نووسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، بنیامین ناتانیاهۆ فەرمانیکردوە بە نەکردنەوەی  دەروازەی رەفەح، بەهۆی جێبەجێنەکردنی رێککەوتنەکە لەلایەن حەماسەوە، کە تا ئێستا تەرمی 19 بارمتەی لاماوە  و رادەستی نەکردوە.

ئەمڕۆ شەممە، نووسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل بڵاویکردەوە، سەرۆک وەزیران فەرمانی کردوە تا کاتێکی نادیار دەروازەی رەفەح نەکرێتەوە، چونکە حەماس پابەند نەبون بە بەڵێنەکانیان و تا ئێستا تەرمەکانیان رادەست نەکردوە.

ئەم لێدوانەی نووسینگەی نەتانیاهۆ دوای ئەوە دێت کە باڵیۆزخانەی فەلەستین لە میسر رایگەیاند کە دووشەممەی داهاتوو دەروازەی سنووری رەفەح دەکرێتەوە و پشتڕاستی کردەوە کە "کردنەوەی دەروازەی رەفەح رێگە بە فەلەستینییەکانی نیشتەجێی میسر دەدات بگەڕێنەوە بۆ غەززە".

ئەمە لە کاتێکدایە نەتەوە یەکگرتووەکان و رێکخراوە فریاگوزاریەکان چەندین جار داوای کردنەوەی دەروازەی رەفەحیان کردووە، لە کاتێکدا غەززە دوای شەڕی دوو ساڵەی رووبەڕووی قەیرانێکی مرۆیی سەخت بوەتەوە.

حەماس رایگەیاندوە، بۆ دۆزینەوەی تەرمی بارمتەکان پێویستی بەکاتی زیاتر و ئامێری پێویست هەیە و ئەو پرۆسەیە کاتی زیاتر دەخایەنێت و تا ئێستا حەماس 19 تەرمی لاماوە و  رادەستی نەکردووە.

فەرماندەیەكی هەسەدە دەڵێت، ئامادەن بچنە ناو سوپای نوێی سوریا بەو مەرجەی یەكگرتنەكە لەسەر بنەمای رێزگرتن بێت لە ناسنامە و خەباتی هەسەدە.

سیپان حەمۆ ئەندامی فەرماندەیی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات "هەسەدە"و ئەندامی لیژنەی سەربازیی دانوستان لەگەڵ دیمەشق رایگەیاند، هەسەدە ئامادەیە بچێتە ناو سوپای نوێی سوریا، هەنگاوەكانی داهاتووش حكومەتی دیمەشق دیاری دەكات كە پرۆسەی یەكگرتن خێراتر دەبێت، یان خاو دەبێتەوە.

وتیشی، دەبێت یەكگرتنەكە لەسەر بنەمایەك بێت، رێز لە ناسنامە و خەبات و قوربانیدانی هێزەكانی سوریای دیموكرات بگیرێت و مافی هەموو پێكهاتەكانی سوریا بپارێزێت بەبێ جیاوازی.

ئاماژەی بەوەشكردووە، بەدوای یەكگرتن لە سوپای داهاتووی سوریادا دەگەڕێن و پێیان وایە هەسەدە، بناغەی بنیاتنانی سوپای نوێی نیشتمانییە، سوپای نیشتمانی سوریاش بەبێ بەشداری هەسەدە دروست نابێت. 

وەزارەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامیی ئێران رایگەیاند، لەمڕۆوە، شەممە، بڕیاری ژمارە 2231ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کە تایبەت بوو بە پرۆگرامی ئەتۆمی ئێران، کۆتایی پێدێت و سەرجەم سنووردارکردنەکانی هەڵدەگیرێن.

لە راگەیەندراوەکەدا، وەزارەتەکە جەختی لەوە کردەوە کە ماوەی 10ساڵەی دیاریکراو لەم بڕیارنامەیەدا کۆتایی پێهاتووە، بۆیە سەرجەم بڕگە و سنووردارکردنەکانی پەیوەست بە پرۆگرامی ئەتۆمی ئێران، لەمڕۆوە پووچەڵ دەبنەوە.

