بڕیارە سبەینێ‌ وەفدی ئیمراڵی - دەم پارتی سەبارەت بە ئاشتی و كۆمەڵگەی دیموكراتی لەگەڵ نوعمان كورتولموش، سەرۆكی پەرلەمانی توركیا و ئەفكان ئاڵا، جێگری سەرۆكی گشتی ئاكەپە، كۆببێتەوە.

دەم پارتی رایگەیاند، کۆبوونەوەکە بە مەبەستی تاوتوێكردنی رەشنووسی یاسای چوارچێوە و گفتوگۆ و راگۆڕینەوە دەبێت.

لێپرسراوانی دەم پارتی دەڵێن، نابێت یاسای چوارچێوە پۆلێنبەندی نێوان ئەندامانی رێكخستندا بكات، بەڵكو دەبێت بەو شێوەیە بێت لە كۆبوونەوەی 24ی ئایاری رابردوو لەگەڵ ئۆجەلان گفتوگۆری لەسەركراوە.

هەروەها چاوەڕوان دەكرێت دوای ئەو كۆبونەوەیە، وەفدی ئیمراڵی سەردانی عەبدوڵا ئۆجەلان، رێبەری زیندانیكراوی"پەكەكە"بكات، بۆ وەرگرتنی بۆچونەكانی لەسەر رەشنووسی یاسای چوارچێوە.

جێگری سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران رایدەگەیەنێت، سزادانی فەرمانبەران و ئەنجامدەرانی تیرۆکردنی رابەری کۆماری ئیسلامی و شەهیدانی دیکەی دوو جەنگی سەپێندراوی ئەم دواییە، مافێکی رەوای گەلی ئێرانە.

عەلی باقری، جێگری سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران رایگەیاند، سزادانی سەرجەم ئەو کەسانەی فەرمانیان داوە یان بەشداربوون لە تیرۆکردنی رابەری ئێران و شەهیدانی دوو جەنگی سەپێندراوی ئەم دواییە، مافێکی بنەڕەتی گەلی ئێرانە.

باقری ئاماژەی بەوەشکرد، هاووڵاتیانی ئێران بۆ ماوەی زیاتر لە 130 شەو لە شەقام و مەیدانەکاندا کۆبوونەتەوە و جەختیان لەسەر ئەم داواکارییە و تۆڵەسەندنەوەی رابەری کۆچکردوو و شەهیدانی دیکە کردووەتەوە.

جێگری سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران جەختیکردەوە، دەبێت رووبەڕووی سەرجەم ئەو فەرماندەر، ئەنجامدەر و هاوکارانە ببنەوە کە دەستیان لە تیرۆکردنی رابەرەکەیاندا هەبووە و هاووڵاتیانی ئێرانیان کردووەتە ئامانج.

سوپای پاسدارانی ئێران رایدەگەیەنێت، لە وەڵامی هێرشەکانی ئەمریکادا، لە رێگەی موشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە چەندین بنکە و پێگەی سەربازیی واشنتۆنیان لە بەحرەین، کوەیت و ئوردن کردووەتە ئامانج.

سوپای پاسدارانی ئێران، ئەمڕۆ دووشەممە، قۆناغێکی نوێی گرژبوونەوەی سەربازیی لەگەڵ واشنتۆن راگەیاند و ئاشکرایکرد، چەندین هێرشی نوێیان کردووەتەسەر بنکە و پێگە سەربازییەکانی ئەمریکا لە ولاتانی بەحرەین، کوەیت و ئوردن، ئەمەش تەنها چەند سەعاتێک دوای ئەوەی واشنتۆن کۆتاییهاتنی شەپۆلێکی هێرشەکانی بۆ سەر ئێران راگەیاند.

ئاژانسی هەواڵی رەسمی ئێران (ئیرنا) لە زاری سوپای پاسدارانەوە بڵاویکردەوە، هێرشەکان پێگەی ئاسمانیی "ئەمیر حەسەن" لە ئوردن، ناوەندێکی فەرماندەیی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی ئەمریکا لە بەحرەین و بنکەی ئاسمانیی "عەلی سالم"یان لە کوەیت کردووەتە ئامانج.

