رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
وەزیری دەرەوەی توركیا رایگەیاند، فراوانخوازی ئیسرائیل هەڕەشەیە بۆ سەر ناوچەكە و دەبێت كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی رووبەڕووی ئەو ئاڵنگارییە ببێتەوە.
هاكان فیدان وەزیری دەرەوەی توركیا لە تاران دوای كۆبونەوەی لەگەڵ عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، فراوانخوازی ئیسرائیل هەڕەشەیە بۆ سەر ناوچەكە و ئامانجیانە ئاگربەست بەردەوام بێت و دەبێت كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی رێگری لە هەڕەشەكانی ئیسرائیل بكات.
عراقچیش رایگەیاند، ئێران و توركیا تەنیا دوو وڵاتی دراوسێ نین، بەڵكو دوو وڵاتی دۆستن كە مێژوو و كلتوری هاوبەشیان هەیە و سنورەكانیان ساڵانێكی زۆرە سنوری ئاشتی و دۆستایەتی بوون.
وتیشی، ئیسرائیل هەڕەشەیە بۆ سەر ئێران و توركیا و هەوڵی پەرەپێدانی زیاتری پەیوەندیەكان دەدەن بە تایبەت لە بواری ئابوریدا.
لە پارێزگای سوەیدای سوریا شەر و پێكدادان لە نێوان هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ و گروپە چەكدارەكان دەستیپێكردەوە .
میدیاكانی سوریا ئاشكرایان كردوە ، پێكدادانەكان لە دەوروبەری گوندی مەنسورەی رۆژئاوای پارێزگای سوەیدا و چەند ناوچەیەكی تری پارێزگاكە بوە و گروپە چەكدارەكان هێرشیان كردوەتە سەر ماڵی سلێمان عەبدولباقی بەرێوەبەری ئاسایشی سوەیدا ، ناوبراو خۆشی گرتە ڤیدیۆی ساتی هێرشەكەی بڵاوكردوەتەوە و هەرەشەی وەڵامدانەوەی توندی كردوە . بەڵام تا ئێستا هیچ زانیارییەك نیە لەبارەی ئەوەی پێكدادانەكان كوژراو و برینداریان لێكەوتوەتەوە یاخود نا .
لە ماوەی رابردووشدا چەندین جار شەر و پێكدادان و ئالۆزی لە پارێزگای سوەیدای سوریا روویدا كە كوژرانی دەیان كەسی لێكەوتەوە و حكومەتی دیمەشق لیژنەی تایبەتی بۆ لێكۆڵینەوە پێكهێناوە .
میدیاکانی تورکیا بڵاویکردوەتەوە، هاکان فیدانی وەزیری دەرەوەی تورکی، سەردانی تاران دەکات و ئامادەکارییەکان بۆ کۆبوونەوەی داهاتووی ئەنجوومەنی باڵای هاوکاریی نێوان هەردوو وڵات تاوتوێ بکات و چەندین تەوەری نێونیان هەردوو وڵاتەک گفتوگۆیان لەبارەوە دەکرێت.
ئاژانسی ئەنادۆڵ رایگەیاندوە، بڕیارە سبەینێ هاکان فیدان سەردانی تاران بکات و چەند پرسێکی گرنگی تایبەت بە هەردوو وڵاتەکە تاوتوێ بکرێن، فیدان لەگەڵ عەباس عەراقچی هاوتا ئێرانییەکەی و بەرپرسانی باڵای دیکە لە تاران کۆدەبێتەوە.
چاوەڕوان دەکرێت فیدان جەخت لەسەر گرنگی بەهێزکردنی هاوکارییەکانی نێوان هەردوو وڵات لە بوارەکانی ئاسایش و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر بکاتەوە.
بەگوێرەی زانیارییەکان، لە کۆبونەوەکەیدا هاکان فیدان جەخت لەسەر پێویستی چڕکردنەوەی هەوڵە هاوبەشەکان بکاتەوە بۆ گەیشتن بە ئامانجی 30 ملیار دۆلار لە مامەڵەی بازرگانی لە نێوان هەردوو وڵاتەکەدا.
