محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی کاربەرێکەری عیراق فەرمانیدا بە ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەی بەپەلە و سزادانی ئەو کەسانەی کەمتەرخەم بوون لەو هەڵەیەی لە بڕیاری ژمارە (61)ی لیژنەی سڕکردنی پارەی تیرۆریستاندا روویداوە.

سودانی لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، ئەو دەقانەی لە ژمارە (4848)ی رۆژنامەی وەقائیعی عیراقیدا لە رێککەوتی 17ی تشرینی دووەمی 2025 بڵاوکراونەتەوە، هەڵوێستێکی "ناراستەقینە"یان نیشانداوە، چونکە رەزامەندیی عیراق لەسەر داواکارییەکی مالیزیا بۆ سڕکردنی پارە، تەنها تایبەت بووە بە زیادکردنی ئەو قەوارە و کەسانەی پەیوەندییان بە هەردوو رێکخراوی تیرۆریستی داعش و قاعیدەوە هەیە (نەک لایەنی تر).

حکومەتی عیراق جەختیکردۆتەوە، هەڵوێستی سیاسی و مرۆییان بەرانبەر ئەو دەستدرێژییانەی دەکرێتە سەر گەلانی لوبنان و فەلەستین، هەڵوێستێکی نەگۆڕە و سازشی لەسەر ناکرێت، هاوکات رەنگدانەوەی ئیرادەی سەرجەم چین و توێژەکانی گەلی عیراقە بۆ پشتیوانی لە مافی گەلان لە رزگاری و ژیانی سەربەرزانە لەسەر خاکەکەیان.

سودانی لە بەشێکی دیکەی راگەیەنراوەکەدا بە توندی وەڵامی ئەو دەنگۆیانەی دایەوە کە لەسەر ئەم بابەتە دروستبووە و رایگەیاند: "هیچ کەسێک لە راوچی و مایەپووچەکان ناتوانن موزایەدە بەسەر هەڵوێستەکانی حکومەتی عیراقەوە بکەن"، کە هەمیشە سەلماندویەتی پاڵپشتە بۆ مافە مێژووییەکانی خاوەن خاک و دژی داگیرکاری، کۆمەڵکوژی، کۆچپێکردنی زۆرەملێ و ئەو دەستدرێژییانە وەستاوەتەوە کە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لێی بێدەنگە.

 

بانکی ناوەندیی عیراق لە نوسراوێکی "بەپەلە"دا کە ئاراستەی ئەمینداریەتیی گشتیی ئەنجومەنی وەزیرانی کردووە، داوا دەکات ناوی حزبوڵای لوبنان و حوسییەکان لە لیستی سڕکردنی پارەی تیرۆریستان دەربهێنرێن و دەڵێت "بە هەڵە بڵاوکراوەتەوە".

بەپێی نوسراوێک کە واژۆی د. عەمار حەمەد خەڵەف، جێگری پارێزگاری بانکی ناوەندی و سەرۆکی لیژنەی سڕکردنی پارەی تیرۆریستانی لەسەرە، داواکراوە بڕگەکانی (18 و 19) لە لیستی بڕیاری ژمارە 61ی ساڵی 2025، کە لە ژمارە 4848ی رۆژنامەی وەقائیعی عیراقیدا بڵاوکراوەتەوە، لاببرێن (کە تایبەتن بە حزبوڵا و حوسییەکان).

نوسراوەکەی بانکی ناوەندی هۆکاری پاشگەزبوونەوەکەی روونکردۆتەوە و ئاماژەی بەوە کردووە، بڵاوکردنەوەی پارەی بلۆککراوی ئەو کیانانە بەبێ رەزامەندیی لیژنەکە و بە "هەڵە" لەنێو ئەولەویاتەکاندا بڵاوکراونەتەوە.

جێی ئاماژەیە، لە ژمارەی ئەمڕۆی رۆژنامەی وەقائیعی عیراقیدا، لە بڕگەکانی 18 و 19ی لیستی سزاکانی بڕیاری ژمارە 61دا، ناوی بزوتنەوەی ئەنساروڵا (حوسییەکان) و حزبوڵای لوبنانی وەک رێکخراوی تیرۆریستی دیاری کرابوون، بەڵام بەپێی ئەم نوسراوەی بانکی ناوەندی بێت، ئەو بڕیارە هەڵە بووە و جێبەجێ ناکرێت.

