کەناڵی 12ی ئیسرائیلی، ئەمڕۆ هەینی، وردەکاریی نوێی لەبارەی سەردانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، بۆ ئیسرائیل ئاشکرا کرد.

بەپێی زانیارییەکان، "ترەمپ کاتژمێر 9:20ی بەیانی رۆژی دووشەممە، لە جەژنی 'سیمحات تۆرە'، دەگاتە فڕۆکەخانەی بن گۆریۆن، لەوێ پێشوازی لێدەکرێت و پاشان وتارێک لە کنیست (پەرلەمانی ئیسرائیل) پێشکەش دەکات." هەروەها، ئاماژە بەوەشکرا کە "دوای وتارەکەی لە کنیست، بێ هیچ کۆبوونەوە یان رێوڕەسمێکی تایبەت دەڕوات."

پێش سەردانەکەی ترەمپ، دۆخێکی ئامادەباشی و چاوەڕوانی لە ئیسرائیل باڵی کێشابوو، بەتایبەتی لەلایەن خێزانەکانی بارمتەکانەوە، بەهۆی رۆڵی گەورەی ناوبراو لە گەیشتن بە رێککەوتنی ئاگربەست. خێزانەکانی بارمتەکان شەوی رابردوو نامەیەکیان بۆ ترەمپ ناردبوو، تێیدا داوایان لێکردبوو وتارێک لە گۆڕەپانی بارمتەکان "هاتۆڤیم" پێشکەش بکات: "شانازییەکی گەورە دەبێت ئەگەر لە سەردانەکەی داهاتووت بۆ ئیسرائیل رازی بیت بە کۆبوونەوە لەگەڵمان. ئەمە ڕەنگە یەکێک بێت لە گەورەترین نیشانەکانی پشتیوانی لە مێژووی ئیسرائیل بۆ دۆست و هاوپەیمانێک."

سەردانی میسر و ئیسرائیل:

پێشتر، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندبوو کە سەردانی میسر دەکات بۆ ئامادەبوون لە رێوڕەسمی ئیمزاکردنی رێککەوتنی کۆتاییهێنان بە جەنگ لە کەرتی غەززە. ترەمپ بە رۆژنامەنووسانی لە واشنتۆن راگەیاند: "جەنگمان لە غەززە کۆتایی پێهێنا... هەوڵ دەدەین بارمتەکان لە رۆژی دووشەممە یان سێشەممە بگەڕێنینەوە... ئەم رۆژە، رۆژێکی خۆش دەبێت."

وتیشی: "هەوڵ دەدەین سەردانی ناوچەکە بکەین و کار لەسەر دیاریکردنی کاتەکەی دەکەین... سەردانی میسر دەکەین، لەوێ رێککەوتنەکە بە رەسمی واژۆ دەکرێت."

پێش ئەم لێدوانە، عەبدولفەتاح سیسی، سەرۆکی میسر، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ ترەمپ ئەنجام دابوو. وتەبێژی رەسمی سەرۆکایەتی میسر رایگەیاندبوو کە سیسی پیرۆزبایی لە ترەمپ کردووە بۆ سەرکەوتنی هەوڵە چڕوپڕەکانی لە راگرتنی جەنگ لە کەرتی غەززە، و سوپاسی گەورەی خۆی بۆ سەرۆکی ئەمریکا و گرنگیدانی بە کۆتاییهێنان بە جەنگەکە دەربڕیوە.

لەلای خۆیەوە، ترەمپ دڵخۆشی زۆری خۆی بەم دەستکەوتە مێژووییە و دۆستایەتی پتەوی لەگەڵ سیسی دەربڕی، ئاماژەی بەوەدا کە لە رۆژانی رابردوودا چاوەکان لەسەر میسر بوون بۆ بەدواداچوونی گەشەپێدانی دانوستانەکانی شەرم ئەلشێخ و گەیشتن بە رێککەوتنی کۆتاییهێنان بە جەنگ لە کەرتی غەززە. سەرۆکی میسر لەم ڕووەوە ئاماژەی بەوەدا کە گەیشتن بە رێککەوتنەکە دەستکەوتێکی مێژووییە و دووپاتیشی کردەوە کە ترەمپ شایستەی وەرگرتنی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتییە.

