عیراق
د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ لە کۆشکی بەغداد، بەئامادەبوونی فوئاد حسێن، جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری دەرەوە، کارنامەی ژمارەیەک باڵیۆزی نوێی وەرگرت.
سەرۆک کۆمار کارنامەی لە باڵیۆزانی، کۆماری هەنگاریا، ئوسامە ئیبراهیم نەفاع، کۆماری ڤێتنام، نگوین لۆنگ نۆک، کۆماری دیموکراتیی نیپاڵ، گانا شیام لەمسال، کۆماری کازاخستان، تەڵعەت رەحیمقولولی، کۆماری ئۆزبەکستان، ئەیوب خان، کۆماری بورکینافاسۆ، محەمەدی کابۆری ، هەریەک بەجیا وەرگرت.
سەرۆک کۆمار بەخێرهاتنی باڵیۆزە نوێیەکانی کرد و هیوای سەرکەوتنی بۆ خواستن لە جێبەجێکردنی ئەرکە دیپلۆماسییەکانیان، لەپتەوکردنی پەیوەندی دۆستانە و هاوکاری هاوبەش، جەختیشی لە پابەندبوونی عیراق کردەوە بۆ بنیاتنانی پەیوەندیەکی هاوسەنگ لەسەر بنەمای رێزگرتنی یەکتر و بەرژەوەندی هاوبەش.
لەلای خۆیانەوە باڵیۆزەکان سڵاوی سەرکردەی وڵاتەکانیان و خواستەکانیان بۆ بەردەوامی پێشکەوتن و خۆشگوزەرانی عیراق گەیاند و پابەندبوونیان بە پتەوکردنی هاوکاری و پەرەپێدانی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان عیراق و وڵاتەکانیان دووپاتکردەوە.
رۆژی دووشەممە رابردوو 6ـی10ـی 2025 لە شاری بەغداد پەردە لەسەر وێنەی سەرۆ مام جەلال لادرا، کە وێنەکە لە دەروازەی ناوچەی سەرۆکایەتیی کۆماری عیراق دانراوە.
دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی بڵاویکردەوە، وێنەکە لەلایەن عەقید هەردی غریب، فەرماندەی فەوج3ـی سەرۆکایەتیی کۆماری عێراق دروستکراوە و فریق گۆهدار محەمەد سەعید لێپرسراوی نوسینگەی سەرۆک کۆماری عیراقەوە لادرا.
ئاماژەی بەوەشکردووە، وێنەکەی سەرۆک مام جەلال لە دەروازەی ناوچەی سەرۆکایەتیی کۆماری عیراق لە شاری بەغداد دانراوە.
ژمارەیەک لە کەسایەتی کۆمەڵایەتی و گەنجانی پارێزگای نەینەوا پەیوەندیان بە ریزەکانی یەکێتیی نیشتمانی کوردستانەوە کرد و بەڵێن دەدەن کاربکەن بۆ سەرخستنی لیستی ژمارە '٢٨١'ـی یەکێتی لە پارێزگاکە.
ئەمڕۆ ئاراس محەمەد ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی سەرکردایەتی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ، پێشوازی کرد لە ژمارەیەکی زۆری کەسایەتی کۆمەڵایەتی و رۆشنبیر و گەنجانی پارێزگای نەینەوا بەسەرۆکایەتی 'شێخ خالد غانم ئەحمەد جبوری' کەسایەتی و راگەیاندنکاری دیاری موسڵ، کە پەیوەندیان بەریزەکانی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان کرد.
لەدیدارێکدا ئاراس محەمەد ئاغا، بەخێرھاتنی گەرمی کردن و رایگەیاند، یەکێتی ھەمیشە ماڵی گەورەیە و دەرگای کراوەیە بۆ ھەموو چین وتوێژێکی کۆمەڵگە لە عیراق بە گشتی و نەینەوا بەتایبەتی،ئاماژەی بەوەشکرد، حزبەکەی سەرۆک مام جەلال خۆی بەخزمەتکاری ھەموو ھاونیشتمانیانی نەینەوا دەزانێت ، وەك یەکیتی ھەرچیان پێویست بێت درێغی ناکەن بۆیان .
هەر لە دیدارەکەدا، لەلایەن خۆیانەوە کەسایەتیەکان و خالد غانم سوپاسی ئاراس محەمەد ئاغایان کرد، بۆ ئەموپێشوازیە گەرمە و بەلێنیان دووپاتکردەوە کە لە رێزەکانی یەکێتی کاربکەن و پشتیگیری و پشتیوانی لیستی '٢٨١'ـی یەکێتی خەڵکی نەینەوا دەکەن وھەوڵی سەرخستنی کاندیدانی دەدەن .
سەرۆک کۆماری عیراق، لەوتارێکدا بۆ سی ئێن ئێن عەرەبی رایگەیاندووە، ئامانجمان داخستنی کەمپی هۆڵ و کەمپە هاوشێوەکانی و رێگریکردنە لە گەڕانەوەی تیرۆر
د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، بابەتێکی لە سی ئێن ئێن عەرەبی بڵاوکردەوە، تیشک دەخاتە سەر ئەو هەوڵانەی کە دراون بۆ بەستنی کۆنفرانسی نێودەوڵەتی لەبارەی کەمپی هۆڵ، لە پەراوێزی 80هەمین دانیشتنی ئەنجومەنی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لەنیویۆرک بەڕێوەچوو، هەروەها پلانەکانی عێراق بۆ گەڕانەوەی دانیشتوانی کەمپەکە.