ئێران ئاماژەی بەوەشدا کە سەرەڕای هەوڵە "نایاساییەکانی" سێ وڵاتی ئەورووپی (بەریتانیا، فەڕەنسا، ئەڵمانیا) بۆ گێڕانەوەی سنووردارکردنەکان، ئەنجومەنی ئاسایش هیچ بڕیارێکی لەو بارەیەوە نەداوە، ئەمەش بەهۆی دژایەتیی رونی چین و روسیاوە بووە.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران دووپاتیکردەوە، پرۆگرامی ئەتۆمی ئێران "سروشتێکی ئاشتییانەی هەیە" و هیچ راپۆرتێک لە ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمییەوە بڵاونەکراوەتەوە کە بە پێچەوانەوە بیسەلمێنێت. داواشی لە نەتەوە یەکگرتووەکان کرد زانیارییەکانی سەر ماڵپەڕەکەیان سەبارەت بە گەڕانەوەی سنوردارکردنەکان چاکبکاتەوە.

بەڵێ، بە دڵنیاییەوە دەتوانم زانیاری لەسەر بڕیاری 2231 وەک پاشخانێک بۆ هەواڵەکە زیاد بکەم. ئەمە دەقێکی کورت و پوختە کە دەتوانیت لە خوارەوەی هەواڵەکە دایبنێیت یان بیکەیتە پەرەگرافێکی تایبەت.

بڕیاری 2231ی ئەنجومەنی ئاسایش چییە؟

بڕیاری ژمارە 2231ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان، بڕیارێکی گرنگە کە لە 20ی تەممووزی 2015 پەسەند کرا. ئەم بڕیارە بەشێک بوو لە رێککەوتننامەی ئەتۆمیی ئێران (کە بە پلانی گشتگیری کاری هاوبەش - JCPOA ناسراوە) لە نێوان ئێران و وڵاتانی 5+1 (ئەمریکا، بەریتانیا، فەڕەنسا، توسیا، چین + ئەڵمانیا).

خاڵە سەرەکییەکان:

• هەڵوەشاندنەوەی سزاکان: ئامانجی سەرەکی بڕیارەکە هەڵوەشاندنەوەی سەرجەم ئەو بڕیار و سزایانە بوو کە پێشتر لەسەر ئێران سەپێنرابوون بەهۆی پرۆگرامی ئەتۆمییەکەیەوە.

• سنووردارکردنەکان: لە بەرامبەر هەڵوەشاندنەوەی سزاکاندا، ئێران پابەند دەبوو بە چەندین سنووردارکردن لەسەر پرۆگرامی ئەتۆمییەکەی، بەتایبەت لەبارەی پیتاندنی یۆرانیۆم و پەرەپێدانی موشەکی بالیستی. ئەم سنووردارکردنانە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو بوون (لە هەندێک بواردا 10 ساڵ و لە هەندێکی تردا درێژتر).

• چاودێری: رێگەی دەدا بە چاودێریی توندی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی (IAEA) لەسەر چالاکییە ئەتۆمییەکانی ئێران بۆ دڵنیابوون لەوەی سروشتێکی ئاشتییانەی هەیە.

• ماوەی کۆتاییهاتن: لە بڕیارەکەدا ئاماژە بەوە کرابوو کە دوای تێپەڕبوونی 10 ساڵ بەسەر پەسەندکردنی، واتە لە 18ی تشرینی یەکەمی 2025، بەشێکی زۆری سنووردارکردنەکانی سەر پرۆگرامی ئەتۆمیی ئێران کۆتاییان دێت و ئەم بابەتە لە ئەجێندای ئەنجومەنی ئاسایش دەردەهێنرێت.

ئەم بڕیارە بووە هۆی گەڕانەوەی ئێران بۆ بازاڕی جیهانی و کەمبوونەوەی گرژییەکان بۆ ماوەیەک، بەڵام دواتر بە کشانەوەی ئەمریکا لە رێککەوتنەکە لە ساڵی 2018 لەلایەن دۆناڵد ترەمپەوە، ڕووبەڕووی کێشە و ئاڵۆزیی گەورە بووەوە.