 

عیراق دەست بەسەر پارە و سامانی دەیان سەرکردە و ئەندامی داعش و قاعیدەدا دەگرێت و ناوی جۆلانی گۆڕی بە ئەحمەد شەرع و  بزوتنەوەی ئەنساروڵا (حوسییەکان)ی یەمەن و حزبوڵای لوبنانیشی خستە لیستی تیرۆرەوە.

لیژنەی سڕکردنی پارەی تیرۆریستان لە عیراق، زنجیرەیەک بڕیاری نوێی دەرکرد بۆ دەستبەسەرداگرتنی پارە و سامانی ژمارەیەک سەرکردە و ئەندامی رێکخراوی داعش و قاعیدە، هاوکات ناوی سەرکردەیەکی دیاری گروپە چەکدارەکانی سوریای لە لیستەکەدا راستکردەوە.

رۆژنامەی وەقائیعی عیراقی لە ژمارە (4848)دا چەندین بڕیاری لیژنەی سڕکردنی پارەی تیرۆریستانی لە ئەمینداریەتیی گشتیی ئەنجومەنی وەزیران بڵاوکردەوە، کە تایبەتن بە سڕکردنی سامانی گواستراوە و نەگواستراوەی دەیان کەسایەتی و قەوارە.

سڕکردنی پارەی سەرکردەکانی داعش لە پارێزگاکان:

بەپێی بڕیاری ژمارە (60)، دەست بەسەر پارە و سامانی پێنج سەرکردەی دیاری داعشدا گیراوە کە پلەی باڵایان هەبووە، ئەوانیش بریتین لە:

• رافد قادر عەبدولئیبراهیم (ئەلوەیسی): سەرکردە لە دەوروبەری خانەقین لە پارێزگای دیالە.

• عەبدوڵا ئیبراهیم حوسێن (ئەبو مەهدی بازی): بەرپرسی بەشی رۆژهەڵاتی شاری سامەڕا لە پارێزگای سەلاحەدین.

• کەنعان ئیبراهیم عەلی (ئەبو عوبەیدە): بەرپرسی راگەیاندنی ویلایەتی باشوور.

• مەوفەق ئیبراهیم عەجاج (خەلیل حەدیدی): ئەمیر لە قەزای حەمدانییە (قاطع)ی نەینەوا.

• هەزال حەمید جاسم (ئەبو عەبدوڵا): سەرکردە لە داعش.

لیستی نوێی تیرۆر و دەستبەسەرداگرتنی سامانەکانیان:

لە بڕیارەکانی دیکەدا (56، 57، 58، 59)، لیژنەکە بڕیاریداوە بە سڕکردنی پارەی دەیان کەسی دیکە کە تۆمەتبارن بە ئەندامێتی لە داعش لە پارێزگاکانی ئەنبار و نەینەوا و ناوچەکانی تر، لەوانە خێزانی (زێدان مەحمود زێدان خەڵەف حەمدانی) و گروپی (ئەحمەد فەتحی غەزال عوبێدی).

هەروەها بەپێی بڕیاری ژمارە (61)، لیستی سزاکان فراوانتر کراوە و (76) کەسایەتی و (24) قەوارە و رێکخراوی مالیزی خرانە لیستی رەشەوە کە پەیوەندییان بە رێکخراوی "جەماعەتی ئیسلامی" و "قاعیدە"وە هەیە.

راستکردنەوەی ناوی جۆلانی: 

لە بڕیاری ژمارە (62)دا، گۆڕانکاری لە زانیارییەکانی لیستی سزاکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی کراوە تایبەت بە سەرۆکی "دەستەی تەحریری شام". بەپێی بڕیارەکە، ناوی (ئەبو محەمەد جۆلانی) راستکراوەتەوە بۆ ناوی راستەقینەی خۆی کە (ئەحمەد حوسێن شەرع)ە و هەڵگری رەگەزنامەی سورییە.

ئەم بڕیارانە بەپێی یاسای بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە و تیرۆر ژمارە (39)ی ساڵی 2015 و بڕیارەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی دەرچوون و دەستبەجێ دەچنە بواری جێبەجێکردنەوە.

 

بەپێی راپۆرتێك 90%ی داهاتی عیراق لە نۆ مانگی ئەمساڵدا لەسەر نەوت بووە و زیاتر لە هەشت ترلیۆن دیناریشی بۆ هەرێمی كوردستان ناردووە.

