رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
ئوردن و سوریا بانگەشەی ئەوە دەكەن گروپە چەكدارەكانی عیراق نزیك بوونەتەوە لە سنووری وڵاتەكانیان، هۆشداری توندیش دەدەن كە هەر هێرشێك لە خاكی عیراقەوە بۆ سەر سوریا و ئوردن ئەنجامبدرێت بێ وەڵام تێناپەڕێت.
گەورە لێپرسراوێكی عیراق بۆ كەناڵەكانی عەرەبیە ئاشكرایكردووە، دەسەڵاتدارانی سوریا و ئوردن جموجۆڵی جێی گومانی گروپە چەكدارەكانی عیراقیان لە نزیك سنوورەكان بەدیكردووە و حكومەتی عیراقیان لەو جموجۆڵانە ئاگاداركردووەتەوە.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، سوریا و ئوردن زانیاری هەواڵگرییان بەدەست گەیشتووە كە گروپە چەكدارەكانی عیراق پلانیان هەیە هێرش بكەنە سەر ئەو دوو وڵاتە.
ئەو گەورە لێپرسراوە دەشڵێت، سوریا و ئوردن هۆشداری توندیان داوەتە حكومەتی عیراق كە هەر هێرشێك لە خاكی عیراقەوە بۆ سەر ئەو دوو وڵاتە ئەنجامبدرێت، بێ وەڵام تێناپەڕێت.
ئەمریكا هۆشدارییەكی بەپەلە دەداتە هاووڵاتیانی وڵاتەكەی و داوادەكات بەزووترین كات رۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێبهێڵن، چونکە ئەگەری ئاڵۆزتربوونی رەوشەکە لە ناوچەکەدا زۆر بەرزە.
ئاژانسی فرانس پرێس بڵاویکردەوە، باڵیۆزخانەكانی ئەمریكا لە سەرانسەری وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زنجیرەیەك هۆشداریی ئەمنیی بەپەلەیان بڵاوكردووەتەوەو تێیدا جەخت لە ئەگەری پەرەسەندنی گرژی و تێکچوونی رەوشەكە دەكەنەوە.
ئەوەشی ئاشكراکردووە، ئەمریکا داواش لە هاووڵاتییانی خۆی لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکات، لەوپەڕی ئامادەباشیدا بن و خۆیان بۆ ئەگەری داخرانی لەناكاوی ئاسمانیی و هەڵوەشاندنەوەی گەشتە ئاسمانییەكان ئامادە بكەن.
هاوکات، هۆشداری دەدەن لەبارەی هێرشی ئێران و گروپە هاوپەیمانەكانی بۆسەر بەرژەوەندی، كۆمپانیا و دامەزراوەكانی ئەمریكا لە ناوچەكە، لە هەمانكاتدا داوا دەكەن چاوپێداخشاندنەوە بكەن پێش ئەوەی سەردانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بكەن و بیر لە بەجێهێشتنی بكەنەوە.
پێگەی هەواڵی ئەکسیۆسی ئەمریکی راپۆرتێکی شیکاری بڵاوکردووەتەوە و تێیدا ئەو ئەگەرە گریمانەییانە دەخاتەڕوو کە ئاماژەیەن بۆ بڕیارێکی نوێی سەرۆکی ئەمریکا بۆ دەستپێکردنەوەی زنجیرەیەکی هێرشی نوێ و روخێنەری واشنتۆن بۆسەر تاران.
لێپرسراوێکی ئەمریکی بە ماڵپەڕی ئەکسیۆسی راگەیاندووە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بەمەبەستی ناچارکردنی تاران بۆ قبوڵکردنی مەرجەکانی ئاگربەست، بە جدی بیر لە لێدانی کەرتی وزە و ژێرخانی ئێران لە چەند رۆژی داهاتوو، دەکاتەوە.
