نووسینگەی داواکاری گشتیی ئەستەنبوڵ دۆسیەیەکی نوێی لێکۆڵینەوەی بۆ ئەکرەم ئیمامئۆغڵو، سەرۆکی شارەوانیی ئەستەنبوڵ بە تۆمەتی "سیخوڕی" و "سەر بە رێکخراوی تاوانکاری" کردەوە. 

لێکۆڵینەوەکە گواستنەوەی پارەش دەگرێتەوە کە گوایە پەیوەندیی بەو رێکخراوەوە هەیە.

ئەکرەم ئیمامئۆغڵو، کە لە مانگی ئادارەوە بە تۆمەتی گەندەڵی دەستبەسەرە، ئێستا روبەروی کۆمەڵێک تۆمەتی نوێی قورس بووەتەوە. داواکاری گشتی دەڵێت لێکۆڵینەوەکە جەخت لەسەر "پەیوەندییەکانی ئیمامئۆغڵو لەگەڵ دەزگا هەواڵگرییە بیانییەکان" و "ماهیەتی ستراتیژیی هەڵمەتی هەڵبژاردنەکەی" دەکاتەوە و بەشێک لە چالاکییەکانی بە سیخوڕیکردن بۆ وڵاتانی دەرەوە لە قەڵەم دەدات.

 بەپێی راگەیەندراوی داواکاری گشتی، شیکاری بۆ ئەو کەرەستە دیجیتاڵییانە کراوە کە لە کاتی لێکۆڵینەوەکاندا دەستیان بەسەردا گیراوە و دەرکەوتووە وێنەی پاسپۆرتی کەسانی بیانی تێدایە کە گوایە پەیوەندییان بە ئیمامئۆغڵوەوە هەبووە. راگەیەندراوەکە ئاماژەی بەوەشکردووە کە زانیارییەکان لە رێگەی ئەپلیکەیشنی پەیوەندیی کۆدکراوەوە ئاڵوگۆڕ کراون، کە لێکۆڵەران بە چالاکیی سیخوڕی هەژماریان کردووە.

تا ئێستا لەم کەیسەدا15 گومانلێکراو بە تۆمەتی بەشداریکردن لە دزەپێکردنی داتا لە رێگەی ئەپی "İstanbul Senin"ەوە دەستگیرکراون.

دوای گەیشتنی بە تەلئەبیب، مارکۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، رایگەیاند ئەگەر حەماس رەتیبکاتەوە چەک دابنێت، ئەوە دەبێتە هۆی پێشێلکردنی رێککەوتنی ئاگربەست و جەختیشیکردەوە لەوەی حەماس رۆڵی نابێت لە داهاتوی غەززەدا.

ئەمڕۆ هەینی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا کە  بۆ جێبەجێکردنی قوناغی دووەمی رێککەوتنی ئاگربەست لە ئیسرائیلە رایگەیاند، پێویستە ئیسرائیل و حەماس پابەندی رێککەوتننامەی ئاگربەستی غەززە بن و دەیانەوێت؛ هاوکاربن بۆ دروستکردنی هەلومەرجێک کە یارمەتی خەڵکی غەززە بدات بەبێ حەماس باشتر بژین.

وەزیرەکەی ئەمریکا ئەوەشیخستەڕوو، پێشبینی دەکات حەماس چەک دابنێت و هەموو لایەنەکان کۆکن لەسەر ئەوەی حەماس رۆڵی لە داهاتووی لە غەززەدا نابێت.

جەختیسیکردەوە لەوەی کاردەکەن بۆ ئەوەی لە داهاتوودا حەماس حوکمی غەززە نەکات و هیچ مەترسییەک بۆ سەر ئاسایشی ئیسرائیل نەبێت.

مارکۆ رۆبیۆ دڵنیایشی داوە لەوەی تا ئەو کاتەی هەرێمێک هەبێت کە هەڕەشە لە ئاسایشی ئیسرائیل بکات، ئاشتی بەدی نایەت و  هەمووانیش لەوەتێگەشتوون.