میدیاکانی ئێران ئاماژەیان بەوەشکردووە، لە قۆناغی دووەمی ئۆپەراسیۆنەکانیان، بنکەی ئاسمانیی "شێخ عیسا"یان لە بەحرەین پێکاوە، هەروەها جەختیان کردووەتەوە کە هێرشەکەی سەر بنکەی "ئەمیر حەسەن" لە ئوردن لە رێگەی موشەک و درۆنەوە بووە و بووەتە هۆی ئاگرکەوتنەوە لە کۆگاکانی سوتەمەنی و تەقەمەنی سوپای ئەمریکا.

سوپای پاسداران ئەوەشی خستەڕوو، ئەم هێرشانە وەک وەڵامێکە بۆ بۆردومانەکانی ئەمریکا کە کەناراوەکانی ئێرانیان کردبووە ئامانج، راشیانگەیاند کە پرۆسە سەربازییەکانیان هێشتا بەردەوامن.

لەلایەکی دیکەوە و لە پێشهاتێکی پەیوەندیداردا، هێزی دەریایی سوپای پاسداران ئاشکرایکرد، شەوی رابردوو دوو کەشتییان لە گەروی هورمز راگرتووە بەهۆی ئەوەی سیستمی چاودێرییان کوژاندووەتەوە و مەترسییان بۆ سەر ئاسایشی دەریاوانی دروستکردووە، بەڵام هیچ زانیارییەکیان لەسەر ناسنامە و ئاڵای کەشتییەکان ئاشکرا نەکردووە.

ئەمریکا کۆتاییهاتنی شەپۆلێکی نوێی هێرشەکانی بۆ سەر دەیان پێگەی سەربازی و بەرگریی ئاسمانی لە ناوخۆی ئێران رادەگەیەنێت و تاران-یش دەڵێت دوو کەشتییان لە گەروی هورمز راگرتووە.

سوپای ئەمریکا ئاشکرایکرد، شەپۆلێکی نوێی هێرشە ئاسمانی و دەریاییەکانی بۆ سەر دەیان ئامانجی سەربازی لە ناوخۆی ئێران کۆتایی پێهێناوە.

فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، لەو هێرشانەدا کە لە رێگەی فڕۆکەی جەنگی، کەشتیی گەلی سەربازی و بۆ یەکەمجاریش لە رێگەی بەلەمی کۆنتڕۆڵکراوی خۆکوژەوە ئەنجامدراون، چەندین سیستمی بەرگریی ئاسمانی، وێستگەی راداری کەناراوی، بنکەی موشەکی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئێرانیان کردووەتە ئامانج.

لەلایەکی دیکەوە، سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاندووە، هێزە دەریاییەکانیان لە گەروی هورمز پرۆسەیەکیان بۆ راگرتنی دوو کەشتیی سەرپێچیکار جێبەجێ کردووە کە هاتوچۆی کەشتییە بازرگانییەکانیان خستبووە مەترسییەوە.

هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران دەستیان پێکردەوە؛ دەنگی تەقینەوەی بەهێز لە بەندەر عەباس و دورگەی قەشم بیسترا.

میدیا جیهانی و ناوخۆییەکان رایانگەیاند، چەندین تەقینەوەی بەهێز باشوری ئێرانیان هەژاندووە، ئەمەش دوای ئەوەی سوپای ئەمریکا هێرشی نوێی ئاسمانیی بۆ سەر سیستمەکانی موشەکی و بەرگریی ئاسمانیی ئێران دەستپێکردەوە.

ماڵپەڕی "ئەکسیۆس" لە زاری لێپرسراوێکی ئەمریکییەوە بڵاویکردەوە، هێزەکانیان سیستمی بەرگری و پێگەی موشەکیی ئێرانیان کردووەتە ئامانج. هاوکات ئاژانسی "فارس"ی ئێرانی پشتڕاستی کردەوە کە دەنگی چەندین تەقینەوەی بەهێز لە رۆژهەڵاتی شاری "بەندەر عەباس" و ناوچە کەنارییەکانی دوورگەی "قەشم" بیستراوە. ئاژانسی رەسمی "ئێرنا"ش ئاماژەی بەوە کردووە کە "ئەمریکا" چەند موشەکێکی ئاراستەی دوورگەی قەشم کردووە.

