رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، پەیوەندییان بە هێرشەکانی شەوی رابردووی ئیسرائیل بۆسەر ئێرانەوە نییە و دەشڵێت، دەتوانن کۆتایی بەم شەڕە خوێناوییە بهێنن.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئەمریکا هیچ پەیوەندییەکی بە هێرشەکانی شەوی رابردووی ئیسرائیل بۆسەر ئێرانەوە نییە.
هۆشداریشی داوەتە ئێران و دەڵێت: ئەگەر بە هەرجۆرێک ئێمە بکرێینە ئامانج، لەلایەن ئێرانەوە یان ئەو گروپانەی نزیکن لێی، ئەوا هێزەکانمان کارێکی واتان پێدەکەن هەرگیز نەتانبینیوە.
لە کۆتاییشدا ترەمپ ئاماژەی بەوەکردووە، دەتوانن بە ئاسانی رێککەوتن لەنێوان ئێران و ئیسرائیلدا بکەن و کۆتایی بەم شەڕە خوێناوییە بهێنن.
ئەوەش دوای ئەوە دێت، لە دوو رۆژی رابردوودا ئێران هەڕەشەی هێرشکردنە سەر بنکەکانی ئەمریکای کرد لە ناوچەکەدا.
حوسییەکانی یەمەن رایانگەیاند، بە هەماهەنگی لەگەڵ تاراندا چەندین هێرشیان بۆسەر ئیسرائیل ئەنجامداوە.
ئەوەش لەکاتێکدایە، شەوی رابردوو ماڵپەڕی ئەکسیسۆس لەزاری بەرپرسێکی باڵای ئیسرائیلەوە رایگەیاند، محەمەد ئەلغەماری سەرۆک ئەرکان و کەسایەتی دووەمی حوسییەکانیان لە بۆردومانێکدا کردووەتە ئامانج.
پێشتریش لە رۆژی 12ی ئەم مانگەدا، گۆڤاری نیوز ویكی ئەمریكی لە زاری سەرچاوەیەكی ناو بزوتنەوەی ئەنسارولئیسلامی سەر بە حوسییەكان بڵاویكردەوە، لە ئەگەری هێرشكردنە سەر ئێران ئەوان جەنگ دژی ئەمریكا و ئیسرائیل رادەگەیەنن.
ئەکسیۆس بڵاویکردەوە، کە ئیسرائیل هەوڵی تیرۆرکردنی سەرکردەیەکی دیاری گرووپی حوسییەکانی یەمەنی داوە.
ماڵپەڕەکە لە زاری بەرپرسێکی باڵای ئیسرائیلەوە بڵاویکردووەتەوە، "ئیسرائیل هەوڵی تیرۆرکردنی سەرۆکی ئەرکانی حوسییەکانی داوە لە هێرشێکدا لە یەمەن".
هەروەها دەسەڵاتی پەخشی ئیسرائیل لە زاری بەرپرسێکی ئەمنی ئیسرائیلەوە رایگەیاندووە کە ئیسرائیل "هەوڵێکی تیرۆرکردنی لە یەمەن ئەنجامداوە و ئەگەر هێرشەکە سەرکەوتوو بێت، روداوێکی ناوازە دەبێت".
جارێکیتر ئێران گەروی هورمزی وەک کارتی فشار دژ بە وڵاتانی دراوسێ و جیهان بەکار دەهێنێتەوە و لەپای هاوکارییەکانی فەرەنساو بەریتانیا و ئەمریکا بۆ هێرشەکانی ئیسرائیل کە بووە هۆی کوژرانی فەرماندە باڵاکانی، دەڵێت کارتی داخستنی گەروی هورمز بەروی جیهاندا کارتێکە لەسەر مێزەکەمان و دەکرێت بەکاری بهێنین.
گەروی هورمز کوێیە؟
گەروی هورمز بە فارسی (تنگە هرمز) و بە عەرەبیش (مضیق هرمز) ەیەكێكە لە گرنگترین ڕێڕەوە ئاوییەكانی جیهان كە زیاتر تایبەتە بە جوڵەی كەشتییەكان, ئەكەوێتە كەنداوی عەرەبی لە نێوان ئاوی كەنداوی عەرەبی لە لایەك وە ئاوی عومان و دەریای عەرەب و ئۆقیانوسی هیندی لەلایەكی تر. یەكەم دەروازەی دەرییاییە بۆ عیڕاق و كوەیت و بەحرەین, لەلایەكییەوە باكوری ئێران (پارێزگای بەندەر عەباس) و لە باشوری عومان (پارێزگای مسندم) سەپەرشتی كەشتییە دەریاییەكان دەكەن.