سەقامگیری و ئاسایشی ناوچەکەش یەکێکی دیکە دەبێت لەو تەوەرانەی گفتوگۆیان لەبارەوە دەکرێت، بەتایبەتی پرسی سوریا و غەززە.
سەركردەیەكی پەكەكە دەڵێت: گەریلا پێویستی بە یاسای لێبوردنی گشتی نییە و پێویستە توركیا بیر لە یاسایەك بۆ ئازادیی بكاتەوە.
بەسێ هۆزات هاوسەرۆكی كۆما جڤاكێن كوردستان (كەجەكە) رایگەیاند، پارتی كرێكارانی كوردستان (پەكەكە) لە قۆناغێكی نوێدا بەردەوام دەبێت لە خەبات، چونكە ئەو پارتە دەستبەرداری خەباتی چەكداریی بووە و ستراتیژی سیاسەتی دیموكراتیی گرتووەتەبەر.
وتیشی، سەركردە و گەریلاكانی پەكەكە تاوانیان نەكردوە كە توركیا لێبوردنیان بۆ دەربكات، بەڵكو پێویستە لە باڵاترین ئاستدا یاسایەكیان بۆ ئازادی بۆ دەربكرێت، چونكە ئەوانەی دەگەڕێنەوە تەنها دەست بە خەباتی سیاسی و دیموكراتی دەكەن.
بەسێ هۆزات جەختیشیكردەوە، ئەگەر توركیا پرسی كورد بە شێوەیەكی دیموكراتی چارەسەر نەكات، جارێكی تر روبەڕوی مەترسیی گەورە دەبێتەوە، رەخنەی لە پارتی گەلی كۆماری (جەهەپە)ش گرت كە ئامادە نەبوو بەشداریی دیداری كۆمیسیۆن لەگەڵ ئۆجەلان بكات.
دوو كەشتی نەوت هەڵگر لە دەریای رەش و نزیك گەروی بۆسفۆڕ بە بۆمبی دەریایی كرانە ئامانج و مەترسی نوقم بونیان لەسەرە.
دەسەڵاتدارانی توركیا رایانگەیاندووە، رۆژی هەینی دوو كەشتی نەوت هەڵگر لە دەریای ڕەش و نزیك گەرووی بۆسفۆر كراونەتە ئامانج كە گومان دەكرێت سەر بە روسیا بن.
وەزارەتی گواستنەوەی توركیا ئاماژەی بەوە كردووە، تەقینەوەی یەكەم لە كەشتیی كایرۆس رویداوە كە لە میسرەوە بەرەو روسیا چووە، ئەمەش بووەتە هۆی ئاگركەوتنەوە تیایداو توانراوە تیمە 25 كەسیەكەی ڕزگار بكەن.
هاوكات بەڕێوەبەرایەتی كاروباری دەریایی توركیا رایگەیاندووە، نەوتهەڵگرێكی دیكە بە ناوی فیرات لە دووری 35 میل لە كەناراوەكانی توركیا كراوەتە ئامانج ، بەڵام تیمی كەشتییەكەی كە لە 20 كەس پێكهاتبوون رزگار كراون.
ئاژانسەكانی كەشتیوانی هۆكارەكە بۆ بەركەوتنی مین دەگەڕێننەوە و هۆشدار دەدەن لە مەترسی نقومبوونیان، هەردوو كەشتییەكەش بەهۆی شەڕی ئۆكراینەوە لە لیستی سزاكانی سەر روسیادان.
ئەمینداری گشتی حزبوڵا بەڵێنی تۆڵەكردنەوەی كوژرانی " هەیسەم تەبتەبایی" كەسی دووەمی حزبوڵا لەلایەن ئیسرائیلەوە دەدات، كە رۆژی یەكشەممەی رابردوو لە هێرشێكی ئیسرائیلدا لە بەیروت كوژرا، دەشڵێت، رەنگە ئیسرائیل سیخوڕی هەبێت لەناو ریزەكانی حزبوڵا.
نەعیم قاسم، ئەمینداری گشتی حزبوڵا لە پەیامێكی ڤیدیۆییدا رایگەیاند، بە ئامانجگرتنی " هەیسەم تەبتەبایی" فەرماندەی باڵای حزبوڵا لەلایەن ئیسرائیلەوە، دەستدرێژییەكی ئاشكرایە و تاوانێكی قێزەونە، بە مافی خۆیانی دەزانن وەڵامی بدەنەوە و وادەیەكیش بۆ وەڵامدانەوە دیاریدەكەن.