بەهۆی نوقومبوونی بەلەمێکی کۆچبەران لە دەریای ئیجە نزیک کەناری شاری بۆدرومی تورکیا، لانیکەم 14 کۆچبەر خنکاون و ژمارەیەکی دیکەش بێ سەروشوێنن.

دەسەڵاتدارانی خۆجێیی تورکیا رایانگەیاند، بەهۆی نوقمبوونی بەلەمێک کە کۆچبەری نائاسایی تێدابوە لە دەریای ئیجە لە کەنارەکانی بۆدروم لە باشووری رۆژئاوای تورکیا، 14 کۆچبەر گیانیان لەدەستداوە .

بەرپرسانی تورکیا رایانگەیاندووە تەرمی 14کۆچبەریان دەرهێناوەتەوە، یەکێک لە رزگاربوانیش رایگەیاندووە 18 کۆچبەر لەناو بەلەمەکەدا بوون و تا ئێستا چارەنووسی دوو کۆچبەریش بە نادیاری ماوەتەوە.

 ئاژانسی فرانس پرێسیش لەسەر زاری بەرپرسانی تورکیاوە  بڵاویکردۆتەوە، "دوو کەس رزگارکراون و تەرمی 14 کۆچبەری نائاسایی دەرهێنراون" و تائێستا دوو کۆچبەریان بێسەروشوێنن ونەدۆزراونەتەوە و گەڕان بەدوایاندا بەردەوامە.

دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئیسرائیل لەهەمو ئۆپراسیۆنەکان، کە ئەنجامی داوە  ئاگاداری کردوەتەوە بە تایبەتی روداوی پەیجەرەکان، ئاماژەی بەوەشکردوە جیهان دژی ئیسرائیل وەستابونەوە بۆیە شەڕم بە ناتانیاهۆ وەستاند.

 ئەمڕۆ هەینی، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا بڵاویکردوەتەوە، ئەو بە تەواوەتی ئاگاداری ئۆپراسیۆن و ‌هێرشەکانی ئیسرائیل بووە لە ناوچەکە، ئەوەی بەدەستیان هێناوە ئاشتییەکی هەمەلایەنەیە لە ناوچەکەدا لە ماوەی سێ هەزار ساڵدا ڕوینەداوە.

 سەرۆکی ئەمریکا  باسی لەوەشکردوە، ئەو ڕێگریی لە نەتانیاهۆ کردوە لە درێژەدان بە شەڕە، چونکە  زانیویەتی جیهان لە دژی ئیسرائیل دەوەستانەوە.

ترەمپ پەیامێکیشی ئاراستەی حەماس کردوە  و دەڵێت؛ ئەوان سەرکردە باڵاکانیان بە تەواوەتی لەناوجون لە شەڕی ئیسرائیلدا،  ئەگەر رێککەوتنەکە پێشێل بکەن، ئەوا بە تەواوی لەناو دەچن

جەختیش دەکاتەوە لەوەی ئیسرائیل بەبێ ئاگاداری ئەو هیچ کارێکی نەکردووە و بەردەوام ئاگادری ئۆپراسیۆنەکانیان بوە بە تیابەتیش ئۆپراسیۆنی تەقاندنەوەی پەیجەرەکانی دەستی حزبوڵای لوبنان.

ترەمپ دەڵێت بەهۆی هەوڵەکانیەوە نەخشەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان  دەستکاریکردوە، ئێستا نە هەڕەشەی ئەتۆمی هەیە ، نە شەڕی ناوچەیی، ئەوەی هەیە ئاشتییە و وردە وردە زیاتریش دەبێت.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل فەرمانی بە هاوپەیمانی ئیسرائیل کرد کە هەر پێشنیازێک بۆ لکاندنی بەشێک لە کەناری رۆژئاوا ەل پەرلەماندا تا کاتێکی نادیار رابگرێت، ئەمەش دوای هۆشدارییەکی ترەمپ کە وتبوی ئیسرائیل بەو کارەی هەموو پاڵپشتییەک لەدەست دەدات.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، نووسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاندووە، دەنگدانی پەرلەمان لەسەر پلانی لکاندنی کەناری رۆژئاوا بە خاکی ئیسرائیلەوە، گێچەڵکردنە لەلایەن ئۆپۆزسیۆنەوە بۆ دروستکردنی دووبەرەکی لە میانی سەردانێکی جێگری سەرۆکی ترەمپ، جەی دی ڤانس بۆ ئیسرائیل.