*گرنگی ئابووری گەروی هورمز:
ئەم گەروە یەکێکە لە گرنگترین رێگاکانی گواستنەوەی نەوت لە جیهاندا. نزیکەی %20 لە نەوتی جیهان و %25 لە گازی سروشتی جیهان لە رێگای ئەم گەروەوە تێدەپەڕێت.
*وڵاتانی دەوروبەری هورمز:
- ئێران لە باکوور
- عومان لە باشور
- دوورترین خاڵ لەگەڵ دەوڵەتەکانی عەرەبی خەلیجی فارس
*گرنگی ستراتیژی:
بەهۆی تێپەڕینی ئەو بڕە زۆرەی نەوت و گاز تیایدا، ئەم ناوچەیە زۆر گرنگە بۆ ئاسایشی وزەی جیهان. هەبوونی هەر ململانێ و ناکۆکیەک لەم ناوچەیەدا کاریگەری گەورەی لەسەر بازاڕی وزەی جیهان دەبێت.
گەروی هورمز گرنگییەکی زۆر تایبەتی بۆ ئێران هەیە لە چەندین ڕووەوە:
*گرنگی ئابووری:
- ئێران نزیکەی%80 ـی نەوتەکەی لە رێگای ئەم گەروەوە دەنێرێتە دەرەوە.
- سەرچاوەی سەرەکی دراوی بیانیە بۆ ئێران
- بەشێکی زۆری بودجەی حکومەت لە فرۆشتنی نەوت لەم رێگایەوە دابین دەکرێت.
*گرنگی جیۆپۆلتیکی ئەم ناوچەیە:
- ئامرازێکی بەهێزە بۆ فشار خستنە سەر وڵاتانی دیکە
- توانای کۆنترۆڵکردنی بەشێکی گەورە لە گواستنەوەی وزەی جیهان
- دەتوانێت وەک “کارتی فشار” بەکاری بهێنێت لە کاتی قەیراندا
*گرنگی ئاسایشی:
- سنووری دەریایی ئێران لەگەڵ دەریای ئازاد
- رێگەی سەرەکی بۆ هاتووچۆی کەشتیەکانی ئێران
- پاراستنی ئەم ناوچەیە لە ستراتیژی بەرگریی نیشتیمانی ئێراندا زۆر گرنگە
*گرنگی سیاسی:
- ئامرازێک بۆ دانوستان لەگەڵ وڵاتانی دیکە
- هەڕەشە بە داخستنی گەروەکە وەک سیاسەتی فشار بەکاردەهێنێت
- بەشێک لە بەرگری لە بەرژەوەندییە ناوچەییەکانی
بۆیە ئەم گەروە بۆ ئێران تەنها ڕێگایەکی ئاسایی گواستنەوە نییە، بەڵکو بەشێکی گرنگی ئاسایشی نیشتیمانی و ستراتیژی سیاسەتەکەیەتی.
لە ئێستادا داخستنەوەی ئەم گەروە وەک کارتی فشار بەکار دێت دژ بە فەرەنسا
رێبەری باڵای کۆماری ئیسلامی ئێران عەلی خامنەیی، رۆژی شەممە رەزامەندی خۆی لەسەر لێبووردن و کەمکردنەوەی سزای هەزار و 705 زیندانی دا.
بەپێی هەواڵی ئاژانسی تەسنیم، ئەم بڕیارە بەبۆنەی جەژنی قوربان و جەژنی غەدیر، وەڵامی داخوازی غولام حوسێن موحسنی ئەژەیی سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری بووە.
خامنەیی بەپێی بەندی 11ـی ماددەی 110ـی دەستووری ئێران، رەزامەندی خۆی لەسەر لێبووردن، کەمکردنەوە و گۆڕینی سزای ئەم زیندانیانە دا کە لە دادگاکانی شۆڕش، دادگای سەربازی و دادگای دەستەی گەشەپێدانی حکوومەتی تاوانبار کراون.