ئەکسیۆس ئەوەشی ئاشکراکردووە، ترەمپ لە کۆبوونەوەی کابینەی حکومەتدا هۆشداری دا کە "بە توندی لێیان دەدەین" و جەختیکردەوە کە ئێران لە ژێر چاودێری ئەودا نابێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
ئاماژەی بەوەشدا، ئەم هەنگاوەی واشنتۆن، کە رەنگە سوپای ئیسرائیلیش لە هێرشە نوێیەکاندا بەشدار بێت، وەک وەڵامێکە بۆ هێرشە موشەکییەکەی رۆژی چوارشەممەی ئێران بۆ سەر بنکەیەکی ئەمریکا لە ئوردن.
هاوکات، لێپرسراوێکی ئەمنی ئێران بە ئاژانسی تەسنیمی راگەیاندووە، هەر هێرشێک بۆ سەر ژێرخانی وڵاتەکەی کارێکی شێتانەیە و ئەوان پلانی وەڵامدانەوەیان بۆ لێدانی بنکەکانی وزەی ئەمریکا و ژێرخانی ئیسرائیل ئامادە کردووە.
حکومەتی تورکیا و عیراق بە مەبەستی کاراکردنەوە و بەکارهێنانی بۆری نەوتی خاوی نێوان هەردوو وڵات، رێککەوتنێکی نوێیان بۆ گواستنەوەی 750 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە ئیمزا کرد.
عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرانی عیراق لە نوێترین بڵاوکراوەیدا لەسەر پلاتفۆرمی ئێکس نووسیویەتی: وەک دەستکەوتێکی ستراتیژیی گرنگ بۆ مسۆگەرکردنی بەردەوامیی هەناردەی نەوت و بەهێزکردنی هەماهەنگی ئابوری نێوان هەردوو وڵات، ئەمڕۆ عیراق و تورکیا رێککەوتنێکیان بۆ گواستنەوە و بارکردنی نەوتی خاوی عیراق لە رێگەی بۆری نێوان هەردوو وڵاتەوە بۆ بەندەری جەیهان ئیمزا کرد.
هاوکات ئاژانسی ئەنادۆڵ بڵاویکردەوە، هەریەکە لە کۆمپانیای "بۆتاش"ـی تورکی و کۆمپانیاکانی "سۆمۆ" و "نەوتی باکور"ـی عیراقی، رێککەوتنێکی یەک ساڵەیان ئیمزا کردووە، ئەم هەنگاوەش وەک رێکخستنێکی کاتی دەبێت تا ئەو کاتەی هەردوو وڵات دەگەنە رێککەوتنێکی کۆتایی و درێژخایەن.
ئەوەشی راگەیاند، رێورەسمی ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە بە ئامادەبوونی باسم محەمەد خوزەیر، وەزیری نەوتی عیراق بەوەکالەت بەڕێوەچوو.
لای خۆشییەوە، ئالپ ئەرسەلان بایراکتار، وەزیری وزەی تورکیا رایگەیاند: ئەم بۆرییە لە کاتی قەیرانەکانی گەروی هورمزدا، دەبێتە رێگەیەکی جێگرەوەی ستراتیژی و گرنگ بۆ گواستنەوەی نەوتی ناوچەکە بۆ بازاڕەکانی جیهان.
وەزیری وزەی تورکیا ئاماژەی بەوەش کرد، وڵاتەکەی دەخوازێت سود لە تەواوی توانای بۆرییەکە وەربگرێت کە دەگاتە 1.5 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا.
وتیشی، لە پلانی داهاتوودایە کە جگە لە نەوتی عیراق، نەوتی کوەیت و وڵاتانی دیکەی کەنداویش لە رێگەی ئەم بۆرییەوە روانەی دەرەوە بکرێت.
بۆری نەوتی عیراق - تورکیا، ماوەی نزیكەی 50 ساڵە نەوت لە ناوچەی سلۆپییەوە بۆ بەندەری جەیهان دەگوازێتەوە و بڕبڕەی پشتی هەناردەی نەوتی ناوچەکەیە و لە ئێستاشدا هەماهەنگییەکانی بەغداد و ئەنکەرە بۆ پەرەپێدانی کێڵگە نەوتییەکانی کەرکوک لە فراوانبووندایە.
حوسییەكانی یەمەن رەتیدەكاتەوە نیازیان هەبێت باج بەسەر ئەو كەشتییانەدا بسەپێنن كە بە گەروی بابولمەندەبدا تێدەپەڕن، دەشڵێت ئاراستەیان بە هەشت كەشتی نەوتهەڵگری سعودیە گۆڕیوە.
