عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، رایگەیاندوە، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا، بە هێرشکردنە سەر ئێران تەنها خیانەتی لە دیپلۆماسی نەکرد، ئەو خیانەتی لە گەلی ئەمریکاش کرد، کە ئەویان هەڵبژاردوە.

وەزیری دەرەوەی ئێران، لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس، نوسیویەتی،  لە  کاتێک دانوستاندنە ئەتۆمییە ئاڵۆزەکان وەکو مامەڵەی خانووبەرە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت و کاتێک درۆی گەورە راستییەکان دەشێوێنێت، هەرگیز پێشبینییە ناواقییعیەکان  بەدی نایەت.

عیراقچی ئاماژەی بەوەشکردوە، دۆناڵد ترەمپ بە هێرشکردنە سەر ئێران، تەنها خیانەتی لە دیپلۆماسی نەکرد، خیانەتی لە هەموو ئەو هاووڵاتییە ئەمریکانەش کرد کە ئەویان وەک سەرۆک هەڵبژاردوە.

لەگەڵ پەرەسەندی گرژییەکانی ناوجەکە، سوپای سوریا هیزی زیاتر رەوانەی سنوەرکانی لەگەڵ عیراق و لوبنان دەکات و دەڵێن؛ بۆ پاراسرنی سەقامگیری و پاراستنی سنورەکانە.

ئەمڕۆ چوارشەممە،بەڕێوەبەرایەتی ئۆپەراسیۆنەکانی سوپای سوریا رایگەیاند، کە یەکەکانی پاسەوانی سنوور و کەتیبەکانی هەواڵگری لەسەر سنوورەکانی عیراق و لوبنان بە شێوەیەکی بەرچاو بڵاوەپێکردووە، ئەمەش وەک هەنگاوێک بۆ پاراستنی سەقامگیری و کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان لە سایەی پەرەسەندنی گرژییە ناوچەییەکاندا.

بەگوێرەی زانیارییەکانی ئاژانسی "سانا" و "رۆیتەرز"، ئەم هەڵمەتە، کە هەزاران سەرباز و یەکەی مووشەکی لەخۆدەگرێت و ئامانجی رێگریکردنە لە قاچاخچێتی چەک و ماددەی بێهۆشەر،.

هەروەها ئاماژە بەوکراوە،  رێگری لە دزەکردنی چەکدارانی سەر بە حیزبوڵای لوبنانی و گرووپە چەکدارەکانی تر بۆ ناو خاکی سووریا.

ئەفسەرانی سوپای سوریا  ئەوەشیان خستوەتەڕوو، کە پرۆسەی جێگیرکردنی هێزەکان لە ناوچەکانی ریفی حومس و باشووری تەرتووس لە چەند رۆژی رابردوودا خێراتر بووە ، ئەمەش لە کاتێکدایە کە شەڕی نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵا لە ناوچەکەدا فراوانتر بووە.

مایک جۆنسن، سەرۆکی ئەنجوومەنی نوێنەرانی ئەمەریکا، هاوکات لەگەڵ پێنجەم رۆژی ئۆپەراسیۆنە سەربازییە فراوانەکانی وڵاتەکەی و ئیسرائیل دژی ئێران،  داوای لە گەلی ئێران کرد ئەم دەرفەتە بۆ دیاریکردنی چارەنووسی خۆیان و بەدەستهێنانی ئازادی بقۆزنەوە.

 جۆنسن جەختی کردەوە کە ئەمەریکا چیتر ناتوانێت ڕۆڵی "پۆلیسی جیهان" بگێڕێت یان بکەوێتە ناو پرۆسەی نەتەوەسازییەوە، چونکە وڵاتەکەی کێشەی ناوخۆیی خۆی هەیە.

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە فەرماندەیی ناوەندی سوپای ئەمەریکا بە بەشداری زیاتر لە 50 هەزار سەرباز و سەدان فڕۆکەی جەنگی، پێنج رۆژە هێرشیان بۆسەر ئێران دەستپێکردوە و چەندین سەرکردەی ئەو وڵاتە کوژراوە و لە بەرنبەردا، ئێران تەواوی بنەک و هێزەکانی ئەمریکای کردوەتەوە ئامانج لە ناوچەکەدا.

وەزیری دەرەوەی عوممان سوپاسی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەکات بۆ پشتیوانیکردنی هەوڵەکانیان لەپێناو وەستاندنی جەنگ، و داوای ئاگربەستی دەستبەجێ دەکات.