ئەم هەنگاوە یەکێکە لە بڕیارە دووبارەبووەکانی رێبەری ئێران بۆ لێبووردنی زیندانیکراوان لە بۆنە ئایینییەکاندا.
بەهۆی هێرشەكانی بەرەبەیانی ئەمڕۆی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل 3 كەس كوژران و نزیكەی 100 كەسی تریش برینداربوون، ئێرانیش دەڵێت: هێرشەكانی ئیسرائیل بۆ سەر وڵاتەكەی 104 كوژراو و 376 برینداری لێكەوتووەتەوە.
میدیای رەسمی ئیسرائیل رایگەیاند، بەهۆی هێرشەكانی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل لەسەرەتاوە تائێستا سێ كەس كوژراون و 91 كەسی تریش برینداربوون، نزیكەی 400 هاووڵاتی ئیسرائیلیش ماڵەكانیان چۆڵكردووە و بەهۆی هێرشەكانی ئێرانەوە خانووەكانیان روخاوە.
ئاشكراشیكرد، لە ئەنجامی هێرشەكانی بەرەبەیانی ئەمڕۆی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل دوو كەس كوژران و 21 كەسی تریش برینداربوون.
دەسەڵاتدارانی ئێرانیش رایانگەیاندووە، بەهۆی هێرشەكانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران تائێستا لانیكەم 104 كەس كوژران و 376 كەسی تریش برینداربوون كە زۆرینەیان هاووڵاتی مەدەنی بوون.
میدیاکانی ئیسرائیل بڵاویانکردەوە، دوای ئەوەی ئێران هێرشەکانی بۆسەر ئیسرائیل دەستپێکردووە، چەند موشەکێک لە ناوەڕاستی ئیسرائیل کەوتوەتە خوارەوە و چەند باڵەخانەیەک بە ئامانج گیراوە.
ئاماژەیان بەوەشکردووە، لە هێرشە موشەکیەکانی ئێراندا بۆسەر ئیسرائیل دوو کەس کوژراون و زیاتر لە 19 کەسیش برینداربوون.
جێگەی ئاماژەیە، هێرشەکانی ئیسرائیل و ئێران بۆسەر یەکتری چەندین کوژرا و برینداری لێکەوتوەتەوە و هێرشەکانی هەردوو وڵاتیش بەردەوامی هەیە.
ئاژانسی تەنسیم بڵاویکردەوە: ئێران بۆ جاری پێنجەم هێرشی موشەکی بۆسەر ئیسرائیل دەستپێکردەوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، هێرشەکان بۆ سەر باکوری ئیسرائیلە و بە موشەکی بالیستی هێرشەکانی ئەنجامداوە.
هاوکات سوپای ئیسرائیل لە زۆربەی ناوچەکان زەنگی ئاگادارکردنەوەی لێداوە وهۆشداری دەداتە هاووڵاتیان لە هێرشەکانی ئێران بۆسەر وڵاتەکەی و داوایان لێدەکات لە ژێر زەمینەکان و پەناگەکان خۆیان حەشار بدەن.
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا رایگەیاند، ئیدارەی نەتانیاهۆ بە کارە بێباک و شەڕانگێزەکانی هەوڵ دەدات ناوچەکەمان و هەموو جیهان بەرەو کارەسات رابکێشێت.
رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا رایگەیاند؛ ئیدارەی نەتانیاهۆ بە کارە بێباک و شەڕانگێز و نایاساییەکانی هەوڵدەدات ناوچەکەمان و هەموو جیهان بەرەو کارەسات رابکێشێت.
هاوکات وتیشی؛ ئێستا دەبێت کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بڵێت "بەسە" بۆ دەستدرێژی ئیسرائیل کە سەقامگیری جیهانی و ناوچەیی کردە ئامانج.
سەرۆککۆماری ئێران رایگەیاند، بە وەڵامدانەوەکانیان ئیسرائیل پەشیمان دەکەنەوە و داواش لە ئێرانییەکان دەکات، دەنگۆ و هەواڵە ناڕاستەکان پشتگوێ بخەن.