ئەمەی خوارەوە دەقی ووتارەکەیە:
بەغدا سەرپەرشتی هەوڵەکان دەکات بۆ داخستنی کەمپی هۆڵ و هۆشداری دەدات لە پشتگوێ خستنی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی
لەنوسینی د.لەتیف جمال ڕەشید
کۆتایی هەفتەی ڕابردوو عێراق لە پەراوێزی 80هەمین دانیشتنی کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک کۆنفرانسێکی باڵای سەبارەت بە کەمپی ئەلهۆڵ سازکرد، ئەم کۆنفرانسە تەنها ڕێوشوێنێکی پرۆتۆکۆڵی نەبوو، بەڵکو بانگەوازێکی بەپەلە بوو بۆ بەرپرسیارێتی هاوبەش لە ڕووبەڕووبوونەوەی یەکێک لە جددیترین قەیرانە مرۆیی و ئەمنییەکان کە جیهان لە مێژە پشتگوێی خستووە.
کەمپی ئەلهۆڵ لە باکوری ڕۆژهەڵاتی سوریا هێشتا ژینگەیەکی ناجێگیرە و زۆر مەترسیدارە و نزیکەی ١٠ هەزار توندڕەو و خێزانەکانیان لە زیاتر لە ٦٠ وڵاتەوە نیشتەجێن، زەمینەیەکی لە بارە بۆ توندڕەویی، کارەساتێکی مرۆیی بەردەوامە و وێنایەکی زیندووە بۆ شکستی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە چارەسەرکردنی وێرانکارییەکانی جەنگ و تیرۆر و ئاوارەبوون.
عێراق زۆر باش ئەم ڕاستیانە دەزانێت، هێشتا شوێنەوارەکانی داگیرکارییە دڕندانەکانی داعش لە یادەوەرییەکەیدا ماوون، لە نێوان ساڵانی 2014 بۆ 2017 بە مەزەندەکردنی 95 بۆ 115 هەزار کەس لە عێراق کوژراون کە کەسانی سیڤیل و سەربازی بوون، سەرەڕای ڕاگەیاندنی سەرکەوتن لەلایەن حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیرانی عێراق لەساڵی ٢٠١٧، بەڵام ئەو کۆمەڵگانەی کە ململانێکان ماندویان کردبوون ،بووبونە نێچیرێکی ئاسان بۆ توندڕەوەکان تەنانەت لە کاتێکدا حکومەت بەردەوامە لە هەوڵە ماندوو نەناسەکانی بۆ پڕکردنەوەی بۆشایی خزمەتگوزارییەکان و بنیاتنانی سەقامگیرییەکی بەردەوامی هیوا بەخش.
مێژوو فێری کردووین کاتێک قەیرانەکان،بەبێ چارەسەر بمێننەوە، دەبنە هەڕەشەیەکی هەمیشەیی، لە ئۆردوگای ئاوارەکانی دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە لە ئەوروپا تا قەیرانی پەنابەران لە ڕواندا و زائیر، دەرئەنجامەکەش وەک یەک بووە: کاتێک ئاوارەکان پشتگوێدەخرێن لەلایەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیەوە ئاوارەیی دەگۆڕێت بۆ بۆمبێکی کاتی.
لەبەرئەوە عێراق چاوەڕێی ئەوەی نەکرد کە ئەوانی تر هەنگاو بنێن، بەڵکو بەرپرسیارێتی تەواوی خۆی لەئەستۆ گرت، هەنگاوی سەخت و چارەنووسسازمان ناوە بۆ گەڕاندنەوەی هاووڵاتیانمان لە کەمپی ئەلهۆڵ، لە ڕێگەی پرۆسەیەکی هەماهەنگەوە کە ڕەهەندە ئەمنییەکان و مرۆیی و یاساییەکانی لەخۆگرتبوو. تا ئێستا عێراق 4,915 خێزان (18,830 تاک)ی گەڕاوەتەوە بۆ ناوەندی ئەمەل لە ناوخۆی وڵاتدا، لەنێویاندا 3,407 خێزان (12,557 تاک) کەپێشتر تێکەڵ بە کۆمەڵگە ناوخۆییەکانیان بوون. هەروەها عێراق سێ هەزار و 206 دەستگیرکراوی لەهێزەکانی سوریای دیموکراتی (هەسەدە) پێشوازی لێکرد، لەچوارچێوەی هەوڵێکی چڕ و پڕی نیشتمانی بۆ داخستنی ئەم لاپەڕە پڕ ئازارە و کردنەوەی لاپەڕەیەکی نوێ لەسەر بنەمای ئاسایش و سەقامگیری وەرگرتووە.
لە پشت ئەم ژمارانەوە چیرۆکی مرۆڤی زیندوو هەن، هەر تاکێک کە لە کەمپەکەوە گەڕێنرایەوە بۆ وڵاتەکەی نمونەی ژیانێکە کە جەنگ شێواندبووی و ئێستا دەستی بە ڕێگای چاکسازی و یەکگرتنەوە لەگەڵ کۆمەڵگە کردووە، ئێمە پلانێکی نیشتمانی گشتگیرمان داڕشتووە کە پاڵپشتی دەروونی، فێرکردن، ڕاهێنانی پیشەیی، و ئاشتەوایی کۆمەڵگە لەخۆدەگرێت، کە لەلایەن چوار گروپی تەکنیکییەوە جێبەجێ دەکرێت کەپێکهاتوون لەدامەزراوە عێراقییەکان وهاوبەشە نێودەوڵەتییەکان، ئەم مۆدێلە چوارچێوەیەکی پراکتیکی دەستەبەر دەکات کە بۆ وڵاتانی دیکە ڕووبەڕووی ئاستەنگی هاوشێوە دەبنەوە، بەکاربهێنرێت. عێراق بە هەوڵە نیشتمانییەکانی ناوەستێتەوە هەروەها پشتگیری لە لۆجستیکی ئۆپەراسیۆنەکانی گەڕانەوە بۆ وڵاتەکانی دیکە دەکات و ئامادەیی خۆی دووپات دەکاتەوە بۆ یارمەتیدانی هەر وڵاتێک کە هەوڵی بەڕێوەبردنی ئەم پرسە ئاڵۆزە بدات.