ناوەندی هەماهەنگیی ئۆپەراسیۆنەكانی حوسییەكانی یەمەن رایگەیاند، ئەو زیانیاری و راپۆرتانە رەتدەكەنەوە كە باس لەوە دەكەن حوسییەكان باج و رسومات بەسەر ئەو كەشتییانەدا بسەپێنن كە بە گەروی بابولمەندەبدا تێدەپەڕن.
جەختیشیكردووەتەوە، هیچ بڕیارێكیان بۆ سەپاندنی باج نەداوە و تێپەڕبوونیش بە گەروی بابولمەندەبدا بێبەرانبەرە، ئەو كەشتییانەش كە نەیاریان نین دەتوانن بە ئارامی هاتووچۆ بكەن، هیچ كاتێكیش هەڵسەنگاندنیان بۆ بابەتێكی لەو شێوەیە نەكردووە، هۆشداریشیدا، هەر كەسێك داوای پارە لەو كەشتییانە بكات لە بەرانبەر مۆڵەتی تێپەڕبوون، ئەو لایەنە نوێنەرایەتیی حوسییەكان ناكات.
یەحیا سەریع وتەبێژی حوسییەكانیش بڵاویكردەوە، لە چوارچێوەی ئەو گەمارۆ دەریاییەی بەسەر سعودیەدا سەپاندوویانە، هەشت كەشتی نەوتهەڵگری ئەو وڵاتەیان ناچار كردووە ئاراستەی جووڵەیان لە گەروی بابولمەندەبەوە بەرەو ناوچەی كەیپ ئۆف گود هۆپ لە كەناراوەكانی ئەفریقای باشور بگۆڕن كە خاڵی بەیەكگەشتنی ئۆقیانووسەكانی هندی و ئەتڵەسییە.
باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ئوردن لە راگەیەندراوێکدا وشیاریی دایە هاووڵاتییانی وڵاتەکەی دەربارەی ئاڵۆزبوونی رەوشی ئەمنیی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و داوای لێکردن لە ئێستادا سەردانی ناوچەکە نەکەن و ئەوانەشی لە ناوچەکەن ئامادەکاری بکەن بۆ جێهێشتنی دەستبەجێ.
باڵیۆزخانەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە بەهۆی پێشبینینەکردنی رەفتارەکانی ئێران و ئەگەری هەڵکشانی ناکۆکییەکان، ئەگەری داخرانی ئاسمانیی و هەڵوەشاندنەوەی گەشتە ئاسمانییەکان لە ئارادایە.
هاوکات داوا لە هاووڵاتییانی ئەمریکی کراوە کە بە تەواوی دووربکەونەوە لە بنکە سەربازییەکانی ناو ئوردن و ئاگاداری شوێنە مەدەنییەکانی وەک فڕۆکەخانە و هۆتێلەکان بن، لەگەڵ پابەندبوون بە زەنگی ئاگادارکردنەوە و رێنماییە ئەمنییەکانی حکومەتی ئوردن.
سوپای کوەیت ئامادەباشیی هێزەکانی بەرگریی ئاسمانیی وڵاتەکەی راگەیاند بۆ روبەڕووبوونەوەی هێرشێکی درۆنی کە خاکی ئەو وڵاتەی کردووەتە ئامانج.
بەپێی راگەیەندراوێکی سەرۆکایەتیی ئەرکانی گشتیی سوپای کوەیت کە لەلایەن دەزگاکانی راگەیاندنەوە بڵاوکراوەتەوە، "سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی کوەیت لە ئێستادا بەردەوامە لە تێکشکاندن و بەرپەرچدانەوەی هێرشی چەند فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی دوژمنکارانە.
لە بەشێکی تری راگەیەندراوەکەدا هاتوو دەڵێت: ئەو دەنگە بەرزانەی تەقینەوە کە لە ناوچەکەدا دەبیسترێن، ئەنجامی کاراکردنی سیستەمی بەرگریی ئاسمانی و تێکشکاندنی هێرشە ئاسمانییەکانە لە ئاسماندا.