دۆناڵد ترەمپ لەبارەی ئەو کارەوە رایگەیاند، ئەوە رونادات، چونکە ئەو بەڵێنی بە وڵاتە عەرەبییەکان داوە، ئەگەر ئەوە روبدات، ئیسرائیل هەموو پشتیوانییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان لەدەستدەدات.

لە هەمان کاتدا ئیتمار بن گفیر وەزیری ئاسایشی ناوخۆی ئیسرائیل وەڵامی ترەمپی داوەتەوە  و دەڵێت؛  ئیسرائیل دەوڵەتێکی سەربەخۆ و سەروەرە و ئەندامانی پەرلەمان بە پێی ویستی خۆیان دەنگ دەدەن.

ئەمە لە کاتێكدایە سعودیە و  زیاتر لە 10 وڵاتی عەرەبی و موسڵمان لە راگەیەندراوێكی هاوبەشدا پێشکەوتنی پلانەکانی لکاندنی بەشێک لە کەناری رۆژئاوا بە خاکی ئیسرائیلەوە لە پەرلەمان ئیدانەیان کرد.

 

 

لە دیدارێکیدا لەگەڵ ڕۆشنبیران و چالاکانی کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی ئازەربایجانی رۆژئاوا” مەسعود پزیشکیان، رایگەیاند بەنزین زۆر هەرزانە، گومانی تێدانییە دەبێت بەنزین گران بکرێت، لێرە لیترێک ئاو کەدەیدەینە خەڵک  گرانترە دەکەوێت لە لیترێک بەنزین لەسەر حکومەت.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆماری ئێران لەگەڵ رۆشنبیران و چالاکانی کۆمەڵایەتی و فەرهەنگی ئازەربایجانی رۆژئاوا  کۆبوەوە و لەسەر پرسی بەنزین و ئاو قسەی کرد.

هەفتەی رابردوو، کە فاتمە موهاجرانی وتەبێژی حکومەت رایگەیاندبوو کە حکومەت هیچ بڕیارێکی نییە بۆ بەرزکردنەوەی نرخی سووتەمەنی.

بە پێچەوانەی وتەبێژەکەیەوە، مەسعود پزیشکیان رایگەیاند، لێرە لیترێک ئاو زیاتر لەسەر حکومەت دەکەوێت تا لیترێک بەنزین ئەوەندە هەرزانە، گومانی تێدانییە پێویستە بەنزین گرانتر بکرێت، کێ وتی بەنزین هەر لیترێک هەزار و 500 تومەنە؟ ئاویش بەم نرخە نییە، بەڵام ئایا ئەوەندە سادەیە بۆ من دەستوەردان لە نرخی بەنزین بکەم؟

سەرۆک کۆمار ئاماژەی بە کەمبونەوەی ئاویشکرد و رایگەیاند، ساڵی رابردوو بارانبارین بەڕێژەی لەسەدا 40 کەمتر بووە، ئەمساڵیش دیسانەوە بەڕێژەی لەسەدا 40 کەمتر بووەتەوە.

پزیشکیان، رەخنەی لە شێوازی بەکارهێنانی ئاو لە وڵاتەکەیدا گرت و جەختیکردەوە پێویستە پلان دابنێین لەسەر بنەمای ئەو سەرچاوە ئاوییانەی کە هەمانە بۆ ئەوەی بتوانین سەرمایەی ئاو بە باشی بەکاربهێنین.

 

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا، ناڕەزایەتیی تووندی خۆی دەربڕی بەرانبەر بڕیارەکەی کنێستی ئیسرائیل بۆ سەپاندنی سەروەری بەسەر بەشێک لە کەناری رۆژئاوادا و جەختیکردەوە کە هەستدەکات بەهۆی ئەو دەنگدانەوە "خەڵەتێنراوە".