دوای چەند کاتژمێرێک لە هێرشێکی ئاسمانی ئیسرائیل بۆ سەر گەڕەکی سەبرە لە باشوری شاری غەززە، کە شەوی پێنجشەممە رویدا و بووە هۆی کوژرانی چوار کەس و بێسەروشوێنبوونی 40 کەسی دیکە، ئەمڕۆ هەینی سوپای ئیسرائیل رایگەیاند کە ئاگربەست لە غەززە لە شەوی رابردووەوە چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە.

رادیۆی سوپای ئیسرائیل بڵاوی کردەوە کە هێرشە ئاسمانییەکان وەستاون. هەروەها، سوپای ئیسرائیل رونیشی کردەوە کە "هێزەکانی بەم زووانە کشانەوەیان بۆ ئەو هێڵە زەردەی دیاریکراوە دەستپێدەکەن."

"جەنگ کۆتایی هات"

ئەم راگەیاندنە دوای ئەوە هات کە خەلیل حەییە، سەرۆکی دانوستانکارانی حەماس، کە مانگی رابردوو لە هەوڵێکی تیرۆرکردن لە دەوحە رزگاری بوو، دوێنێ پێنجشەممە رایگەیاند کە حەماس "زەمانەتی لە نێوەنگیرەکان و لە ئیدارەی ئەمریکاوە وەرگرتووە کە هەموویان دووپاتیان کردووەتەوە کە جەنگ بە تەواوی کۆتایی هاتووە."

لەلایەکی دیکەوە، شۆش بەدرەسیان، وتەبێژی حکومەتی ئیسرائیل، دوێنێ رایگەیاندبوو کە "رێککەوتنەکە تەنها لە ماوەی 24 کاتژمێردا دوای پەسەندکردنی لەلایەن حکومەتەوە دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە."

خەلیل حەییە، سەرۆکی وەفدی دانوستاندکاری بزوتنەوەی حەماس، ئەمڕۆ لە لێدوانێکدا رایگەیاند کە گەیشتوونەتە ڕێککەوتنێک کە کۆتایی بە جەنگی غەززە دەهێنێت و کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل لە کەرتی غەززە لەخۆدەگرێت.

حەییە لە لێدوانەکەیدا جەختی لەسەر رۆڵی وەفدەکەی حەماس کردەوە و وتی: "پیاوان بووین لەسەر مێزی دانوستاندنەکان." هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە "جەنگێکمان ئەنجامدا کە جیهان هاوشێوەی نەبینیوە."

سەبارەت بە وردەکارییەکانی رێککەوتنەکە، حەییە رونی کردەوە کە "رێککەوتنەکە داوای کۆتاییهێنان بە جەنگ و کشانەوەی ئیسرائیل دەکات." هەروەها ئاشکرای کرد کە "بە بەرپرسیارێتییەوە مامەڵەمان لەگەڵ پلانی سەرۆک ترەمپدا کرد."

سەرۆکی وەفدی دانوستاندکاری حەماس راشیگەیاند کە "گرەنتییان لە ئیدارەی ئەمریکاوە وەرگرتووە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ." بە وتەی حەییە، "رێککەوتنەکە کردنەوەی دەروازەی رەفە لە هەردوو ئاراستەدا لەخۆدەگرێت."

لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، خەلیل حەییە بە رەسمی رایگەیاند: "گەیشتنمان بە رێککەوتنێک کە کۆتایی بە جەنگ دەهێنێت رادەگەیەنین." هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە "خەریکین کۆتایی بە قۆناغەکانی دیکەی رێککەوتنەکە دەهێنین."

وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند سزایان سەپاندوە بەسەر دەیان کەس و کەشتیی پەیوەست بە هەناردەکردنی نەوت و گاز لەلایەن ئێرانەوە، کە ژمارەیان زیاتر لە 50 کەس دەبێت.

وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا ڕۆژی پێنجشەممە رایگەیاند سزای بەسەر زیاتر لە 50 کەس و لایەن و کەشتیدا سەپاندووە کە بەشدارن لە ئاسانکاری بۆ هەناردەکردنی نەوت و گازی شل لەلایەن ئێرانەوە، ئەمەش هەنگاوێکە کە ئامانج لێی سنووردارکردنی داهاتی وزەی تارانە.

سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاندوە؛ وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا بە هەڵوەشاندنەوەی رەگەزە سەرەکییەکانی ئامێری هەناردەکردنی وزەی ئێران، رێگری دەکات لە فرۆشتنی نەوتی ئێران و رێگریش دەکات لە پارەدارکردنی تاران.

ئاماژەی بەوەشکردوە؛ “لە سەردەمی سەرۆک ترەمپدا،  توانیویانە رێگری بکەن  لەدابینکردنی بودجە بۆ ئەو گروپە تیرۆریستییانەی کە هەڕەشە لەسەر  ئەمریکا و بەرژەوەندییەکانیان و لەلایەن ئێرانەوە هاوکاری دەکرێن"

هەسەدە هێرشێکی گروپە چەکدارەکانی سەر بە حکومەتی دیمەشق ناوچەکانی دەوروبەری بەنداوی تشرینی پوچەڵکردەوە.

هێزەکانی سوریای دیموکرات 'هەسەدە' لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، بەیانی ئەمڕۆ گروپێک لە چەکدارانی سەر بە حکومەتی کاتی سوریا هەوڵی تێپەڕاندنی یەکێک لە خاڵەکانی هێزەکانیان داوە لە دەوروبەری بەنداوی تشرین، ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو چەکدارانە نارجۆکیان بەکار‌هێناوە و هەوڵیانداوە هێزەکانی هەسەدە بکەنە ئامانج و سەقامگیری ناوچەکە تێکبدەن.

ئەوەیشی خستەڕوو، هێزەکانیان دەستبەجێ وەڵامی گروپە هێرشبەرەکەیان داوەتەوە و پێکدادانی راستەوخۆ رویدا، لە ئەنجامدا یەکێک لە چەکدارەکانی سەر بە حکومەتی سوریا کوژرا و ئەوانی دیکەش هەڵهاتن.

هەسەدە لە راگەیەنراوەکەدا جەختدەکاتەوە، بەردەوام دەبن لە پاراستنی خەڵکەکەیان و سەقامگیری ناوچەکە.

ئیدارەی خۆسەری رایگەیاند ئازادكردنی ناوچە داگیركراوەكانی رۆژئاوای كوردستان ئەركێكی نیشتمانییە و داوا لە دیمەشق دەكات رێگە بە گەڕانەوەی ئاوارەكانی سەرجەم ناوچە داگیركراوەكان بدات.

بەڕێوبەری خۆسەری باكور و رۆژهەڵاتی سوریا لە ساڵیادی داگیركردنی سەرێكانی و گرێ سپی راگەیەنراوێكی بڵاوكردەوە و جەختی لەوە كردەوەتەوە كە هەموو هەوڵێك دەدەن لە پێناو رزگاركردنی ئەو ناوچانەی رۆژئاوای كوردستان كە بە هۆی لەشكركێشی توركیا و چەكدارانی نزیك لەو وڵاتە داگیركراون.

لە راگەیەنراوەكەدا هاتوە ساڵی 2019 ناوچەكانی سەرێكانی و گرێ سپی لە رۆژئاوای كوردستان لە لایەن سوپای توركیا و چەكدارانی سوری نزیك لە وڵاتەوە بەهۆی بێدەنگیی نێودەوڵەتییەوە داگیركران و ژمارەیەكی زۆریش لە دانیشتوانی ئەو ناوچانە بەهۆی زەبر و زەنگی داگیركارانەوە ناچاربون زێدی خۆیان جێبهێڵن.

خۆسەری داوای لە دەسەڵاتی دیمەشق كردووە كە هەوڵەكانی بخاتەگەڕ بۆ گەڕانەوەی ئەو ئاوارانەی بە ناچاری سەرێكانی و گرێ سپی و عەفرین و چەند ناوچەیەكی تری رۆژئاوای كوردستانیان جێهێشتوە.