لە پەیامێکدا کە ئاراستەی ئەو ژمارە زۆرەی خەڵکی کردووە کە لە هەر چوار گۆشەی جیهانەوە پەیوەندییان پێوە کردوون، بەدر بوسەعیدی، وەزیری دەرەوەی عومان سوپاسی ئەو پشتیوانییەی کرد کە بۆ هەوڵەکانیان لەپێناو وەستاندنی جەنگ نیشاندراوە.

وەزیری دەرەوەی عوممان رایگەیاند کە بەهۆی ئەو هاوسۆزییەوە بەهێزتر بوون، و وڵاتەکەی جەخت دەکاتەوە لەسەر داواکارییەکەی بۆ راگەیاندنی ئاگربەستی دەستبەجێ و گەڕانەوە بۆ دیپلۆماسییەکی بەرپرسیارانەی هەرێمی.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا ئاماژەی بەوە کرد کە رێگە و دەرچەی چارەسەر لەبەردەستدان، و داوای کرد کە ئەو رێگایانە بەکاربهێنرێن بۆ دەربازبوون لە قەیرانەکە.

ئەم پەیامەی عوممان لە کاتێکدایە کە پێشتر دۆناڵد ترەمپ لە لێدوانەکانیدا رایگەیاندبوو ئێران هێرشی کردووەتە سەر چەند وڵاتێکی کەنداو لەوانەش سوڵتاننشینی عوممان. ئێستا عومان دەیەوێت لەرێگەی دیپلۆماسییەوە رۆڵی نێوەندگیرییەکەی بگیڕێت و رێگری بکات لە تەشەنەسەندنی زیاتری جەنگەکە.

سەرچاوەیەکی ئاگادار لە ئێران سەرجەم ئەو دەنگۆیانە رەتدەکاتەوە کە گوایە ئیسرائیل کۆبوونەوەی ئەنجومەنی شارەزایانی رێبەری یان ئەنجومەنی کاتیی رێبەرایەتیی کردووەتە ئامانج.

ئاژانسی هەواڵی تەسنیمی ئێرانی لە زاری سەرچاوەیەکی ئاگادارەوە بڵاویکردەوە، ئەو هەواڵانەی کەمێک پێش ئێستا لەلایەن میدیاکانی ئیسرائیلەوە بڵاوکراونەتەوە سەبارەت بە بەئامانجگرتنی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی شارەزایانی رێبەری یان ئەنجومەنی کاتیی رێبەرایەتی، بە تەواوی درۆن و دوورن لە راستییەوە. هەروەها سەرچاوەکە جەختی لەوە کردووەتەوە کە لە بنەڕەتدا لەو کاتەدا هیچ کۆبوونەوەیەکی لەو شێوەیە بوونی نەبووە.

لە بەشێکی تری لێدوانەکەیدا بۆ ئاژانسەکە، ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوە کردووە کە دروستکردنی ئەم جۆرە پڕوپاگەندە و شایعانە، تەنیا ئۆپەراسیۆنێکی دەروونییە لەلایەن رژێمی زایۆنییەوە بۆ ئەوەی هەستی بوونی بۆشایی دەسەڵات لە ناوخۆی وڵاتەکەدا دروست بکەن. ئەم رەتکردنەوەیە لە کاتێکدایە کە دوای کوژرانی عەلی خامنەیی، چاوەکان هەمووی لەسەر ئەنجومەنی شارەزایانە بۆ دیاریکردنی جێگرەوەیەک، و ئیسرائیلیش هەوڵ دەدات لەرێگەی شەڕی دەروونی و سەربازییەوە ئەو پڕۆسەیە پەک بخات.

ئاماری كوژراوان لە ئێران بەهۆی هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆ زیاتر لە 780 كەس بەرزبووەوە، چوار رۆژیشە ئینتەرنێت لەو وڵاتە نییە.

مانگی سووری ئێرانی بڵاویكردەوە، لەسەرەتای دەستپێكردنی هێرشەكانی ئەمریكا و ئیسرائیلەوە، ژمارەی كوژراوان لە ئێران بۆ 787 كەس بەرزبووەتەوە، 153 ناوچەش كراونەتە ئامانج و 504 پێگەش بۆردوومانكراون، هەزار و 39 جاریش هێرشكراوەتە سەر ئێران.