لەلایەکی ترەوە، لێپرسراوێکیئەمریکی ئاشکرای کرد، هێزەکانیان لە دوو شوێنی جیاوازی دەوروبەری گەروی هورمز، بەلەمە خێرا و بچووکەکانی سەر بە سوپای پاسدارانیان کردووەتە ئامانج و پێکاویانە.

هاوکات میدیاکانی ئێران بڵاویانکردەوە، کەمێک پێش ئێستا دەنگی چەند تەقینەوەیەکی تر لە بەندەر عەباس بیستراوە.

ئەم پەرەسەندنە سەربازییە مەترسیدارە دوای ئەوە دێت کە هێزەکانی ئەمریکا و ئێران هێرشی چڕی موشەکی و درۆنییان کردەسەر یەکتر، بە جۆرێک پێشتر ئێران چەندین بنکە و دامەزراوەی ئەمریکی لە چەند وڵاتێکی ناوچەی کەنداو کردبووە ئامانج و تاران جارێکی دیکە داخرانی گەووی هورمزی راگەیاندبووەوە.

لە یەكەم كۆبوونەوەی پەرلەمانی سوریادا عەبدولحەمید عەواك بە كۆی 99 دەنگ بە سەرۆكی پەرلەمان هەڵبژێردرا كە خەڵكی حەسەكەیە.

پەرلەمانی سوریا یەكەم كۆبوونەوەی ئەنجامدا و سەرەتا سێ كەس كە پێكهاتبوون لە عەبدولحەمید عەواك، موئەیەد هایل قەبلاوی، محەمەد رامز خۆیان بۆ پۆستی سەرۆكی پەرلەمان كاندیدكرد، دواتر عەبدولحەمید عەواك بە كۆی 99 دەنگ وەك سەرۆكی نوێی پەرلەمانی سوریا هەڵبژێردرا.

عەواك لە ساڵی 1966 لە حەسەكە لەدایكبووە، لە ساڵی 1990 بڕوانامەی بەكالۆریۆسی لە بەشی یاسا لە زانكۆی حەلەب بەدەستهێناوە، لە ساڵی 2009 ماستەری لە یاسای كارگێڕیدا لە زانكۆی ئیسلامی لە لوبنان بەدەستهێناوە، ئەندامی لیژنەی داڕشتنەوەی دەستوری سوریا بووە.

پەرلەمانی نوێی سوریا لە 210 ئەندام پێكهاتووە، دوو لەسەر سێیان لەلایەن لیژنە ناوخۆییەكانەوە هەڵبژێردراون و 70 ئەندامیش لەلایەن ئەحمەد شەرعەوە دەستنیشانكراون.

سێنتکۆم کراوەیی گەروی هورمز بە رووی کەشتییە نێودەوڵەتیدا رادەگەیەنێت و ئاشکرایدەکات، تەنها لە هەفتەی رابردوودا زیاتر لە 140 کەشتی بە گەروەکەدا تێپەڕیون.

فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' رایگەیاند، گەروی هورمز بە رووی سەرجەم ئەو کەشتیانەدا کراوەیە کە دەیانەوێت بە شێوەیەکی یاسایی بەو رێڕەوە ئاوییە نێودەوڵەتییەدا تێپەڕن، دەشڵێت: "ئێران هیچ کۆنترۆڵێکی بەسەر گەروەکەدا نییە."

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا لە راگەیەندراوێکدا، بڵاویکردووەتەوە، ئاماژەی بەوە کردووە: "هێزەکانمان لە ناوچەکەدا جێگیرکراون و لە تەواوی ئامادەباشیدان بۆ دەستەبەرکردنی ئازادیی هاتوچۆی دەریایی، ئەمەش سەرەڕای ئەو هێرش و رەفتارە شەڕەنگێزانەی ئێران کە هیچ پاساوێکیان نییە."

له‌ به‌شێكی تری راگەیەندراوەکەدا هاتووە، جوڵەی بازرگانی و دەریاوانی لە گەروی هورمز بە شێوەیەکی ئاسایی بەردەوامە و لە ماوەی حەوت رۆژی رابردوودا، زیاتر لە 140 کەشتیی جۆراوجۆر بە سەلامەتی بە ناو ئەو گەروەدا تێپەڕیون.