 

تۆم باراك نێردەی تایبەتی ئەمریكا بۆ سوریا دەڵێت، سەردانەكەی بۆ حەسەكە لە دژی بەرژەوەندییەكانی توركیا نەبووە.

باراك لە تۆڕی كۆمەلایەتی ئێكس بڵاویكردەوە، سەردانەكەی بۆ حەسەكە لە رۆژئاوای كوردستان لەپێناو ئاسانكاری و چاودێریكردنی جێبەجێكردنی رێككەوتنی 10ی ئادار بووە لەنێوان حكومەتی دیمەشق و هێزەكانی سوریای دیموكرات.

وتیشی، هەر دەنگۆیەك سەبارەت بەوەی سەردانەكەی بۆ زیانگەیاندن بووە بە بەرژەوەندی نیشتمانی توركیا دوورە لە راستییەوە، بەڵكو سەردانەكەی بۆ بەرژەوەندییە ستراتیژییەكانی توركیا و ئەمریكاش بووە.

باراك ئاماژەی بەوەشكرد، سەردانەكەی بۆ حەسەكە بە شەفافی كردووە، لەپێناو هەماهەنگی روبەڕوبوونەوەی تیرۆر و گەیاندنی هاوكارییە مرۆییەكان و سەقامگیری هەرێمی، كە راستەوخۆ خزمەت بە بەرژەوەندی ئەمنی و ئابوری توركیاش دەكات.

روسیا و ئێران چەند رێككەوتنێكی نوێیان لە بواری ئەتۆم و دروستكردنی وێسگەی ئەتۆمی بە بەهای 25 ملیار دۆلار ئەنجامدا و ئاماژە بەوە دەكەن، رێككەوتنەكە دەبێتە پێگەیەكی ستراتیژی و ئابوری نێوان ئەو دوو وڵاتە.

دوای ئەوەی هەفتەی رابردوو سەرۆكی دامەزراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران سەردانی روسیای كرد و چەند لێكتێگەیشتنێكیان ئیمزا كرد، وەفدێكی روسیا بە سەرۆكایەتی نیكۆلای ئەسپاسكی جێگری بەڕێوەبەری كۆمپانیای روس ئەتۆمی نێودەوڵەتی سەردانی تارانیان كرد و لە سەردانەكەشدا هەردوولا چەند رێككەوتنێكیان لە بواری ئەتۆمدا ئیمزا كرد.

بەپێی ئەو رێككەوتنەی روسیا و ئێران ئەنجامیان داوە، هەردوو وڵات رێككەوتوون لەسەر دروستكردنی چوار وێسگەی ئەتۆمی هەزار و 250 مێگاواتی بۆ بەرهەمهێنانی كارەبا، كە بەهاكەیان دەگاتە 25 ملیار دۆلار. 

لە كۆتایی رێككەوتنەكەشدا وەفدی ئێران و روسیا ئەوەیان راگەیاند، ئەو پرۆژانە پێگەیەكی ستراتیژی و ئابوری تایبەتیان هەیە و ئەو رێككەوتنە نوێیانە رێگەخۆشكەر دەبن بۆ فراوانكردنی هاوكاری و هەماهەنگی نێوان هەردوو وڵاتەكە.

 

فەرەنسا رایگەیاند، پێشوازیی لە ئاگربەستی نێوان هەسەدە و هێزەكانی دیمەشق دەكات و جەختیش لە جێبەجێكردنی رێككەوتنی 10ی ئازار دەكاتەوە.

وەزارەتی دەرەوەی فەرەنسا لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە، پێشوازیی لە ئاگربەستی حەوتی ئەم مانگەی نێوان هێزەكانی سوریای دیموكراتی هەسەدە و هێزەكانی سەر بە دیمەشق دەكات ، ئەوەش بە هەنگاوێكی گونجاو بۆ پاراستنی كەسانی مەدەنی ناو دەبات.