رێكخراوی "نێت بلۆكس"ی جیهانیش تایبەت بە چاودێریكردنی ئینتەرنێت بڵاویكردەوە، بڕینی ئینتەرنێت لە ئێران چوار رۆژە بەردەوامە و 97%ی ئینتەرنێتی ئێرانییەكان پچڕاوە.

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دەڵێت: هەڵمەتە سەربازییەکانیان لەگەڵ ئەمریکا بۆسەر ئێران یەکلاکەرەوە دەبێت، بەڵام رەنگە هەندێک کاتی پێویست بێت.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە چاوپیککەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز رایگەیاند، ئەو ململانێیەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە بە هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران دەستی پێکرد، نابێتە "جەنگێکی بێ کۆتایی"، بەڵام رەنگە کاتی بوێت.

ناتانیاهۆ ئاماژەی بەوەشکرد، هەڵمەتە سەربازییەکە "کارێکی خێرا و یەکلاکەرەوە" دەبێت، هەروەها لەو بڕوایەدا شەڕەکە کاتێکی زۆر دوور و درێژ بخایەنێت.

وتیشی: "ئەمە جەنگێکی بێ کۆتایی نییە، بەڵکو دەروازەیەکە بۆ ئاشتی".

وەزیری دەرەوەی ئێران رایدەگەیەنێت؛ بەهەموو توانایانەوە هێرشەکان ئەنجامدەدەن و رووبەڕووی هەموو هەڕەشەکان دەبنەوە.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، رایگەیاند، وڵاتەکەی ئامادەیە بۆ رووبەڕووبوونەوەی هەر هەڕەشەیەک و بۆ ئەو مەبەستەش "سەرجەم توانا سەربازی و سیاسییەکانی" بەکاردەهێنێت.

عراقچی ئاماژەی بەوەکرد، لە بەرانبەر ئەو فشار و جموجۆڵانەی کە لەلایەن "دوژمنان"ەوە لە ناوچەکەدا دەکرێت، ئێران بێدەنگ نابێت و هەموو بژاردەکان بۆ پاراستنی ئاسایشی نەتەوەیی کراوەن.

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە گرژییەکان لە نێوان تاران و لایەنە نەیارەکانی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست گەیشتوونەتە بەرزترین ئاست.

وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ گرژییەکانی ناوچەکە، تاران هێرشێکی بەرفراوانی موشەکی و درۆنی بۆ سەر ئامانجە سەربازییەکانی ئیسرائیل و واشنتۆن ئەنجامدا.

سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، لە هێرشێکی بەرفراواندا زیاتر لە 60 پێگەی ستراتیژی و 500 بنکە و بارەگای ئیسرائیل و ئەمریکایان کردووەتە ئامانج.

ئاشکراشیکرد، لەم هێرشانەدا 700 درۆن و سەدان موشەکی جیاواز بەکارهێنراون و داواش لە هاووڵاتییان کراوە بۆ پشتگیریکردنی رەوشەکە بڕژێنە سەر شەقامەکان.

سوپای پاسداران ئاماژەیان بەوەکرد، هێرشەکانی داهاتوویان زۆر توندتر و بەرفراوانتر دەبن ئەگەر بێت و وەڵامدانەوە هەبێت. ئەوەشیان خستەڕوو، پێویستە هاووڵاتییانی ئیسرائیل لە بنکە سەربازییەکان دوور بکەونەوە بۆ پاراستنی گیانی خۆیان، چونکە موشەکی تر ئاراستەی بنکەکانی ئەمریکا دەکرێت.

لە نوێترین پەیامیدا عەلی لاریجانی سکرتێری ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوەیی ئێران، رایگەیاند؛ کە ئەوان دەستپێشخەری ئەم جەنگە نەبوون و بە توندی بەرگری لە شارستانییەتە شەش هەزار ساڵەییەکەیان دەکەن.

لە نوێترین پەیامدا کە پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ عەلی لاریجانی لە ئێکس بڵاویکردەوە، ئێران جەخت لەوە دەکاتەوە کە "وەک 300 ساڵی رابردوو، ئێران دەستپێشخەری ئەم جەنگە نەبووە". لە پەیامەکەدا هاتووە کە هێزە چەکدارە ئازاکانیان بەشداری هیچ هێرشێکیان نەکردووە، مەگەر تەنها لە حاڵەتی بەرگریکردندا بووبێت. ئەم لێدوانە وەڵامێکە بۆ ئەو تۆمەتانەی کە دەڵێن ئێران هۆکاری تێکچوونی دۆخی ناوچەکەیە.