ئاماژەی بەوەشدا، تەبتەبایی سەرپەرشتیاری بەرنامەی شەڕی حزبوڵا بووە و رۆڵی دیاری هەبووە لە هەڵدانی مووشەك و درۆن، فەرماندەیەكی دیاری مەیدانیش كە لە چەند ساڵی رابردوو حزبوڵا پشتی پێبەستووە، وتیشی، گیانلەدەستدانی تەبتەبایی هیچ كاریگەرییەكی نەرێنی لەسەر ورەی حزبوڵا نەبووە و شەڕی دژی ئیسرائیل بەردەوام دەبێت.
سوریا لە یەكەم ساڵیادی دەستپێكردنی ئۆپراسیۆنی ڕووخانی ئەسەدا، ئاهەنگی سەركەوتن لەژێر سێبەری بۆردومانی ئیسرائیلدا دەگێڕێت.
ئەمڕۆ پارێزگا كانی سوریا بوونە گۆڕەپانی گردبوونەوەی جەماوەریی بۆ یادكردنەوەی یەكەمین ساڵیادی دەستپێكردنی ئۆپراسیۆنی "بەرپەرچدانەوەی دوژمنكاری" كە كۆتایی بە دەسەڵاتی بەشار ئەسەد هێنا.
بەشداربووانی گردبوونەوە جەماوەرییەكان دروشمی یەكپارچەیی خاكی سوریایان بەرزكردەوە و هەموو جۆرە دابەشبوونێكی وڵاتەكەیان ڕەتكردەوە، ئەوەش وەك ئاماژەیەك بۆ رەتكردنەوەی هەر دواكارییەك بۆ دابەشبونی سوریاو پیادەكردنی سیستمی فیدراڵی.
ئەم چالاكییانە لە كاتێكدا بەڕێوەچوون كە بەرەبەیانی ئەمڕۆ فڕۆكە جەنگییەكانی ئیسرائیل لە هێرشێكی كوشندەدا شارۆچكەی بەیت جین_یان لە دەوروبەری دیمەشق كردە ئامانج.
ئەم یادە هاوكاتە لەگەڵ دەستپێكردنی ئەو ئۆپراسیۆنەی كە لە 27ی تشرینی دووەمی 2024 دەستیپێكرد و لە 8ی كانوونی یەكەمی هەمان ساڵ واتە لە ماوەی 11 رۆژدا بە ڕووخانی یەكجارەكی رژێمی 50 ساڵەی ئەسەد و بنەماڵەكەی كۆتایی هات و بووە خاڵی كۆتایی ئەو نارەزایەتی و خۆپیشاندانانەی كەلە سالی 2011 دەستیپێكردو دواتر بووە هۆی سەرهەڵدانی شەرێكی ناوخۆیی خوێناوی كە نزیكەی ملیۆنێك قوربانی و ئاوارەبونی ملیۆنان كەسی لێكەوتەوە.
دوای كەمتر لە ساڵێك لە كەوتنی ئەسەد، گەورەترین دەستكەوتەكان بۆ گەلی سوریا بریتی بوون لە ئازادكردنی هەزاران زیندانی، یەكخستنەوەی ئیدلب و دیمەشق و دامەزراندنی حكومەتێكی نوێ.
بەڵام ئەحمەد شەرع سەرۆكی سوریا سەرەڕای هەوڵەكانی بۆ گۆڕینی وێنەی خۆی و ڕێكخراوەكەی و مامەڵەكردن لەگەڵ پێكهاتەكانی سوریا دووچاری شكستێكی گەورە بووە.
پێشێلكارییە بەردەوامەكانی چەكدارانی دیمەشق بەرامبەر دروزەكان لە ئیدلب، توندوتیژی و ئەنجامدانی كۆمەلكوژی بەرامبەر عەلەوییەكان و پیادەكردنی سیاسەتێكی ناجێگیر بەرامبەر كورد رووی ڕاستەقینەی دەسەڵاتەكەی ئاشكرا كردووە، ئەوەش لە سەر ئاستی نێودەولەتی دروستبوونی شەپۆلێكی ناڕەزایەتی و رەخنەی توندی لێكەوتوەتەوە بەجۆرێك كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هێشتا وەك مەترسییەك مامەڵەی لەگەڵدا دەكەن.