 

ئەندامێكی مەكتەبی سیاسی حەماس رەتیدەكاتەوە بەڕوونی وەڵامی پرسیاری چەكدانانی بزوتنەوەكە بداتەوە.

محەمەد نیزاڵ، ئەندامی مەكتەبی سیاسی بزوتنەوەی حەماسلە وەلامی پرسیارێكی  ئاژانسی رۆیتەرز لەبارەی چەكدانانی هێزەكانیان وتی  ، ناتوانم بە بەڵێ یان نەخێر وەڵامی ئەو پرسیارە بدمەوە ، لەبەرئەوەی ئەوبابەتە بەتەنیا پەیوەندی بە بزوتنەوەكەوە نییە،  چونكە لە غەززەشدا گروپی تری چەكدار هەیە.

راشیگەیاند، حەماس دەیەوێت لەسەر خاكی غەززە لەژێر سەرپەرشتیاری ئیدارەیەكی تەكنۆكرات لە قۆناغی راگوزەردا بوونی هەبێت، وتیشی، بوونی بزوتنەوەكە گرنگە بۆ پاراستنی كاروانی هاوكاریە مرۆییەكان لە چەتە و گروپە چەكدارەكان.

باسی لەوەشكرد، بزوتنەوەكە جەخت لە ئەنجامدانی هەڵبژاردنی گشتی دەكاتەوە دوای كۆتایهاتنی قۆناغی راگوزەر، خوازیاریشە ئاگربەست لانیكەم سێ بۆ پێنج ساڵ بخایەنێت و كار بۆ ئاوەدانكردنەوەی كەرتی غەززە بكرێت، نەك ئامادەكاری بۆ شەڕی داهاتوو.

دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، هیوا دەخوازن سعودیە پەیوەستبێت بە هاتنە ناو رێککەوتنەکانی ئەبراهام و جەختیشیکردەوە بەم نزیکانە رێککەوتنەکە فراوانتر دەبێت .

ئەمڕۆ هەینی، سەرۆکی ئەمریکا بە کەناڵی فۆکس نیوزی راگەیاندووە؛ بەم زووانە ئاگاداری فراوانکردنی رێککەوتنامەی ئیبراهیمی دەبن، ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەر سعودیە پەیوەندی بە رێککەوتنامەکەوە بکات بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل، ئەوا وڵاتانی دیکەش بەشداری دەکەن.

پێشتریش ترەمپ رایگەیاندبوو، چەند وڵاتێکی دیکەش ئامادەییان دەربریوە بۆ هاتنە ناو رێککەوتنەکە، ژمارەیەکی تریش خواستیان هەیە بۆ هاتنە ناوی.

رێكکەوتننامەی ئیبراهیم یان رێككەوتننامەكانی ئیبراهیم، گەرچی مێژوەکەی زۆر کۆنە، بەڵام ەل ساڵی 2020وە بە جدی کاری تێدادەکرێت و کۆمەڵێک رێکكەوتننامەی دیپلۆماسییە، کە لەنێوان ئیسرائیل و ژمارەیەك وڵاتی عەرەبی و موسڵمان ئیمزا کراوە

ئەو رێکكەوتننامانە بە شێوەیەکی رەسمی پەیوەندیی دیپلۆماسیی نێوان ئەو وڵاتانە و ئیسرائیلی ئاسایی کردەوە، کە زۆربەیان لەدوای سەرهەڵدانی شەڕی عەرەب - ئیسرائیلەوە، دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا نەنابوو یاخود یان پەیوەندیی دیپلۆماسییان لەگەڵدا نەبوو.

ڕێکكەوتننامەكە سەرەتا لە 15ی ئابی 2020دا لەنێوان ئیسرائیل و ئیمارات راگەیەندرا، دواتر لە 15ی ئەیلەولی 2020دا، رێکكەوتننامەکان بەفەرمی لە کۆشکی سپی لە واشنتۆن ئیمزا کران و  دواتر بەحرەین چووە ناو ئەو رێکكەوتننامەیە و لە دواییشدا سوودان و مەغریب بەشدارییان کرد و سعودیەش بەڵێنی بەشداریکردنی داوە، بەڵآم تا ئێستا بە رەسمی رای نەگەیاندوە.