هاوکات سوپای کوەیت داوای لە سەرجەم هاووڵاتییان و دانیشتوانی وڵاتەکە کردووە کە بە تەواوی پابەندی رێنماییەکانی ئاسایش و سلامەتی بن کە لەلایەن لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە دەردەکرێن.
لە كۆی 27 سەرۆكی شارەوانی سەر بە پارتی جەهەپە لە ئیستەنبوڵ، تائێستا 16 سەرۆكی شارەوانی دەستبەسەركراون و 14یان لە زیندانن.
ماڵپەڕی جمهوریەتی نزیك لە پارتی گەلی كۆماریی "جەهەپە" بڵاویكردووەتەوە، دەستبەسەركردنی سەرۆك شارەوانییەكانی سەر بە جەهەپە لە ئیستەنبوڵ بەردەوامە و لە كۆی 27 سەرۆك شارەوانی، 16یان دەستبەسەركراون و تائێستاش 14یان لە زیندانن و دوو سەرۆك شارەوانیش ئازادكراون، بەڵام نەگەڕێنراونەتەوە بۆسەر كارەكانیان.
پێشتر لە هەڵبژاردنە ناوخۆییەكانی 31ی ئاداری 2024، جەهەپە شارەوانی گەورەی ئیستەنبوڵ و 26 شارەوانی تری بردەوە، دواتر لە كانوونی دووەمی 2025، لە چوارچێوەی لێكۆڵینەوەكاندا ژمارەیەك لە سەرۆك شارەوانییەكانی سەر بە جەهەپە بەتۆمەتی گەندەڵی دەستبەسەركران.
توێژینەوەیەكی ئیسرائیلی ئاشكرایدەكات، بەكارهێنانی ژیریی دەستكرد لەلایەن تەلئەبیبەوە لە شەڕی غەززەدا، كوشتنی هاووڵاتییانی مەدەنی و ئاستی كاولكارییەكانی زیادكردووە.
توێژینەوەیەكی زانستی نوێی زانكۆی كراوەی ئیسرائیل ئاشكرایكردووە، بەكارهێنانی ژیریی دەستكرد بەشێوەیەكی بەرفراوان لەلایەن ئیسرائیلەوە لە شەڕی غەززەدا، بەشێوەیەكی بەرچاو كوشتنی هاووڵاتییانی مەدەنیی فەلەستینی زیاد كردووە و ئاستی كاولكارییەكانی شارەكانی كەرتی غەززەی بەرزتر كردووەتەوە.
ئاماژەی بەوەش كردووە، تا ئێستا لێپرسراوانی ئیسرائیل هیچ روونكردنەوەیەكیان لەبارەی مەترسییەكان و دەرئەنجامەكانی ئەو پڕۆسەیە نەداوە.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، ئیسرائیل لە سەرچاوەی جیاوازەوە زانیاریی دەربارەی كەسەكان و شوێنەكان كۆدەكاتەوە و بە ژیریی دەستكرد تێكەڵیان دەكات، دواجاریش بۆ دیاریكردنی ئامانجە هەواڵگرییەكان بەكاریدەهێنێت بەتایبەت لەڕێگەی هێرشە ئاسمانییەكانەوە.
روونیشی كردووەتەوە، ئیسرائیل لەڕێی ژیریی دەستكردەوە شێوازی بەرهەمهێنانی زانیاری گۆڕیوە و تێچووی دیاریكردنی ئامانجەكانی كەم كردووەتەوە، بەڵام ئەوەش بووەتە هۆی هەڵە و شكست لە پێكانی وردی ئامانجەكان.
سعودیە رونكردنەوە لەسەر ئەو هێرشانە دەدات كە هەفتەی رابردوو بە هاوبەشی ئەمریكا كردیە سەر پێگەكانی حەشدی شەعبی لە عیراق و دەڵێت، ماوەیەكی زۆرە دانیان بەخۆیاندا گرتووە.