مەسعود پزیشکیان سەرۆک کۆماری ئیران رایگەیاند، "وەڵامەکانمان تۆکمە و بەهێز دەبێت، بە وەڵامەکانمان ئیسرائیل لەو کارەگەمژانەیەی پەشیمان دەکەینەوە".
بە هاووڵاتیانی ئێرانیش دەڵێت: متمانە بە سەرکردایەتییەکەتان بکەن و پاڵپشتیان بکەن، خۆتان لە دەنگۆ و هەواڵی ناراست بە دوور بگرن.
شەوی رابردوو و نیوەڕۆی ئەمڕۆ ئیسرائیل هێرشی ئاسمانی و زەمینی بۆسەر خاکی ئێران ئەنجامدا و بەهۆیەوە 12 فەرماندەر باڵای سەربازی و زانای ئەتۆمی کوژران و 121 هاووڵاتی مەدەنیش بریندار بوون.
دۆناڵد ترەمپ لەبارەی هێرشەکەی ئیسرائیل بۆسەر ئێران رایگەیاندووە، نایاب بوون، هێشتا زیاتر ماوە.
کەناڵی ئەی بی سی نیوزی ئەمریکی لە زاری دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکاوە رایگەیاندووە، "دەرفەتمان دایە ئێران بەڵام نەیانقۆستەوە، بە توندی لێیان درا، زۆر توند، ئەوەندەی بیری لێدەکەیتەوە توند لێیان درا، هێشتا زۆری دیکە ماوە.. زۆر".
لەبارەی ئەگەری بەشداریکردنی ئەمریکا لە هێرشکردنە سەر ئێراندا دۆناڵد ترەمپ بە کەناڵەکەی وتووە، نامەوێت لەبارەی ئەوەوە قسە بکەم.
دۆناڵد ترەمپ راشیگەیاندووە، "پێویستە بەر لەوەی هەموو شتێک لەدەست بدات، ئێران رێککەوتن بکات".
ئەوەش لە کاتێکدایە، لەماوەی دوو رۆژی رابردوودا ئەمریکا فەرماندە سەربازی و دیبلۆماتکارەکانی خۆی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کشاندەوە و داواشی لە هاووڵاتیانی ئەمریکی کرد، لە هیچ دۆخێکدا گەشت بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و عیراق نەکەن.
شەوی رابردوو و نیوەڕۆی ئەمڕۆ ئیسرائیل هێرشی ئاسمانی و زەمینی بۆسەر خاکی ئێران ئەنجامدا و بەهۆیەوە 12 فەرماندەر باڵای سەربازی و زانای ئەتۆمی کوژران و 121 هاووڵاتی مەدەنیش بریندار بوون.
سەرۆکی ئەرکانی سوپای ئیسرائیل لەبارەی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆسەر ئێران راگەیانراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، ئامادەی وەڵامی ئیرانن.
ئیال زەمیر سەرۆکی ئەرکانی ئیسرائیل رایگەیاندووە، "بەهێرشەکانمان ئێرانمان شۆک کرد، ئامادەی کاردانەوەکانیانین".
لەو بارەیەشەوە، بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاندووە، هێرشە سەرەتایەکانیان بۆسەر ئێران بە سەرکەوتوویی ئەنجامدا و داواش لە سەرجەم ئیسرائیلییەکان دەکات، بۆ سەلامەتی گیانی خۆیان پابەندی رێنماییە سەربازییەکان بن.
شەوی رابردوو و نیوەڕۆی ئەمڕۆ ئیسرائیل هێرشی ئاسمانی و زەمینی بۆسەر خاکی ئێران ئەنجامدا و بەهۆیەوە 12 فەرماندەر باڵای سەربازی و زانای ئەتۆمی کوژران و بەپێی ئاژانسی هەواڵیی فارسیش، تاوەکو ئێستا 78 کەس لە هێرشەکاندا کوژراون و 329ی دیکە بریندار بوون.
عیراق بەتوندی ئیدانەی هێرشەكانی ئیسرائیل بۆسەر ئێران دەكات و بە پێشێلكردنی یاسا نێودەوڵەتییەكان ناوی دەبات.