 

رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا، بەبیانوی ئەوەی لەسەر سنورەکانی وڵاتەکەی هەڕەشەکانی تیرۆر کۆتایی نەهاتووە، داوا لە پەرلەمانی وڵاتەکەی دەکات، بۆ سێ‌ ساڵی تر مۆڵەتی رەوانەكردنی هێز و ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی سەربازی لە عیراق و سوریا  درێژبكرێتەوە.

بەبیانوی ئەوەی تا ئێستا سەقامگیری هەمیشەیی مسۆگەرنییە، ئەردۆغان یاداشتێکی بە ئیمزای خۆی رەوانەی پەرلەمانی وڵاتەکەی کردوە، کە ناوەڕۆکەکەی بریتییە لە درێژکردەنەوەی ماوەی یۆپراسیۆنی هێزەکانیان لە رۆژئاوا و باشوری کوردستان، داواش دەکات دەنگی پێبدەن.

لەبەشێکی یاداشتەکەی سەرۆککۆماری تورکیادا باسی لەوەکردوە؛  لە سنورییەكانی باشوری وڵاتەکەی هەڕەشەی تیرۆر بەردەوامە و سەقامگیریی هەمیشەیی مسۆگەر نەکراو و ئەمەش هەڕەشە بۆسەر ئاسایشیی نیشتمانی دروست دەکات.

لەبارەی رۆژئاواشەوە ئاماژەی بەوەداوە،  پەیەدە و یەپەگە بەهۆی ئەجێنداکانیانەوە، هیچ هەنگاوێک نانێن بۆ بەشداریکردن لە ئیدارەی ناوەندیی سوریادا و رێگری لە پێشکەوتنی پرۆسەی سەقامگیریی لەو وڵاتە دەکەن.

ئەم داوایەی سەرۆکی تورکیا لە کاتێکدایە زیاتر لە ساڵێکە پرۆسەی ئاشتی هاتوەتە ئاراوە و لە سوریاش هێزەکانی هەسەدە و دیمەشق رێککەوتون لەسەر تێکەڵاوکردنی هێزەکانیان.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندووە؛ ئەگەر حەماس بەردەوام بێت لە کوشتنی خەڵک لە غەززە، کە بەشێک نەبووە لە رێککەوتنەکە، ئەوا  هیچ بژاردەیەکی تریان نابێت جگە لەوەی بچنە ناو غەززە و بیانکوژن.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس، کەخۆی خاوەندارێتی دەکات پەیامێکی توندی ئاراستەی حەماس کرد و تێیدا هاتووە؛ ئەگەر بەردەوام بن لە کوشتنی خەڵکی ناو غەززە، ناچار دەبن دەستبکەن بە کوشتنیان و بژاردەی تریان نابێت، ترەمپ پێشتریش رایگەیاندبوو ئاگایان لە کارەکانی حەماسە و بە وردی چاودێریان دەکەن کە دەستیان کردوە بە لەناوبردنی نەیارەکانیان.

لە چەند رۆژی رابردوودا، چەند گرتە ڤیدیۆییەک بڵاوکرایەوە کە تێیدا چەکدارەکانی حەماس ژمارەیەک هاووڵاتی رەمی دەکەن بە بیانوی هاوکاریکردنی ئیسرائیل.

ئاژانسی رۆیتەرزیش گرتەڤیدیۆییەکانی لەسەر زاری چەکدارانی حەماسەوە پشتراستکردبوەوە و رایگەیاندبوو، لەدوای ئاگربەستەوە حەماس لاینیکەم 32 کەسی لە غەززە کوشتووە و لەهەوڵی خۆبەهێزکردنەوەدان.

ئەمە لە کاتێکدایە، کە بە گوێرەی پلانی ئاشتی دۆناڵد ترەمپ، دەبێت حەماس خۆیان هەڵبوەشێننەوە و چەکەکانیان دابنێن، ئەم داواکارییەش تا ئێستا لەلایەن حەماسەوە رەتدەکرێتەوە.