وەزارەتی دارایی عیراق راپۆرتی داهات و خەرجییەكانی بۆ نۆ مانگی یەكەمی ئەمساڵ بڵاوكردەوە، بەپێی راپۆرتەكە، لەو نۆ مانگەدا، 91 ترلیۆن و 847 ملیار دینار داهات هەبووە، 81 ترلیۆن و 748 ملیار دیناری داهاتی نەوت بووە، ئەوەش 90%ی كۆی داهاتی عیراقە، نۆ ترلیۆن و 419 ملیار دیناریش داهاتی نانەوتیی بووە، كە دەكاتە 10%ی كۆی داهاتی عیراق.

هەر بەپێی راپۆرتەكە، لە ماوەی ئەو نۆ مانگەدا خەرجییەكانی عیراق 99 ترلیۆن و 976 ملیار دینار بووە، بڕی كورتهێنانیش لەو ماوەیەدا هەشت تریلیۆن دینارە.

وەزارەتی دارایی عیراق ئاماژەی بەوەشكردووە، لەماوەی ئەو نۆ مانگەدا بەغداد هەشت ترلیۆن و 331 ملیار دیناری بۆ هەرێمی كوردستان ناردووە، لە بەرامبەردا هەرێمی كوردستانیش هەر لەو ماوەیەدا 679 ملیار و 346 ملیۆن دیناری داهاتی نانەوتیی رەوانەی بەغداد كردووە.

د.لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق ئەمڕۆ چوارشەممە لە کۆشکی بەغداد، پێشوازی لە ئەحمەد ئەلموبەرقع، وەزیری وەرزش و لاوان کرد.

لەسەرەتای دیدارەکەدا وەزیر پرسە و سەرەخۆشی خۆی ئاراستەی سەرۆک کۆمار کرد بەهۆی کۆچی دوایی براکەی، خوالێخۆشبوو شەماڵ رەشید، لەخودای مەزن پاڕایەوە کە بەڕەحمەتی خۆی لێی خۆشبێت و سەبوری خانەوادەکەیشی بداتەوە.

هەر لەمیانەی دیدارەکەدا باسیان لە رەوشی سیاسیی و ئەمنی وڵات و راوێژ و گفتوگۆکانی نێوان فراکسێۆنە سیاسییەکان کرد بۆ یەکلاییکردنەوەی شایستە دەستوورییەکان لە ماوەی دیاریکراودا.

هەروەها تاوتوێی دیارترین بەرنامەکانی گەشەپێدانی کەرتی گەنجان و وەرزشییان کرد و جەختیان لە پێویستی پاڵپشتیکردنی ئەو هەوڵانە کردەوە کە ئامانجیان پەرەپێدانی گەنجانە .

کۆمپانیای دانە غاز دەستپێکردنەوەی پرۆسەی بەرهەمهێنانی لە کێڵگەی کۆرمۆر راگەیاند و ئاشکرای دەکات، حکومەتی هەرێم و عیراق رێوشوێنە ئەمنییەکانیان لە دەوروبەری کێڵگەکە توندوتۆڵتر کردووە.

کۆمپانیای دانە غاز، ئەمڕۆ (3ـی کانونى یەکەم) لە راگەیەندراوێکدا بۆ بازاڕی دارایی ئەبوزەبی ئاشکرای کرد، ئاستی بەرهەمهێنان لە دامەزراوەی کۆرمۆر لە هەرێمی کوردستان گەڕاوەتەوە بۆ دۆخی ئاسایی خۆی، ئەمەش دوای ئەو هێرشەی کە لە ماوەی رابردوودا کرایە سەر کێڵگەکە.

کۆمپانیاکە لەبارەی هۆکاری دەستپێکردنەوەی کارەکانیان دەڵێت: "گەڕانەوەی بەرهەمهێنان دوای ئەوە دێت کە رێوشوێنی ئەمنی لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستان و دەسەڵاتدارانی حکومەتی عیراقەوە توندوتۆڵتر کراون"، لەو چوارچێوەیەشدا سوپاسی هەوڵەکانی هەردوو حکومەتی کردووە.

دانە غاز و هاوبەشەکانی جەخت دەکەنەوە کە پابەندن بە پاراستنی سەلامەتی کارمەند و دامەزراوەکانیان، هاوکات بەردەوام دەبن لە پشتیوانیکردنی کەرتی بەرهەمهێنانی کارەبا و دابینکردنی غازی شل (LPG) بۆ خەڵکی هەرێمی کوردستان و عیراق.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ لە کۆشکی بەغداد، پێشوازی لە محەمەد کازم ئال سادق، باڵوێزی کۆماری ئێران لە عیراق کرد.