بەڵام ڕاستییە دووفاقییەکە ئەوەیە کە قەیرانی ئەلهۆڵ تەنیا بەرپرسیارێتی عێراق و سووریا نییە، قەیرانێکی جیهانییە، پشتگوێخستنی یان خراپ مامەڵەکردن لەگەڵیدا دەبێتە هۆی ئەوەی کاردانەوەکانی زۆر لە سنوورەکانمان زیاتر درێژببنەوە، هەندێک وڵات دەستیان کردووە بە گەڕاندنەوەی هاووڵاتیانیان بۆ وڵاتەکانیان، بەڵام بەشێکی زۆریان بە دوودڵی ماونەتەوە و ئاستەنگی سیاسی یان یاسایییان بۆ دەهێننەوە، لەم نێوەندەدا منداڵان لە کەمپەکاندا و بێ یاسا گەورە دەبن، کە زۆربەیان توندڕەو بوون و بە "بەچکەکانی داعش" ناسراون، ژنان لە بارودۆخێکی ناخۆشدا بە دەستبەسەری ماونەتەوە لە کاتێکدا توندڕەوەکان بەردەوامن لە پلاندانان ودامەزراندنی کارمەندان، لەوەش ترسناکتر ئەوەیە کە ڕاپۆرتەکانی دامەزراوە باوەڕپێکراوەکان و ڕێکخراوە مرۆییەکان پێشێلکارییە ترسناکەکانیان ئاشکرا کردووە، لەنێویاندا دەستدرێژی سێکسی بۆ سەر منداڵان لەناو کەمپەکەدا، هەر ڕۆژێک کە بەبێ چارەسەر تێدەپەڕێت، دەرفەتێکی لەدەستچووە و مەترسییەکی گەشەسەندووە دێتە ئاراوە.
کۆنفرانسی ئەم دواییە کەعێراق سپۆنسەری کردبوو، بانگەوازێکی بەپەلە بوو بۆ کاری بەکۆمەڵ و ئاماژەیەک بوو بۆ پەرەسەندنی کۆدەنگی نێودەوڵەتی بۆ چارەسەرکردنی ئەم قەیرانە، هاوبەشەکانمان کە لە پێشەنگییانەوە نوسینگەی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری نەتەوە یەکگرتووەکان (UNOCT) و زۆربەی وڵاتانی ئەندام پێشوازییان لەدەستپێشخەرییەکەمان کرد و پشتگیری خۆیان بۆ چارەسەری بەپەلە و کاریگەر دووپاتکردەوە، بەڵام بە تەنیا نیەتی باش بەس نییە، دەبێت کۆدەنگی بگۆڕدرێت بۆ هەنگاوی پراکتیکی خێراتر و فراوانتر، کاتی ئەوە هاتووە ئەوانەی لە دورەوە سەیر دەکەن، هەنگاو بنێن بۆ پێشەوە و جێگەی خۆیان لەسەر مێزی چارەسەر بگرن.
ئامانجی ئێمە ڕوون و بێ دوو دڵی... داخستنی کەمپی ئەلهۆڵ و کەمپەکانی هاوشێوەی، ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی تیرۆر و گەڕاندنەوەی هیوا و کەرامەت بۆ هەموو ئەوانەی ئازاریان چەشتووە، ئێمە دان بەوەدا دەنێین کە یەکگرتنەوە و ئاشتەوایی نەکارێکی ئاسانە و نەکارێکی خێرا، چونکە گەڕاوەکان لەم کەمپانە تووشی برینێکی قووڵ دەبن کەپێویستیان بە پشتیوانی درێژخایەن هەیە، بەڵام عێراق زۆر باش باجی بێکردەوەیی دەزانێت و بڕیاریداوە هەڵەکانی ڕابردوو دووبارە نەکاتەوە، بەڵکو ئەو ئاڵنگارییانە بگۆڕێت بۆ دەرفەتێکی ڕاستەقینە بۆ بەرەوپێشبردنی ئاشتی و چەسپاندنی سەقامگیری.
بۆ ئەو هاوبەشانەی لەجەنگی لەناوبردنی داعش لەگەڵمان وەستان، دەڵێین: کاتی ئەوە هاتووە ئێوە بۆ ئاشتییەکی هەمیشەیی لەگەڵمان بوەستن. گەڕانەوەی هاوڵاتیانی کەمپەکە بەرپرسیارێتییەکی دەستەجەمعییە و پێویستە جیهان بە ئیرادە و هاوکارییەوە ڕووبەڕووی ئەم قەیرانە ببێتەوە نەک ترس و بێباکی، کارەساتی ئۆردوگای ئەلهۆڵ نابێت ببێتە پەڵەیەک لەسەر ویژدانی مرۆڤایەتی، بەڵکو چیرۆکێکی یەکگرتوویی جیهانی و توانای زاڵبوون بەسەر ناخۆشیەکانیدا.