دوای ئەوەی حەماس رایگەیاند، ناتوانن بە ئاسانی تەرمی بارمتەکان بدۆزنەوە، ئاژانسی فرانس پرێسی فەرەنسی بڵاویکردوەتەوە، تورکیا بە ناردنی تیمێکی پسپۆڕ بەشدار دەبێت لە دۆزینەوەی تەرمی بارمتە ئیسرائیلیەکان لە غەززە. 

 فرانس پرێس  لەسەر زاری  وەزارەتی بەرگری تورکیاوە رایانگەیاند؛ ئەنقەرە بە ناردنی تیمێکی پسپۆڕ بەشداری لە گەڕان بەدوای تەرمی بارمتەکان دەکات و ئۆپەراسیۆنەکە لەلایەن رزگارکەرانی دەزگای بەڕێوەبردنی کارەسات و فریاکەوتن (AFAD)ـوە ئەنجام دەدرێت.

بەگوێرەی زانیارییەکان، ئەو تیمە لە81 کەس پێکدێن و بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی تورکیا، لە ئێستادا لە ناو غەززەن.

ئاژانسەکە ئەوەشی خستوەتەروو، تیمەکە پسپۆڕن و لە  ساڵانی رابردوودا بەشداریان لە ئەرکەکانی فریاگوزاری و یارمەتییە مرۆییەکان لە 50 وڵات زیاتر کردوە لە وانە؛ سۆماڵ، فەلەستین، ئیکوادۆر، فلیپین، نیپاڵ، یەمەن، مۆزەمبیق و چاد.

ئەمە لەکاتێكدایە درەنگانێکی شەوی رابردوو، حەماس دوو تەرمی دیکەی بارمتەکانی رادەستی خاچی سور کرد و  رایگەیاند، تەواوی تەرمەکانی بەردەستیان رادەست کردوە، بۆ دۆزینەوەی تەرمەکانی تر پێویستیان بە ئامێری تایبەت و کاتی زیاترە.

دۆناڵد ترەمپ بە کە ناڵی سی ئین ئێن ئەمریکی راگەیاندووە؛ ئازادکردنی بارمتەکان لە غەززە زۆر گرنگ بوو، چاویشیان لە کارەکانی حەماسە و ئاگادارن دەستیانکردوە بە لەناوبردنی ژمارەیەک لە خەڵکی غەززە کە حەماس وەک نەیار سەیریان دەکات، جەختیش دەکاتەوە کە ناچار بووە دەستوەردان بکات لە سوپای ئیسرائیلدا بۆ وەستاندنی شەڕەکە.

 دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا، بە کەناڵی سی ئێن ئێنی راگەیاندوە، ناتانیاهۆ بەقسەی ئەو شەڕی راگرتووە، ئەگەر حەماس پابەند نەبێت، ئیسرائیل ئۆپراسیۆنەکانی دەستپێدەکاتەوە و بە وردی چاودێری کردەوەکانی حەماس دەکەن.

یەکێك لە خاڵەکانی پلانەکەی حەماس دوای ڕادەستکردنەوەی تەرمەکان، دانانی چەکە لەلایەن حەماسەوە کە تا ئێستا حەماس رەتی دەکاتەوە و هێشتا تەواوی تەرمی بارمتەکانیشی رادەست نەکردوە.

ئەمشەو میدیاکان بڵاویانکردەوە خاچی سور بەڕێککەوتون بۆ وەرگرتنەوەی تەرمی دوو بارمتەی تری ئیسرائیلی، لای خۆشیانەوە حەماس رایانگەیاندوە؛ کارەکە سەختە و پێوستیان بە ئامێری  و کاتی زیاترە، جەختیش دەکەنەوە تەواوی تەرمەکانی بەردەستیان رادەست کردوە و هەموو هەوڵێک دەدەن بۆ ئەوەی بتوانن تەرمەکانی تر بدۆزنەوە و رادەستی بکەن.

 

ئاژانسی رۆیتەرز ئاشکاری کردوە؛ لەکاتی سەردانیکردنی بۆ روسیا  و کۆبونەوەی لەگەڵ پوتن، ئەحمەد شەرع بەڵێنی پاراستنی رێککەوتنەکانی سەردەمی بەشار ئەسەدی بە پوتن داوە، لەگەڵ پاراستنی بنکە سەربازییەکانی روسیا، لەبەرانبەردا رادەستکردنی بەشار ئەسەدا.