لە سەرەتای دیدارەکەدا، باڵێوزی ئێران بەبۆنەی کۆچی دوایی برای خوالێخۆشبووی د. لەتیف رەشید، شەماڵ رەشید، سەرەخۆشی لە سەرۆک کۆمار کرد و لە خودای مەزن پاڕایەوە کە بەڕەحمەتی خۆی لێی خۆشبێت و سەبوری خانەوادەکەیشی بداتەوە.

هەروەها باسیان لەچونیەتی بەرزکردنەوەی ئاستی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و دوایین پێشهاتە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان کرد ، سەرۆک کۆمار جەختی لەگرنگی پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان عیراق و کۆماری ئیسلامی ئێران و درێژەدان بەڕاوێژ و هەماهەنگی لەبارەی پرسە جێ بایەخە  هاوبەشەکان کردەوە، بەمەبەستی دەستەبەرکردنی خواستەکانی هەردوو وڵات لەپێشکەوتن و خۆشگوزەرانی کە ببێتە بنەمایەک بۆ سەقامگیری و گەشەسەندن لە ناوچەکەدا.

لەلای خۆیەوە باڵیۆزی ئێران سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی و خواستی وڵاتەکەی بۆ قووڵکردنەوەی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و فراوانکردنی هاوکاری لەگەڵ عیراق دووپاتکردەوە، هەتا بوارە جۆراوجۆرەکان بگرێتەوە وخزمەتی بەرژەوەندییەکانی هەردوو وڵاتی دراوسێی بکات.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ لە کۆشکی بەغداد پێشوازی لە پاتریک دورێل باڵیۆزی کۆماری فەرەنسا لەعیراق کرد.

لەسەرەتای دیدارەکەدا باڵیۆز پرسەو سەرەخۆشی لەسەرۆک کۆمار کرد بەبۆنەی کۆچی دوایی برای خوالێخۆشبووی شەماڵ رەشید.

هەر لە دیدارەکەدا باس لەدوایین پێشهاتە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان و میکانیزمی هەماهەنگی هاوبەشی نێوان عیراق و فەرەنسا سەبارەت بە پرسە  هاوبەشەکان و چۆنیەتی بەرزکردنەوەی ئاستی هاریکاری لەبوارە جیاجیاکاندا کرا، بەجورێک کەبەشداری بکەن لەپتەوکردنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵاتدا.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق ئەمڕۆ لە بەغداد، چاوی کەوت بە نوری مالیکی سەرۆکی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا.

لەسەرەتای دیدارەکەدا سەرۆک کۆمار پێزانینی خۆی بۆ هەستی دڵسۆزانەی مالیکی دەربڕی بۆ هاخەمی وسەرەخۆشیان بۆ کۆچی دوایی برای د. لەتیف رەشید ، خوالێخۆشبوو شەماڵ رەشید.

لەدیدارەکەدا باس لە دوایین پێشهاتە سیاسی و ئەمنییەکان و گفتوگۆی بەردەوامی نێوان هێزە نیشتمانی و فراکسیۆنەکان کرا ، بۆ داڕشتنی دیدێکی هاوبەش کە ببێتە مایەی یەکلاییکردنەوەی شایستە دەستورییەکان لە ماوەی دیاریکراودا.

بەپێی راپۆرتی رۆژنامەیەكی ئیماراتی چانسی محەمەد شیاع سودانی بۆ وەرگرتنەوەی پۆستی سەرۆك وەزیرانی عیراق لاوازە.

رۆژنامەی زە ناشیۆناڵی ئیماراتی لە راپۆرتێكدا باسی لە دانوستانەكانی نێوان لایەنە سیاسییەكان كردووە لەبارەی پێكهێنانی حكومەتی نوێی عیراق و رایگەیاندووە، هاوپەیمانی ئاوەدانكردنەوە و گەشەپێدان بە سەرۆكایەتی سودانی كە 46 كورسی بەدەستهێناوە، پلەی یەكەمی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی بەدەستهێناوە، لەگەڵ ئەوەشدا چانسی سودانی بۆ ویلایەتی دووەمی سەرۆك وەزیران لاوازە، چونكە هەم كورسییەكانی كەمە و هەم زۆرە.