باسم عەوادی وتەبێژی حكومەتی عیراق رایگەیاند، هێرشەكانی ئیسرائیل پێشێلكردنی یاسا نێودەوڵەتیەكانە و هەڕەشەی جددیە بۆ سەر ئاسایش و سەقامگیری نێودەوڵەتی، بەتایبەت لە گەرمەی دانوستانەكانی نێوان ئەمریكا و ئێراندا.
ئاماژەی بەوەش كرد، پێویستە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە ئاستی ئەم پێشێلكارییە وەك بینەر نەمێنێتەوە، چونكە سەركۆنەكردن بەس نییە و پێویستە بگۆڕدرێت بۆ هەنگاوی كرداری.
داواشی كرد، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بەپەلە كۆببێتەوە بەمەبەستی گرتنەبەری رێكاری یەكلاكەرەوە و دڵنیابوونەوە لە دووبارەنەبوونەوەی هێرشەكان و گەڕاندنەوەی شكۆی سیستمی یاسا نێودەوڵەتییەكان.
عەوادی جەختیشی كردەوە، حكومەتی عیراق پابەندە بە بنەماكانی سەروەری و بەكارنەهێنانی هێز و چارەسەركردنی ناكۆكییەكان بە رێكاری ئاشتییانە.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران هەڵوێستی رەسمی وڵاتەکەی لەبارەی هێرشەکانی ئیسرائیلەوە راگەیاند و ئەمریکاش بە پاڵپشتی یەکەمی ئیسرائیل ناو دەبات.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەم هێرشانە پێشێلکارییەکی ئاشکرای بڕگەی 4ـە لە ماددەی 2ی جاڕنامەی نەتەوە یەکگرتووەکان، دەستدرێژییەکی روون و ئاشکرایە بۆسەر کۆماری ئیسلامی ئێران، لە کاردانەوەی ئەو رەفتارەشدا، بە پشتبەستن بە ماددەی 54 لە هەمان جاڕنامە، ئێران بە مافی یاسایی و رەوای خۆی دەزانێت بەرگری لە خۆی بکات و سوپای پاسداران بە هەرشێوەیەک کە لەدەستی بێت بەرگری لە گەلەکەی دەکات.
ئەوەش هاتووە، ئێران ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بە بەرپرسیار دەزانێت لە گرتەبەری هەنگاوی خێرا بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئیسرائیل لە پێشێلکاریی و تێکدانی ئاسایشی نێودەوڵەتی".
وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەشڵێت: داوا لە سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی و ئەندامەکانی دەکەین رێکاری خێرا بگرنە بەر لەوبارەیەوە.
لەلایەکی دیکەوە بەرپرسیارێتیی دەخاتە ئەستۆی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان و وڵاتانی ئەندام تێیدا و رایگەیاندووە، "چاوەڕوان دەکەین هەنگاوی خێرا بنێن و هەموو وڵاتانی دیکەش کاردانەوەیان بەرانبەر ئەو سەرگەرمییە شەڕانگێزانەییەی ئیسرائیل هەبێت، کە بەبێ هیچ گومانێک هەڕەشەیە بۆسەر ئاسایشی نێودەوڵەتی".
وەزەرەتەکە لە کۆتاییدا رووی دەمی کردووەتە ئەمریکا و ئەوەی خستووەتە روو، "دەستدرێژیی ئیسرائیل بەبێ ئاگاداری ئەمریکا روونادات، ئەمریکا لایەنگری سەرەکیی ئیسرائیلە و بەرپرسیارێتی دەرئەنجامی ئەم سەرگەرمییە شەڕانگێزانەیە لە ئەستۆ دەگرێت".
شەوی رابردوو ئیسرائیل لەرێگەی 200 فڕۆکەی جەنگییەوە هێرشی کردە سەر ئێران و بەهۆیەوە سێ فەرماندەی پلەباڵای سەربازی و چەند فەرماندەیەکی دیکە و راووێژکاری خامنەیی و شەش زانای ئەتۆمی کوژران.
شەوی رابردوو سوپای ئیسرائیل هێرشی پێشوەختەی کردە سەر ئێران و 100 ئامانجی لەررێگەی 200 فڕۆکەی جەنگییەوە پێکا.