لیوا موحسین رەزایی، راوێژکاری باڵای سەربازیی ئێران، ئەمڕۆ یەکشەممە، جەختی لەسەر تۆڵەسەندنەوەی خوێنی عەلی خامنەیی کردەوە و رایگەیاند کە گەروی هورمز لە دەیان بۆمبی ئەتۆمی گرنگترە.

لیوا رەزایی رایگەیاند: شەهیدبوونی سەرکردەی شۆڕش ئایەتوڵڵا سەید عەلی خامنەیی، دەبێتە هۆی بەهێزکردنی بەها و ئامانجەکانی شۆڕش.

هاوکات بە تیشکخستنە سەر گرنگیی ستراتیژیی گەروی هورمز، وەسفی کرد کە بایەخەکەی لە دەیان بۆمبی ئەتۆمی زیاترە.

 

 

ئەنجومەنی گەلی سوریا، ئەمڕۆ یەکشەممە، یەکەمین دانیشتنی کرانەوەی خۆی بە ئامادەبوونی ئەحمەد شەرع ئەنجامدا. ئەمەش وەک وەرچەرخانێکی مێژوویی و دەستپێکی بنیاتنانەوەی دەسەڵاتی یاسادانان سەیر دەکرێت لە قۆناغی دوای روخانی رژێمی ئەسەد، کە پشت بە بنەماکانی "راگەیاندراوی دەستووریی 2025" دەبەستێت.

گرنگترین رێکارەکانی دوو دانیشتنی یەکەم

دانیشتنی یەکەم بە سەرۆکایەتی بەتەمەنترین ئەندام بەڕێوەچوو، تێیدا ئەندامان سوێندی دەستوورییان دەخۆن بۆ بەدەستهێنانی شەرعییەتی یاسایی، دواتر پڕۆسەی هەڵبژاردنی سەرۆکی ئەنجومەن، جێگرەکەی و ئەمیندارانی سەر بە دەنگدانی نهێنی ئەنجام دەدرێت.

لە دانیشتنی دووەمدا سەرۆکی نوێی ئەنجومەن داوا لە سەرۆک کۆمار دەکات ئامادەی دانیشتنی دووەم بێت بۆ پێشکەشکردنی وتارەکەی، هەروەها ئەنجومەن لە ماوەی مانگی یەکەمدا پەیڕەوی ناوخۆی خۆی دادەڕێژێت.

بەپێی دەستووری کاتی، تەمەنی ئەم ئەنجومەنە 30 مانگە (قابیلی درێژکردنەوەیە) تا ئەو کاتەی دەستووری هەمیشەیی پەسەند دەکرێت و هەڵبژاردنی نوێ دەکرێت.

ئەرکە سەرەکییەکانی ئەنجومەن بریتین لە پێشنیازکردن و پەسەندکردنی یاساکان، هەموارکردن یان هەڵوەشاندنەوەی یاسا کۆنەکان، پەسەندکردنی بودجەی گشتی و پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان، راگەیاندنی لێبووردنی گشتی، و لێپرسینەوە لە وەزیرەکان. هۆکارێکی تری گرنگی ئەم ئەنجومەنە پێکهێنانی لیژنەیەکە بۆ نووسینەوەی رەشنووسی دەستووری نوێی وڵات.

رێژەی نوێنەرایەتیی کورد لە ئەنجومەنەکەدا:

هاوکات لەگەڵ دەستپێکردنی کارەکانی ئەنجومەنەکە، پشکی پێکهاتەی کورد لە ئەنجومەنی گەلی سوریادا گەیشتە 12 ئەندام، کە دەکاتە رێژەی 5.7٪ی کۆی گشتیی ئەندامانی ئەنجومەنەکە.

ئەمەش دوای ئەوە هات کە لیستی رەسمی ئەحمەد شەرع تایبەت بە دیاریکردنی (سێیەکی تەواوکەری ئەندامان) راگەیەندرا کە لە 70ئەندام پێکهاتووە.

ئەم پڕۆسەیە دوای کۆتاییهاتنی هەڵبژاردنەکان لە سەرجەم پارێزگاکان راگەیەندرا، جگە لە پارێزگای سوەیدا کە سێ کورسی بۆ تەرخانکراوە.