هەروەها لە بەشێکی تری پەیامەکەدا بە زمانێکی توندەوە هاتووە: "ئێمە بە توندی بەرگری لە خۆمان و شارستانییەتە شەش هەزار ساڵەییەکەمان دەکەین بێ گوێدانە باجەکەی، و وا لە دوژمنان دەکەین پەشیمان ببنەوە لە لێکدانەوە هەڵەکانیان". ئەم پەیامە حەماسییە هەوڵێکی تری تارانە بۆ نیشاندانی خۆڕاگری لە بەرانبەر هێرشە چڕەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل، هاوکات بۆ بەرزکردنەوەی ورەی ناوخۆیی و جوڵاندنی هەستی نەتەوایەتیی ئێرانییەکانە لەم دۆخە هەستیارەدا.

سەرۆک وەزیرانی عیراق فەرمان بە هێزە ئەمنییەکان دەکات رێگری لە هەر کارێک بکەن کە ئاسایشی وڵات تێکبدات، و جەخت دەکاتەوە کە رێگە نادەن عیراق تێوەبگلێت لە ململانێکانی ناوچەکە.

محەمەد شیاع سودانی، فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکان، ئەمڕۆ دووشەممە سەرپەرشتیی کۆبوونەوەیەکی نائاسایی ئەنجومەنی وەزاری بۆ ئاسایشی نیشتمانیی کرد. لە کۆبوونەوەکەدا، سودانی فەرمانی دا بە دەزگا ئەمنییەکان کە رووبەڕووی هەر هەوڵێک ببنەوە کە بیەوێت ئاسایش و سەقامگیریی وڵات تێکبدات، و رێگە بە هیچ لایەنێک نەدرێت عیراق پەلکێشی ناو ئەو ململانێیانە بکات کە لە ناوچەکەدا دەگوزەرێن. 

ئەنجومەنەکە جەختی کردەوە کە لەپاڵ پاراستنی مافی دەربڕین و خۆپیشاندانی ئاشتیانە، حکومەت بە هیچ شێوەیەک رێگە نادات هێرش بکرێتە سەر نێردە دیپلۆماسییەکان و دامەزراوە هەستیارەکان، و بڕیاری جەنگ و ئاشتی و جوڵەی سەربازیش تەنیا لە دەسەڵاتی دەوڵەت و دامەزراوە دەستوورییەکانیدایە و رێگە نادەن خاکی عێراق بۆ هیچ ململانێیەکی دەرەکی بەکاربهێنرێت.

لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا، مەترسییە ئابوورییەکانی بەردەوامی و فراوانبوونی جەنگەکە لە ناوچەکەدا تاوتوێ کرا. بۆ ئەم مەبەستەش، هەریەک لە وەزیری نەوت (کە هاوکات بە وەکالەت وەزیری کارەبایە) و وەزیری بازرگانی بانگهێشت کران و راپۆرتێکی گشتگیریان لەسەر دۆخی بەرهەمهێنانی سووتەمەنی، وزە و ئاسایشی خۆراک خستەڕوو، بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ رووبەڕووبوونەوەی لێکەوتەکانی ئەم جەنگە لەسەر عێراق.

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم) ئاشکرای کرد کە سێ فڕۆکەی جەنگیی ئەمریکی لە جۆری ئێف-15 بە هەڵە لەلایەن سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی کوەیتەوە خراونەتە خوارەوە، بەڵام سەرجەم فڕۆکەوانەکان سەلامەتن.

لە راگەیەندراوێکی رەسمیدا، فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا رایگەیاند کە کاتژمێر11:03ی شەوی 1ی ئازار (بە کاتی رۆژهەڵاتی ئەمریکا)، سێ فڕۆکەی جەنگی لە جۆری (F-15E Strike Eagle) کە بەشداربوون لە ئۆپەراسیۆنەکان، لە ئاسمانی کوەیت بە هەڵە خراونەتە خوارەوە. 

سێنتکۆم روونیکردووەتەوە کە لە کاتی پێکدادانی تونددا، کە هێرشی فڕۆکە، موشەکی بالیستی و درۆنەکانی ئێرانی تێدابووە، سیستەمی بەرگریی ئاسمانیی کوەیت بە هەڵە ئەو سێ فڕۆکە ئەمریکییەی کردووەتە ئامانج.

راگەیەندراوەکە پشتڕاستی دەکاتەوە کە هەر شەش فڕۆکەوانەکە (تیمی فڕۆکەکان) بە سەلامەتی خۆیان هەڵداوەتە خوارەوە و رزگارکراون و دۆخی تەندروستییان جێگیرە.

هاوکات ئاماژەی بەوە کردووە کە کوەیت دانی بەم رووداوەدا ناوە و ئەمریکاش سوپاسی هەوڵەکانی هێزەکانی بەرگریی کوەیت دەکات لە پرۆسەی رزگارکردنەکە و پاڵپشتییەکانیان لەم ئۆپەراسیۆنە بەردەوامەدا، و لە ئێستاشدا هۆکاری دروستبوونی ئەو هەڵەیە لەژێر لێکۆڵینەوەدایە. کەوتنەخوارەوەی ئەم سێ فڕۆکە پێشکەوتووەی ئەمریکا نیشانەی ئەوەیە کە ئاسمانی کەنداو بەهۆی چڕیی موشەک و فڕۆکەکانەوە دۆخێکی زۆر مەترسیداری تێدا دروست بووە.

سەرچاوەیەک بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاندووە کە کۆمپانیای ئارامکۆی سعودیە پاڵاوگەیەکی نەوتی لە ناوچەی رەئس تەنورە بەهۆی هێرشێکی درۆنەوە داخستووە.

لە لێدوانێکدا بۆ ئاژانسی رۆیتەرز، ئەمڕۆ دووشەممە، سەرچاوەیەکی ئاگادار ئاشکرای کرد کە کۆمپانیای نەوتی سعودیە (ئارامکۆ)، پاڵاوگەکەی خۆی لە ناوچەی رەئس تەنورە وەک رێکارێکی پێشوەختە و خۆپارێزی داخستووە.

ئەم بڕیارە دوای ئەوە دێت کە پاڵاوگەکە رووبەڕووی هێرشێکی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن) بووەتەوە. سەرچاوەکە جەختی لەوەش کردووەتەوە کە لە ئێستادا دۆخەکە بە تەواوی لەژێر کۆنترۆڵدایە.

پاڵاوگەی رەئس تەنورە کە دەکەوێتە رۆژهەڵاتی سعودیە، بە گەورەترین و کۆنترین پاڵاوگەی نەوتی کۆمپانیای ئارامکۆ دادەنرێت و توانای پاڵاوکردنی رۆژانەی نزیکەی 550 هەزار بەرمیل نەوتی هەیە. ئەم دامەزراوەیە بەهۆی هەڵکەوتە جوگرافییەکەی و بوونی گەورەترین تێرمیناڵی هەناردەکردنی نەوتی دەریایی تێیدا، وەک شادەماری وزەی جیهانی دەبینرێت.

عەلی لاریجانی، بەرپرسی باڵای ئێرانی هێرشێکی توندی کردە سەر سەرۆکی ئەمریکا و رایگەیاند کە ترەمپ خیانەتی لە دروشمی "ئەمریکا لە پێشەوەیە" کردووە.

لە کاردانەوەیەکدا سەبارەت بە پێشهاتە خێراکانی ناوچەکە، عەلی لاریجانی رەخنەی توندی لە دۆناڵد ترەمپ گرت و رایگەیاند کە ناوبراو خیانەتی لە دروشمی "ئەمریکا لە پێشەوەیە" کردووە، تەنیا بۆ ئەوەی پەیڕەوی لە دروشمی "ئیسرائیل لە پێشەوەیە" بکات. لاریجانی ئاماژەی بەوە کرد کە خەیاڵپڵاوییەکانی ترەمپ تەواوی ناوچەکەی راکێشاوەتە ناو جەنگێکی ناپێویستەوە، و ئێستاش بە هەق نیگەرانە لە کەوتنەوەی قوربانیی زیاتر لە ریزەکانی ئەمریکادا. هەروەها وتیشی: "بەڕاستی زۆر جێگەی داخە کە ئەو سامانی نەتەوەیی و خوێنی ئەمریکییەکان دەکاتە قوربانی بۆ بەرەوپێشبردنی خواستە فراوانخوازییە نایاساییەکانی ناتانیاهۆ".

ئەم لێدوانە توندەی لاریجانی لە کاتێکدایە کە ترەمپ پێشتر پشتڕاستی کردەوە کە 3 سەربازی ئەمریکی لە ئۆپەراسیۆنەکانی دژی ئێراندا کوژراون.