ئەمڕۆ چوارشەممە، بۆ یەکەمجار لە دوای روخانی دەسەڵاتەکەی بەشار ئەسەدەوە، سەرۆکی کاتی سوریا سەردانی روسیای کرد و لەگەڵ فلادمێر پوتنی سەرۆکی وڵاتەکە کۆبوەوە.

پەیوەندییەکانی نێوان مۆسکۆ و دیمەشق، ئاسۆی هاوکاریی سیاسی و ئابووری، هەروەها پرسی بنکە سەربازییەکانی روسیا لە سوریا، لە تەوەرە سەرەکییەکانی گفتوگۆی نێوان هەردوولا  بووە و چارەنووسی بنکەی ئاسمانی حمەیمیم لە پارێزگای لازقیە و بنکەی دەریایی تەرتوس لە کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست تاوتوێ کراون.

ئاژانسی رۆیتەرز لەسەر زاری چەند سەرچاوەیەکەوە بڵاویکردوەتەوە، ئەحمەد شەرع بەڵێنی پاراستنی رێککەوتنەکانی رابردوی بە پوتن داوە، لەگەڵ پاراستنی هەردوو بنکە سەربازییەکەی  لەبەرانبەردا داوای کردوە، مۆسکۆ چەک نەدات بە پاشماوەی دەسەڵاتەکەی ئەسەد، لەگەڵ رادەستکردنی بەشار ئەسەدیش بۆ ئەوەی رووبەڕووی دادگای بکەنەوە بە تۆمەتی "تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی" .

بە گوێرەی زانیارییەکانی رۆیتەرز، مۆسکۆ پاڵپشتی خۆی بۆ سوریا دوپاتکردوەتەوە، بەڵام پێناچێت بە داواکاری رادەستکردنی ئەسەد رازیبێت بە رادەستکردنەوەی ئەسەد، لە چەند رۆژی رابردوشدا، سێرگی لاڤرۆڤی وەزیری دەرەوەی روسیاش، رایگەیاند بوو، ئەسەد پەنای بۆ روسیا هێناوە، چۆن رادەستی دەکەنەوە.

 

دوای وەرگرتنی چوار تەرمی تر لە حەماس، سوپای ئسرائیل رایگەیاندوە، دوای تەواوبوونی پشکنینەکان لە پەیمانگای نیشتمانی پزیشکی دادوەری  دەرکەوتووە؛ یەکێک لە تەرمەکان لەگەڵ هیچ کام لە بارمتەکاندا ناگونجێت و حەماسیش تائێستا هیچ لێدوانێکی نەبوو.

ئەمڕۆ چوار شەممە میدیاکانی ئیسرائیل بڵاویان کردوەتەوە، دوای هەڕەشەکانی ئیسرائیل، دوێنێشەو حەماس چوار تەرمی دیکەی رادست کردوە و لەگەڵ گەڕانەوەی تەرمەکانیش ئیسرائیل  بڕیاریدا دەروازەی رەفەح لە نێوان غەززە و میسردا بکاتەوە، بەمەش رێگەی بە بەردەوامبوونی یارمەتییە مرۆییەکان دا بۆ ناو کەرتی غەززە.

سوپای ئیسرائیل رایگەیاندووە؛  پشکنینی پزیشکی دادوەری دەریخستووە کە یەکێک لەو چوار تەرمەی شەوی رابردوو لەلایەن حەماسەوە رادەستکراوە، "لەگەڵ هیچ کام لە بارمتەکاندا ناگونجێت"، ئەمە لە کاتێکدایە  لە ئاڵوگۆڕێکی هاوشێوەدا چەند مانگێک لەمەوبەر،حەماس بە هەڵە تەرمێکی تری لەبری تەرمی بارمتەکان رادەست خاچی سور کرد بوو.