لە ڕاگەیاندنی بانگەوازەکەی ئەمڕۆدا، عێراق تەنها بەرگری لە سنوورەکانی ناکات، بەڵکو لەداهاتووی مرۆڤایەتی بە گشتی، ڕۆڵی خۆی بەتەواوی بەجێگەیاندووە، ماوەتەوە ئەوانی تر بەرپرسیارێتی خۆیان لەئەستۆ بگرن بۆ ئەوەی ئۆردوگاکانی ئاوارە نەبنە کارگەی ڕق و کینە و تیرۆر، بەڵکو سەرەتایەکی نوێ بن کە دەرفەتی ئاشتی و کەرامەت تێیدا بنیات بنرێت.
میدیا عیراقییەكان رایانگەیاند، بەرەبەیانی ئەمڕۆ روداوێكی هاتوچۆ لەسەر رێگای بەغداد- دیالە لەنێوان سێ ئۆتۆمبێلی جۆری بارهەڵگر و هیوندای ئەكسێنت و كیا كادێنزادا رویدا و بەهۆیەوە 13 كەس گیانیان لەدەستدا.
ئاماژە بەوەشكراوە، لەناو ئۆتۆمبێلی جۆری ئەكسێنتەكەدا حەوت كەس گیانیان لەدەستداوە كە چواریان منداڵ بوون، شەش كەسەكەی تریش كە لەناو ئۆتۆمبێلی جۆری كادێنزاكەدا بوون و سەرجەمیان گیانیان لەدەستداوە.
بەپێی روونكردنەوەیەكی بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی دیالەش، روداوەكە بەهۆی هەڵەی ئۆتۆمبێلی كیا كادێنزاكەوە رویداوە و شۆفێری بارهەڵگرەكەش كە لە روداوەكەدا بە سوكی بریندار بووە، لەلایەن پۆلیسەوە راگیراوە.
سەرۆك كۆماری عیراق رایگەیاند، عیراق دەستپێشخەری كردووە بۆ داخستنی كەمپی هۆل و ئەو قەیرانەی لە كەمپەكە هەیە جیهانییە و پێویستە كۆمەڵگەی مەدەنی هەنگاوی بۆ بنێت.
د. لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق لە وتارێكدا كە لە پێگەی سی ئێن ئێنی عەرەبی بڵاوكراوەتەوە ئاماژەی بەوەكردووە، هەفتەی رابردوو عیراق كۆنگرەیەكی لە بارەی كەمپی هۆل لە چوارچێوەی كۆبوونەوەی گشتی كۆمەڵەی نەتەوە یەكگرتووەكان لە نیویۆرك ئەنجامداوە و كۆنگرەكە بانگەوازێكە بۆ ئەوەی هەموو لایەك بەرپرسیارێتی هاوبەش بگرنەئەستۆ لەبارەی قەیرانە مرۆیی و ئەمنییەكان كە جیهان پشتگوێی خستوون.
دەشڵێت، كەمپی هۆل لە رۆژهەڵات و باكوری سوریا بووەتە ژینگەیەكی ترسناك كە 10 هەزار توندڕەوی 60 وڵات لەگەڵ خێزانەكانیان تێیدا كۆبونەتەوە، بەڵام كۆمەڵگەی مەدەنی شكستی هێناوە لە چارەسەركردنی لێكەوتەكانی جەنگ و تیرۆر و ئاوارەبوون.
سەرۆك كۆمار راشیگەیاند، عیراق دەستەوەستان نەوەستاوە و قورسترین هەنگاوی ناوە و تائێستا چوار هەزار و 915 خێزان كە دەكاتە 18 هەزار و 830ی عیراقی لە كەمپەكە گەڕاندوەتەوە لەپێناو داخستنی كەمپەكە.
وتیشی، قەیرانی كەمپی هۆل لە ئەستۆی عیراق و سوریا نییە و بەشێوەیەكی هەڵە لەلایەن جیهانەوە مامەڵەی لەگەڵدا دەكرێت و ئەو منداڵانەشی لە كەمپەكە گەورە دەبن بەركەوتەی توندڕەویی دەبن.
سەرۆك كۆمار جەختی لەوەكردەوە، بەستنی كۆنگرەكە هەنگاوێكە بۆ رێگریكردن لە گەڕانەوەی تیرۆر.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، جەختی لەوە کردەوە کە عیراق توانای مرۆیی ناوازەی هەیە و دەتوانێت بەشداری کاریگەر بکات لەپڕۆژە جۆراوجۆرەکانی داهێنان و گەشەپێدان و هەروەها ئاماژەی بەگرنگی وەبەرهێنان لەپڕۆژە جۆراوجۆرەکان و ڕەخساندنی ژینگەیەکی گونجاو بۆ گەشەپێدانیان کرد.
سەرۆک کۆماری عیراق ئەمڕۆ دووشەممە 6ـی 10ـی 2025 لە کۆشکی بەغداد، پێشوازی لە د. تەلال ئەبوغەزالە سەرۆکی کۆنگرەی داهێنانی عەرەبی و وەفدی یاوەری کرد و چۆنیەتی پەرەپێدانی هاوکاری عەرەبی لە بوارەکانی داهێنان و تەکنەلۆژیا تاوتوێکران.
