئایارەوە پۆستەكەی وەرگرتووە، بەڵێنی داوە چەك تەنها لە دەستی دەوڵەتدا بێت، بەڵام ئەم دۆسیەیە دوای گۆڕانكارییە هەرێمییەكانی جەنگی غەززە و جەنگی ئێران، هەستیارییەكی زیاتری بەخۆوە بینیوە.
لهێب هیگڵ، گەورە شیكەرەوەی كاروباری عیراق لە گرووپی قەیرانی نێودەوڵەتیی، ئاماژەی بەوەكرد عەلی زەیدی رووبەروی كۆمەڵێك قەیران دەبێتەوە، چونكە عیراق بوەتە شوێنی یەكلایی كردنەوەی ململانێكانی ئەمریكا و ئێران و بەو هۆیەشەوە دەوڵەت ناتوانێت كۆنترۆڵی تەواوی هێزەكان بكات.
شیكەرەوەكانیش پێیانوایە، رۆڵی زەیدی لە نێوان كەسایەتییەكی راگوزەر یان كەسێك كەبتوانێت دەسەلاتەكانی وەك سەرۆك وەزیران بسەپێنێَت پەیوەستە بە قۆستنەوەە ئەو دەرفەتەی كە هاتوەتەبەردەستی و بەهۆیەوە ئەو پۆستە باڵایەی وەرگرتوە .
چەند بژاردە و سیناریۆیەك لەبەردەم حكومەتی عیراقدا بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ گروپە چەكدارەكان كە هەر یەكەیان لێكەوتەی خۆیان هەیە، لەوانە، رووبەڕووبوونەوەی توند بۆ بەدەستهێنانی رەزامەندی ئەمریكا و گێڕانەوەی شكۆی دەوڵەت، بەڵام مەترسی هەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆیی و ناسەقامگیری ئەمنی لێدەكەوێتەوە.
چاوپۆشین لە گروپە چەكدارەكان و پاراستنی ئارامی كاتی و دووركەوتنەوە لە جەنگی ناوخۆیی، بەڵام رووبەڕوبوونەوەی سزای ئابووری توندی ئەمریكای لێدەكەوێتەوە.
یان تێكەڵكردنی قۆناغ بە قۆناغ ئەو گروپە چەكدارانە و تێكەڵكردنیان بە دامودەزگاكانی دەوڵەت ، بەڵام ئەم پڕۆسەیە زۆر ئاڵۆزە و ر پیچدەچێت گرووپە ئایدۆلۆژییەكان یان واشنتۆن پێی رازی نەبن.
د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری پێشووی عیراق، لەسەر بانگهێشتی رەسمی چین، سەردانی ئەو وڵاتەی کردووە و بەراوردێکی قووڵی نێوان میراتی دەریاچەی 'وێست لەیک' و رووبارەکانی دیجلە و فورات دەکات و جەخت لەوە دەکاتەوە، سەرچاوە ئاوییەکان تەنها بۆ ژیان نین، بەڵکو هێمایەکی نەمرن بۆ ناسنامەی نەتەوەیی.
د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری پێشووی عیراق لە درێژەی سەردانەکەیدا بۆ وڵاتی چین، رایگەیاند: سەردانیکردنی مۆزەخانەی نیشتمانیی ئاوریشم لە شاری هانگژۆ، بەهۆی پەیوەندییە مێژووییە قووڵەکانی عیراق و رێگەی ئاوریشم، واتایەکی تایبەتی هەبوو.
د. لەتیف رەشید باسی لە سەردانەکەی بۆ شاری هانگژۆ کرد و ئاماژەی بەوەدا، مێژووی عیراق بۆ چەندین سەدە بە رێگەی دێرینی ئاوریشمەوە گرێدراوە و خاکی میزۆپۆتامیا لە مێژوودا وەک پردێک لەنێوان رۆژهەڵات و رۆژئاوادا رۆڵی گێڕاوە، بەغدادیش وەک ناوەندێکی جیهانی بۆ بازرگانی، زانست و ئاڵوگۆڕی کولتووری گەشەی کردووە.
سەرۆک کۆماری پێشووی عێراق، سەردانەکەی بۆ دەریاچەی وێست لەیکی بە بەشێکی دانەبڕاوی گەشتەکە ناوبرد و وتی: ئەو دەریاچەیە کە وەک میراتێکی جیهانی لەلایەن یونسکۆوە ناسێنراوە، بۆ سەدان ساڵە سەرچاوەی ئیلهام بووە بۆ شاعیران و زانایان.
لە پەراوێزی ئەو سەردانەدا، د. لەتیف ڕەشید جەختی لە گرنگیی پاراستنی سەرچاوە ئاوییەکان کردەوە و وتی: ئەمڕۆ لێرە گرنگیی سەرچاوە ئاوییەکانم بۆ گەلان بیرکەوتەوە، نەک تەنها وەک سەرچاوەی ژیان، بەڵکو وەک هێمایەکی نەمر بۆ کولتوور و ناسنامە. ڕێک بەو شێوەیەی وێست لەیک پێگەیەکی گرنگی لە میراتی چیندا هەیە، دیجلە و فوراتیش بەشێکی دانەبڕاون لە مێژوو و شارستانییەتی عیراق.
لە کۆتایی پەیامەکەیدا، د. لەتیف رەشید بە پەرۆشییەوە چاوەڕوانیی خۆی بۆ بەشداریکردن لە 'کۆڕبەندی حوکمڕانیی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ' لە پەکین لە رۆژی 11 و 12ی حوزەیران دەربڕی و ئاماژەی بەوە کرد کە بە هیوای ئەنجامدانی گفتوگۆی بەرهەمدار و ئاڵوگۆڕی بیروڕان لەو کۆڕبەندەدا.