سەرچاوەیەكی باڵای سعودییە بە كەناڵی ئەخبارییەی سەر بە حكومەتی سعودی راگەیاندووە، ریاز پەرۆشی پەیوەندییەكانییەتی لەگەڵ حكومەت و گەلی عیراق و ئەو هێرشە ئاسمانییەش كە ئەنجامیداوە ئاڕاستەی گەل یان حكومەتی عیراق نەكراوە.
دەشڵێت، هێرشە ئاسمانییەكە تواناكانی ئەو گروپەی كردووەتە ئامانج، كە هۆكار بوون بۆ هەڕەشە لەسەر ئاسایشی شانشینەكە و بەئامانجگرتنی دامەزراوە مەدەنی و ئابوورییە گرنگەكانیی.
دووپاتیشیكردووەتەوە، هێرشە ئاسمانییەكە وەك وەڵامێكی ورد و سنووردار بووە و دوای بەكارهێنانی تەواوی رێكارە دیپلۆماسی و سیاسییەكان و دانبەخۆداگرتنی بێئەندازە لە مانگەكانی ڕابردوودا هاتووە.
بەوتەی سەرچاوە باڵاكەی سعودیە، گروپە چەكدارییەكان زیان بە بەرژەوەندییەكانی عیراق و پەیوەندییەكانی لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامیدا دەگەیەنن و خاك و تواناكانی دەكەنە ئامرازێك بۆ دەستدرێژیكردنە سەر وڵاتانی هاوسێی.
پێشتر سەباح نوعمان، وتەبێژی فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكانی عیراق، هێرشەكەی سعودیەی بە پێشێلكردنی سەروەریی وڵاتەكەی ناوبرد و داوای بەڵگەی ئەمنی لە ریاز كرد.
رۆژی چوارشەممەی رابردوو، سعودیە و ئەمریكا هێرشێكی ئاسمانی هاوبەشیان كردە سەر سەر بارەگاكانی حەشدی شەعبی لە حەوت پارێزگای عیراق و بەهۆیەوە زیاتر لە 20 چەكدار كوژران.
لیژنەی نیشتمانی بۆ بەڕێوەبردنی غەززە رایگەیاند، ئامادەن بۆ سەركردایەتیكردنی كەرتی غەززە.
لیژنەی نیشتمانی بۆ بەڕێوەبردنی غەززە لە راگەیەنراوێكدا پێشوازی لە گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییەی پەیوەست بە نەخشەی رێگا كرد و جەختیكردەوە كە تەواو ئامادەیە بۆ گرتنەئەستۆی بەرپرسیارێتییەكانی لە بەڕێوەبردنی كەرتی غەززەدا.
ئاماژەی بەوەشدا، ئەو پەرەسەندنانە هەنگاوێكی گرنگن بەرەو قۆناغی یەكلاكەرەوە بۆ گەلی فەڵەستین لە غەززە، وتیشی، لیژنەكە لە ماوەی مانگەكانی رابردوودا ئامادەكاری دامەزراوەیی و كارپێكردنی فراوانی ئەنجام داوە.
راشیگەیاند، كارەكان بەگوێرەی پلانەكەی دۆناڵد ترەمپ بۆ غەززە و ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتووەكان بەڕێوەدەچن، بە ئامانجی پێشكەشكردنی بەڕێوەبەرییەكی كارا و شەفاف لەسەر بنەمای یەك دەسەڵات، یەك یاسا، و یەك سیستەمی ئەمنی.
سوپای پاسدارانی ئێران راگەیەندراوێکی لەسەر رەوشی گەروی هورمز بڵاوکردەوە و دەڵێت؛ گەروەکە لە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیاندایە و دوو کەشتیشیان کردوەتە ئامانج.
وەک لەراگەیەندراوەکەی سوپای پاسداراندا هاتووە؛ هێزە دەریاییەکانیان دوو کەشتیی نەوتهەڵگریان کردووەتە ئامانج و رایانگرتوون، کەشتیەکان سەرەڕای ئاگادارکردنەوەیان ویستوویانە لە رێڕەوێکی نایاسایی لە تەنگەی هورمز تێپەڕبن.