سەرۆک کۆمار تیشکی خستەسەر گرنگی بەهەندوەرگرتنی بەرنامەی کوالیتی کە یارمەتیدەرە بۆ پشتگیریکردن و بەهێزکردنی گەنجان لەبوارە تەکنیکی و زانستییە مۆدێرنەکاندا.
هەروەها سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەکرد کە عیراق هەوڵی بنیاتنانی دەوڵەتێکی مۆدێرن دەدات لەسەر بنەمای کارایی و داهێنان و جەختی لەپەرۆشی هاوکاری و ئاڵوگۆڕی ئەزموون لەگەڵ کۆنگرەی عەرەبی بۆ داهێنان کردەوە بەشێوەیەک کە ئاسۆیەکی نوێ بۆ هاوبەشی لەبوارەکانی توێژینەوەی زانستی و گواستنەوەی دیجیتاڵی و ئابووری زانستی بکاتەوە و ژینگەیەک بەرجەستە بکات و هانی داهێنان و پێشکەوتنی زانستی لەناوچەکەدا بدات.
هاوکات سەرۆک کۆمار ستایشی ئامانجەکانی کۆنگرەی کرد لە بەهێزکردنی کاری هاوبەش لەبواری داهێناندا، تیشکی خستە سەر ئەزموونی عیراق بەتایبەت لە گۆڕانکاری دیجیتاڵیدا، وەک ناوەندێکی ناوچەیی ئومێدبەخش ودەستپێکردنی دەستپێشخەری لە کەرتە گرنگەکان، هاندانی وەبەرهێنانی کەرتی تایبەت، و بەرزکردنەوەی ڕۆڵی ژنان و گەنجان لە سەرکردایەتیکردنی بزووتنەوەی داهێنان و کارگێڕی و جەختیشی لەوە کردەوە کە دەستپێکردنی کۆنگرەی عەرەبی لە بەغداد پێگەی پێشەنگی عیراق وەک ناوەندێکی ناوچەیی بۆ داهێنان پشتڕاست دەکاتەوە.
لەلای خۆیەوە دکتۆر تەلال ئەبوغەزالە سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی بۆ پێشوازییە گەرمەکەی و ئامادەیی کۆنگرەی بۆ پەرەپێدانی هاوکاری لەگەڵ دامەزراوە عیراقییەکان لەبوارەکانی داهێنان و برێوەبەرایەتی و دابینکردنی ژینگەی نیشتمانی بەنوێترین ئەزموون و تەکنەلۆژیای عەرەبی و نێودەوڵەتی دووپاتکردەوە .
هەروەها ئەبوغەزالە، ئاماژەی بەوەشکرد، کۆنگرەی عەرەبی یەکەم کۆنگرەیە لەعێراق و ناوچەکەدا، بەو پێیەی بەرجەستەی دیدگەیەکی گەورەیە بۆ پلاتفۆرمێکی نێودەوڵەتی عێراقی پێشەنگ، کە سەرکردە و بیرمەندان و خاوەنکاران و داهێنەرانی وڵاتانی جۆراوجۆر کۆدەکاتەوە بە ئامانجی دروستکردنی چارەسەری کردەیی کە گەشەپێدانی بەردەوام بەرز بکاتەوە و پاڵپشتی ئابووری لەسەر بنەمای زانست بکات.
سەرۆك كۆماری عیراق پیرۆزبایی لە ئیزدیەكان كرد و، رایگەیاند لەم رۆژەدا پشتگیری تەواوی خۆیان بۆ ئەو پێكهاتە دووپات دەكەنەوە، هەروەها كاردەكەن بۆ گەڕانەوەی رفێنراوەكانیان.
دكتۆر لە تیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق، لە ئێكسێكدا پیرۆزبایی لە پێكهاتەی ئیزدیەكان كرد بەبۆنەی هاتنەوەی جەژنی جەمایێ، هیوای جەژنێكی پڕ خێرو بەرەكەیتی بۆ خواستن.
هەر بەو بۆنەیەوە سەرۆك كۆماری عیراق رایگەیاند، لەم رۆژەدا مانای هاودەنگی و بەهێزبوونی پێكەوە ژیانی ئاشتیانە لە نێوان پێكهاتە جۆراوجۆرەكانی گەلی عیراقمان وەبیر دێنینەوە.
وتیشی، ئەوان پشتگیری خۆیان بۆ ئەو كۆمەڵگە ڕەسەنە دووپات دەكەینەوە لە زاڵبوون بەسەر ئاڵنگاریەكان و برینەكانی ڕابردوویاندا، هەروەها كار دەكەن بۆ دڵنیابوون لە گەڕانەوەی ئاوارەكان بۆ شارەكانیان و ئاشكراكردنی چارەنووسی ڕفێنراوەكان.
وەزیری كارەبای عیراق رایگەیاند، بۆ یەكەمجار لە مێژووی وڵاتەكەدا بەرهەمهێنانی كارەبا بۆ زیاتر لە 28 هەزار مێگاوات بەرز بوەتەوە .
زیاد عەلی فازڵ وەزیری كارەبای عیراق رایگەیاند، لە ماوەی 3 ساڵی رابردوودا كەرتی كارەبا لە عیراق پێشكەوتنێكی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە و سەرباری ئاستەنگەكان وەزارەتی كارەبا توانیویەتی بۆ یەكەمجار لە مێژووی عیراقدا ئاستی بەرهەمهێنانی كارەبا بۆ زیاتر لە 28 هەزار مێگاوات بەرز بكاتەوە .