بەپێی ئەو راپۆرتە، كورسییەكانی سودانی لەو رووەوە كەمە بۆئەوەی داوای پۆستی سەرۆك وەزیران بكات، چونكە لانیكەم پێویستی بە 60 بۆ 70 كورسی هەیە، بەڵام كورسییەكانی بەراورد بەو حزبە شیعانەی تر زۆرە كە دەیانەوێت كەسی تر بۆ ئەو پۆستە كاندید بكەن، كە هیچ كورسییان نییە یان كورسییەكانیان كەمە و دەتوانێت كۆنترۆڵیان بكات.

زە ناشیۆناڵ ئاشكراشیكردووە، زۆربەی لایەنە سیاسییەكانی عیراق بە تایبەتیش شیعەكان پێیانوایە، ئەگەر سەرۆك وەزیرانێك زیاتر لە ویلایەتێك بەڕێوەببات، هاوسەنگی سیاسی تێكدەچێت، لە زاری سیاسییەكی شیعەشەوە كە ناوەكەی ئاشكرا نەكراوە دەڵێت، سودانی هەمان پشتگیری ساڵی 2022ی لێناكرێت و رێگەی بەردەمی گوڵڕێژ نییە.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ لە کۆشکی بەغداد، پێشوازیکرد لە عیرفان سدیق، باڵیۆزی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا لە عیراق.

لەمیانی دیدارەکەدا باسیان لەهاریکاری دوو قۆڵی نێوان هەردوو وڵات و چۆنیەتی پەرەپێدانی لەبوارە جیاجیاکاندا کرد، سەرۆک کۆمار جەختی لە گرنگی پتەوکردنی پەیوەندییە مێژووییەکانی نێوان عیراق و شانشینی یەکگرتوو و پێویستی بەردەوامبوونی هەوڵە هاوبەشەکان بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانی هەردوو گەلی دۆست و چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری لەناوچەکەدا کردەوە.

لەلای خۆیەوە باڵیۆز عیرفان سدیق، سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی و ئاماژەیکرد بە شانازیکردنی شانشینی یەکگرتوو بە پەیوەندییەکانی لەگەڵ عیراق و ئامادەیی وڵاتەکەشی بۆ فراوانکردنی هاوکارییەکان و بەردەوامیدان بەهەماهەنگی لەبارەی پرسە جێی بایەخە هاوبەشەکانی هەردوولا دەربڕی.

وەزارەتی ناوخۆی عیراق رایگەیاند، لە ئۆپراسیۆنێکدا بە هەماهەنگی هەواڵگری سوریا لە خاکی سوریا، توانیویانە دوو بازرگانی مادەی هۆشبەر دەستگیربکەن بە 57 کیلۆگرام حەشیشەوە، کە ویستویانە بە قاچاخ بیهێننە ناو خاکی عیراقەوە.

وەزارەتی ناوخۆی عیراق راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە  و تێیدا هاتووە؛ لە هەوڵەکانیان بۆ بەرەنگاربونەوەی مادەهۆشبەرەکان  و رووبەڕووبوونەوەی تۆڕە تاوانکارییەکان کە ئاسایش و سەقامگیری وڵات دەکەنە ئامانج ئۆپراسیۆنێکیان لە خاکی سوریا ئەنجامداوە.

ئاماژەیان بەوشکردوە، ئۆپراسیۆنەکە  لە چوارچێوەی هاوکاری هاوبەشی ئەمنی و هەواڵگریی نێوان کۆماری عیراق و کۆماری عەرەبی سوریادا بووە . 

لە راگەیەندراوەکەدا جەختیانکردوەتەوە لەوەی  ئۆپەراسیۆنێکی سەرکەوتوویان ئەنجامداوە و توانیویانە دوو کەس دەستگیربکەن، کە بازرگانی نێودەوڵەتیی مادە هۆشبەرەکانن و لە کاتی دەستگیرکردنیشیاندا 57  کیلۆگرام حەشیشیان پێبووە، کە بەنیازبوون بە قاچاخ بیهێننە ناو خاکی عیراقەوە.

وەزارەتی ناوخۆ دووپاتی دەکاتەوە کە ئەم ئۆپەراسیۆنە نوێنەرایەتی مۆدێلێکی پێشکەوتووی هەماهەنگی ئەمنی ناوچەییە و نیشاندانی روونی متمانەیە لە نێوان دەزگا ئەمنییەکانی هەردوو وڵاتەکەدا و پابەندبوونیان بە رووبەڕووبوونەوەی هەڕەشەی ماددە هۆشبەرەکان کە ئاسایش و سەقامگیری کۆمەڵگەکان دەخاتە مەترسییەوە.