سوپای پاسداران ئاماژەی بەوەش کردووە، کە دوو کەشتییە سەرپێچیکارەکە لە سەعاتەکانی سەرەتای بەرەبەیاندا بە هاندانی فەرماندەیی ناوەندیی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەمەریکا (سێنتکۆم) و بە بەکارهێنانی رێڕەوێکی رانەگەیەندراو ویستوویانە تێپەڕبن، بەڵام بێسوود بووە و کراونەتە ئامانج.
سوپای پاسداران دەشڵێت؛ گەروەکە لە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیاندایە و چوار کەشتیی نەوتهەڵگری تریش رێڕەوی خۆیان گۆڕیوە و گەڕاونەتەوە، دوای ئەوەی ئاگادار کراونەتەوە.
لە بەشێکی دیکەی راگەیەندراوەکەدا جەخت لەوە کراوەتەوە، هێزە دەریاییەکانی سوپای پاسداران تاوەکو ئێستاش "کۆنتڕۆڵی تەواوەتییان بەسەر تەنگەی هورمزدا" هەیە و بەردەوامن لە چاودێریکردنی ئەو رێڕوە ستراتیژییە.
رۆژنامەی "تەلەگراف"ی بەریتانی بڵاویکردەوە، ئەمەریکا و ئیسرائیل تاوتوێی نەخشەیەک دەکەن بۆ سەپاندنی گەمارۆیەکی زەمینی بەسەر ئێراندا، ئەوەش لە رێگەی داخستن یان سنووردارکردنی دەروازە سنوورییەکانی ئێران بە هاوکاریی وڵاتانی دراوسێ.
بەپێی راپۆرتەکەی تەلەگراف، ئەم پلانە یەکێکە لە بژاردەکانی بەردەم دۆناڵد ترەمپ، و بنیامین نەتانیاهۆ و لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکرێت بە مەبەستی زیادکردنی گوشارە ئابورییەکان بۆ سەر تاران.
راپۆرتەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، جێبەجێکردنی ئەم نەخشەیە بە ئەگەری زۆرەوە پێویستی بەوە دەبێت، کە ئەمەریکا و ئیسرائیل گوشار بخەنە سەر دراوسێکان و هاوبەشە هەرێمییەکانی ئێران بۆ توندکردنەوەی رێکارەکان یان داخستنی تەواوەتیی دەروازە سنوورییەکان، تاوەکو رەوتی هاوردەکردن و هەناردەکردنی ئێرانی پێ پەکبخرێت.
لەو چوارچێوەیەدا، تەلەگراف لە زاری لێپرسراوێکی باڵای ئیسرائیلییەوە دەڵێت؛ئەگەر سنوورە زەمینییەکان دابخەیت چی روودەدات؟ فەرز بکەن ئێران نەتوانێت هیچ شتێک هاوردە یان هەناردە بکات؛ لەو بڕگەدا هەموو شتێک دەگۆڕێت.
ئەو لێپرسراوە جەختیکردوەتەوە، ئەم سیناریۆیە یەکێکە لە بژاردە دیارەکان، کە لە نێوان ئەمەریکا و ئیسرائیلدا قسەی لەسەر کراوە.
سوپای ئیسرائیل بە 700 تۆن تەقەمەنی، تەقاندنەوەی تونێلەكانی ژێر قەڵای شقیف لە باشوری لوبنانی راگەیاند، کە ماوەیەک لەمەوپێش دەستی بەسەر قەڵاکەدا گرتبوو.
بەپێی راگەیەندراوێكی هاوبەشی بنیامین ناتنیاهۆ، سەرۆك وەزیران و یسرائیل كاتس، وەزیری بەرگری ئیسرائیل، سوپاكەیان 700 تۆن مادەی تەقێنەوەی بۆ تەقاندنەوەی ئەم تونیلانە بەكارهێناوە.
ئەم هەنگاوەش وەك وەڵامێك بۆ تێكدانی رێككەوتنی ئاگربەست لەلایەن حزبوڵاوە وەسفكراوە، پاش ئەوەی هۆكاری زیانگەیشتن بە ئامێرێكی سەربازیی ئیسرائیل گەڕێنرایەوە بۆ هێرشێكی درۆنیی حزبوڵا.