ئیسرائیل ناسنامەی سێ لە ترەمەکانی ئاشکراکردوە و پشتڕاسرتی کردونەتەوە، کە بریتین؛ لە تەمیر نەمرودی تەمەن 20 ساڵ و ئوریێل باروچ تەمەن 35 ساڵ و ئیتان لیڤی تەمەن 53 ساڵ.

ئەمە لە کاتێكدایە تا ئێستا حەماس هیچی لەسەر ئەو بابەتە نەوتوە و بڕیاریشە ئەمڕۆش چوار تەرمی تری بارمتەکان رادەستی خاچی سور بکات.

 

 

 

 

بەپێی خشتەی گەشتەکانی هێڵی ئاسمانیی تورکش ئێرلاین؛ وابڕیارە رۆژی 3ـی 11ـی ئەمساڵ گەشتەکانی نێوان فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی و ئیستەنبوڵ دەستپێدەکەنەوە.

لە خشتەی گەشتەکاندا هاتووە؛ گەشتەکان رۆژی دووشەممە 3ی تشرینی دووەم دەستپێدەکەنەوە.

ئەمەش ئاماژەیە بۆ کۆتاییهاتنی وەستانی گەشتەکان و دەستپێکردنەوەی هاتووچۆی ئاسمانی لە سلێمانییەوە بۆ تورکیا.

بەرپرسانی پاکستان ئەمڕۆ چوارشەممە رایانگەیاند، 20 چەکداری هێزەکانی تالیبانی سەر بە ئەفغانستان کوژراون و 6 سەربازی پاکستانیش لە پێکدادانێکی چەکداریدا لە نزیک سنوری ئەفغانستان کوژراون.

لە راگەیەندراوێکی سوپای پاکستاندا هاتووە: "بەیانی ئەمڕۆ لەلایەن بزوتنەوەی تالیبانی ئەفغانستانەوە هێزەکانیان هێرشیان کراوەتە سەر"، و ئاماژەی بەوەدا کە " 15 بۆ 20 چەکداری تالیبانی ئەفغانستان کوژران و ژمارەیەکیش بریندار بوون."

هاوکات بەرپرسانی ئەفغانستانیش رایانگەیاند، 6 ئەندامی هێزەکانی پاکستان لە پێکدادانێکدا لەگەڵ چەکدارەکانیان لە نزیک سنور کوژراون.

پێشتر، بەرپرسانی ئەفغانستان رایانگەیاندبوو کە 15 هاووڵاتی مەدەنی کوژراون و 100ی دیکەش بریندار بوون لە پێکدادانەکانی سەر سنور لەگەڵ هێزەکانی پاکستان.

زەبیحوڵڵا موجاهید، وتەبێژی حکومەتی تالیبان، هێزەکانی پاکستانی تۆمەتبار کرد بە ئەنجامدانی هێرش "جارێکی تر" بە بەکارهێنانی چەکی "سووک و قورس" لە ناوچەی سپین بۆڵدەک.

زەبیحوڵڵا موجاهید لە راگەیەندراوەکەیدا وتی؛ کە 12 هاووڵاتی مەدەنی کوژراون و 100ی دیکەش بریندار بوون.

بریارە ئەمرۆ حەماس تەرمی چوار بارمتەی دیكەی ئیسرائیلی رادەست بكات، ناتانیاهۆش دەڵێت حەماس چەك دانەنێت دەرگاكانی دۆزەخ دەكرێتەوە.

ڕۆژنامەی تایمز ئۆف ئیسرائیل لە زاری دوو دیپلۆماتكارەوە ئاشكرای كرد، حەماس نێوەندگیرانی ئاگادار كردووەتەوە، لەوەی بە نیازە ئەمڕۆ تەرمی چوار بارمتەی دیكەی ئیسرائیلی رادەستی خاچی سوری نێودەوڵەتی بكات، بەمەش ژمارەی ئەو تەرمانەی تا ئێستا حەماس ڕادەستی ئیسرائیل كردون  گەیشتوەتە 12 تەرم لە كۆی 28 تەرم.