"بەڕاستی کارێکی گەمژانەیە"

ڤانس وتی: "ئەمە زۆر سەیر بوو، هەستم بە سەرلێشێواوییەکی زۆر کرد. چەندین جار پێم وترا کە دەنگدانەکە تەنها رێکارێکی رەمزییە و تەنها مەبەست لێی بەدەستهێنانی خاڵی سیاسیی ناوخۆییە. ئەگەر ئەوە راست بێت، ئەوا بەڕاستی کارێکی گەمژانەیە و من لێی بێزارم."

ناوبراو دژایەتیی خۆی بۆ هەنگاوەکە دووپاتکردەوە و ئاماژەی بەوەدا کە "سیاسەتی ئیدارەی ترەمپ رونە: لەم کاتەدا هیچ لکاندنێک بۆ کەناری رۆژئاوا بوونی نییە."

هۆشداریی پێشوەختەی واشنتن

لەلایەکی دیکەوە، مارکۆ ڕۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، پێشتر و لە میانی سەردانەکەیدا بۆ ئیسرائیل هۆشداری دابوو کە ئەم دەنگدانە ئەگەری هەیە ڕێککەوتنی ناسکی ئاگربەستەکە لە کەرتی غەززە بخاتە مەترسییەوە.

ڕۆبیۆ وتبووی: "بەردەوامبوون لەسەر ئەم یاسایە ڕەنگە هەڕەشە لە ڕێککەوتنی ئاگربەست لە غەززە بکات، تەنانەت ڕەنگە ببێتە ڕێگر لە جێبەجێکردنی پلانی ئاشتیی سەرۆک ترەمپ."

دەنگدانێکی گرنگ و کاردانەوە نێودەوڵەتییەکان

جێی باسە، دەنگدانی سەرەتایی لە کنێست دوای گفتوگۆیەکی تووند، بە جیاوازییەکی زۆر کەم — 25 دەنگ بەرامبەر 24 دەنگ — تێپەڕی. ئێستا پڕۆژەیاساکە رەوانەی لیژنەی کاروباری دەرەوە و بەرگری دەکرێت بۆ گفتوگۆکردن، پێش ئەوەی بۆ خوێندنەوەی دووەم و سێیەم بخرێتەوە بەردەم دانیشتنی گشتی.

لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش، چەندین وڵات دژایەتیی خۆیان بۆ دەنگدانەکە راگەیاند و دووپاتیانکردەوە کە پشتگیری لە مافی گەلی فەڵەستین دەکەن بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان لەسەر سنووری ساڵی 1967 بە پایتەختی قودسی رۆژهەڵات، بەپێی بڕیارە نێودەوڵەتییە پەیوەندیدارەکان.

 

بەرپرسێکی باڵای ئەمریکی رایگەیاند کە ئیسرائیل و حەماس پابەندی ئاگربەستەکەن و رێککەوتنەکەش بەرقەرارە، لەگەڵ ئەوەشدا جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی هیچ هێزێکی سەربازی لە کەرتی غەززە بڵاوەپێناکات و پلانی ئاوەدانکردنەوەش بە مەرج دەبێت.

"رێککەوتنەکە بەرقەرارە"

ئەو بەرپرسە رونیکردەوە کە سەرەڕای بوونی هەندێک حاڵەتی دەرچوون لە ڕێککەوتنەکە، ئیسرائیل و حەماس رێز لە ئاگربەستەکە دەگرن و جەختی کردەوە کە رێککەوتنەکە بەرقەرارە.

هەروەها ئاماژەی بەوەشکرد کە هەندێک ناکۆکی لە جێبەجێکردنی رێککەوتنەکەدا هەیە، بەڵام گفتوگۆکان بەردەوامن و وڵاتەکەی لەگەڵ ئیسرائیل کاردەکات بۆ جێگیرکردنی پلانی غەززە. هاوکات پەیوەندییەکان لەگەڵ هاوبەشەکاندا بەردەوامن سەبارەت بە داهاتووی غەززە و قۆناغی دوای جەنگ.

ئاوەدانکردنەوەی غەززە

بەرپرسە ئەمریکییەکە دووپاتیکردەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکان هیچ هێزێکی سەربازی لە کەرتی فەڵەستین بڵاوەپێناکات.

سەبارەت بە ئاوەدانکردنەوەی غەززە وتی: "دەست بە ئاوەدانکردنەوەی ئەو ناوچانە دەکەین کە حەماسی تێدا نییە،" و هیوای خواست لە ماوەی دوو بۆ سێ ساڵی داهاتوودا، رەفەح لە باشووری کەرتەکە ئاوەدان بکرێتەوە.

دەزگای پەخشی ئیسرائیل بڵاویکردەوە، بنیامین نەتەنیاهۆ، سەرۆک وەزیران، بە بیتسائیل سمۆتریچ، وەزیری دارایی وتووە کە نایەوێت لە کاتی سەردانی جێگری سەرۆکی ئەمریکادا، پرسی سەروەریی ئیسرائیل لە کەناری رۆژئاوا بجوڵێنرێت و ببێتە مایەی دروستکردنی گرژیی.

"پەنجە مەکە بە چاویدا"

بەپێی زانیارییەکان، نووسینگەی سەرۆک وەزیران بە سمۆتریچی راگەیاندووە کە ویلایەتە یەکگرتووەکان نایەوێت ئیسرائیل کەناری رۆژئاوا بخاتە سەر خاکەکەی، و لە پەیامێکی روندا بۆ وەزیرەکە هاتووە: "کاتێک جێگری سەرۆک جەی دی ڤانس سەردانمان دەکات، پەنجە مەکە بە چاویدا."

ئەم ئاگادارکردنەوەیە دوای ئەوە دێت کە رۆژی چوارشەممە، کنێست (پەرلەمانی ئیسرائیل) پڕۆژەیاسایەکی پەسەندکرد کە لەلایەن ئەندام کنێست ئاڤی ماوزەوە پێشکەشکرا بوو بۆ سەپاندنی سەروەریی ئیسرائیل لە کەناری رۆژئاوا، ئەمەش هەنگاوێکە پێچەوانەی هەڵوێستی راگەیەنراوی ناتانیاهۆیە. لە بەرامبەردا، سمۆتریچ رایگەیاندووە کە چاوەڕێی دەکرد تا هەفتەی داهاتوو پڕۆژەکە بخاتەڕوو، بەڵام ئاماژەی بەوەدا کە بڕیارەکە تەنها لە دەستی ئەودا نەبووە.

دەزگای پەخشەکە ئاماژەی بەوەشکردووە کە سمۆتریچ ناڕەزایەتی دەربڕیوە بەرامبەر بەوەی بە "کەمتەرخەمیی ناتانیاهۆ" ناوی دەبات بەرامبەر دانپێدانانی هەندێک وڵاتی ئەوروپی بە دەوڵەتی فەڵەستین و سەپاندنی سزا بەسەر بەرپرسە باڵاکانی ئیسرائیلدا.

سمۆتریچ داوای لە ناتانیاهۆ کردووە سەروەریی ئیسرائیل بەسەر "تەواوی خاکی یەهودا و سامیرە (کەناری رۆژئاوا)" بسەپێنێت و لە راگەیەندراوێکدا وتی: "بەڕێز سەرۆک وەزیران، کنێست قسەی خۆی کرد. گەل قسەی خۆی کرد. کاتی ئەوە هاتووە سەروەریی تەواو بەسەر میراتی مێژوویی خۆماندا بسەپێنین."

 

سندوقی دانیشتووانی نەتەوە یەکگرتووەکان (UNFPA) هۆشدارییەکی توند دەدات لەوەی کاریگەرییەکانی بەدخۆراکی لەسەر ژنانی دووگیان و منداڵانی ساوا لە کەرتی غەززە، "بۆ چەندین نەوە بەردەوام دەبێت" و رەنگە "بۆ هەتاهەتایە کێشەی تەندروستی" بۆ ئەو منداڵانە دروست بکات کە ئێستا لەدایک دەبن.

"وێرانکارییەک لە فیلمی هۆلیوودی دەچێت"

ئەندرۆ سابرتۆن، نوێنەری سندوقی دانیشتووانی نەتەوە یەکگرتووەکان، دوای گەڕانەوەی لە ئەرکێکدا لە غەززە، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، قەبارەی ئەو وێرانکارییەی بینیویەتی لە فیلمێکی هۆلیوود دەچێت. ناوبراو ئاشکرای کرد کە لە هەر چوار کەسێک لە غەززە یەکێکیان تووشی برسێتی بووە، کە 11 هەزار و 500 ژنی دووگیانیش لەنێویاندایە.

"%70ی منداڵەکان بە کێشی کەم لەدایک دەبن"

بەهۆی بەدخۆراکییەوە،%70ی منداڵە تازە لەدایکبووەکان بە ناكامى و کێشی کەم لەدایک دەبن، لە کاتێکدا ئەم رێژەیە پێش 7ی ئۆکتۆبەری 2023 تەنها %20بوو. سابرتۆن رونیکردەوە، "هەموو دامەزراوەکانی تایبەت بە منداڵانی تازە لەدایکبوو لە نەخۆشخانەکانی کەرتەکە بە رێژەی %170ی توانای خۆیان کاردەکەن، ئەمەش وایکردووە چەندین منداڵ لە یەک ئامێری دایەن دابنرێن."

"سیستمی تەندروستی داڕماوە"

بە گوتەی ئەو بەرپرسەی نەتەوە یەکگرتووەکان، "بەدخۆراکی کێشەی گەورەترینە" و لەگەڵیدا کێشەی کەمیی دەرمان و وێرانبوونی ژێرخانی تەندروستی بوونی هەیە. لە ئێستادا سێیەکی حاڵەتەکانی دووگیانی لە کەرتەکە بە "مەترسیدار" هەژمار دەکرێن و رێژەی گیانلەدەستدانی دایکانیش "بەرزە". %94ی نەخۆشخانەکانی کەرتەکە زیانیان بەرکەوتووە یان وێران بوون و تەنها %15ی دامەزراوەکان خزمەتگوزاریی فریاگوزاریی منداڵبوون پێشکەش دەکەن.

"توندوتیژیی جێندەری تەقیوەتەوە"

سابرتۆن ئاماژەی بەوەشکرد، نەبوونی ئامرازەکانی رێگریکردن لە دووگیانی وایکردووە هەندێک ژن پەنا بۆ "لەباربردنی مەترسیدار" ببەن. هەروەها وتیشی، "هەموو جۆرەکانی توندوتیژیی لەسەر بنەمای جێندەری و سێکسی، لەنێویاندا بەشودانی پێشوەختە، لە غەززە زیادیکردووە، هەروەک لە هەموو ململانێکانی دیکەدا رودەدات."

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، لە لێدوانێکدا رایگەیاند، گفتوگۆکانی پێشوویان لەگەڵ ئەمریکا بەهۆی "زیادەڕۆییەکانی" لایەنی ئەمریکییەوە راگیراون و جەختیشیکردەوە تا واشنتن واز لەو سیاسەتەی نەهێنێت، ناگەڕێنەوە سەر مێزی دانوستان.

عراقچی کە گەیشتە فڕۆکەخانەی شەهید هاشمی نەژاد لە شاری مەشهەد، بە رۆژنامەنووسانی وت: "گفتوگۆکانی پێشوو لەگەڵ ئەمریکییەکان، هەروەها گفتوگۆکانی نیویۆرک، بەهۆی زیادەڕۆییەکانی لایەنی بەرامبەرەوە وەستان و پێشنەکەوتن."

ناوبراو وتیشی: "تا ئەو کاتەی ئەمریکییەکان واز لە سیاسەتی زیادەڕۆییانەی خۆیان نەهێنن و داواکاریی ناڕەوا و نامەنتیقیمان لێبکەن، ناگەڕێینەوە بۆ مێزی گفتوگۆ."

ئاژانسی رەسمی سوریا "سانا" بڵاویکردەوە، چەند چەکدارێکی ماتۆڕسکیل سواری نەناسراو هێرشیان کردووەتە سەر ئۆتۆمبێلێکی مەدەنی لە ناوچەی کەفر مارس لە چیای سەمماق لە دەوروبەری ئیدلب، کە بووەتە هۆی کوژرانی دوو هاووڵاتی و برینداربوونی پێنجی دیکە.

بەپێی هەواڵەکە، برینی بریندارەکان جیاوازە و گەیەندراونەتە نەخۆشخانە بۆ وەرگرتنی چارەسەر.

لەلایەکی دیکەوە، بەڕێوەبەری ئاسایشی ناوخۆ لە ناوچەی حارەم لە لێدوانێکدا بۆ سانا جەختی کردەوە کە لێکۆڵینەوەکان بەردەوامن بۆ ئاشکراکردنی وردەکارییەکانی ڕووداوەکە.

لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە راپۆرتەکان لەسەر قەدەغەکردنی خوێندن بە زمانی کوردی لە عەفرین، نەتەوە یەکگرتووەکان جەختی لەسەر مافی هەموو گەلان بۆ خوێندن و قسەکردن بە زمانی دایکی خۆیان کردەوە و بە مافێکی بنەڕەتیی مرۆڤی وەسف کرد.

فەرحان حەق، جێگری وتەبێژی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند کە ئاگاداری ئەو راپۆرتە میدیاییانەن کە باس لە لابردنی پرۆگرامی خوێندنی زمانی کوردی و سەپاندنی زمانی عەرەبی وەک تاکە زمانی خوێندن لە عەفرین دەکەن.

هەرچەندە فەرحان حەق رایگەیاند کە ناتوانن راستی و دروستیی راپۆرتەکان پشتڕاست بکەنەوە، بەڵام جەختی کردەوە کە سکرتێری گشتی "باوەڕێکی پتەوی بە مافی هەموو خەڵک هەیە بۆ قسەکردن و فێربوون بە زمانی خۆیان." ناوبراو ئاماژەی بەوەشکرد، مافە زمانی و رۆشنبیرییەکان دەبێت لە هەموو بارودۆخێکدا پارێزراو بن، چونکە خوێندن بە زمانی دایک کۆڵەکەی ناسنامەی کولتووری و فرەڕەنگیی کۆمەڵایەتییە.

ئەم لێدوانەی نەتەوە یەکگرتووەکان لە کاتێکدایە کە بەپێی ڕاپۆرتەکان، لەگەڵ دەستپێکی ساڵی خوێندنی 2025-2025، خوێندن بە زمانی کوردی لە قوتابخانەکانی عەفرین راگیراوە. ئەم بڕیارە نیگەرانیی دانیشتووان و مامۆستایانی ناوچەکەی لێکەوتووەتەوە و داوایان کردووە خوێندن بە زمانی کوردی دەستپێبکاتەوە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، پەیامێکی ئاراستەی حەماس کرد و رایگەیاند  ئومێد هەیە حەماس کارە دروستەکە بکات و ئیسرائیلیشی ئاگادارکردوەتەوە لەوەی کە هێستا کاتی دەستوەردانی سەربازی نییە لە دژی حەماس و غەززە.

ئەمڕۆ سێشەممە، سەرۆکی ئەمریکا لە پۆستێکیدا لە تۆری کۆمەڵایەتی تروس، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات، پەیامێکی ئاراستەی حەماس کردوە.

لە پەیامکەیدا ترەمپ نوسیویەتی؛ هاوپەیمانانی ناوچەکە ئاگاداریان کردووتەوە کە پێشوازی لە هێزێکی سەربازیی بەرفراوان دەکەن کە بچێتە غەززە و بۆ روبەڕوبونەوەی حەماس ئەگەر ڕێکەوتنەکە پێشێل بکات.