ئەندامە کوردەکان کە ژمارەیان ١٢ کەسە، بەسەر دوو پارێزگای سەرەکیدا دابەشبوون: پارێزگای حەلەب کە کورد 5 کورسی بەدەستهێناوە، کە نوێنەرایەتی شارەکانی (کۆبانی، عەفرین، و تەل عەران) دەکەن، وپارێزگای حەسەکە کە کورد 7 کورسی بەدەستهێناوە، کە نوێنەرایەتی شارەکانی (قامیشلۆ، دێریک، عامودا، و سەرێ کانی / ڕەسولعەین) دەکەن.

 

 

بەڕێوەبەرایەتیی راگەیاندنی دێرەزوور بڵاویكردەوە، بەڕێوەبەرایەتیی دژە تیرۆری سەر بە هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ، چەند لێپرسراوێكی ئەمنیی سەر بە رژێمی پێشووی سوریایان لە پارێزگای دێرەزوور دەستگیركردووە.

روونیشیكردەوە، سەرەكیترینی ئەو لێپرسراوانە فازڵ نوێجی بووە كە لێپرسراوی لێكۆڵینەوە بووە لە ئاسایشی سیاسی و لە بەڕێوەبەرایەتیی ناوچەی ئەلبوكەمال كاری كردووە و چەندین پۆستی تری ئەمنیشی هەبووە.

هاوكات، لێپرسراوی بەشی پڕچەككردن و گروپی نیشانەشكێنەكان و لێپرسراوی زیندانەكانی ئاسایشی دەوڵەتیش دەستگیركراون و لە ئێستاشدا لایەنە پەیوەندیدارەكان لێكۆڵینەوەیان لەگەڵدا دەكەن بەتۆمەتی دەستگیركردنی هەڕەمەكی و پێشێلكردنی مافەكانی دەستبەسەركراوان.

بەڕێوەبەرایەتییەكە ئاماژەی بەوەش كردووە، لێكۆڵینەوەكان هێشتا بەردەوامن، داواشی لە هەر كەسێك كردووە كە سكاڵای هەیە یان پێیوایە لەلایەن هەر یەكێك لەو كەسانەوە روبەڕووی پێشێلكاری بووەتەوە، سەردانی لایەنە پەیوەندیدارەكان بكات.

 

 محەممەد ئیسحاق دار، وەزیری دەرەوەی پاکستان، داوای لە هاوتا ئێرانییەکەی، عەباس عراقچی کرد کە پێویستە ئاڵۆزییەکان کەم بکرێنەوە و بەرزترین ئاستی دانبەخۆداگرتن پێشان بدرێت لە ژێر رۆشنایی پەرەسەندنی خێرای بارودۆخی ناوچەکەدا.

ئەمەش لە میانی پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا بوو کە لە نێوان هەردوولادا ئەنجامدرا، تێیدا بیروڕا گۆڕدرانەوە سەبارەت بە دوایین پێشهاتەکان، بەتایبەتی رووبەڕووبوونەوەی بەردەوام و پەرەسەندووی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران لە ئاوەکانی گەرووی هورمز و دەوروبەریدا.

وەزیری دەرەوەی پاکستان جەختی لەوە کردەوە کە گفتوگۆ و دیپلۆماسی وەک تاکە رێگەی گونجاو دەمێننەوە بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان و بەدیهێنانی ئاشتی و سەقامگیری بەردەوام لە ناوچەکەدا.

شایەنی باسە کە پاکستان رۆڵی نێوەندگیر دەگێڕێت بۆ نزیککردنەوەی بیروڕاکان و گەیشتن بە هێورکردنەوەی دۆخەکە، پێشتریش داوای لە لایەنەکان کردبوو پابەندبن بە مۆڵەتی لێکتێگەیشتنی ئیسلام ئاباد بۆ ئاشتی کە لە نێوان واشنتۆن و تاراندا ئیمزاکراوە.

 

سوپای پاسداران هێرشی كردە سەر بنكەی ئاسمانیی عودەیدی ئەمریكا لە قەتەر، سێنتكۆمیش دەڵێت، شەوی رابردوو 140 ئامانجیان لە ئێران پێكاوە.

سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، لە قۆناغی دووەمی ئۆپەراسیۆنی وەڵامدانەوەدا، بنكەی ئاسمانیی عودەیدی ئەمریكایان لە قەتەر بە موشەكی بالیستی كردووەتە ئامانج.