لەلایەكی دیكەوە، سوپای ئیسرائیل جەختی كردەوە لە بەردەوامیی ئۆپراسیۆنەكانی لە بەرزاییەكانی عەلی تەهیر بە مەبەستی نەهێشتنی هەڕەشەكان، هاوكات هۆشداریشیدا، كە هەر هێرشێك بۆ سەر هێزەكانی بە توندی وەڵام دەدرێتەوە.
بەبێ بەشداری ئیمارات و عومان، سعودیە پێكهێنانی هاوپەیمانییەكی دەریایی نێودەوڵەتی راگەیاند.
وەزارەتی بەرگریی سعودیە ئاشكرایكرد، بە بەشداریی یەكێتیی ئەوروپا و نوێنەرانی 43 دەوڵەت، كۆبوونەوەیەكیان سەبارەت بە دامەزراندنی هاوپەیمانییەكی دەریایی بەرگریی فرەنەتەوەیی بەڕێوەبردووە.
دەشڵێت، ئامانج لەم هاوپەیمانێتییە، پاراستنی ئاسایشی گەروی بابولمەندەب و كەنداوی عەدەن و دابینكردنی ئاسایشە بۆ ڕێڕەوەكانی بازرگانیی جیهانی و هێڵەكانی ناردنی وزە لە دەریای سوردا.
ئەم دەستپێشخەرییە دوای ئەوە هات كە حوسییەكانی یەمەن لە 20ی تەمووزدا گەمارۆی دەریاییان بەسەر سعودیەدا سەپاند و چەندین هێرشیان كردە سەر كەشتییەكانی پەیوەست بەو وڵاتە.
بەپێی رەشنووسی بەڵگەنامەیەک کە بزووتنەوەی حەماس و لایەنە فەلەستینییەکان لەسەری رێککەوتوون، پرۆسەی سەرژمێریکردن و کۆگاکردنی چەک لە کەرتی غەززە بە شێوەیەکی پلەبەند و بەرنامەڕێژکراو لە چوارچێوەی رێڕەوێکی گشتگیردا بۆ جێبەجێکردنی پلانەکەی ئاشتی دەست پێدەکات.
بەپێی ناوەڕۆکی بەڵگەنامەکە ئامادەکردنی خشتەی جێبەجێکردنی پرۆسەی سەرژمێریکردنی چەک لە ماوەی چواردە رۆژدا دەبێت و درێژکردنەوەی مۆڵەتەکەش بەند دەبێت بە بڕیاری کۆمیسیۆنی پشکنینی نێودەوڵەتی و رەزامەندیی سەرجەم لایەنەکان لەسەر نەخشەی رێگا.
تەواوی پرۆسەی بەڕێوەبردن و کۆنترۆڵکردنی چەک لە کەرتی غەززە بە تەنیا دەسپێردرێت بە کۆمیسیۆنی نیشتمانی، لە کاتێکدا لایەنە فەلەستینییەکان بەشداری لە سەرژمێرییەکەدا دەکەن و کۆمیسیۆنی پشکنینی نێودەوڵەتی بە پاڵپشتی هێزی سەقامگیریی نێودەوڵەتی چاودێریی بەڕێوەچوونی هەنگاوەکان دەکات.
دەستپێکردنی ئەم رێکارانە مەرجدار کراوە بە چوونی کۆمیسیۆنی نیشتمانی و بڵاوبوونەوەی هێزەکانی سەقامگیری لە کەرتی غەززە لەگەڵ جێبەجێکردنی تەواوی پابەندبوونی بڕگەکانی پرۆتۆکۆلی شەرم شێخ، کە لە چەکە قورسەکان و بنکەکانی بەرهەمهێنانی سەربازی و کۆگاکان و تونێلەکانەوە دەست پێدەکات.
رەشنووسەکە جەخت لەوە دەکاتەوە کە نابێت هیچ چەکێک رادەستی ئیسرائیل یان هیچ لایەنێکی ناوفەلەستینی بکەرێت، هەروەها هەنگاوەکانی حەسری چەک دەبەستێتەوە بە کشانەوەی پلەبەندی هێزەکانی ئیسرائیل لە کەرتی غەززە و دەستەبەرکردنی رێڕەوێکی جێی متمانە بەرەو سەربەخۆیی و دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستین.