رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
محەمەد باقر قالیباف، سەرۆكی پەرلەمانی ئێران بۆ یەكەمجار وردەكاریی چەند سەعاتی دوای كوژرانی عەلی خامنەیی، رابەری پێشووی ئێران لە 28ی شوباتدا ئاشكراكرد و دانی بەوەدا نا كە دەسەڵات ترسی لە كاردانەوەی شەقام هەبووە.
بەپێی لێدوانەكانی قالیباف لە كۆبوونەوەی ئەنجومەنی هەماهەنگی پەرلەمان، لێپرسراوانی باڵای ئێران نزیكەی سەعاتێك دوای بۆردومانی بارەگای خامنەیی دڵنیابوونەتەوە لە كوژرانی ناوبراو.
هەر لەو چوارچێوەیەدا لە كۆبوونەوەیەكدا كە سەعات 8ی ئێوارە بە ئامادەبوونی كەسایەتییە دیارەكان لەوانە عەلی لاریجانی ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی كە دواتر لە بۆردومانێكی ئەمریكادا كوژرا بەڕێوەچوو، بەوتەی قالیباف بڕیار بوو هەواڵەكە سەعات8ی بەیانیی رۆژی دواتر بۆ رایگشتی رابگەیەندرێت تا بتوانن لیژنەیەك پێكبهێن بۆ بەڕیچوەبردنی وڵات بە كاتی.
بەڵام بڵاوبوونەوەی هەواڵەكە لەلایەن میدیاكانی دەرەوە، پلانەكە پێچەوانەبووەتەوەو ناچاربوون زووتر هەواڵەكە بۆر رایگشتی ئاشكرا بكەن.
قالیباف ئاماژەی بەوەداوە، سەعات 1ی شەو پەیوەندی بە لاریجانییەوە كردووە و دوای هەڵسەنگاندنی دەیان هاوكێشەی ئەمنی، بڕیاریانداوە هەواڵەكە لە كاتی زووتر بڵاوبكەنەوە.
راشیگەیاندووە، ئەوان بەرپرسیارێتییە كەسییەكەیان لە ئەستۆ گرتووە، سەرەڕای ئەوەی دەیانزانی رەنگە پاشان پرسیاریان لێ بكرێت بە چ دەسەڵاتێك ئەو بڕیارەیان داوە.
سەرۆكی پەرلەمانی ئێران بە ئاشكرا باسی لەوە كردووە، هاتنە سەر شەقامی لایەنگرانی خامنەیی، هۆكارێكی یەكلاكەرەوە بووە بۆ كۆنتڕۆڵكردنی رەوشەكە، ئەگەر نا ئەگەری ئەوە هەبووە رەوشی شەقام ئاراستەیەكی تری جیاواز بگرێتەبەر.
سیاسەتی شاردنەوەی راستییەكان یەكێكە لەو سیاسەتانەی وڵاتان پەیڕەوی دەكەن بۆ ئەوەی بتوانن هاووڵاتیان و شەقام تا رادەیەك كۆنتڕۆڵ بكەن و لە كولتووری سیاسەتی ئیرانیشدا ئەو سیاسەتە پشكی شێری بەركەوتووە.
لە دوای كوژرانی عەلی خامنەییەوە، تا ئێستا چارەنووسی موجتەبا خامنەیی كوڕیش دیار نییە كە دەوترێت هاوكات لەگەڵ هێرشەكەی سەر ماڵی باوكیدا پێوەبووەو كوژراوە، بەڵام بەرپرسانی تاران رەتیدەكەنەوەو دەڵێن موجتەبا لە ژیاندا ماوەو تەنها بریندار بووە.
لە ساڵی 1989 و كاتی مردنی خومەینی كە دەسەڵات توانی بۆ ماوەیەك مردنەكەی بشارێتەوە، بەڵام ئەمجارە میدیا ئیسرائیلی و ئەمریكییەكان پێش هەموو لایەك بڵاویانكردەوە.
لە دڵی شاری سێواسی باكووری كوردستان، مزگەوتی گەورەی دێڤریگی و دارولشیفا وەك یەكێك لە ناوازەترین شاكارە تەلارسازییەكانی سەردەمی سەلجووقییەكان دەدرەوشێتەوە.