 

 

 

د. لەتیف رەشیدی سەرۆک کۆمار لەگەڵ  سەید عەمار حەکیم ، سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانی کۆبوەوە و دواین پێشهاتە سیاسیی و ئەمنییەکان و دانوستانەکان بۆ پێکهێنانی کابینەی حکومەتی نوێ، کە کەتوانای جێبەجێکردنی بەرنامەکانی چاکسازی و جێبەجێکردنی خواستەکانی هاووڵاتیانی هەبێت.

ئەمڕۆ یەکشەممە، د.لەتیف رەشیدی سەرۆک کۆمار لە بەغداد، لەگەڵ سەید عەمار حەکیم ، سەرۆکی رەوتی حیکمەی نیشتمانی کۆبووەوە.

لە سەرەتای دیدارەکەدا، سەرۆک کۆمار سوپاس و پێزانینی خۆی دەربڕی بۆ عەمار حەکیم بۆ بەشداریکردنی لە پرسەی برای بەڕێزیان خوالێخۆشبوو شەماڵ جەمال رەشید

دواتر باسیان لەدوایین پێشهاتە سیاسی و ئەمنییەکان و دانوستانە بەردەوامەکانی نێوان فراکسێۆنە سیاسییەکان کرد، بۆ گەیشتن بە کۆدەنگییەک کەڕێگە خۆش بکات بۆ جێبەجێکردنی شایستە دەستوورییەکان لەچوارچێوەیەکی روون و بەرپرسیارانەدا.

هەر لە دیدارەکەدا، جەختیان لە گرنگی یەکخستنی هەوڵەکان و پێشخستنی بەرژەوەندی نیشتمانی و پاڵپشتیکردنی گفتوگۆی بنیاتنەر کردەوە بۆ دڵنیابوون لەپێکهێنانی حکومەتێکی بەهێز کەتوانای جێبەجێکردنی بەرنامەکانی چاکسازی و جێبەجێکردنی خواستەکانی هاووڵاتیانی هەبێت.

دوای راگرتنی بۆ ماوەی سێ رۆژ، وەزارەتی کارەبای عیراق رایگەیاند، هەناردەی غاز لە ئێرانەوە بۆ عیراق دەستیپێکردوەتەوە و ئاماژەیبەوەشکردوە رۆژانە رێژەی پێنج ملیۆن مەترس سێجا لە ئێرانەوە غاز هەناردەی عیراق دەکرێت.

ئەمڕۆ یەکشەممە، ئەحمەد موسای وتەبێژی وەزارەتی کارەبا رایگەیاندوە؛ دوای تەواوبونی کارەکانی چاکسازی لە بۆرییەکاندا لە دیوی ئێران، هەناردەی غازی لە ئێرانەوە بۆ عیراق  دەستیپێکردوەتەوە.

ناوبراو وتوشیەتی؛ چاککردنەوە و کاراکردنەوەی کێڵگەی غازی کۆرمۆریش بەشداریی کردووە لە دابینکردنی تۆڕی کارەبای نیشتمانی بە نزیکەی 700 مێگاوات کارەبا، کە لە ئێستادا لە وێستگەکانی کارەبای وەبەرهێنان لە هەرێمی کوردستان کڕدراوە

ئاماژەی بەوەشکرد، وردە وردە رەوشی کارەبا بەرەوباشتربون دەڕوات،  یەکەکانی بەرهەمهێنانی کارەبای بێسمایە و مەنسوورییەی نۆژەنکردوەتەوە کە بەهۆی کەمی غازەوە کاریگەرییان لەسەر دروستببوو.

دەستپێکردنەوەی هەناردەی غاز، لە کاتێکدایە، رۆژی شەممەی رابردوو وەزارەتی کارەبای عیراق رایگەیاند، بەهۆی کاری چاکردنەوە لە بۆرییەکانی غاز لە ئێران، هەناردەی غاز بەتەواوەتی لەلایەن ئێرانەوە راگیراوە.

 

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ لە کۆشکی سەلام پێشوازی لە نیکۆلۆ فۆنتانا ، باڵیۆزی ئیتالیا لە عیراق کرد.