هەروەها ئاشكرایكردوە ، پلانەكانیان بۆ نوێكردنەوەی سیستمی گواستنەوە و دابەشكردن و جۆراوجۆركردنی سەرچاوەكانی وزە ، رۆڵی راستەوخۆی هەبووە لە پتەوكردن و سەقامگیربونی تۆڕەكانی كارەبا.
وتیشی، لەچوارچێوەی هەوڵەكانیاندا بۆ زیادكردنی بەرهەمهێنانی كارەبا ، چەند گرێبەستێكیان ئیمزا كردوە بۆ دروستكردنی چەند وێستگەیەكی بەرهەمهێنانی كارەبا كە بە سوتەمەنی ناوخۆ كار بكەن و لەو رێگەیەوە توانای بەرهەمهێنان بگەیەننە 48 هەزار مێگاوات.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ لە کۆشکی بەغداد، کارنامەی ژمارەیەک باڵیۆزی نوێی لەعیراق وەرگرت، کە پێکهاتبوون لە باڵێۆزانی، کۆماری فینلاند ئانتی پۆتکۆنین، وەفدی یەکێتی ئەوروپا کلیمێنس سەمتنەر، کۆماری ئەلمانیای فیدراڵ دانیال کرێبەر.
لەمیانەی پێشوازیکردنی لەباڵیۆزە نوێیەکان هەر یەک بە جیا، سەرۆک کۆمار، هەوڵی بەردەوامی عیراقی دووپاتکردەوە بۆ چەسپاندنی پەیوەندیەکی هاوسەنگ لەگەڵ وڵاتانی جیهان لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش و فراوانکردنی ئاسۆی هاوکاریی سیاسی و ئابوری و بازرگانی.
هاوکات هیوای سەرکەوتنی بۆ باڵیۆزە نوێیەکان لە راپەڕاندنی ئەرکەکانیان و قوڵکردنەوەی پەیوەندییە دۆستانە و هاوکارییەکانی نێوان عیراق و وڵاتەکانیان دەربڕی.
لەلای خۆیانەوە باڵوێزەکان سوپاس و پێزانینیان بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی و خواستی وڵاتەکانیان بۆ پتەوکردنی پەیوەندی لەگەڵ عیراق لە بوارە جیاجیاکاندا نیشاندا.
شارەزایەکی بواری ئابووری، بازدانێکی بەرچاوی لە کەرتی گەشتیاری عێراقی ئاشکرا کردوە و رایگەیاندووە؛ ڕێژەی گەشەسەندنی کەرتی گەشتیاری ٪25 گەشەی کردوە و وڵاتی دوو رووبار لە ئێستادا بووەتە حەوتەمین وڵاتی عەرەبی لە رووی گەشتیارییەوە.
ئەمڕۆ شەممە، نەبیل ئەلمەرسومی شارەزای بواری ئابوری رایگەیاندوە، کەرتی گەشتیاری لە عیراق بەرەوپێشچونێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە و داهاتی ساڵانەی 5.7 ملیار دۆلاری تێپەڕاندوە
ناوبراو ئاماژەی بەوەکردوە لە ساڵی 2023 داهاتی گەشتیاری 4.6 ملیار دۆلار بوە و لە ساڵی 2024 دا بۆ 5.7 ملیار دۆلار بەرزبووەتەوە، بەمەش ڕێژەی گەشەسەندنی کەرتەکە %25 زیادی کردوە.
نەبیل ئەلمەرسومی ئەوەشی خستوەتە ڕوو عێراق ئێستا لە پلەی حەوتەمی جیهانی عەرەبیدایە لە داهاتی گەشتیاری، دوای ئیمارات کە بە 57 ملیار دۆلار لە پێشەنگی لیستەکەدایە، سعودیە بە 41 ملیار دۆلار، میسر بە 15.3 ملیار دۆلار، مەغریب بە 11.3 ملیار دۆلار، قەتەر بە 8.4 ملیار دۆلار و ئوردن بە 7.2 ملیار دۆلار.
بە ئامادەبوونی شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق و بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، رۆژی هەینی 3-10-2025، یەکەمین کۆنفرانسی زانستی نێودەوڵەتی سەرۆک تاڵەبانی لە زانکۆی سلێمانی بەڕێوەچوو.
لە دانیشتنی دەستپێکی کۆنفرانسەکەدا بە ئامادەبوونی موحسین مەندەلاوی جێگری یەکەمی سەرۆکی پەرلەمانی عیراق و د. حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیری پێشوتری عیراق و ژمارەیەک کەسایەتی تری سیاسی و دیپلۆماسی و حزبی بەڕێوەچوو، د. کامیل دولەیمی سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی کۆمار وتارێکی بەناوی سەرۆکایەتی کۆمارەوە پێشکەش کرد، جەختیکردەوە کە جەلال تاڵەبانی سەرۆکی کۆچکردوو، باوکێکی میهرەبان و دادپەروەر بووە بۆ هەموو عیراق، پاڵپشتی و پشتیوانیان بووە، هاوکات ستایشی ژیری کرد، کە وای کرد گڕی ململانێکان بکوژێنێتەوە و بۆ عیراقییەکان بسەلمێنێت کە یەکێتیی نیشتمانیی تاکە رێگەیە بۆ پێشکەوتن.
دولەیمی سەرۆک مام جەلالی بە سەرکردە و دەنگێک وەسف کرد کە زمانی دیالۆگ و دانوستانی وەک بنەمایەکی بنەڕەتی لە باوەش گرتووە. ئەو کۆچکردووی بە میراتێکی حیکمەت و هاوسەنگی و ئەزموونێکی راستەقینەی سەرۆکایەتی و قوتابخانەی ئیمان وەسف کرد.