حكومەتە نوێیەكەی دیمەشق روبەڕووی چەند ئاڵنگارییەكی كوشندە بووەتەوە كە چارەنوسی مانەوەی وڵاتەكە دیاری دەكەن.
یەكێك لەو ئاڵنگارییانە ئابوورییەكی وێرانە كە بووەتە گەورەترین بەربەست لە بەردەم سوریایەكی نوێ، سەرەڕای قەیرانی دراو و دابەزینی بەهای لیرە و هەڵاوسان.
چارەنوسی گرووپە چەكدارە بیانییەكانیش یەكێكیترە لە دۆسیە ئاڵۆزەكانی سوریا كە لە ئێستادا ئەگەری هەیە وەك كارتی فشاری وڵاتان بۆ تێكدانی سەقامگیریی سوریای نوێ بەكاربهێنرێن.
سەرەڕای كۆنترۆڵكردنی دیمەشق، هێشتا مەترسی دابەشبوونی وڵات لەسەر بنەمای مەزهەبی و نەتەوەیی نەڕەویوەتەوە، رێگریكردن لە دابەشبوون گەورەترین تاقیكردنەوەی قۆناغی نوێیە كە هیچی كەمتر نییە لە مەترسییەكانی جەنگ.
وەزارەتی دەرەوەی سوریا رایگەیاندوە؛ ئیدانەی هێرشەکەی ئیسرائیل بۆسەر شارۆچکەی بەیت جین دەکات، بۆردومانەکە بوەتە هۆی گیانلەدەستدانی ژن و منداڵ و ئاوارەبونی هاووڵاتییان، داواس لە وڵاتان دەکات ئەم هێرشانەی ئیسرائیل رابگرن.
وەزارەتی دەرەوی سوریا لەسەر هێرشە سەربازی و ئاسمانییەکی بەرەبەیانی ئەمڕۆی ئیسرائیل بۆسەر شارۆچکەی بەیت جین راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا بە توندی ئیدانەی ئەو کارە دەکات.
وەزارەتەکە ئاماژەی بەوەکردووە، تۆپبارانەکە بووەتە هۆی زیانی گیانی هاووڵاتیانی مەدەنی، لەنێویاندا ژن و منداڵ، هەروەها زیانی مادی زۆر و ئاوارەبوونی چەند خێزانێک.
وەزارەتی دەرەوەی سوریا راشیگەیاندوە؛ ئەو روداوە "پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان" و بەشێک لە هەوڵەکانی ئیسرائیل بۆ "سیاسەتی پەرەسەندن" لە ناوچەکە دا.
داواش لە ئەنجوومەنی ئاسایش و نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆمکاری وڵاتانی عەرەبی دەکات هەنگاوی بەپەلە بگرنەبەر بۆ سنووردارکردنی هێرشە دوبارەبوەوەکانی ئیسرائیل بۆسەر خاکی سوریا، جەختیشی لەسەر پێویستی رێزگرتن لە سەروەری و یەکپارچەیی خاکی سووریا کردوەتەوە.
وەزارەتەکە دوپاتیشیکردوەتەوە بەردەوام دەبێت لە بەکارهێنانی مافی رەوای خۆی بۆ بەرگریکردن لە خاک و گەلەکەی بە هەموو شێوەیەک کە بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان رێگەپێدراون
ئیسرائیل هێرشی ئاسمانی و زەمینی کردەوەتە سەر شارۆچکەیەکی دیمەشق، کە نزیکەی 10 کیلۆمەتر لە سنووری ئیسرائیل و چیای هرمونەوە دوورە، بەهۆیەوە نۆ کەس کوژران و ژمارەیەکی دیکەش لە هاووڵاتی بریندارن، رەنگە ژمارەی قوربانییەکان بەرزتریش ببێتەوە، لە بەرانبەردا سوپای ئیسرائیل رایگەیاندوە؛ شەش سەربازیان بریندارن.