ئەم شوێنەوارە مێژووییە كە تەمەنی نزیكەی 800 ساڵە، تەنها بە نەخش و نیگارە دەگمەنەكانی سەر بەردەكانی ناناسرێتەوە، بەڵكو بە دیاردەیەكی بینایی سەرسوڕهێنەر ناوبانگی دەركردووە و بەو مزگەوتەی كە سێبەرەكانیشی نوێژ دەكەن دەناسرێتەوە.
بەپێی لێكۆڵینەوە مێژووییەكان، ئەم مزگەوتە لە ساڵی 1228ی زاینی دروستكراوە و یەكێكە لەو شوێنەوارانەی لە لیستی میراتی جیهانیی یونسكۆدا بە شێوەیەكی رەسمی تۆمار كراوە.
لە مانگەكانی تەممووز و ئابدا، نزیكەی سەعات 7:00ی بەیانی، سێبەرێكی چڕ لەسەر نەخشەكان دروست دەبێت كە شێوەی ژنێكی نوێژكەر نیشان دەدات.
ئەم دیاردەیە تەنها رێكەوت نییە، بەڵكو ئەنجامی لێكدانەوەیەكی زانستیی قووڵە بۆ جووڵەی خۆر و گۆشەی كەوتنی تیشكەكان لەسەر تاق و پەنجەرەكان كە لە هیچ شوێنێكی تر هاوشێوەی نییە.
لە لایەكی تر و لەسەر دەرگایەكی تری مزگەوتەكە، دیاردەیەكی تری ئەندازیاری هاوشێوە لەكاتی نوێژی عەسردا دووبارە دەبێتەوە.
لەو كاتەدا سێبەرێك دروست دەبێت كە لە سەرەتادا وا دەردەكەوێت پیاوێك بێت خەریكی خوێندنەوەی قورئان بێت، پاشان سێبەرەكە دەگۆڕێت بۆ شێوەی پیاوێك كە كڕنۆش دەبات و نوێژ دەكات.
ئەم وردكارییانە لە 365 رۆژی ساڵدا تەنها لە كاتە دیاریكراوەكاندا دەردەكەون، ئەمەش فشار دەخاتە سەر مێشكی بینەر بۆ تێگەیشتن لەو ئاستە بەرزەی ئەندازیاری كە چۆن توانیویانە 8 سەدە پێش ئێستا بەبێ تەكنەلۆژیای مۆدێرن كارێكی وەها ورد ئەنجام بدەن.
ئەوەی ئەم مزگەوتە لە مزگەوتەكانی تر جیادەكاتەوە، ئەوەیە كە هیچ نەخشێكی سەر دەرگاكان هاوشێوەی یەكتر نین و هەریەكەیان چیرۆكێكی تایبەت دەگێڕنەوە.
بەپێی ئامارەكان، ساڵانە هەزاران گەشتیار بۆ بینینی ئەم سێبەرانە سەردانی دەكەن، بەتایبەت لەو وەرزانەی كە سێبەرەكان بە روونی تێیدا دەردەكەون، تا لە نزیكەوە بینەری ئەو ساتە بن كە بەردەكان تێیدا مانا بە رۆحییەت و پەرستن دەبەخشن.
وەزیری دەرەوەی ئێران هۆشداریدەدات لە هەر سەركێشییەك لەلایەن ئەمریكاوە و دەڵێت وەڵامی یەكلاكەرەوەیان بۆی دەبێت.
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران چەند پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ عاسم منیر، فەرماندەی سوپای پاكستان و هاكان فیدان، وەزیری دەرەوەی توركیا و فەیسەڵ بن فەرحان، وەزیری دەرەوەی سعودیە دوپاتیكردەوە كە بێدەنگ نابن بەرانبەر هەر هێرشێك كە بكرێتە سەریان و وەڵامی توندیان بۆ هەر سەركێشییەكی ئەمریكا دەبێت.