وەزارەتی كارەبای عیراق ئاشکرایکرد، سیستمی كارەبای وڵات لە قەیراندا و پێویستیان بە 62 هەزار مێگاواتە، بەڵام تەنیا 20 هەزار مێگاوات كارەبا بەرهەمدەهێنن.
عەلی سەعدی وەهێب وەزیری كارەبای عیراق هەڵمەتێكی راگەیاند بۆ لابردنی سەرپێچیەكانی تۆڕی كارەبای نیشتمانی لە بەغدادی پایتەخت و سەرجەم پارێزگاكان.
وتیشی، سیستمی كارەبای عیراق لە قەیرانێكی قورسدایە و پێویسیان بە 62 هەزار مێگاوات كارەبا هەیە و لە ئێستادا تەنیا 20 هەزار مێگاوات كارەبا بەرهەمدێت و بەپێی راپۆرتی وەزارەت رێژەی بەفیڕۆچوونی وزە لە تۆڕەكانی دابەشكردندا 55٪ی تێپەڕاندووە بەهۆی سەرپێچی و كێشە تەكنیكییەوە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، بەهۆی رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەرهەمهێنانی كارەبا نزیكەی حەوت هەزار مێگاوات كەمیكردووە و داوا لە هاووڵاتیان دەكات رێنماییەكان جێبەجێبكەن بە بەستی پێوەر و پێدانی شایستە داراییەكان لە كاتی خۆیدا و هاوكاری تیمە تەكنیكەكان بن.
دەستەی دەروازە سنوورییەکانی عیراق رایگەیاند، ئەمڕۆ هەینی، پڕۆسەی گەڕانەوە و بەڕێکردنی زیاتر لە 18 هەزار حاجی لە رێگەی دەروازەی سنووریی "عەرعەر"ەوە بە ئاسانکاری و رەوتی سادەی باڵا کۆتایی هاتووە.
لە راگەیەندراوێکی دەستەکەدا هاتووە: "لەسەر بنەمای رێنماییەکانی حکومەت بۆ دابینکردنی باشترین خزمەتگوزاری بۆ حاجیانی گەشتی ماڵی خوا، فەریق عومەر عەدنان وائیلی، سەرۆکی دەستەی دەروازە سنوورییەکان، لە رۆژی یەکەمەوە لە مەیداندا سەرپەرشتی پێشوازیکردن و بەڕێکردنی حاجیانی لە رێگەی دەروازەی عەرعەرەوە کردووە، و بەردەوام بووە لە بەدواداچوونی رێکارەکانی گەڕانەوەیان دوای تەواوکردنی فەریزەی حەج، بەجۆرێک کۆی گشتیی ژمارەی گەڕاوەکان گەیشتووەتە (18،746) حاجی، لەگەڵ نزیکەی (600) کەس لە ئەندامانی تیمی پزیشکی، کارگێڕی و ستافی خزمەتگوزاریی هاوڕێی تیمی حەجی عیراقی.
وائیلی رونی کردەوە: پڕۆسەی پێشوازیکردن و بەڕێکردنی حاجیان بە شێوەی شەو و رۆژ (24 کاتژمێری) و بۆ ماوەی چوار رۆژی لەسەریەک بەڕێوەچوو، بەبێ تۆمارکردنی هیچ بەربەست یان دواکەوتنێک، ئەمەش بەهۆی هەماهەنگی هاوبەش و کاری تەواوکاری نێوان سەرجەم فەرمانگە و دامەزراوە پاڵپشتەکانی ناو دەروازەکە.
ئاماژەی بەوەش کرد: ئەم دەستکەوتە رەنگدانەوەی ئاستی ئامادەیی و رێکخستنی باڵای ستافە کاراکانە، هاوکات پێزانینی خۆی بۆ ئەو هەوڵانە دەربڕی کە لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری و ئاسانکاریی رێکارەکانی هاتنەناوەوەی حاجیان بۆ ناو وڵات بە خێرایی و بەبێ گرێچن بوون دراون.
وائیلی جەختی لەسەر بەردەوامیی دەستەکە کردەوە لە جێبەجێکردنی رێنماییەکانی حکومەت کە ئامانجیان بەرزکردنەوەی کوالێتی ئەو خزمەتگوزارییانەیە پێشکەش بە هاوڵاتیان دەکرێن لە سەرجەم دەروازە سنوورییەکاندا، بە شێوەیەک کە رەوتی هاتوچۆ مسۆگەر بکات و باشترین کەش بۆ پێشوازیکردن لە گەشتیاران دابین بکات.
نزار ئامێدی سەرۆک کۆماری عیراق پێشوازیکرد لە ئەلێکساندەر لێرفل لێپرسراوی کاروباری نەرویژ لە عیراق و وەفدی یاوەری.
لە میانی دیدارەکەدا کە ئەمڕۆ لە کۆشکی سەلام لە بەغداد بەڕێوەچوو، باس لە چۆنیەتی پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی نێوان عیراق و نەرویژ و فراوانکردنی بوارەکانی هاریکاری و هەماهەنگی هاوبەش کرا بە شێوەیەک کە بەرژەوەندیی هاوبەش بەدەستبهێنێت و پەیوەندیی دۆستایەتی نێوان هەردوو وڵات پتەوتر بکات.
سەرۆک کۆمار پابەندبوونی عیراقی دووپاتکردەوە بۆ بەهێزکردنی پەیوەندیی هاریکاری لەگەڵ دۆست و براکانی لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش و رێزگرتنی یەکتر، بەمەش ڕۆڵی خۆی لە پشتیوانیکردن لە سەقامگیری ناوچەکە پەرەپێدەدات و ئاسۆی هاریکاری و یەکگرتن لەنێوان گەلاندا فراوانتر دەکات.