ئەمرۆ هەینی، میدیاکانی سوریا بڵاویانکردوەتەوە، دوای لەشکرکێشی سوپای ئیسرائیل بۆ ناوچەکە، لە رێگەی تۆپخانەکانیانەوە ئیسرائیل بۆردومانی گوندی بەیت جان لە لادێکانی دیمەشق کردوە و بەهۆیەوە نۆ کەس کوژراون و شەش سەربازی ئیسرائیلیش بریندارن.
کەناڵی ئەلئیخباریە روونیکردەوە، تۆپبارانەکە دوای ئۆپراسیۆنێکی سەربازی ئیسرائیل بووە لەکاتی لەشکرکێشیان بۆ شارۆچکەی بەیت ئەلجان، کە بەهۆیەوە پێکدادان لەگەڵ دانیشتوانی ئەو شارە رویداوە.
لایخۆشیانەوە سوپای ئیسرائیل رایگەیاند، بەهۆی پێکدادانەکانی شارۆچکەی بەیت جان لە نزیک دیمەشق شەش سەرباز برینداربوون و باری تەندروستی سیانیان ناجێگیرە.
سوپای ئیسرائیل ئەوەشی خستوەتەروو، هۆکاری ئۆپراسیۆنەکەیان ئەوەبوە، کە تۆمەتباران لە گوندی بەیت جان چالاکییان ئەنجامدا و بەشدارییان لە پەرەپێدانی پیلانی تیرۆریستی دژی هاووڵاتیانی ئیسرائیل کردووە.
بەگوێرەی میدیاکان، دوای هێرشەکەی ئیسرائیل کۆچێکی گەورەی دانیشتوانی گوندی بەیت جان لە لادێکانی دیمەشق رویداوە.
وەزارەتی ناوخۆی سوریا رایگەیاند، لەکاتی کارکردندا لە باکوری شاری حمس، چوار گۆڕی بە کۆمەڵ دۆزراونەتەوە کە روفاتی دەیان کەسیان تێدایە.
وەزارەتەکە لە راگەیەندراوێکدا ئاشکرایکردووە، ئەمڕۆ چوارشەممە لە "شەقامی شەست" لە باکوری حمس، لەلایەن ژمارەیەک لە هاووڵاتییانەوە لەکاتی کارکردن و هەڵکەندن، چوار گۆڕی بە کۆمەڵ دۆزراونەتەوە.
ئەمە لەکاتێکدایە دوێنێ سێشەممە، لە گەڕەکی "کەرم زەیتون"ـی هەمان شار، هاووڵاتییان روفاتی چەند کەسێکی دیکەیان دۆزیبووەوە.
بەپێی راگەیەندراوەکەی وەزارەتی ناوخۆ، لایەنە پەیوەندیدارەکان ئاگادار کراونەتەوە و دەستیان بە پشکنینی پزیشکی و یاسایی کردووە بۆ دیاریکردنی وردەکارییەکان و گەڕان بەدوای روفاتی ئەگەریی دیکەدا لە ناوچەکە.
عەلی ئەکبەر ویلایەتی، راوێژکاری رێبەری ئێران بۆ کاروباری نێودەوڵەتی رایگەیاند، لەم دۆخەی ئێستادا بونی حیزبوڵڵا بۆ لوبنان "لە نانی رۆژانە و ئاو گرنگترە" و داماڵینی چەکەکەی ئەنجامی کارەساتباری دەبێت.
ویلایەتی لە لێدوانێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، ئیسرائیل پابەندی بەڵێنەکانی نەبووە لە چوارچێوەی رێککەوتنی ئاگربەستدا و بەردەوامە لە پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان، تیرۆرکردنی هەیسەم تەبتەبایی، یەکێک لە سەرکردە دیارەکانی حیزبوڵڵاش لە رۆژانی رابردوودا بە "پێشێلکردنی سەروەریی لوبنان" و هەوڵێک بۆ بڵاوکردنەوەی ترس لەنێو لوبنانییەکان وەسف کرد.
راوێژکارەکەی خامنەیی جەختی لەوە کردەوە، پێشێلکارییە بەردەوامەکانی ئیسرائیل ئەوەیان دەرخستووە کە "داماڵینی چەکی حیزبوڵڵا ئەنجامی کارەساتباری بۆ لوبنان دەبێت"، بۆیە ئێران بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیکردنی ئەو حزبە.