بەهۆی هێرشەکانەوە عەلی شەمخانی راوێژکاری یەکەمی عەلی خامنەیی رابەری باڵای ئێران، سەرۆکی ئەرکانی ئێران، حسێن سەلامی فەرماندەی گشتیی سوپای پاسداران و شەش زانای ئەتۆمی دیکە کوژران.
ئەنجامدانی هێرشەکەش کاردانەوەی گەورەی ناوخۆی ئێران و وڵاتانی دیکەی جیهانی بەدوای خۆیدا هێنا و بە گشتی وڵاتان هێرشەکان ئیدانە دەکەن.
راگرتنی گەشتە ئاسمانییەکان
بەشێوەیەکی گشتیی وڵاتان گەشتەکانیان بۆ ئێران و ئیسرائیل و عیراق راگرت و بەشێکی زۆری گەشتە جیهانییەکانیش دواخراون، ئەوەی جگە لەوەی بەهۆی مەترسیی هێرشەکانەوە ئاسمانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئێستادا خاڵییە لە فڕۆکە.
کاردانەوە جیهانییەکان:
ئەمریکا
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئاگاداری هێرشەکانی ئیسرائیل بوون و بە چەند هێرشێکی چاوەڕوانکراو باسیان دەکات.
هاوکات، پشتگیری ئەمریکاش بۆ ئیسرائیل دووپاتدەکاتەوە.
ناتۆ
سکرتێری گشتیی ناتۆ: هێرشەکان دەبێتە هۆی خێرا زیادبوونی گرژییەکان، پێویستە کەمکردنەوەی ئەو گرژییانە کاری لەپێشینە بێت.
نەتەوە یەکگرتووەکان
ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس ئەمینداری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان ئیدانەی تێکهەڵچونە سەربازییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستی کردووە و رایگەیاندووە، "نیگەرانن لە رەفتارەکانی سوپای ئیرائیل، بەتایبەت لە کاتێکدا کە دانوستانی ئێران و ئەمریکا لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران لە ئارادایە".
فەرحان حەق جێگری وتەبێژی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکانیش داوا لە هەردوو وڵاتەکە دەکات دان بە خۆیاندا بگرن و دووربکەونەوە لەوەی بکەونە ململانێی قوڵ و رەوشێکەوە کە ناوچەکە بەرگەی ناگرێت.
عومان
عومان کە نێوەندگیری ئێران و ئەمریکایە لە دانوستانە ئەتۆمییەکەدا ئیدانەی هێرشەکە دەکات و ئیسرائیل بە بەرپرسیار دەزانێت، داواش لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەکات، هەڵوێستێکی روون و ئاشکرایان هەبێت بۆ راگرتنی ئەو شەڕە کە هەڕەشەیە بۆسەر رەوتی دیپلۆماسی و سەقامگیری ناوچەکە.
فەرەنسا
"گرنگە بە هەموو شێوەیەک هاوکاری ئەو وڵاتانە بکرێت لە ئارامکردنەوەی رەوشەکەدا و ئێمە بە تەواوی ئامادەین بۆ ئەوە، نیگەرانی جدیمان لە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران هەیە"
ئیمارات
"هێرشەکانی ئیسرائیل بۆسەر ئێران هەڕەشەیە بۆسەر ئاسایشی ناوچەکە. جەختیشی کردووەتەوە لەوەی، خۆڕاگریی و پابەند بوون بە یاسا نێودەوڵەتییەکان و رێزگرتن لە سەروەری وڵاتەکان بنەمای چارەسەرکردنی کێشەکانە"
سعودیە
"هێرشەکانی ئیسرائیل بەزاندنی سەروەری خانکی ئێران و ئارامییەتی، هەروەها پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسا نێودەوڵەتییەکانە"
ئیندۆنیزیا
وەزارەتی دەرەوەی ئیندۆنیزیا: داوا لە سەرجەم لایەنەکان دەکەین خۆیان کۆنتڕۆڵ بکەن، هێرشەکان گرژییەکان قوڵتر دەکاتەوە و مەودای ململانێکانیش فراوانتر دەکات.
سوید
وەزارەتی دەرەوەی سوید: ئەوەی ئێستا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست روودەدات رەوشەکە ئاڵۆزتر دەکات. وڵاتان کۆکن لەسەر ئەوەی ئێران نابێت پەرە بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی بدات.