لە راگەیەنراوەكەی وەزارەتی دەرەوەی فەرەنسادا هاتووە، ئەو ئاگربەستە رێگە بۆ گفتوگۆ و دانوستانی زیاتر خۆش دەكات بە ئامانجی جێبەجێكردنی سەرجەم خاڵەكانی رێككەوتنی 10ی ئاداری ئەم ساڵ كە لە نێوان مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتی هەسەدە و ئەحمەد شەرع ، سەرۆكی كاتی سوریا ئیمزا كرا.

فەرەنسا جەختی لەوەكردوەتەوە، رێككەوتن و دانوستانی نێوان هەسەدە و دیمەشق هەنگاوێكی سەرەكییە بۆ بەدیهاتنی ئاشتی و سەقامگیریی لە سوریا و هاوكات پاریس لەگەڵ هاوپەیمانە نێودەوڵەتییەكانی بە هەموو شێوەیەك پشتیوانیی لە جێبەجێكردنی ئاشتییەكی بەردەوام دەكەن.

دەستبەجێ كاریگەرییەكانی راگەیاندنی ئاگربەست لە غەززە دەركەوتن و فەرمان دەركرا بۆ كشانەوەی سوپای ئیسرائیل لە غەززە و هێڵەكانی دواوەی جەنگ، لەسەر ئاستی جیهانیش، نرخی نەوت دابەزی.

رادیۆی سوپای ئیسرائیل بڵاویكردەوە، فەرمان كراوە بە سوپا بۆ كشانەوەی تەواوەتی لە غەززە بەرەو هێڵەكانی دواوەی جەنگ، لەگەڵ ئەوەشدا ئیسرائیل دوای راگەیاندنی ئاگربەستەكە بۆردومانی ناوەراستی خان یونسی لە باشووری غەززە كرد.

هاوكات بەپێی ئاژانسی رۆیتەرز، نرخی نەوتی برێنت بە كاریگەری رێككەوتنەكە بۆ 65 دۆلار و 74 سەنت دابەزی و نرخی نەوتی سوكی تەكساسیش بە 62 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەكرا.

ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكانیش داوای لەلایەنەكان كرد بە تەواوی پابەندی ئاگربەستەكە بن و سەرجەم بارمتەكان ئازاد بكرێن، ئامادەییشی دەربڕی بۆ زیادكردنی هاوكارییە مرۆییەكان و بەشداریكردن لە ئاوەدانكردنەوەی غەززە.

كییەر ستارمەر سەرۆك وەزیرانی بەریتانیاش سەرباری پێشوازیكردن لە قۆناغی یەكەمی ئاگربەستەكە، داوایكرد جێبەجێكردنی ئاگربەستەكە دوانەخرێت و سەرجەم كۆت و بەندەكان لەسەر گەیاندنی هاوكارییە مرۆییەكان هەڵبگیرێن.

قۆناغی یەکەمی رێککەوتنی ئاگربەست لە غەززە راگەیەنرا و بەپێی رێککەوتنەکە لە 72 سەعاتی سەرەتادا 20 بارمەتی زیندوو لەلایەن حەماسەوە ئازاد دەکرێن و سوپای ئیسرائیلیش دەست بە کشانەوە دەکات.

سەرکردەیەکی حەماس ئاشکرایکرد، بزوتنەوەکە 20 بارمتەی زیندوو بە یەکجار ئازاد دەکات و لە بەرانبەردا ئیسرائیل زیاتر لە دوو هەزار فەلەستینی ئازاد دەکات، کە 250 کەسیان سزای زیندانی هەتاهەتاییان بەسەردا سەپێنراوە و 1700 کەسیش لە سەرەتای جەنگەکەوە کە دوو ساڵ لەمەوبەر دەستی پێکردووە، دەستگیرکراون.