ئاماژە بەوەش كراوە، هێرشەكە لە وەڵامی بەردەوامیی هێرشەكانی سوپای ئەمریكا بووە بۆ سەر بنكە كەناراوییەكانی هێزە چەكدارەكانی ئێران و تیایدا ناوەندی چاككردنەوە و چاكسازیی فڕۆكە جەنگییەكان و ناوەندی فەرماندەیی و كۆنترۆڵی بنكەی عودەید تێكشكێنراون.

لە بەرانبەردا فەرماندەیی ناوەندی ئەمریكا_ سێنتكۆم رایگەیاند، هێزەكانی ئەمریكا لە ماوەی هەفتەیەكدا سێیەمین خولی هێرشی ئاسمانییان بۆ سەر ئێران تەواوكردووە و رۆژی شەممەش نزیكەی 140 ئامانجی سەربازی ئێرانیان پێكاوە.
سێنتكۆم ئاماژەی بەوەش كردووە، ئامانجەكان بریتی بوون لە شوێنەكانی مووشەك و فڕۆكەی بێفڕۆكەوانی ئێران، دامەزراوە دەریاییەكان، كۆگاكانی تەقەمەنی، تۆڕەكانی پەیوەندییەكان و بنكەی چاودێری كەناراوەكان.
سوپای ئەمریكا لە بەیاننامەیەكدا ڕایگەیاندووە، لە كاتی هێرشەكانی سێ شەوی ڕابردووش، هێزەكانی ئەمریكا زیاتر لە 300 ئامانجیان لە ئێران پێكاوە.

 

دوای هێرشەکانی ئەمریکا، سوپای پاسدارانی ئێران بەرەسمی رایگەیاند، گەروی هورمز تا کاتێکی نادیار داخرا و ئاماژەیان بەوەشکردوە دەستیان بەسەر کەشتیەکیشدا گرتووە و ژمارەیکی تریش ئاگادار کراونەتەوە

سوپای پاسدارانی ءیارن، هۆکاری داخستنی گەروەکەی بۆ دەستوەردانی نایاسایی لایەنە بیانییەکان گەڕاندەوە و هۆشداریشی دایە واشنتن، کە لە حالەتی ئەنجامدانی هەر هەڵەیەکدا، بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا دەبنە ئامانجی وەڵامدانەوەی توند.

ئەم ئاڵۆزییانە لە کاتێکدان کە دەستەی ئۆپەراسیۆنە بازرگانییە دەریاییەکانی بەریتانیا (UKMTO) ئاشکرای کردووە تیمی کەشتییەکی بارهەڵگر لە نزیک کەناراوەکانی عومان، دوای زیانپێگەیشتن و کەوتنەوەی ئاگر لە کەشتییەکەیاندا، ناچار بوون بپەڕنەوە بۆ ناو بەلەمی فریاگوزاری.

 لە بەرانبەردا، واشنتن داوای لە ئێران کردووە دەستبەجێ هێرشەکان رابگرێت و رێڕەوە دەریاییەکان بکاتەوە و ئەمەش وایکرد ئەمریکا هێرشی کردە سەر پێگەکانی ئێران و لە وەڵمدا ئێرانیش پێگەکانی ئەمریکای لە ناوچەکە کردە ئامانج

سوپای پاسدارانی ئێران، رۆژی یەکشەممە، رایگەیاند کە دووەم کەشتییان لە گەروی هورمز بەئامانج گرتووە، ئەمەش هاوکاتە لەگەڵ نوێبوونەوەی هێرشە یەکترییەکان لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەدوای تەقەکردن لە کەشتییەکی بازرگانی.

سوپای پاسداران لە بەیاننامەیەکدا کە میدیا رەسمییەکان گواستوویانەتەوە رایگەیاندووە: دووەم کەشتیمان بەئامانج گرتووە کە رێساکانی کارپێکراوی لە گەروی هورمز پێشێل کردووە، هاوکات بنکەیەکی سەربازیی ئەمریکاشمان لە قەتەر بۆردومان کرد.

ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێسی ئەمریکی بڵاویکردوەتەوە دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا مۆڵەتی سنورداری دیاریکردوە بۆ رێککەوتن لەگەڵ ئێراندا و بە دوو مەرجی سەرەکیشی رازییە بە رێککەوتن لەگەڵ تاراندا.

ئاژانسی ئەسۆشێتد پرێسی لە زاری لێپرسراوانی ئەمریکاوە، بڵاویکردوەتەوە سەرۆکی ئەمریکا دوو مەرجی سەرەکی داناوە بۆ گەیشتن بە رێککەوتن لەگەڵ تاران، کە بریتین لە رادەستکردنی یۆرانیۆمی پیتێندراو و راگرتنی هێرشەکان بۆ سەرکەشتییەکان  لە گەروی هورمزدا.

بە وتەی ئەو لێپرسراوانە، واشنتۆن هەر جۆرە رێککەوتنێک دەبەستێتەوە بەو دوو مەرجەوە و بەبێ ئەو دوو مەرجە دۆناڵد ترەمپ بە هیچ رێککەوتنیک رازی نابێت.

ئەمە لە کاتێکدایە، تاران سورە لەسەر ئەوەی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکەی رادەستی واشنتۆن نەکات و لە دوای 60 رۆژی ئاگربەستیش، باج لەو کەشتیانە وەربگرێت کە گەروەکە تێدەپەڕینن.

پێگەیەکی هەواڵی بەریتانیا ئاشکرای کردوە، عیراق و سوریا  و ئەمریکا رێککەوتنێک بۆ زیندووکردنەوەی هێڵی نەوتی مێژویی (کەرکوک- بانیاس) ئیمزادەکەن و ئەندازیاری رێککەوتنەکەش تۆم باراکە.

پێگەی (میدل ئیست ئای)ـی راپۆرتێکی بڵاوکردوەتەوە و ئاشکرای کردوە هەرشێ وڵاتی عیراق، سوریا و ئەمریکا سەرقاڵی ئیمزاکردنی رێککەوتنێکن لەسەر دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت لە رێگەی بۆری (کەرکوک- بانیاس)ـەوە،  کە درێژییەکەی نزیکەی 800 کیلۆمەتر و تا کەناراوەکانی سوریا درێژ دەبێتەوە.

پێگە بەریتانییەکە، لە راپۆرتێکیدا ئاشکرای کردوە، بڕیارە بەم نزیکانە رێککەوتنەکە رابگەیەندرێت، ئەمەش لە چوارچێوەی ئەو رێکەوتنانەدایە کە بە سەرۆکایەتی تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سوریا ئەنجام دەدرێت.

 وەک لە راپۆرتەکەدا هاتووە، تۆم باراک  تەواوی هەوڵەکانی خستوەتەگەڕ، بۆ کۆتاییهێنان بە وردەکارییەکانی پڕۆژەکە پێش سەردانەکەی عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق بۆ ئەمریکا.

ئاماژە بەوەشکراوە، تۆم باراک کاراکردنەوەی هەناردەی نەوت لە بۆرییەکەوە وەک مۆدێلێک بۆ پڕۆژەکانی یەکخستنی ئابووری و بازرگانی لە ناوچەی لێڤانت دەڕوانێت، دیدگایەک کە پێشتر لە چەندین بۆنەدا بانگەشە بۆ بەهێزکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکانی نێوان وڵاتانی ناوچەکە کردووە.

بە گویرەی زانیارییەکان، بڕیارە دوای سەردانەکەی عەلی زەیدی، ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریاش سەردانی ئەمریکا بکات، بۆ ئەوەی بەشداربێت لە رێوڕەسمی ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە.

جێ باسە، بۆری کەرکوک- بانیاس یەکێکە لە کۆنترین بۆری هەناردەکردنی نەوت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لە ساڵانی 1930 بۆ گواستنەوەی نەوتی عیراق لە کێڵگە نەوتییەکانی کەرکوکەوە بۆ بەندەری بانیاس لەسەر دەریای ناوەڕاست دروستکراوە و دوای هاتنی ئەمریکا لە سآڵی 2003 هەنردەکردن لەو بۆرییەوە کەمیکرد و لە سآڵی 2011 لەگەڵ سەرهەڵدانی شۆرشی سوریا بە تەواوەتی هەناردەکردنی نەوت لە بۆریەکەوە وەستێندرا.