دواتر قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان وتارێکی بەناوی بنەماڵەی سەرۆکی کۆچکردوو پێشکەش کرد، تیشکی خستە سەر سەرنجەکانی سەرۆک مام جەلال لە بواری پەروەردە و گەشەپێدان و داهێنان و هەروەها هەوڵەکانی بۆ گەشەسەندنی سلێمانی و زانکۆی سلێمانی. هەروەها ستایشی ئەو رۆڵەی کرد کە خاتوو هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد لە پاڵپشتیکردنی سەرۆک جەلال تاڵەبانی بە درێژایی ساڵانی خەباتی گێڕاویەتی.
هەروەها لە کۆنفرانسەکەدا وتاری دیکەی ئامادەبووان پێشکەشکرا کە ستایشی رۆڵی سەرەکیی سەرۆک کۆماری کۆچکردوو مام جەلالیان کرد لە بەهێزکردنی یەکڕیزی نیشتمانی عیراق و چەسپاندنی پرەنسیپی هاووڵاتیبوون لە نێو هەموو عیراقییەکان.
تائێستا زیاتر لە یەك ملیۆن بەرمیل نەوتی هەرێمی كوردستان رادەستی بەغداد كراوە وەزیری نەوتی عیراقیش دەڵێت: 650 هەزار بەرمیل نەوتی هەرێمی كوردستان باركراوە بۆ فرۆشتن.
حەیان عەبدولغەنی وەزیری نەوتی عیراق رایگەیاند، یەكەم جارە حكومەتی عیراق نەوتی هەرێمی كوردستانی وەردەگرێت و هەناردەی دەکات، تائێستاش زیاتر لە یەك ملیۆن بەرمیل نەوتی هەرێمیان رادەستكراوە.
ئەوەشی خستەڕوو، لەئێستادا 650 هەزار بەرمیل نەوتی هەرێمی کوردستان بارکراوە بۆ فرۆشتن و ئاڕاستەی ئەو شوێنانەکراوە کە گرێبەستیان لەگەڵ ئەنجامدراوە.
وەزیری نەوتی عیراق ئاماژەی بەوەشکرد، فرۆشتنی نەوتی هەرێمی کوردستان لەرێگەی سۆمۆوە دەستکەوتێکی گەورەیە بۆ هەولێر و بەغداد.
ئەمڕۆ هەینی، نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بڵاویکردەوە کە محەمەد شەیاع سودانی، فەرمانێکی دەرکردووە بۆ گۆڕینی ناوی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی.
بەپێی ڕاگەیەندراوەکە، ناوی فڕۆکەخانەکە بە رەسمی گۆڕدراوە بۆ "فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی جەلال تاڵەبانی".
ئەم بڕیارە لەسەر بنەمای داواکارییەک دێت کە پێشتر لەلایەن "دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی"ـیەوە پێشکەشی سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی وەزیران کرابوو.
نووسینگەی سەرۆک وەزیران ئاماژەی بەوەشکردووە، "ئەم فەرمانە وەک پێزانینێک بۆ رۆڵی مێژوویی سەرۆکی کۆچکردوو و خەباتی درێژخایەنی دژ بە دەسەڵاتی دیکتاتۆری دێت".
شایەنی باسە، ئەم بڕیارە هاوکاتە لەگەڵ هەشتەمین ساڵیادی کۆچی دوایی سەرۆک مام جەلال، یەکەم سەرۆک کۆماری هەڵبژێردراوی عیراق لە دوای پرۆسەی ئازادییەوە.
محەمەد شەیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، لە هەشتەمین ساڵیادی کۆچی دوایی سەرۆک کۆماری پێشووتری عیراق، جەلال تاڵەبانی، پەیامێکی ئاراستەی بافڵ تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کرد.
سودانی لە پەیامەکەیدا رۆڵی خەباتگێڕانەی مام جەلالی لە روبەڕووبوونەوەی دیکتاتۆریەت بەرز نرخاند و جەختی کردەوە کە میراتەکەی فاکتەرێکی گرنگە بۆ بەهێزکردنی بنەما دەستوورییەکان.
لە پەیامەکەدا، سودانی ئاماژەی بە رۆڵی نیشتمانی و خەباتگێڕانەی سەرۆک تاڵەبانی کردووە لە قۆناغە جیاجیاکانی مێژووی عیراقدا و رایگەیاندووە: "رۆڵی نیشتمانی و خەباتگێڕی سەرۆک تاڵەبانی وەبیردەهێنینەوە، کە چۆن لەگەڵ هێزە نیشتمانییە جیاجیاکان روبەڕووی دیکتاتۆرییەت بوونەوە، لە پێناو ئازادی عیراق و شکۆی گەلەکەی".
سەرۆک وەزیرانی عیراق هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە ئەو میراتە سیاسی و فیکرییەی مام جەلال لەدوای خۆی بەجێی هێشتووە، دەبێتە پاڵنەرێک بۆ کارکردنی زیاتر. سودانی وتی: "میراتی سەرۆک تاڵەبانی پاڵنەرە بۆ کارکردن، لە پێناو چەسپاندنی بەهاکانی دادپەروەری و ئازادی و بەهێزکردنی بنەما دەستووری و یاساییەکان، کە نوێنەرایەتی چەترێکی سەرەکی دەکات بۆ هەموو عێراقییەکان".