ئەم لێدوانانە دوای ئەوە دێن کە ییسرائیل کاتس، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل هۆشداریدا لەوەی ئەگەر ئاسایشی ئیسرائیل پارێزراو نەبێت و حیزبوڵڵا چەکەکەی رادەست نەکات، لوبنان ئارامی بەخۆیەوە نابینێت و سوربوونی وڵاتەکەی لەسەر داماڵینی چەکی حیزبوڵڵا دوپاتکردەوە.
جێی ئاماژەیە، مانگی رابردوو (تشرینی دووەمی 2024) رێککەوتنی ئاگربەست بە نێوەندگیریی ئەمریکا و فەرەنسا کرا کە بەپێی رێککەوتنەکە دەبێت سوپای لوبنان لە باشور بڵاوببێتەوە و چەکدارانی حیزبوڵڵا بۆ باکوری روباری لیتانی بکشێنەوە، بەڵام ئیسرائیل بەردەوامە لە بۆردومانەکان و رەتیدەکاتەوە لە چەند ناوچەیەکی باشوری لوبنان بکشێتەوە.
رۆژی پێنجشەممەی داهاتوو جێگری وەزیری دەرەوەی ئەمریكا بۆ كارگێڕی و سەرچاوەكان گەشتێك بۆ وڵاتانی عیراق و توركیا و ئیسرائیل ئەنجامدەدات و لە سەردانەكەشی بۆ عیراق، كونسوڵخانەی نوێی ئەمریكا لە هەولێر دەكاتەوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا بڵاویكردەوە، رۆژی پێنجشەممەی داهاتوو مایكڵ ریگاس جێگری وەزیری دەرەوەی ئەمریكا گەشتێك بۆ وڵاتانی عیراق و توركیا و ئیسرائیل ئەنجامدەدات، گەشتەكەش تاكو رۆژی 5ی مانگی داهاتوو دەخایەنێت.
ئەوەشی خستووەتەڕو، ئامانج لە گەشتەكەی مایكڵ ریگاس بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، جەختكردنەوەیە لە پابەندبوونی ئەمریكا بۆ پێشخستنی سەقامگیری و ئاسایش و ئازادی ئایینی و خۆشگوزەرانی لە ناوچەكە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا راشیگەیاندووە، مایكڵ ریگاس لە پەراوێزی سەردانەكەی بۆ عیراق، زنجیرەیەك كۆبوونەوە لەگەڵ لێپرسراوانی حكومەتی عیراق ئەنجامدەدات و دامەزراوە دیپلۆماسییەكانی ئەمریكاش لە عیراق بەسەردەكاتەوە، هەروەها كونسوڵخانەی نوێی ئەمریكا لە هەولێر دەكاتەوە.
ئیدارەی خۆسەری باکور و رۆژهەڵاتی سوریا رایگەیاندوە؛ نیگەرانن لە پەرەسەندنی شەپۆلی گرژییەکانی سوریا، بەتایبەتی لە ناوچەی کەناراوەكان و سوەیدا، هۆشداریشیانداوە لەوەی بەئامانجگرتنی هاووڵاتیانی مەدەنی و خۆپیشاندانی ئاشتیانە، وڵات بەرەو گەڕێكی نوێی توندوتیژی دەبات.
ئیدارەی خۆسەر، لەسەر گرژییەکانی ناوچەکانی عەلەوی لە سوریا بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هێرشکردنە سەر هاووڵاتیان و خۆپیشاندەران کە داوای مافە رەواکانیان دەکەن، لەگەڵ بڵاوەپێکردنی گروپە چەکدارەکان لەژێر ناوەکانی کۆکردنەوەی خێڵەکی و هێزە خێڵەکییەکان، نمایندەی هەڵسوكەوتێكە هەڕەشە لە ئاشتی مەدەنی دەکەن و ناتەبایی لەنێوان سورییەکاندا پەرەپێدەدات.
ئیدارەی خۆسە، ئاماژەی بەوەشکردوە؛ پشتیوانی خواستەکانی گەلی سوریا و مافی ناڕەزایی ئاشتیانەیان بۆ ئازادی و دادپەروەری و یەکسانی دووپاتکردووەتەوەو پێداگریشی كردووە لەوەی، گفتوگۆی سیاسی تاکە رێگایە بۆ تێپەڕاندنی قۆناغی ئێستاو دوورکەوتنەوە لە ئاژاوەگێڕی.