ترەمپ ئاماژەی بەوەشکردوە؛ هاوپەیمانان و ئیسرائیلی ئاگادارکردوەتەوە کە هێشتا کاتی دەستوەردانی سەربازی لە دژی حەماس نییە.

لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەیدا ترەمپ دەڵێت؛ تائێستا  ئومێد هەیە حەماس کارێکی دروست بکات، بەڵام ئەگەر ئەوەنەکات، کۆتاییەکەی خێرا و توندوتیژی و دڕندانە دەبێت.

حەسەن رەشاد، سەرۆکی هەواڵگریی گشتیی میسر، ئەمڕۆ سێشەممە گەیشتە ئیسرائیل بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوە لەگەڵ بەرپرسانی ئیسرائیل و نێردەی ئەمریکا، ستیڤ ویتکۆف، بە مەبەستی جێگیرکردنی ئاگربەست لە کەرتی غەززە.

دەستەی پەخشی ئیسرائیل بڵاویکردەوە، سەرۆکی هەواڵگریی میسر لەگەڵ بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل و چەند بەرپرسێکی دیکە کۆبووەتەوە بۆ تاوتوێکردنی پلانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا سەبارەت بە غەززە. بەپێی کەناڵی "قاهیرە"، رەشاد باسی چۆنیەتی گەیاندنی هاوکارییەکان و لابردنی ئاستەنگەکانی بەردەم جێبەجێکردنی پلانەکە دەکات.

هاوکات نوسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، بنیامین ناتانیاهۆ و تیمەکەی لە قودس چاویان بە لیوا حەسەن رەشاد، سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی گشتیی میسر کەوتووە و پلانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکایان بۆ غەززە تاوتوێ کردووە.

بەپێی راگەیەندراوەکە، لە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ لەسەر چۆنیەتیی برەودان بە پلانەکەی ترەمپ، پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان ئیسرائیل و میسر، هەروەها چەندین دۆسیەی دیکەی هەرێمی کراوە.

هاوکات، میسر هەوڵدەدات بڕیارێکی بەپەلە لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی دەربکات بۆ پێکهێنانی هێزێکی ئاشتیپارێز لە کەرتی غەززە.

بەدر عەبدولعاتی، وەزیری دەرەوەی میسر لە چاوپێکەوتنێکدا رایگەیاندووە، ئەرکی ئەو هێزە دەبێت "پشتگیریکردنی فەڵەستینییەکان بێت لە بەڕێوەبردنی کاروباری خۆیاندا" و جەختیکردووەتەوە کە "قبوڵکراو نییە بێگانەکان غەززە بەڕێوەببەن."

لە دیدارێکدا لەگەڵ قاسم ئەعرەجی، راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانیی عیراق، فەرماندەی گشتیی سوپای پاسدارانی ئێران هۆشداریدا و رایگەیاند؛ ئەگەر هێرشمان بکرێتە سەر، وەڵاممان توندتر دەبێت لە شەڕی 12 رۆژە و ژیانی دوژمنانمان دەکەینە دۆزەخ.

سەرلەشکر پاکپوور ئاماژەی بەوەشکرد، لە "جەنگی 12 رۆژە"دا توانیویانە بەسەر سیستمی بەرگریی موشەکیی ئیسرائیل و ئەمریکادا زاڵ بن.

هاوکات داوای جێبەجێکردنی تەواوەتیی رێککەوتنە ئەمنییەکانی نێوان هەردوو وڵات و پێکهێنانی لیژنەی مەیدانیی کرد بۆ چاودێریکردنی ناوچە سنورییەکان.

لە بەرامبەردا، قاسم ئەعرەجی جەختی لەوە کردەوە کە "ئاسایشی ئێران، ئاسایشی عیراقە" و رێگە نادەن خاکی عیراق بۆ هێرشکردنە سەر ئێران بەکاربهێنرێت. هەروەها پێکهێنانی لیژنەیەکی هاوبەشی بۆ چاودێریکردنی جێبەجێکردنی رێککەوتنە ئەمنییەکە پشتڕاستکردەوە.