سەرەرای راگەیاندنی لە ناوبردنی توانا سەربازیەكانی، بەڵام هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەكانی ئیسرائیل و ئەمریكا دەریدەخەن توانای موشەكیی ئێران تەنها بەریژەی 50%  كەمبوەتەوە.

بەپێی زانیارییەكانی رۆژنامەی "تایمز ئۆف ئیسرائیل" و سەرچاوە هەواڵگرییەكانی سوپای ئیسرائیل، نیگەرانییەكی قووڵ هەیە سەبارەت بەوەی كە ئێران هێشتا خاوەنی هێزێكی موشەكیی كاریگەرە، سەرەڕای ئەو زیانە گەورانەی بەریكەوتووە.

هەڵسەنگاندنەكان ئاماژە بە گۆڕانكارییەكی گەورە دەكەن لە ژمارەی موشەكە بالیستییەكانی ئێراندا، بەپێی ئەو هەڵسەنگاندانانە، پێش دەستپێكردنی شەڕ ئێران خاوەنی نزیكەی دوو هەزار و 500 موشەكی بالیستی بووە، لە ئێستادا مەزەندە دەكرێت هێشتا هەزار موشەكی لەبەردەستدا مابێت.

بە پێی پێشبنیەكان، ئەگەر هێرشەكان نەبوایە، چاوەڕوان دەكرا ئێران لە ماوەی ساڵ و نیوێكدا ژمارەی موشەكەكانی بگەیەنێتە هەشت هەزار موشەك، كە ئەمەش مەترسییەكی كوشندە دەبوو بۆ سەر سیستمە بەرگرییەكانی ئیسرائیل.
پێشتر، سوپای ئیسرائیل بڵاویكردبوە، نزیكەی لە 60%ی سەكۆكانی هەڵدانی موشەكی بالیستی ئێرانیان تێكشكاندوە لەكاریان خستووە، لە كۆی 470 سەكۆ، 200 یان راستەوخۆ لە هێرشی ئاسمانیدا كراونەتە ئامانج،80 سەكۆی تریش بەهۆی بۆردومانكردنی تونێلەكانەوە گەمارۆ دراون و ناتوانرێت سوودیان لێ ببینرێت.

هەر لەو چوارچێوەیەشدا، سێ لێپرسراوی ئەمریكی بە تۆڕی سی بی ئێسی ئەمریكان راگەیاندووە، تا كاتی دەستپێكردنی ئاگربەست لە 8ی نیسان، نزیكەی 50%ی كۆگای مووشەكە بالیستییەكانی ئێران و سەكۆكانی هاویشتنیان بە سەلامەتی ماونەتەوە.

بەپێی وتەی ئەوسەرچاوانە، 60%ی هێزی دەریایی سوپای پاسداران و دوو لەسەر سێی هێزی ئاسمانی ئێران هێشتا  بەردەوامن لە ئەركەكانیان.

بەڵام كارۆلین لیڤیت، وتەبێژی كۆشكی سپی، ئەو زانیارییانەی بە ناڕاست وەسف كرد و رایگەیاند، توانای ئێران بۆ دروستكردنی مووشەك و درۆن بۆ چەندین ساڵ پاشەكشەی كردووە و  پیشەسازی بەرگری ئێران بە تەواوی وێران بووە.
ئەمە لە كاتێكدایە، وەزارەتی  جەنگی ئەمریكا (پینتاگۆن) رایانگەیاند، زیاتر لە 13 هەزار پێگەی ئێرانیان لە ماوەی كەمتر لە 40 رۆژدا كردۆتە ئامانج، و لە 92%ی كەشتییە گەورەكانی ئێران و 44 كەشتی مینڕێژكەر تێكشكێندراون.

ئیسرائیل و ئەمریكا لە 28ی شوباتدا شەڕیان دژی ئێران دەستپێكرد، رایانگەیاند، گرنگترین دەستكەوتەكانیان لەو جەنگەدا لێدان بووە لە كارگەكانی بەرهەمهێنانی چەك،  وایكردووە ئێران لە ئێستادا نەتوانێت موشەكی نوێ دروست بكات، بەڵام هۆشداری دەدرێت ئێران بە خێرایی كار دەكات بۆ نۆژەنكردنەوەی ئەو كارگانە دووبارە دەستكردنەوە بە بەرهەمهێنانی موشەك.

ئێران دەستپێكردنی  وەرگرتنی باجی تێپەڕبوونی لە گەرووی هورمز  راگەیاند.

ئاژانسی هەواڵی "تەسنیم" لە زاری حەمید رەزا حاجی بابایی، جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی شورای ئێران رایگەیاند، وڵاتەكەی دەستی كردووە بەوەرگرتنی باج و رسومات لەو كەشتیانەی كە بە گەرووی هورمزدا تێدەپەڕن.

ئاماژەی بەوەشكرد، یەكەمین بڕی داهاتی دەستكەوتوو لە رسوماتی تێپەڕبوونی گەرووی هورمز بە رەسمی گەیشتووە و خراوەتە سەر هەژماری بانكی ناوەندیی ئێران..

بەڵام تائێستا لێپرسراوانی ئێران هیچ وردەكارییەكیان سەبارەت بە بڕی پارەكە، شێوازی وەرگرتنی، یان ئەو وڵات و كۆمپانیایانەی كە باجەكەیان داوە، بڵاونەكردووەتەوە.

ئەمڕۆ دانوستانی نێوان ئیسرائیل و لوبنان لە واشنتۆن بەڕێوەدەچێت و میدیاكانیش ئاشكرایان كردووە، بەیروت دەیەوێت ئاگربەست بۆ مانگێكی تریش درێژ بكرێتەوە.

بڕیارە ئەمڕۆ پێنجشەممە، گەڕی دووەمی دانوستانی ئاشتی نێوان ئیسرائیل و لوبنان بەڕێوەبچێت و دانوستانەكەش لە باڵەخانەی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا دەبێت لە واشنتۆن.

میدیاكان ئەوەیان ئاشكرا كردووە، بەیروت خواستی ئەوەی هەیە ئاگربەستەكە بۆماوەی یەك مانگی تر درێژ بكرێتەوە و ئیسرائیلیش داوای لە لێپرسراوانی ئەو وڵاتە كردووە، هاوكارییان بكەن لە رووبەڕووبوونەوەی حزبوڵا و چەكداماڵینیاندا.

ئیسرائیل ئەوەی نەشاردووەتەوە كە ناكۆكیان لەبارەی پرسەكانەوە لەگەڵ لوبناندا زۆر نییە و گەیشتن بە رێككەوتن قورس نابێت.

هاوكات، ئەنتۆنیۆ گۆرتێرێسی سكرتێری گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكانیش جەختی لەوەكردووەتەوە، پێویستە سنورێك بۆ هێرشەكانی چەكدارانی سەر بە حزبوڵا بۆسەر هێزەكانی یونیفێل لە لوبنان دابنرێت.

لەلایەكی ترەوە میدیاكانی ئیسرائیل ئەوەیان خستووەتەڕوو، بنیامین ناتانیاهۆی سەرۆك وەزیران چەند راوێژێكی لەگەڵ راوێژكارییە ئەمنییەكانیدا ئەنجامداوە بۆ لەبەرچاوگرتنی هەر ئەگەرێكی هەڵكشانەوەی گرژییەكان چ لەگەڵ لایەنی ئێران بێت یان لایەنی لوبنانی.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئاشکرایکرد، ئەمریكا و ئیسرائیل هەموو بەرپرسیارێتییەكی ئەو جەنگەیان دەكەوێتە ئەستۆ كە لە كۆتایی مانگی رابردووەوە دەستی پێكردووە، ئەو دوو وڵاتەشی بە دەستدرێژیكەر ناوبرد.

عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە كۆبوونەوەیەكدا لەگەڵ نێردەی كۆریای باشور ئاماژەی بەوەكرد، لێكەوتەكانی جەنگ تەنها لە ئەستۆی دەستدرێژیكەرانە و ئەوان هۆكاری تێكدانی رەوشەكە بوون.

هاوکات دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەرمریکا، وەسفی عەباس عراقچی کردووە و بە کەسێکی زیرەک ناوی بردووە.

ئەم لێدوانە توندانەی تاران لە كاتێكدایە كە چارەنوسی گفتوگۆكانی نێوان ئێران و ئەمریكا لە ئیسلام ئاباد نادیارن و گەروی هورمز بە داخراوی ماوەتەوە، ئێرانیش هۆكاری دووبارە داخستنەوەی گەروەكەی بۆ گەمارۆكانی ئەمریكا دەگەڕێنێتەوە.

وەزارەتی جەنگی ئەمریكا دەڵێت، پاككردنەوەی گەروی هورمز لە مینە چێندراوەكانی ئێران رەنگە شەش مانگ بخایەنێت .

رۆژنامەی " واشنتۆن پۆست" ئاشكرایكردووە، وەزارەتی جەنگی ئەمریكا لە پەیامێكی نهێنیدا بۆ كۆنگرێس روونیكردووەتەوە، پاككردنەوەی گەروی هورمز لە مینە چێندراوەكانی ئێران رەنگە شەش مانگ بخایەنێت.

ئەوەشی خستووەتەڕو، پێناچێت پاككردنەوەی گەروی هورمز بەر لە رێككەوتنی ئەمریكا و ئێران دەستپێبكات، بەوپێیە تەنانەت دوایی رێككەوتنیش گەروی هورمز لانیكەم شەش مانگی پێویستە بۆ ئەوەی جوڵەی كەشتیوانی تێیدا ئاسایی ببێتەوە و هاوسەنگی بۆ نرخی سوتەمەنی و وزە لە جیهاندا بگەڕێتەوە، ئەوەش كۆمارییەكان و دیموكراتەكانی ئەمریكای نیگەران و بێ هیوا كردووە.

ئەو رۆژنامەیە باسیلەوەشكردووە، پێشبیندەكرێت ئێران 20 مین یان زیاتری لە گەروی هورمز چاندبێت و بۆ بەشێك لە چاندنی ئەو مینانەش سوودی لە تەكنەلۆژیای " جی پێ ئێس" وەرگرتووە، ئەوەش دۆزینەوەی مینەكانی بۆ هێزی دەریایی ئەمریكا قورستركردووە.

سەرۆكی پەرلەمانی ئێران دەڵێت، ئاگربەست كاتێك بەدیدێت ئەگەر وەك خۆی جێبەجێ بكرێت و ئەمریكا و ئیسرائیلیش بە شەڕ و هەڕەشە ئامانجەكانیان نەهێنایەدی.

محەمەد باقر قالیباف سەرۆكی پەرلەمانی ئێران لە تۆڕی كۆمەڵایەتی ئێكس رایگەیاند، ئاگربەستی تەواو كاتێك بەدیدێت ئەگەر پێشێل نەكرێت بە سەپاندنی گەمارۆی سەر كەناراوەكان و بە بارمتەگرتنی ئابوری جیهان و رانەگرتنی شەڕ لە سەرجەم بەرەكان لەلایەن ئیسرائیلەوە.

دەشڵێت، كردنەوەی گەروی هورمز لەژێر سێبەری پێشێلكاریی ئاشكرای ئاگربەستدا ئەستەمە و ئەمریكا و ئیسرائیلیش لە رێگەی هێرش و هەڕەشەوە نەگەیشتنە ئامانجەكانیان و تاكە رێگەی چارەسەریش داننانە بە مافی نەتەوەیی ئێراندا.

تاران هەوڵە دیپلۆماسییەکانی پاکستان بۆ هێورکردنەوەی رەوشەکە بەرز دەنرخێنێت و ئامادەیی هێزە چەکدارەکانی بۆ هەر ئەگەرێکی تر دووپات دەکاتەوە.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرایکرد، تاران بە رەسمی ستایشی هەوڵە دیپلۆماسییەکانی وڵاتی پاکستانی دەکات بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ و چەسپاندنی ئاشتی لە ناوچەکەدا.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران جەختی کردەوە، وڵاتەکەی دەسپێشخەری جەنگی نەکردووە، بەڵکو هەنگاوەکانی لە چوارچێوەی مافی "بەرگری رەوا"دایە.

ئاماژەشکرد، ئێران هەموو رێکارێکی پێویست دەگرێتە بەر بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانیان و دابینکردنی ئاسایشی نەتەوەیی.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئەوەشی خستەڕوو، هێزە چەکدارەکانی ئێران لە "ئەوپەڕی ئامادەباشی"دان بۆ بەرگریکردن لە گەلی ئێران بەرانبەر بە هەر هەڕەشەیەکی دەرەکی.

ئەم پەیامانەی تاران لە کاتێکدایە کە هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ رێگریکردن لە هەڵگیرسانەوەی جەنگ لە نێوان واشنتۆن و تاراندا گەیشتوونەتە لوتکە.

بە ئامانجی دەستپێکردنی دانوستانی راستەوخۆ لە واشنتۆن، ئیسرائیل حزبوڵا وەک رێگر لەبەردەم سەروەریی لوبنان و ئاشتی ناوچەکە ناو دەبات.

گیدۆن سەعر، وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل رایگەیاند، ئیسرائیل "بڕیارێکی مێژوویی" داوە بۆ ئەنجامدانی دانوستانی راستەوخۆ لەگەڵ لایەنی لوبنانی، کە ئەمە لە ماوەی 40 ساڵی رابردوودا یەکەمین هەنگاوە لەو ئاستەدا بنرێت.

وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل حزبوڵای بە "کۆسپ" لەبەردەم ئاشتی و ئاساییبوونەوەی پەیوەندییەکان دانا و تۆمەتباری کرد بەوەی سەروەریی لوبنانی تێکداوە و وەک "دەوڵەتێکی تیرۆر" لە ناو خاکی ئەو وڵاتەدا کار دەکات.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئیسرائیل هیچ کێشەیەکی گەورەی لەگەڵ دەوڵەتی لوبنان نییە و ئەو ناکۆکییانەی لەسەر سنوورەکان هەن، زۆر کەمن و دەکرێت بە ئاسانی چارەسەر بکرێن.

وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل داوای لە حکومەتی لوبنان کرد "ئازایەتی" بنوێنێت و وڵاتەکەی لەژێر دەسەڵاتی "داگیرکاریی ئێران" رزگار بکات، جەختیشی کردەوە کە ئەمە لە بەرژەوەندی سەروەری و سەربەخۆیی لوبناندایە.

ئەم پێشهاتە دیپلۆماسییە هاوکاتە لەگەڵ هەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکانی ناوچەکە، کە بڕیارە لە واشنتۆن وردەکارییەکان بخرێنە سەر مێزی گفتوگۆ.

سەبارەت بە درێژكردنەوەی ئاگربەست، میدیاکانی ئەمریكا دەڵێت: ئەگەر ئێران هەنگاوی نوێ نەنێت ئاگربەست زۆر ناخایەنێت، سوپای پاسدارانیش دەڵێت بەپێی بەرژەوەندی خۆیان مامەڵە دەكەن

چەند سەرچاوەیەك بە تۆڕی "فۆكس نیوز"یان راگەیاند، ئەو ئاگربەستەی سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاندووە رەنگە بۆ ماوەیەكی كورت بێت، ئەگەر بە خێرایی رێككەوتن نەكرێت. 

راشیگەیاند، ئەم هەنگاوە كۆتا هەوڵە بۆ گەیشتن بە ئاشتی لە پێناو گەلی ئێران كە بەهۆی جەنگەوە لە نەهامەتیدان، هەروەها دەرفەتێكە بۆ حكومەتی ئێران كە لەناوخۆی خۆیاندا بگەنە رێككەوتن. 

لە بەرامبەردا، تەلەفزیۆنی ئێرانی رایگەیاند، رەنگە تاران پابەندی ئاگربەست نەبێت و بەپێی بەرژەوەندی خۆی بجوڵێتەوە. 
تەلەفزیۆنی ئێران لە زاری سوپای پاسدارانەوە بڵاویكردەوە، سوپای پاسداران ئامادەیە بۆ روبەڕوبوونەوەی هەر دوژمنكارییەكی نوێ، هەروەها گورز ئاڕاستەی بەرژەوەندییەكانی دوژمن دەكەن ئەگەر جەنگ سەرهەڵبداتەوە. 

ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ئەمڕۆ چوارشەممە، رایگەیاند کە وڵاتەکەی هێشتا بڕیاری کۆتایی نەداوە سەبارەت بە بەشداریکردن لە خولی نوێی دانوستانەکان.

بەقایی ئاماژەی بەوە کرد: ئێران هێشتا بڕیاری نەداوە ئایا بەشداری لە خولی نوێی وتوێژەکانی ئاشتی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەکات یان نا.

وتیشی: ئێمە بە نیازپاکی و بە جیدییەوە چووینە ناو وتوێژەکان، بەڵام لایەنی بەرامبەر بێباکی و بێخەمیی خۆی نیشان داوە.

بەقایی لە درێژەی قسەکانیدا وتی: هێرشکردنە سەر کەشتییە ئێرانییەکان پێشێلکارییەکی زەقی یاسا نێودەوڵەتییەکان و چەتەیی دەریاییە، هەر کاتێکیش دانوستانەکان بەرەو بەدەستهێنانی ئەنجامێکی دیاریکراو ئاراستە کران، ئەو کاتە ئێران بڕیار دەدات کە ئایا بەشداری تێدا دەکات یان نا.

سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، ئێران لە لێواری داڕماندایە و داوای كردنەوەی دەستبەجێی گەروی هورمز دەكات چونکە موچەی سلکی سەربازیی وڵاتەکەی بۆ نادرێت

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە پۆستێكیدا لە سۆشیال تروس نووسویەتی، ئێران ەوبەڕووی قەیرانێكی دارایی بێپێشینە بووەتەوە و ئابوریی وڵاتەكە بەرەو داڕمانی تەواوەتی دەچێت.

ئاماژەی بەوەشكردوە، ئێران بەهۆی داخستنی گەرووی هورمز و گەمارۆ دەریاییەكانەوە، رۆژانە بڕی 500 ملیۆن دۆلار زیانی پێدەگات.

ئەوەشی روونکردەوە، تاران بەدەست نەبوونی نەختینەوە دەناڵێنێت و هەموو هەوڵێكی خۆی خستووەتەگەڕ بۆ ئەوەی گەروی هورمز بەڕووی بازرگانیدا بكرێتەوە، تاكو بتوانێت دووبارە دەست بە هەناردەكردنەوەی نەوت بكات.

لەلایەکی دیکەشەوە ئاماژەی بەوەداوە، هێزە سەربازییەكان و پۆلیسی ئێران چەندین مانگە مووچەیان وەرنەگرتووە، ئەمەش بووەتە هۆی دروستبوونی شەپۆلێكی ناڕەزایەتی و دابەزینی ورەی هێزە ئەمنییەكان.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، گەمارۆدانی بەندەرەکانی ئێران کردەیەکی جەنگییە و بەو هۆیەشەوە پێشێلکردنی راشکاوانەی ئاگربەستە.

ئاماژەی بەوەشکرد، هێرشکردنە سەر کەشتییە بازرگانییەکان و بە بارمتەگرتنی کارمەندەکانیان، پێشێلکارییەکی گەورەترە کە ئەمریکا ئەنجامی دەدات.

عەباس عراقچی وتیشی، "ئێران دەزانێت چۆن کۆت و بەندەکان پووچەڵ بکاتەوە، چۆن بەرگری لە بەرژەوەندییەکانی بکات و چۆنیش بەرەنگاری سیاسەتی فشار و زۆرداری ببێتەوە."

ئەم قسانەی عراقچی لە کاتێکدایە کە تەنها چەند سەعاتێکی کەم ماوە بۆ کۆتاییهاتنی ئاگربەست و پاکستان وەک ناوبژیوان هێشتا چاوەڕێی وەڵامی کۆتایی تارانە بۆ بەشداری لە دانوستانەکان، چاودێران پێیان وایە ئەم هەڵوێستەی وەزیری دەرەوەی ئێران ئاماژەیەکی روونە بۆ ئەوەی کە تاران لەژێر گوشاری سەربازی و گەمارۆی دەریاییدا ئامادەی سازشکردن نییە.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت، بریاریان نەداوە لە بەشداریكردن لە دانوستانەكان و ئەمریكاش بەردەوامبووە لە پێشێلكدنی مەرجەكانی ئاگربەستەكە

ئیسماعیل بەقائی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، بریاریان لە بەشداریكردن یان بەشدارینەكردن لە دانوستانەكانی ئیسلام ئاباد نەداوە و هۆكارەكەشی ئاماژە و پەیامە دژ یەكەكان و رەفتار و سیاسەتە قبوڵنەكراوەكانی ئەمریكایە.

راشیگەیاند، ئەمریكا یەكەمجار جەنگی دژی ئێران راگەیاندووە و بەردەوام مەرجەكانی ئاگربەستەكەشیان پێشێلكردووە، بەردەوامی گەمارۆی دەریایی سەر ئێران لەلایەن ئەمریكاوە پێشێلكردنی یاسا نێودەوڵەتییەكانە و لە بەرانبەردا ئێران هەمیشە پابەندبووە بە مەرجەكانی ئاگربەستەكە.

ململانێی واشنتۆن و تاران لەسەر پیتاندنی یۆرانیۆم و رادەستکردنی خاڵێکی بنەڕەتییە لە ناکۆکییەکان، لە ئێستادا رەوشی نێوان ئێران و ئەمریکا گەیشتووەتە قۆناغێکی هەستیار کە راستەوخۆ بە پرسی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکەی تارانەوە بەستراوەتەوە، دۆناڵد ترەمپ چەند جارێک وتویەتی دەبێت بە دەستی بهێنین و لێپرساراوانی ئێرانیش بەردەوام ئەو داوایەیان رەتکردوەتەوە.

بەپێی خەمڵاندنە نوێیەکانی شارەزایان و بەرپرسانی سەربازی،  تاران خاوەنی زیاتر لە 400 کیلۆگرام یۆرانیۆمی پیتێندراوە و ئەو بڕەش  ئەوەندە زۆرە، کە دەتوانێت نزیکەی 10 بۆمبی ئەتۆمی لێ بەرهەم بهێنرێت.

ئەمە لە کاتێکدایە کە لە دوای مانگی حوزەیران(شەش)ـی ساڵی رابردووەوە و بەهۆی هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر سێ پێگەی ئەتۆمی و بۆردومان کردنی، پشکنەرە نێودەوڵەتییەکان رێگرییان لێکراوە و نەیانتوانیوە راستی و دروستی بڕی کۆگاکراوی یۆرانیۆم لەو وڵاتەدا بپشکنن و پشتڕاست بکەنەوە.

دۆناڵد ترەمپ چاوی لە یۆرانیۆم پیتێندراوەکی ئێرانە

دۆناڵد ترەمپ لە میانی گەرمەی ئەم جەنگەدا، چەندین جار جەختی لەسەر ئەوە کردووەتەوە، کە ئەمریکا رێگە نادات ئەو مادە ئەتۆمییانە لە دەستی ئێراندا بمێننەوە و ئەو پرسە جێی گفتوگکردن نییە، لە ئێستاشدا یەکێکە لە خاڵە ناکۆکەکانی نێوان دانوستانەکانی واشنتۆن و تاران.

 ستراتیژی واشنتۆن لەم قۆناغەدا لە نێوان دوو بژاردەدایە؛ یان لە رێگەی فشار و ئۆپەراسیۆنی سەربازی راستەوخۆوە دەست بەسەر ئەو ماددانەدا دەگیرێت، یان لە رێگەی فشاری دیپلۆماسییەوە تاران ناچار دەکرێت بە رێککەوتنێک بۆ گواستنەوەی سەرجەم یۆرانیۆمە پیتێنراوەکە بۆ ناو خاکی ئەمریکا، کە ئەمەی دووەمیان بەردەوام تاران رەتی کردوەتەوە.

هەڵوێستی تاران لە نێوان رادەستکردن و پاراستنی یۆرانیۆمەکە

گەرچی رۆژی یەکشەمەی رابردوو، لە راپۆرتێکی رۆژنامەی ئیسرائیل هیۆم  ئەوەی خستبوەڕوو، ئێران بە مەرجی رادەستکردنی یۆرانیوەمە پیتێندراوەکەی رازی بووە، بەڵام نایەوێت رادەستی ئەمریکای بکا و دەیەویط بیدات بە وڵاتێکی تر.

بەڵام ئەم زانیاریانەی رۆژنامە ئیسرائیلییەکە، تا ئێستا لەلایەن ئێرانەوە پشتراستنەکراوەتەوە و بەردەوام ئەو لێدوانە زانیاریانە رەتدەکەنەوە.

 تا ئێستا  تاران ئامادە نییە لە رێگەی دیپلۆماسییەوە یۆرانیۆمەکەی رادەست بکات و ئەوان پێیان وایە پیتاندنی یۆرانیۆم مافی خۆیانە، مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆمار، لە نوێترین لێدوانیدا رایگەیاند کەس ناتوانێت ئەو مافەیان لێ وەرگرێتەوە و ئەوان ناچنە ژێر فشاری هێزەوە و گەلی ئێران خۆی نادات بەدەستەوە.

لە شکستی دیپلۆماسیدا، لە رێگەی هێزەوە دەتوانرێت دەست بەسەر یۆرانیۆمکەی ئێراندا بگیرێت؟

سەبارەت بە پرسی دەستبەسەرداگرتنی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکە، جێگری پێشووی فەرماندەیی ناوەندی ئەمریکا (CENTCOM) ئاماژە بەوە دەکات، کە کۆنترۆڵکردنی ناوچەکە کارێکی پڕ مەترسییە، بەڵام ئەمریکا توانای ئەنجامدانی هەیە، هاوشێوەی ئەزموونی ئەفغانستان کاتێک لە ناو جەرگەی بیاباندا رێگەی فڕینیان دروست کرد بۆ نیشتنەوەی فڕۆکە زەبەلاحەکانی (C-17)  .

ئەزموونی(پڕۆژەی سەفایر) کە بە مانای یاقوتی شین دێت وەک نموونەیەکی مێژویی بۆ گواستنەوەی یۆرانیۆم لە ئێران، ئەمریکا چاوی لە ئەزمونێکی مێژوویی ساڵی 1994ە لە وڵاتی کازاخستان.

ئەندرۆ وبەر، بەرپرسی پێشووی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاندوە ، کە چۆن دوای روخانی یەکێتی سۆڤیەت، نیگەران بوون و ترسیان هەبووە، ئێران دەستی بگات بە یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئەو وڵاتە، کە چوارەم گەورەترین جبەخانەی ئەتۆمی جیهانی تێدابوو ئەو کات.

ئەو بەرپرسەی ئەمریکا وتویەتی؛ لە ئۆپەراسیۆنێکی نهێنیدا، دیپلۆماتکار و شارەزایانی ئەمریکی توانییان بڕێکی زۆر لە یۆرانیۆمی پیتێنراو، کە لە کارگەیەکدا شاردرابووەوە، بدۆزنەوە و بیگوازنەوە بۆ ئەمریکا پێش ئەوەی بکەوێتە دەستی وڵاتانی تر.

بەرپرسانی ئەمریکا پێیان وایە، ئەم مۆدێلە لە ئێستادا وەک نەخشەڕێگایەک دەبینرێت بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانی ئەتۆمی ئێران.

لێدوانە دژبەیەکەکانی دۆناڵد ترەمپ پرۆسەکەی ئاڵۆزتر کردوە

گەرچی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، لە رابردودا چەندین جار دوپاتیکردوەتەوە، دەبێت ئێران یۆرانیۆمە پیتێندراوەکەی رادەست بکات و واز لە بەدەسهێنانی چەکی ئەتۆمی بهێنێت، سەرۆکی ئەمریکا ئەو پرسەی لای خۆیەوە یەکلای کردوەتەو ە ودڵنیای داوە ئێران نابێت ببێت بە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، بەڵام ئەمڕۆ سێشەممە لێدوانێکی تریداوە و دەڵێت؛ بەدەستهێنانی یۆرانیۆمەکەی ئێران ئاسان نییە.

دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا لە نوێترین پەیامیدا، کە رۆژی سێشەممە، بڵاویکردوەتەوە لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس سۆشیال، کە خۆی خاوەنداریتی دەکات نوسیویەتی؛ بەدەستهێنان و وەرگرتنی یۆرانیۆمی پیتێندراوی ئێران پرۆسەیەکی سەخت و و دورودرێژە.

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکردوە، لە دوای هێرشەکانمان بۆ سەر پێگە ئەتۆمییەکانی ئێران و وێرانکردنیان بەدەستهێنانی یۆرانیۆمەکەی ئێران قورسە و کاتی زۆری دەوێت.

کۆتاییەکی نادیار؛ رادەستکردن یان دەستبەسەرداگرتن؟

بڕیارە ئەمرۆ سێشەممە وەفدی هەردوو وڵاتی ئەمریکا  و ئێران بگەنە پاکستان و سبیەنێ چوارشەممە گەڕێکی تری دانوستانی واشنتۆن و تران لە ئیسالام ئابادی پایتەختی پاکستان بەڕێوەبچێت، لە ئێستادا هەموو چاوەکان لەسەر تارانن بۆ ئەوەی بزانرێت کاردانەوەی بەرانبەر ئەم گوشارە چڕانەی واشنتۆن چی دەبێت؟

ئایا ئێران لەژێر فشاری هەڕەشەکاندا مل دەدات و یۆرانیۆمە پیتێنراوەکەی بە رێککەوتنێکی سیاسی رادەستی ئەمریکا دەکات، یان سوور دەبێت لەسەر هەڵگرتنی و ئەمریکاش پەنا بۆ بژاردەی سەربازی و ئۆپراسیۆنی راستەوخۆ دەبات بۆ دەستبەسەرداگرتنی ئەو مادە مەترسیدارانە؟

لە کۆتایدا، یەکلاکردنەوەی ئەم پرسە نەک تەنها چارەنوسی جەنگی ئێستا، بەڵکو نەخشەی نوێی هێز لە ناوچەکەدا دیاری دەکات و کاریگەری لەسەر تەواوی جیهانیش دەبێت.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ئەمڕۆ سێشەممە، رایگەیاند کە هێرشی ئەمریکا بۆ سەر کەشتیی (تۆسکا) بە پێشێلکردنی ئاگربەست دادەنرێت.

وەزارەتەکە لە بەیاننامەیەکدا  وتی: بە توندی سەرکۆنەی هێرشی سوپای ئەمریکا بۆ سەر کەشتیی تۆسکا و بە بارمتەگرتنی تاقمەکەی دەکەین، ئاماژەی بەوەش کرد کە: ئەم هێرشە چەتەگەریی دەریایی، کارێکی تیرۆریستی و پێشێلکردنی ئاگربەستە.

هەر لە بەیاننامەکەدا وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت: هۆشداری دەدەین لە ئەنجامە مەترسیدارەکانی دەستبەسەرداگرتنی کەشتییەکە و جەخت لەسەر پێویستی ئازادکردنی کەشتییەکە و تیمەکەی دەکەینەوە، ئاماژەی بەوەش کرد کە ئێران تەواوی تواناکانی خۆی بۆ بەرگری لە بەرژەوەندییەکان، ئاسایشی نەتەوەیی و کەرامەتی گەلەکەی بەکاردەهێنێت.

هەروەها جەختیکردەوە کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەرپرسیارێتی تەواوی تێکچوونی دۆخی ناوچەکە لە ئەستۆ دەگرێت.

ئاژانسی هەواڵی تەسنیمی ئێران بڵاویکردوەتەوە، هەڵوێستی ئێران سەبارەت بە بەشدارینەکردن لە دانوستانەکان تا ئێستا هیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەهاتووە و مەرجی بەشداریکردنی گرێدراوە بە لابردنی گەمارۆ دەریاییەکانی سەر ئێران.

سەرەڕای لێدوانەکانی ئەمڕۆی دۆناڵد ترەمپ، کە رایگەیاند جەی دی ڤانس و تیمی دانوستانکاری ئەمریکا بەرەو پاکستان بەڕێکەوتوون، بەڵام تا ئێستا ئێران رەتیدەکاتەوە بەشداری گەرێکی تری دانوستانەکان ببێت لەگەڵ ئەمریکا.

بە گوێرەی ئاژانسەکە، سەرچاوە ئاگادارەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە گەمارۆی دەریایی یەکێکە لە کۆسپە سەرەکییەکانی بەردەم دەسپێکردنەوەی گفتوگۆکان، کە لە رێگەی نێوەندگیری پاکستانەوە بە لایەنی ئەمریکی گەیەندراوە. 

تەسنیم ئاماژەی بەوەکردوە، بەرپرسانی ئێران پێیان وایە، ئەمریکا هێشتا بە دیدێکی زیادەڕۆیانە و بە هەمان ئەو هەڵە سەربازییانەی پێشوتری سەیری مێزی دانوستان دەکات، بۆیە تاران ئامادە نییە ببێتە بەشێک لەوەی کە ناوی ناوە شانۆگەری و کات کوشتنی ئەمریکی.

ئاژانسەکە ئەوەشی خستوەتەڕوو، ئێران ئەگەری فریودانی میدیایی لەلایەن واشنتۆنەوە لەبەرچاو دەگرێت و هاوکات ئامادەکاری بۆ هەر روبەڕووبوونەوەیەکی سەربازی دەکات و  مەرجی گەڕانەوە بۆ دانوستانیش لابردنی گەمارۆ دەریاییەکانە.