سەرچاوەیەکی فەلەستینی ئاگادار لە گفتوگۆکان بە ئاژانسی فرانس پرێس رایگەیاندووە، ئەم پڕۆسەی ئاڵوگۆڕە دەبێت لە ماوەی 72 سەعاتدا لە دەستپێکی جێبەجێکردنی رێککەوتنەکە ئەنجام بدرێت، ئاماژەی بەوەشدا، رێککەوتنەکە بە رەزامەندی لایەنە فەلەستینییەکان بووە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، رێککەوتنەکە کە بە رەسمی نیوەڕۆی ئەمڕۆ لە میسر ئیمزا دەکرێت، هەروەها بەپێی رێککەوتنەکە لە پێنج رۆژی یەکەمدا رۆژانە رێگە بە 400 بارهەڵگر لە هاوکارییە مرۆیەکان دەدرێت بچنە غەززە، دواتریش ژمارەی بارهەڵگرەکان زیاد دەکرێت.

هاوکات رێککەوتنەکە رێگە بە ئاوارەکان دەدات لە باشوری کەرتی غەززەوە بۆ 'ناوەڕاست' و باکوری کەرتەکە بگەڕێنەوە، ئەم هەنگاوەش لە کاتی دەستپێکردنی رێککەوتنەکەوە جێبەجێ دەکرێت.

لەلایەکی دیکەوە، بزوتنەوەی حەماس ئاشکرایکردووە، گفتوگۆکان سەبارەت بە جێبەجێکردنی قۆناغی دووەمی پلانی ترەمپ "هەر زوو" دوای دەستپێکردنی قۆناغی یەکەم دەست پێدەکەن.

جگە لەوەش،  دەستپێکردنی کشانەوەی سوپای ئیسرائیل لە کەرتەکەدا دەسپێدەکات، بەپێی ئەو هێڵەی پێشتر لەسەری رێککەوتبوون و ترەمپ نەخشەکەی بڵاوکردبووە.

هەروەها بەپێی ئەو پلانەی پێشتر کۆشکی سپی رایگەیاند و بە نەخشەیەک پشتڕاستی کردەوە کە هێڵەکانی کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیلی تێدا دەردەکەوێت، پڕۆسەی کشانەوە لە بەیت حانوون لە باکوری غەززە دەست پێدەکات و بە چەند شارێکی غەززەدا تێپەڕدەبێت تا دەگاتە باشوری کەرتەکە ، واتا سوپای ئیسرائیل دەبێت بگەڕێنەوە بۆ شاری رەفەح لە باشوری غەززە.

کەواتە کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل بە درێژایی لە باکورەوە بۆ باشور دەبێت، بەناو ناوەندە سەرەکییەکانی دانیشتووان لە کەرتەکەدا تێپەڕ دەبێت.

جێگەی ئاماژەیە پلانی ترەمپ 20 بڕگەی لەخۆگرتبوو و بڕیاریداوە کە غەززە ناوچەیەکی بێ چەک بێت و ئاوەدانکردنەوەی کەرتەکەش ئەنجام بدرێت.

ئیسرائیل و حەماس قۆناغی یەکەمی رێککەوتنی ئاگربەستیان ئیمزاکرد، سەرۆکی ئەمریکاش دەڵێت، لە دوای ئاگربەستەوە رۆژێکی مەزن دەبێت بۆ جیهان.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس بڵاویکردەوە، ئیسرائیل و حەماس قۆناغی یەکەمی پلانی ئاشتیمان ئیمزاکردووە، هەروەها ئەمە مانای ئەوەیە کە هەموو بارمتەکان زۆر بە زوویی ئازاد دەکرێن.

وتیشی، سوپاسی نێوەندگیرانی قەتەر و میسر و تورکیا دەکەین کە لەگەڵمان کاریان کردووە بۆ بەدیهێنانی ئەم روداوە مێژوویی و بێ وێنەیە.

دۆناڵد ترەمپ ئاماژەی بەوەشکردووە، هەموو پێزانینێک بۆ ئاشتیخوازان!"

لای خۆیەوە حەماس لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرایکردووە،رێککەوتنێک کراوە بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی غەززە و کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل و چوونە ناوەوەی هاوکارییە مرۆییەکان و ئاڵوگۆڕی دیلەکان دیاریکراوە.

قەتەر کە نێوەندگیری نێوان ئیسرائیل و حەماسە بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی دوو ساڵەی کەرتی غەززە، جەختیکردوەتەوە، هەردوولا لەسەر هەموو بڕگەکانی قۆناغی یەکەمی پلانی دۆناڵد ترەمپ رێککەوتوون بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ لە غەززە.