هاوكات ئاژانسی نور نیوز سەر بە ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئێران بڵاویكردەوە، هەر هێرشێكی ئەمریكا بۆ سەر ژێرخانی وزە لە ئێران، تاران ناچار دەكات هێرش بكاتە سەر كێڵگە نەوتییەكانی سعودیە و ئیمارات و كێڵگەكانی گاز لە قەتەر و ئیسرائیل.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، بڕیاری هێرشە سەربازییە چاوەڕوانکراوەکەی بۆ سەر ئێران هەڵوەشاندووەتەوە و هۆکاری ئەم بڕیارەشی بۆ هەبوونی پێشکەوتنی بەرچاو لە پڕۆسەی دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران گەڕاندووەتەوە.
پێگەی ئەکسیۆسی ئەمریکی بڵاویکردەوە، سەرۆکی ئەمریکا لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس سۆشیاڵ بڵاویکردەوە: لەپێناو بەرژەوەندییەکانی جیهان و بۆ هێشتنەوەی ئێران وەک وڵاتێکی ئاوەدان، قایلبووم بە هەڵوەشاندنەوەی هێرشەکان، بەو مەرجەی بە خێرایی بگەینە رێککەوتنی کۆتایی.
ئاماژەی بەوەش کردووە، ئێران و چەند وڵاتێکی دیکەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست داوایان لێکردووە هێرشەکە رابگرێت، چونکە هێڵە گشتییەکانی رێککەوتنەکە دیاری کراون. بە وتەی ترەمپ، مەرجە سەرەکییەکانی ڕێککەوتنەکە بریتین لە: "کردنەوەی دەستبەجێ و تەواوەتیی گەرووی هورمز و کۆتایهێنان بە هەڕەشە ناوکییەکانی ئێران."
ئەکسیۆس ئەوەشی خستووەتەڕوو، ئەم بڕیارەی ترەمپ دوای پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ محەمەد بن سەلمان، شازادەی جێنشینی سعوودیە دێت، کە تێیدا نیگەرانیی خۆی لە پەرەسەندنی گرژییە سەربازییەکان دەربڕیبوو.
هاوکات وڵاتانی قەتەر، ئیمارات، تورکیا و پاکستان فشارەکانیان چڕکردووەتەوە بۆ هێورکردنەوەی رەوشەکە و رێگریکردن لە هەڵگیرسانی جەنگێکی فراوان.
لە بەرانبەریشدا، عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، هۆشدارییەکی توندی ئاڕاستەی ئەمریکا و ئیسرائیل کرد و رایگەیاند: هەر جۆرە دەستدرێژییەک بۆ سەر خاکی ئێران، یان هاوکاریی وڵاتانی ناوچەکە لە هێرشێکی لەو شێوەیەدا، بە وەڵامێکی توند و یەکلاکەرەوەی هێزە چەکدارەکانی ئێران بەرەوڕوو دەبێتەوە.
ئوردن و سوریا بانگەشەی ئەوە دەكەن گروپە چەكدارەكانی عیراق نزیك بوونەتەوە لە سنووری وڵاتەكانیان، هۆشداری توندیش دەدەن كە هەر هێرشێك لە خاكی عیراقەوە بۆ سەر سوریا و ئوردن ئەنجامبدرێت بێ وەڵام تێناپەڕێت.
گەورە لێپرسراوێكی عیراق بۆ كەناڵەكانی عەرەبیە ئاشكرایكردووە، دەسەڵاتدارانی سوریا و ئوردن جموجۆڵی جێی گومانی گروپە چەكدارەكانی عیراقیان لە نزیك سنوورەكان بەدیكردووە و حكومەتی عیراقیان لەو جموجۆڵانە ئاگاداركردووەتەوە.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، سوریا و ئوردن زانیاری هەواڵگرییان بەدەست گەیشتووە كە گروپە چەكدارەكانی عیراق پلانیان هەیە هێرش بكەنە سەر ئەو دوو وڵاتە.
ئەو گەورە لێپرسراوە دەشڵێت، سوریا و ئوردن هۆشداری توندیان داوەتە حكومەتی عیراق كە هەر هێرشێك لە خاكی عیراقەوە بۆ سەر ئەو دوو وڵاتە ئەنجامبدرێت، بێ وەڵام تێناپەڕێت.