هاوكات، بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل، هیوای خۆی بۆ قۆناغی داهاتووی ئاشتی لە چوارچێوەی ڕێككەوتنی نێوان ئیسرائیل و حەماس دووپاتكردەوە، بەڵام جەختی لەوە كردەوە كە مەرجەكانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا زۆر روونە.

ڕوونیشیكردەوە، حەماس دەبێت چەك داماڵێت و توانا سەربازییەكانی لێسەندرێتەوە، ئەگەرنا هەموو دەرگاكانی دۆزەخەن بەروویاندادەكەنەوە.

پێشتریش ترەمپ، دەستپێكردنی قۆناغی دووەمی پلانە 20 خاڵیەكەی لە غەززە راگەیاندوو، داوای چەكداماڵینی حەماسی كرد و ئاماژەی بەوەشدا كە ئەگەر  حەماس ئەوە رەتیبكاتەوە ئەوە ئەوان ئەو كارە دەكەن.

 

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، رایگەیاند ئەگەر بزوتنەوەی حەماس پابەند نەبێت بە رێککەوتنی ئاگربەستەوە لە کەرتی غەززە، ئەوا "دەرگاکانی دۆزەخ دەکرێنەوە".

ناتانیاهۆ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ تۆڕی "سی بی ئێس نیوز" وتی: "رەزامەندیم دەربڕی کە دەرفەتێک بە ئاشتی بدەم" بەپێی پلانی ئاشتیی 20 خاڵیی دۆناڵد ترەمپ.

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل پێی وایە "ئازادکردنی بارمتەکان، دڵنیابوون لە چەکداماڵینی حەماس و کۆتاییهێنان بە قاچاخچێتی چەک بۆ غەززە، بنەمایین بۆ بەدیهێنانی ئاشتییەکی درێژخایەن."

هاوکات، ناتانیاهۆ هەمان ئەو هۆشدارییەی ترەمپی دووپاتکردەوە، کە ئەگەر حەماس لە جێبەجێکردنی رێککەوتنەکەدا سەرکەوتوو نەبێت، "دۆخەکە بە تەواوی دەتەقێتەوە."

 

سەرەڕای باسکردن لە رادەستکردنی چەکەکانیان، بەڵام بە گوێرەی زانیارییەکان حەماس لە ناو غەززە لە هەوڵی بەهێزکردنی هێزەکانیاندا و لە دوای کشانەوەی هێزەکانی حەماس دەستیان بەسەر شەقامەکاندا گرتووە و  دەستیان کردوە  بە ئۆپراسیۆن لە دژی گروپ و باندە نەیارەکانیان لە غەززە.

لەگەڵ بڵاوبونەوەی گرتە ڤیدیۆییەک کە تێیدا چەکدارەکانی حەماس ژمارەیەک هاووڵاتیی لەناو جەرگەی غەززە بە تۆمەتی هاوکاریکردن بۆ ئیسرائیل بە گولـلە دەکوژن و لەلایەن حەماس خۆشیەوە پشتڕاستکراوەتەوە  ئاژانسی رۆیتەرز دەڵێت؛ حەماس خۆی بەهێز دەکاتەوە.

ئاژانی رۆیتەرز بڵاویکردوەتەوە، حەماس لە هەوڵی بەهێزکردنەوەی ریزەکانیدایە و یەکەیەکی نوێیان پێکهێناوە، بە ناوی “هێزی خۆپاراستن”، دەستیان کردوە بە ئۆپەراسیۆن لە دژی هۆز و باندە چەکدارەکان  کە نەیاری حەماسن و پشتواینی ئیسرائیلن.

ئاژانسەکە ئەوەی خستوەتڕو، شایەتحاڵەکان باس لەوە دەکەن کە شەڕێکی سەخت لە رۆژهەڵاتی شاری غەززە لە نێوان چەکادرەکانی حەماس  ونەیارەکانیاندا ڕودەدات.

لەبارەی ئەو گرتە ڤیدیۆییەشەوە کە بڵاوکراوەتەوە حەماس ئاماژەی بەوەکردوە پەیامەکەمان روونە؛ هیچ شوێنێک بۆ یاساشکێنەکان یان ئەوانەی هەڕەشە لە ئاسایشی هاووڵاتیان دەکەن، نامێنێت”.