کەناڵ 12ی ئیسرائیل بڵاویکردوەتەوە، نوسینگەی بنیامین ناتانیاهۆ رەشنووسی بڕیار نامەیەکی لەسەر ئەو بابەتە پەسەندکردووە و چاوەڕوانی حکومەتە بۆ رەزامەندی دەربڕین، ئاماژەی بەوەشکردوە رەنگە ترەمپ رۆژی هەینی گەشتێکی بۆ شەرم شێخ بکات بەمەبەستی ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە بۆ ئاڵوگۆرکردنی بارمتەکانی ئیسرائیل و زیندانیە فەلەستینیەکان.

ئەمڕۆ چوارشەممە، چەند سەعاتێک دوای ئەوەی سەرۆکی میسر بانگهێشتی دۆناڵد ترەمپی کرد بۆ بەشداریکردن لە مەراسیمی ئیمزاکردنی رێککەوتننامەی کۆتایی هێنان بە شەڕی غەززە لە ئەگەر سەرگرتنیدا، میدیاکانی ئیسرائیل پشتڕاستی دەکەنەوە کە لە ماوەی 36 سەعاتی داهاتودا رێکەوتنەکە پەسەند دەکرێت.

بەگوێرەی زانیارییەکانی کەناڵە ئیسرائیلییەکە؛ حەماس زانیاری لەسەر بارمتە زیندووەکان داوە  و  ژمارەیان نزیکەی 20 کەسە و بە دوای تەواوی تەرمەکانیشدا دەگەڕێت کە لە کاتی دەستپێکردنەوەی ئۆپراسیۆنەکانی ئیسرائیل دابەشیکرد بوون بەسەر کۆڵانەکانی غەززەدا.

رێکەوتنەکە بە جۆرێکە، دەبێت ئیسرائیل دڵنیابێت کە تەواوی بارمتە و تەرمەکانی بەدەست دەگاتەوە  و حەماس جارێکی تر مامەڵەیان پێوەناکات و دواتر زیندانییە فەلەستینییەکان ئازاد دەکات.

هەر ئەمڕۆ حەماس لە راگەیەندراوێکدا رایگەیاند، لەگەڵ ئیسرائیل لیستی ئەو ناوانەیان ئاڵوگۆرکردوە کە دەبێت ئازاد بکرێن بە گوێرەی رێککەوتنەکە، لای خۆشیەوە عەبدولفەتاح سیسی ئەمڕۆ بە گەشبینیەوە باسی لە رێکەوتنەکە کردو و وتی؛ دەبێت هەلەکە بقۆزنەوە بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی دوو ساڵەی غەززە.

ئەمە لە کاتێکدایە، شەڕ لە غەززە بەردەوامی هەیە و پێگەی ئاکسیۆسیش بڵاویکردوەتەوە سەبەینێ مارۆکۆ رۆبیۆی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، کە بڕیار بو بچێتە فەڕەنسا، لەسەر پێشنیازی ئیسرائیل بەشداری لە کۆبونەوەی پاریس ناکات کە بە مەبەستی تاوتوێکردنی پلانی دوای شەڕی غەززە بەڕێوەدەچێت

 

 

 

 

وەزیری دەرەوەی تورکیا رایگەیاند؛ پێویستە هێزەکانی هەسەدە لە سوریادا دروبخرێنەوە و ئەوان هەڕەشەن بۆ ئاسایشی دیمەشق و ئەنقەرە و  پاڵپشتی تەواوەتی وڵاتەکەشی بۆ سوریا راگەیاند.

 

لە کۆنگەرەیەکی رۆژنامەوانیدا هاکان فیدان لەگەڵ هاوتا سورییەکەی رایگەیاند؛ پێویستە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەرپرسیارێتی خۆی بەرانبەر سوریا و گەلەکەی جێبەجێ بکات و هێرشەکانی ئیسرائیلیش یەکێکە لە گەورەترین ئاستەنگییەکانی بەردەم سوریا.