ئەمریكا هۆشدارییەكی بەپەلە دەداتە هاووڵاتیانی وڵاتەكەی و داوادەكات بەزووترین كات رۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێبهێڵن، چونکە ئەگەری ئاڵۆزتربوونی رەوشەکە لە ناوچەکەدا زۆر بەرزە.
ئاژانسی فرانس پرێس بڵاویکردەوە، باڵیۆزخانەكانی ئەمریكا لە سەرانسەری وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زنجیرەیەك هۆشداریی ئەمنیی بەپەلەیان بڵاوكردووەتەوەو تێیدا جەخت لە ئەگەری پەرەسەندنی گرژی و تێکچوونی رەوشەكە دەكەنەوە.
ئەوەشی ئاشكراکردووە، ئەمریکا داواش لە هاووڵاتییانی خۆی لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکات، لەوپەڕی ئامادەباشیدا بن و خۆیان بۆ ئەگەری داخرانی لەناكاوی ئاسمانیی و هەڵوەشاندنەوەی گەشتە ئاسمانییەكان ئامادە بكەن.
هاوکات، هۆشداری دەدەن لەبارەی هێرشی ئێران و گروپە هاوپەیمانەكانی بۆسەر بەرژەوەندی، كۆمپانیا و دامەزراوەكانی ئەمریكا لە ناوچەكە، لە هەمانكاتدا داوا دەكەن چاوپێداخشاندنەوە بكەن پێش ئەوەی سەردانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بكەن و بیر لە بەجێهێشتنی بكەنەوە.
پێگەی هەواڵی ئەکسیۆسی ئەمریکی راپۆرتێکی شیکاری بڵاوکردووەتەوە و تێیدا ئەو ئەگەرە گریمانەییانە دەخاتەڕوو کە ئاماژەیەن بۆ بڕیارێکی نوێی سەرۆکی ئەمریکا بۆ دەستپێکردنەوەی زنجیرەیەکی هێرشی نوێ و روخێنەری واشنتۆن بۆسەر تاران.
لێپرسراوێکی ئەمریکی بە ماڵپەڕی ئەکسیۆسی راگەیاندووە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بەمەبەستی ناچارکردنی تاران بۆ قبوڵکردنی مەرجەکانی ئاگربەست، بە جدی بیر لە لێدانی کەرتی وزە و ژێرخانی ئێران لە چەند رۆژی داهاتوو، دەکاتەوە.
ئەکسیۆس ئەوەشی ئاشکراکردووە، ترەمپ لە کۆبوونەوەی کابینەی حکومەتدا هۆشداری دا کە "بە توندی لێیان دەدەین" و جەختیکردەوە کە ئێران لە ژێر چاودێری ئەودا نابێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
ئاماژەی بەوەشدا، ئەم هەنگاوەی واشنتۆن، کە رەنگە سوپای ئیسرائیلیش لە هێرشە نوێیەکاندا بەشدار بێت، وەک وەڵامێکە بۆ هێرشە موشەکییەکەی رۆژی چوارشەممەی ئێران بۆ سەر بنکەیەکی ئەمریکا لە ئوردن.
هاوکات، لێپرسراوێکی ئەمنی ئێران بە ئاژانسی تەسنیمی راگەیاندووە، هەر هێرشێک بۆ سەر ژێرخانی وڵاتەکەی کارێکی شێتانەیە و ئەوان پلانی وەڵامدانەوەیان بۆ لێدانی بنکەکانی وزەی ئەمریکا و ژێرخانی ئیسرائیل ئامادە کردووە.
حکومەتی تورکیا و عیراق بە مەبەستی کاراکردنەوە و بەکارهێنانی بۆری نەوتی خاوی نێوان هەردوو وڵات، رێککەوتنێکی نوێیان بۆ گواستنەوەی 750 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە ئیمزا کرد.
عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرانی عیراق لە نوێترین بڵاوکراوەیدا لەسەر پلاتفۆرمی ئێکس نووسیویەتی: وەک دەستکەوتێکی ستراتیژیی گرنگ بۆ مسۆگەرکردنی بەردەوامیی هەناردەی نەوت و بەهێزکردنی هەماهەنگی ئابوری نێوان هەردوو وڵات، ئەمڕۆ عیراق و تورکیا رێککەوتنێکیان بۆ گواستنەوە و بارکردنی نەوتی خاوی عیراق لە رێگەی بۆری نێوان هەردوو وڵاتەوە بۆ بەندەری جەیهان ئیمزا کرد.
هاوکات ئاژانسی ئەنادۆڵ بڵاویکردەوە، هەریەکە لە کۆمپانیای "بۆتاش"ـی تورکی و کۆمپانیاکانی "سۆمۆ" و "نەوتی باکور"ـی عیراقی، رێککەوتنێکی یەک ساڵەیان ئیمزا کردووە، ئەم هەنگاوەش وەک رێکخستنێکی کاتی دەبێت تا ئەو کاتەی هەردوو وڵات دەگەنە رێککەوتنێکی کۆتایی و درێژخایەن.
ئەوەشی راگەیاند، رێورەسمی ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە بە ئامادەبوونی باسم محەمەد خوزەیر، وەزیری نەوتی عیراق بەوەکالەت بەڕێوەچوو.
لای خۆشییەوە، ئالپ ئەرسەلان بایراکتار، وەزیری وزەی تورکیا رایگەیاند: ئەم بۆرییە لە کاتی قەیرانەکانی گەروی هورمزدا، دەبێتە رێگەیەکی جێگرەوەی ستراتیژی و گرنگ بۆ گواستنەوەی نەوتی ناوچەکە بۆ بازاڕەکانی جیهان.
وەزیری وزەی تورکیا ئاماژەی بەوەش کرد، وڵاتەکەی دەخوازێت سود لە تەواوی توانای بۆرییەکە وەربگرێت کە دەگاتە 1.5 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا.
وتیشی، لە پلانی داهاتوودایە کە جگە لە نەوتی عیراق، نەوتی کوەیت و وڵاتانی دیکەی کەنداویش لە رێگەی ئەم بۆرییەوە روانەی دەرەوە بکرێت.
بۆری نەوتی عیراق - تورکیا، ماوەی نزیكەی 50 ساڵە نەوت لە ناوچەی سلۆپییەوە بۆ بەندەری جەیهان دەگوازێتەوە و بڕبڕەی پشتی هەناردەی نەوتی ناوچەکەیە و لە ئێستاشدا هەماهەنگییەکانی بەغداد و ئەنکەرە بۆ پەرەپێدانی کێڵگە نەوتییەکانی کەرکوک لە فراوانبووندایە.
حوسییەكانی یەمەن رەتیدەكاتەوە نیازیان هەبێت باج بەسەر ئەو كەشتییانەدا بسەپێنن كە بە گەروی بابولمەندەبدا تێدەپەڕن، دەشڵێت ئاراستەیان بە هەشت كەشتی نەوتهەڵگری سعودیە گۆڕیوە.
ناوەندی هەماهەنگیی ئۆپەراسیۆنەكانی حوسییەكانی یەمەن رایگەیاند، ئەو زیانیاری و راپۆرتانە رەتدەكەنەوە كە باس لەوە دەكەن حوسییەكان باج و رسومات بەسەر ئەو كەشتییانەدا بسەپێنن كە بە گەروی بابولمەندەبدا تێدەپەڕن.
جەختیشیكردووەتەوە، هیچ بڕیارێكیان بۆ سەپاندنی باج نەداوە و تێپەڕبوونیش بە گەروی بابولمەندەبدا بێبەرانبەرە، ئەو كەشتییانەش كە نەیاریان نین دەتوانن بە ئارامی هاتووچۆ بكەن، هیچ كاتێكیش هەڵسەنگاندنیان بۆ بابەتێكی لەو شێوەیە نەكردووە، هۆشداریشیدا، هەر كەسێك داوای پارە لەو كەشتییانە بكات لە بەرانبەر مۆڵەتی تێپەڕبوون، ئەو لایەنە نوێنەرایەتیی حوسییەكان ناكات.