سەرۆکایەتی کۆمار بەبۆنەی هەشتەمین ساڵیادی کۆچی دوایی سەرۆک مام جەلال، رێوڕەسمێکی یادکردنەوە رێکخست.
بە ئامادەبوونی د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، سەرۆکایەتی کۆمار ئەمڕۆ هەینی 3ـی تشرینی یەکەمی 2025، رێوڕەسمێکی یادکردنەوەی لە کۆشکی سەلام لە بەغداد، بەبۆنەی هەشتەمین ساڵیادی کۆچی دوایی سەرۆک مام جەلال سەرۆک کۆماری پێشووتر رێکخست، وەک وەفادارییەک بۆ خزمەتەکانی و میراتە سیاسییەکەی.
لە ڕێوڕەسمەکەدا، وتاری سەرۆکایەتی کۆمار پێشکەش کرا، کە تێیدا هاتبوو، یادی مام جەلال تەنیا بەسەرچوونی مێژوویەک نییە، بەڵکو بانگەوازێکی هەمیشەییە بۆ کارکردن لەپێناو عیراقێکی یەکگرتوو و سەربەخۆ.
لە وتارەکە ئاماژە بەوەشکرا، مام جەلال خەباتی لەپێناو بەرەنگاربوونەوەی دیکتاتۆرییەت و ستەمکاری، و بەدەستهێنانی ئازادی و کەرامەت کرد، نەک تەنها بۆ کورد، بەڵکو بۆ هەموو پێکهاتەکانی گەل.
لە رێوڕەسمەکەدا راوێژکاران و بەڕێوەبەرە گشتییەکان لە سەرۆکایەتی کۆمار و ژمارەیەک لە کارمەندان ئامادەبوون.
دەقی وتاری سەرۆکایەتی کۆمار:
" بەناوی خوای بەخشندە و میهرەبان
برایان و خوشکان
ئەمڕۆ لەم یادکردنەوەیەدا کۆدەبینەوە، و بە ڕێز و پێزانینێکی زۆرەوە کەسایەتییەکی نیشتمانیی مەزن، سەرکردەی گەورە مام جەلال، بەبیردێنینەوە، کە جێپەنجەیەکی دیاری لەسەر ڕێڕەوی تێکۆشانی گەلەکەمان و خەباتی بۆ ئازادی و کەرامەت بەجێهێشت.
ئەو لە هەشت ساڵ لەمەوبەر کۆچی دوایی کرد، بەڵام میراتی نیشتمانی و بیری سەرکردایەتییەکەی زیندوو ماوە لەنێوانماندا، ئیلهامبەخشە بۆ نەوەکان و بیرمان دەخاتەوە بە گرنگی قوربانیدان لەپێناو بەها باڵاکانی نیشتمان.
یادی مام جەلال تەنیا مێژوویەک نییە ، بەڵکو بانگەوازێکی هەمیشەییە بۆ کارکردن لەپێناو عێراقێکی یەکگرتوو، ئازاد، سەربەخۆ و دیموکراسی.
مام جەلال خەباتی لەپێناو بەرەنگاربوونەوەی دیکتاتۆرییەت و ستەمکاری، و بەدەستهێنانی ئازادی و کەرامەت کرد، نەک تەنها بۆ کورد، بەڵکو بۆ هەموو پێکهاتەکانی گەل، کورد، عەرەب، تورکمان، مەسیحی، ئێزیدی و سابئی، و خەونی بە دامەزراندنی عێراقێکی فیدراڵی دەبینی کە هەمووان تێیدا یەکسان بژین، و ئەمەش دوای قوربانییەکی زۆر هاتە دی، و ئەرکێکی گەورەمان لەسەر شانە کە ئەم پەیامە پیرۆزە هەڵبگرین و بەردەوام بین لەسەر کارکردن بۆی.
بۆیە هەمووان لەسەر خۆشەویستی و ڕێزلێنانی کۆک بوون، وەک چۆن مەرجەعیەتی باڵای ئایینی وەسفی کردووە (دەروی ئاسایشی عێراق) پەرۆش بوو بۆ یەکخستنی گوتار و یەکڕیزی، و ڕۆڵی دیاری بینی لە چارەسەرکردنی قەیرانەکانی وڵات".
ئەمڕۆ، کاتێک بۆ ڕێزلێنان لەم سەرکردە مەزنە دەوەستین، دووپاتی دەکەینەوە کە لەسەر ڕێبازی ئەوین، ئاڵای نیشتمانمان هەڵگرتووە، پابەندین بەو بەهایانەی کە لە تەواوی ژیانی خۆیدا بەرجەستەی کردوون، باوەڕمان وایە کە سەقامگیری و ئازادی تەنها بە یەکڕیزی نیشتمانی و کاری هاوبەش بەدی دێت.
با هەموومان بەها بەرزەکانی بەبیر بێنینەوە، و پەیمان نوێ بکەینەوە بۆ بەردەوامبوون لەسەر ڕێڕەوی نیشتمانی، بە ڕۆحی وەفاداری و دڵسۆزی بۆ نیشتمانە خۆشەویستەکەمان.
خوای گەورە سەرکردەی مەزن مام جەلال بە بەهەشتی خۆی شاد بکات، و هەموانمان ئارامگرتن و سووربوونمان پێببەخشێت بۆ بەردەوامبوون لەسەر ئەو ڕێگایەی کە بۆمانی نەخشاند، تا ناوی هەمیشە لە بیرەوەری گەلەکەماندا بە نەمری بمێنێتەوە.