لەمیانی دیدارەکەدا باسیان لەچۆنیەتی بەرزکردنەوەی ئاستی هاریکاری هاوبەشی نێوان عیراق و ئیتالیا لەبوارە جیاجیاکاندا کرد و سەرۆک کۆمار جەختی لە بەهێزی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و پێویستی بەرزکردنەوەیانی کردەوە بۆ ئەوەی بوارەکانی سیاسی، ئابوری، تەکنەلۆژی و کولتووری بگرێتەوە.

لەلای خۆیەوە باڵیۆز فۆنتانا، سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی و پابەندبوونی وڵاتەکەی دووپاتکردەوە بۆ کردنەوەی ئاسۆیەکی نوێی هاوکاری دوولایەنە بەشێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی هەردوو وڵاتی دۆست بکەن.

هەر لەدیدارەکەدا چەند پرسێکی جێی بایەخی هاوبەشی هەردوولا، لە ناوچەکە و جیهان خرایەڕوو.

هۆشداری دەدرێت لە ئاستی پیسبوونی هەوای بەغداد بۆ ئاستێکی مەترسیدار، روانگەی سەوزی ژینگەیەی عیراقیش دەڵێت: ئەو پیسبوونی هەوایە دەبێتە هۆی هەستیاریی چاو و کۆئەندامی هەناسە.

روانگەی سەوزی ژینگەیی عێراق، ئەمڕۆ یەکشەممە، هۆشدارییدا لە بەرزبوونەوەیەکی مەترسیداری ئاستی پیسبوونی هەوا لەناو پایتەختی عیراق، جەختیکردەوە کە ئەو هەورانەی لەماوەی چەند سەعاتی رابردوودا ئاسمانیان داپۆشی، یارمەتیدەر بوون لە کۆبوونەوەی پیسکەرەکان لە نزیک رووی زەوی و خراپترکردنی رەوشی ژینگەیی و تەندروستی.

روانگەکە لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەدا، دووەم ئۆکسیدی نایترۆجین (NO2) بووەتە یەکێک لە دیارترین مادە پیسەکان لە هەوای بەغداد، رونی کردەوە کە دەبێتە هۆی هەستیاریی چاو و کۆئەندامی هەناسە، و ئاشکرایکرد کە مانەوەی زۆر لە هەوادا پەیوەندی هەیە بە نەخۆشییەکانی دڵ و بۆرییەکانی خوێن.

هەروەها ئاماژەی بە بوونی دووەم ئۆکسیدی گۆگرد (SO2) لە هەوای عیراقدا کرد، کە پێکهاتەیەکی سەرەکییە لە دروستبوونی بارانی ترش، و دەبێتە هۆی دڵتێکەڵهاتن و رشانەوە و ئازاری گەدە، جگە لە کاریگەریی تێکدەرانەی مەترسیدار لەسەر بۆرییەکانی هەوا و سییەکان.

بەپێی راگەیەنراوەکە، پێوەری کوالێتی هەوا (AQI) لە بەغداد لە زۆرێک لە رۆژەکاندا ئاستێک تۆمار دەکات لە نێوان 150 بۆ 200، کە ئەو پۆلانەن کە بە ناتەندروست بۆ ناتەندروستی زۆر پۆلێن دەکرێن بەهۆی زاڵبوونی تەنۆکە وردیلەکانی PM2.5. هەروەها ئاشکرایکرد، کە پێوەرەکە لەم دواییانەدا بەرزبووەتەوە بۆ 380 خاڵ لە یەکێک لە شەوەکاندا، کە ئاستێکە زۆر لە سنوری مەترسی تێدەپەڕێت.

ئەوەشی خستەڕوو کە تێکڕای چڕی تەنۆکە وردیلەکانی PM2.5 بۆ ساڵی 2024 گەیشتووەتە 40.5 مایکرۆگرام/م³، کە دەکاتە هەشت هێندەی رێژەی جیهانیی رێگەپێدراو (٥ مایکرۆگرام/م³)، ئەمەش نیشانەی پاشەکشەیەکی زۆرە لە کوالێتی هەوادا.

جەختی لەوەشکردوەتەوە، شەپۆلی پیسبوونەکە رەنگە بگوازرێتەوە بۆ پارێزگاکانی نزیک بەغداد ئەگەر رەوشی کەشوهەوای ئێستا بەردەوام بێت و با نەیەت کە یارمەتیدەر بێت لە بڵاوبوونەوەی مادە پیسەکان لە هەوادا.