یەحیا سەریع وتەبێژی حوسییەكانیش بڵاویكردەوە، لە چوارچێوەی ئەو گەمارۆ دەریاییەی بەسەر سعودیەدا سەپاندوویانە، هەشت كەشتی نەوتهەڵگری ئەو وڵاتەیان ناچار كردووە ئاراستەی جووڵەیان لە گەروی بابولمەندەبەوە بەرەو ناوچەی كەیپ ئۆف گود هۆپ لە كەناراوەكانی ئەفریقای باشور بگۆڕن كە خاڵی بەیەكگەشتنی ئۆقیانووسەكانی هندی و ئەتڵەسییە.
باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ئوردن لە راگەیەندراوێکدا وشیاریی دایە هاووڵاتییانی وڵاتەکەی دەربارەی ئاڵۆزبوونی رەوشی ئەمنیی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و داوای لێکردن لە ئێستادا سەردانی ناوچەکە نەکەن و ئەوانەشی لە ناوچەکەن ئامادەکاری بکەن بۆ جێهێشتنی دەستبەجێ.
باڵیۆزخانەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە بەهۆی پێشبینینەکردنی رەفتارەکانی ئێران و ئەگەری هەڵکشانی ناکۆکییەکان، ئەگەری داخرانی ئاسمانیی و هەڵوەشاندنەوەی گەشتە ئاسمانییەکان لە ئارادایە.
هاوکات داوا لە هاووڵاتییانی ئەمریکی کراوە کە بە تەواوی دووربکەونەوە لە بنکە سەربازییەکانی ناو ئوردن و ئاگاداری شوێنە مەدەنییەکانی وەک فڕۆکەخانە و هۆتێلەکان بن، لەگەڵ پابەندبوون بە زەنگی ئاگادارکردنەوە و رێنماییە ئەمنییەکانی حکومەتی ئوردن.
سوپای کوەیت ئامادەباشیی هێزەکانی بەرگریی ئاسمانیی وڵاتەکەی راگەیاند بۆ روبەڕووبوونەوەی هێرشێکی درۆنی کە خاکی ئەو وڵاتەی کردووەتە ئامانج.
بەپێی راگەیەندراوێکی سەرۆکایەتیی ئەرکانی گشتیی سوپای کوەیت کە لەلایەن دەزگاکانی راگەیاندنەوە بڵاوکراوەتەوە، "سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی کوەیت لە ئێستادا بەردەوامە لە تێکشکاندن و بەرپەرچدانەوەی هێرشی چەند فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی دوژمنکارانە.
لە بەشێکی تری راگەیەندراوەکەدا هاتوو دەڵێت: ئەو دەنگە بەرزانەی تەقینەوە کە لە ناوچەکەدا دەبیسترێن، ئەنجامی کاراکردنی سیستەمی بەرگریی ئاسمانی و تێکشکاندنی هێرشە ئاسمانییەکانە لە ئاسماندا.
هاوکات سوپای کوەیت داوای لە سەرجەم هاووڵاتییان و دانیشتوانی وڵاتەکە کردووە کە بە تەواوی پابەندی رێنماییەکانی ئاسایش و سلامەتی بن کە لەلایەن لایەنە پەیوەندیدارەکانەوە دەردەکرێن.
لە كۆی 27 سەرۆكی شارەوانی سەر بە پارتی جەهەپە لە ئیستەنبوڵ، تائێستا 16 سەرۆكی شارەوانی دەستبەسەركراون و 14یان لە زیندانن.
ماڵپەڕی جمهوریەتی نزیك لە پارتی گەلی كۆماریی "جەهەپە" بڵاویكردووەتەوە، دەستبەسەركردنی سەرۆك شارەوانییەكانی سەر بە جەهەپە لە ئیستەنبوڵ بەردەوامە و لە كۆی 27 سەرۆك شارەوانی، 16یان دەستبەسەركراون و تائێستاش 14یان لە زیندانن و دوو سەرۆك شارەوانیش ئازادكراون، بەڵام نەگەڕێنراونەتەوە بۆسەر كارەكانیان.