هۆڵەندا
وەزارەتی دەرەوەی هۆڵەندا: نیگەرانی گرژییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستین.
یابان
وەزارەتی دەرەوەی یابان: ئیدانەی ئەو هێرشانە دەکەین کە دەبنە هۆی تێکچوونی رەوشەکە، جێگای داخە کە ئامرازی سەربازی بەکاردەهێنن.
چین
"دژی پێشێلکردنی سەروەری خاکی ئێرانین"
عیراق
حکومەتی عیراق: هاوسۆزیمان بۆ گەلی ئێران هەیە، هێرشەکە پێشێلكردنی یاسا نێودەوڵەتییەكانە، پێویستە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە ئاستی ئەم پێشێلكارییە وەك بینەر نەمێنێتەوە و هەنگاوی کرداریی بنێت.
تورکیا
وەزارەتی دەرەوەی تورکیا: ئەو هێرشانە دەکرێت ببێتە هۆکاری زیاتر فراوانبوونی ململانێکان.
کاردانەوە ناوخۆییەکانی ئێران:
سوپای پاسداران
وەک سەرەتای کاردانەوەکان بۆ هێرشەکانی ئیسرائیل سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، وەڵامدانەوەی ئەو هێرشانە بە مافی خۆیان دەزانن و بەمزووانە هێرش دەکەنەوە سەر ئیسرائیل.
لە هەژماری رەسمی خۆشی لە تۆڕی ئێکس نووسیویەتی: لەبیرتان بێت، ئێمە دەستپێشخەریمان نەکرد.
عەلی خامنەیی
عەلی خامنەیی رابەری باڵای ئێران: ئیسرائیل چارەنووسێکی تاڵ و پڕ لە ئازاری بۆ خۆی ئامادە کرد و بە دڵنیاییەوە وەریدەگرێت.
سەرۆکی پەرلەمانی ئێران
محەمەد باقر قالیباف سەرۆکی پەرلەمانی ئێران: ئێستا کاتی تۆڵەسەندنەوەیە و بە هەموو ئامرازێکی بەردەستمان تۆڵە دەکەینەوە، واز لە زایۆنییەکان ناهێنین، ئەو چیرۆکە تەواو دەکەین کە دەستیان پێ کرد، وەڵامێکی ئازاربەخشیان دەدەینەوە، پەشیمانی چاوەڕوانیان دەکات.
حکومەتی ئێران
"دەستپێكردنی شەڕ لەگەڵ ئێران یاریكردنە بە كلكی شێر، ئەو دەسەڵاتە ناشەرعییە پابەندی هیچ رێسا و یاسایەك نییە"
لەلایەکی دیکەوە دەنگۆی ئەوە هەیە کە تاران بەشداری لە دانوستانی ئەتۆمی نێوان ئەمریکا و ئێران نەکات، کە بڕیاربوو رۆژی یەکشەممە 15ی حوزەیران، خولی حەوتەمی دانوستانەکان لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێرانەوە بەڕێوەبچێت.
دوای هێرشە موشەکییەکەی شەوی رابردووی ئیسرائیل بۆسەر 100 ئامانج لە ناوخۆی ئێراندا، بەیانی ئەمڕۆ سوپای پاسدارانی ئێران هێرشی پێچەوانەی بۆسەر ئیسرائیل دەست پێ کرد و ئیسرائیلیش بەشێکی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئەو وڵاتەی لە ئاسمانی سوریا خستە خوارەوە.
دوای ئەوەی شەوی رابردوو ئیسرائیل لە رێگەی 200 فڕۆکەی جەنگییەوە هێرشی بۆسەر 100 ئامانجی ئێران دەست پێ کرد، بەیانی ئەمڕۆش سوپای پاسدارانی ئێران هێرشی پێچەوانەی دەست پێ کرد و رایگەیاند، لە رێگای 800 فرۆکەی بێفڕۆکەوان و موشەکی کروزەوە هێرشیان کردووەتەوە سەر ئیسرائیل.
میدیا جیهانییەکان ئەوەیان بڵاوکردەوە، کە بەشێکی فڕۆکە و موشەکەکانی ئێرانیان لە ئاسمانی سوریا و ئوردن خستووەتە خوارەوە.