داواشیکرد کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هه ڵوێستی جدی و روونیان له بەرامبەرهێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر دیمەشق هەبێت و پاڵپشتی تەواوەتی وڵاتەکەشی بۆ سوریا راگەیاند.

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا باسی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە)ی کرد و جەختیکردوەکە؛ ئەوان مەترسین بۆسەر سوریا و تورکیا و پێویستە لە سوریا دوربخرێنەوە.

لایخۆشیەوە ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا رایگەیاند؛ جەخت له رۆڵی بەرچاو و پاڵپشتی بەرفراوانی تورکیا دەکەن بۆ حکومەتی نوێی سوریا، وتیشی؛ دیمەشق ئێستا پێگه و نفوزی مێژوویی خۆی له نێو وڵاتانی جیهاندا بەدەست هێناوەتەوە و هەربیانویەکیش لە چوارچێوەی دابەشکردنیدا  رەتدەکەنەوە.

شيیبانی باسی لە کۆبونەوەکەی دوێنێی بەرێوەبەرایەتی خۆسەر و حکومەتی دیمەشق کرد و رایگەیاند؛ ئامانج لەو کۆبونەوەیە پابەندبونە بە رێککەوتنی 10ی ئادار و داواشی لە هەسەدە کرد پابەندبن بە بڕگەکانی رێککەوتنەکەوە.

 

 

 

 

دوای هەڵپەساردنی گفتوگۆکان، بەگوێرەی رۆژنامەی "الجریدە"ـی کوەیتی بڵاویکردوەتەوە لە چەند رۆژی رابردودا پەیوەندی لە نێوان عەباس عەراقچی و ستیڤ ویتکۆف سەبارەت بە دەستپێکردنەوەی دانوستانە ئەتۆمییەکان هەبووە و هەردوولا لەسەر پێویستی گەڕانەوە بۆ سەر مێزی دانوستان رێککەوتوون.

 لەزاری سەرچاوەیەک لە وەزارەتی دەرەوەی ئێران، رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەکردوە؛ دوایین پەیوەندی نێوان عەباس عەراقچی، وەزیری دەرەوەی  ئێران و ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئێوارەی رۆژی شەممە بووە.

بە پشتبەستن بە کەشوهەوای ئەو پەیوەندییە، پێدەچێت هەفتەی داهاتوو چەند کۆبوونەوەیەکی نهێنی نێوان هەردوولا لە عومان یان قەتەر ئەنجامبدرێت بۆ هەماهەنگی پێش ئەوەی بە رەسمی بگەڕێنەوە بۆ گفتوگۆکان.

بەگوێرەی رۆژنامەکە ویتکۆف ئێوارەی رۆژی شەممە تەلەفۆنی بۆ عەباس عەراقچی کردووە بۆ ئەوەی داوای پشتیوانی تاران بکات بۆ پلانەکەی ترەمپ بۆ ئاشتی لە غەززە و عەباس عراقچی جەختی لە پشتیوانی تاران بۆ هەڵوێستی مەکتەبی سیاسی حەماس کردەوەتەوە و لەوەڵامدا وتویەتی؛ هەر پلانێک کە ببێتە هۆی کۆتایی هێنان بە کۆمەڵکوژیی غەززە، لەلایەن ئێرانەوە پەسەند دەکرێت.

رۆژنامەکە ئەوەشی خستوەتە روو،  ویتکۆف هەوڵی داوە دانوستانە ئەتۆمییەکان بە ئاگربەست لە غەززە ببەستێتەوە بە مەبەستی فشارخستنە سەر تاران، بەڵام عەباس عیراقچی ئەوەی رەتکردوەتەوە و ئاماژەی بەوەکردوە، هیچ دانوستانێک قبوڵناکەن لەسەر وەستاندنی بەرنامە ئەتۆمییەکانیان بێت و رایگەیاندوە؛ مەرجی وڵاتەکەی بۆ هاتنەوە سەر مێزی گفتوگۆ دانپێدانانی واشنتۆنە بە "مافی" ئێران بۆ پیتاندنی یۆرانیۆم.