پێشتر لە هەڵبژاردنە ناوخۆییەكانی 31ی ئاداری 2024، جەهەپە شارەوانی گەورەی ئیستەنبوڵ و 26 شارەوانی تری بردەوە، دواتر لە كانوونی دووەمی 2025، لە چوارچێوەی لێكۆڵینەوەكاندا ژمارەیەك لە سەرۆك شارەوانییەكانی سەر بە جەهەپە بەتۆمەتی گەندەڵی دەستبەسەركران.
توێژینەوەیەكی ئیسرائیلی ئاشكرایدەكات، بەكارهێنانی ژیریی دەستكرد لەلایەن تەلئەبیبەوە لە شەڕی غەززەدا، كوشتنی هاووڵاتییانی مەدەنی و ئاستی كاولكارییەكانی زیادكردووە.
توێژینەوەیەكی زانستی نوێی زانكۆی كراوەی ئیسرائیل ئاشكرایكردووە، بەكارهێنانی ژیریی دەستكرد بەشێوەیەكی بەرفراوان لەلایەن ئیسرائیلەوە لە شەڕی غەززەدا، بەشێوەیەكی بەرچاو كوشتنی هاووڵاتییانی مەدەنیی فەلەستینی زیاد كردووە و ئاستی كاولكارییەكانی شارەكانی كەرتی غەززەی بەرزتر كردووەتەوە.
ئاماژەی بەوەش كردووە، تا ئێستا لێپرسراوانی ئیسرائیل هیچ روونكردنەوەیەكیان لەبارەی مەترسییەكان و دەرئەنجامەكانی ئەو پڕۆسەیە نەداوە.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، ئیسرائیل لە سەرچاوەی جیاوازەوە زانیاریی دەربارەی كەسەكان و شوێنەكان كۆدەكاتەوە و بە ژیریی دەستكرد تێكەڵیان دەكات، دواجاریش بۆ دیاریكردنی ئامانجە هەواڵگرییەكان بەكاریدەهێنێت بەتایبەت لەڕێگەی هێرشە ئاسمانییەكانەوە.
روونیشی كردووەتەوە، ئیسرائیل لەڕێی ژیریی دەستكردەوە شێوازی بەرهەمهێنانی زانیاری گۆڕیوە و تێچووی دیاریكردنی ئامانجەكانی كەم كردووەتەوە، بەڵام ئەوەش بووەتە هۆی هەڵە و شكست لە پێكانی وردی ئامانجەكان.
سعودیە رونكردنەوە لەسەر ئەو هێرشانە دەدات كە هەفتەی رابردوو بە هاوبەشی ئەمریكا كردیە سەر پێگەكانی حەشدی شەعبی لە عیراق و دەڵێت، ماوەیەكی زۆرە دانیان بەخۆیاندا گرتووە.
سەرچاوەیەكی باڵای سعودییە بە كەناڵی ئەخبارییەی سەر بە حكومەتی سعودی راگەیاندووە، ریاز پەرۆشی پەیوەندییەكانییەتی لەگەڵ حكومەت و گەلی عیراق و ئەو هێرشە ئاسمانییەش كە ئەنجامیداوە ئاڕاستەی گەل یان حكومەتی عیراق نەكراوە.
دەشڵێت، هێرشە ئاسمانییەكە تواناكانی ئەو گروپەی كردووەتە ئامانج، كە هۆكار بوون بۆ هەڕەشە لەسەر ئاسایشی شانشینەكە و بەئامانجگرتنی دامەزراوە مەدەنی و ئابوورییە گرنگەكانیی.
دووپاتیشیكردووەتەوە، هێرشە ئاسمانییەكە وەك وەڵامێكی ورد و سنووردار بووە و دوای بەكارهێنانی تەواوی رێكارە دیپلۆماسی و سیاسییەكان و دانبەخۆداگرتنی بێئەندازە لە مانگەكانی ڕابردوودا هاتووە.
بەوتەی سەرچاوە باڵاكەی سعودیە، گروپە چەكدارییەكان زیان بە بەرژەوەندییەكانی عیراق و پەیوەندییەكانی لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامیدا دەگەیەنن و خاك و تواناكانی دەكەنە ئامرازێك بۆ دەستدرێژیكردنە سەر وڵاتانی هاوسێی.
پێشتر سەباح نوعمان، وتەبێژی فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكانی عیراق، هێرشەكەی سعودیەی بە پێشێلكردنی سەروەریی وڵاتەكەی ناوبرد و داوای بەڵگەی ئەمنی لە ریاز كرد.
رۆژی چوارشەممەی رابردوو، سعودیە و ئەمریكا هێرشێكی ئاسمانی هاوبەشیان كردە سەر سەر بارەگاكانی حەشدی شەعبی لە حەوت پارێزگای عیراق و بەهۆیەوە زیاتر لە 20 چەكدار كوژران.
لیژنەی نیشتمانی بۆ بەڕێوەبردنی غەززە رایگەیاند، ئامادەن بۆ سەركردایەتیكردنی كەرتی غەززە.
لیژنەی نیشتمانی بۆ بەڕێوەبردنی غەززە لە راگەیەنراوێكدا پێشوازی لە گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییەی پەیوەست بە نەخشەی رێگا كرد و جەختیكردەوە كە تەواو ئامادەیە بۆ گرتنەئەستۆی بەرپرسیارێتییەكانی لە بەڕێوەبردنی كەرتی غەززەدا.
ئاماژەی بەوەشدا، ئەو پەرەسەندنانە هەنگاوێكی گرنگن بەرەو قۆناغی یەكلاكەرەوە بۆ گەلی فەڵەستین لە غەززە، وتیشی، لیژنەكە لە ماوەی مانگەكانی رابردوودا ئامادەكاری دامەزراوەیی و كارپێكردنی فراوانی ئەنجام داوە.
راشیگەیاند، كارەكان بەگوێرەی پلانەكەی دۆناڵد ترەمپ بۆ غەززە و ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەكگرتووەكان بەڕێوەدەچن، بە ئامانجی پێشكەشكردنی بەڕێوەبەرییەكی كارا و شەفاف لەسەر بنەمای یەك دەسەڵات، یەك یاسا، و یەك سیستەمی ئەمنی.
سوپای پاسدارانی ئێران راگەیەندراوێکی لەسەر رەوشی گەروی هورمز بڵاوکردەوە و دەڵێت؛ گەروەکە لە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیاندایە و دوو کەشتیشیان کردوەتە ئامانج.
وەک لەراگەیەندراوەکەی سوپای پاسداراندا هاتووە؛ هێزە دەریاییەکانیان دوو کەشتیی نەوتهەڵگریان کردووەتە ئامانج و رایانگرتوون، کەشتیەکان سەرەڕای ئاگادارکردنەوەیان ویستوویانە لە رێڕەوێکی نایاسایی لە تەنگەی هورمز تێپەڕبن.
سوپای پاسداران ئاماژەی بەوەش کردووە، کە دوو کەشتییە سەرپێچیکارەکە لە سەعاتەکانی سەرەتای بەرەبەیاندا بە هاندانی فەرماندەیی ناوەندیی ئۆپەراسیۆنەکانی ئەمەریکا (سێنتکۆم) و بە بەکارهێنانی رێڕەوێکی رانەگەیەندراو ویستوویانە تێپەڕبن، بەڵام بێسوود بووە و کراونەتە ئامانج.
سوپای پاسداران دەشڵێت؛ گەروەکە لە ژێر کۆنتڕۆڵی خۆیاندایە و چوار کەشتیی نەوتهەڵگری تریش رێڕەوی خۆیان گۆڕیوە و گەڕاونەتەوە، دوای ئەوەی ئاگادار کراونەتەوە.
لە بەشێکی دیکەی راگەیەندراوەکەدا جەخت لەوە کراوەتەوە، هێزە دەریاییەکانی سوپای پاسداران تاوەکو ئێستاش "کۆنتڕۆڵی تەواوەتییان بەسەر تەنگەی هورمزدا" هەیە و بەردەوامن لە چاودێریکردنی ئەو رێڕوە ستراتیژییە.