هەروەها داواش دەکات لە حکومەتی کاتی سوریا، رێز لە ئیرادەی گەل بگرێت و توندوتیژی بەرامبەر بە خەڵکی مەدەنی رابگرێت، هۆشداریشیداوە لەوەی پەرەسەندنەكانی ناوچەی کەناراوەكان و سوەیدا و حومس، لێكەوتەی مەترسیداری دەبێت لەسەر داهاتووی وڵات و هەنگاونانی بەرەو بونیادنانی دەوڵەتێکی دیموکراسی و نا ناوەندی.
ئەمە لە کاتێکدایە لە ناوچە عەلەوییەکانی سوریا گرژی و ئاڵۆزی بەردەوامە و داوای سەربەخۆی وجیابونەوە لە حکومەتی سوریا دەکەن.
چلەمین دادگای سزاکانی ئیستانبوڵ، ئەو لیستەی پەسەند کرد کە لەژێر ناوی "رێکخراوی ئیمامئۆغڵو بۆ قازانج" ئامادەکرابوو و تێیدا ئەکرەم ئیمامئۆغڵو و 406 کەسی دیکە تۆمەتبار کراون.
بەپێی زانیارییەکان، دادگا لێکۆڵینەوەی لە دۆسیەی 407 گومانلێکراوەکە تەواو کردووە کە 105 کەسیان دەستگیرکراون، بڕیارە لە رۆژانی داهاتوودا کاتی دانیشتنی دادگاییەکە دیاری بکرێت.
لە لیستەکەدا داواکراوە سزای زیندانی لە 849 ساڵەوە بۆ 2 هەزار و 430 ساڵ و 6 مانگ بەسەر ئەکرەم ئیمامئۆغڵودا بسەپێنرێت.
تۆمەتەکان بریتین لە: "دامەزراندنی رێکخراو بە مەبەستی تاوان"، "وەرگرتنی بەرتیل"، "سپیکردنەوەی پارە"، "تۆمارکردن و بڵاوکردنەوەی زانیاریی کەسی"، "فێڵکردن لە تەندەرەکان"، "زیانگەیاندن بە موڵکی گشتی" و چەندین مادەی یاسایی دیکە.
لە دۆسیەکەدا، هەریەکە لە فاتیح کەلێش، مورات ئۆنگون و ئادەم سۆیتەکین وەک "بەڕێوەبەری رێکخراو" ناویان هاتووە.
-
فاتیح کەلێش: داوای سزای 556 ساڵ تا 1542 ساڵ زیندانی بۆ دەکرێت، بە تۆمەتی 48 جار وەرگرتنی بەرتیل و 55 جار فێڵکردن لە تەندەر.
-
مورات ئۆنگون: داوای سزای 287 ساڵ تا 779 ساڵ زیندانی بۆ دەکرێت.
لەم دۆسیەیەدا، وەزارەتەکانی ناوخۆ، دارایی، وزە، کشتوکاڵ و ژینگەی تورکیا وەک لایەنی "زیانلێکەوتوو" لە تاوانەکان ناویان تۆمارکراوە. هەروەها داوا کراوە یاسای "پەشیمانبوونەوەی کارا" بۆ سێ لە تۆمەتبارەکان جێبەجێ بکرێت کە زانیارییان داوەتە پۆلیس.
لە قەزای قۆسەر (کزیڵتەپە)ی سەر بە پارێزگای مێردین، دایک و باوکێک و منداڵە پێنج ساڵانەکەیان لەناو ماڵەکەی خۆیاندا بە کوژراوی دۆزرانەوە، کە شوێنەواری فیشەک بە سەریانەوە بوو.
بەپێی زانیارییەکان، رووداوەکە لە گەڕەکی "تورگوت ئۆزال" لە شەقامی مێردین رویداوە، دوای ئەوەی دراوسێکانیان هەواڵیان نەزانیوە، تیمەکانی پۆلیس و فریاگوزارییان ئاگادار کردووەتەوە، دوای شکاندنی دەرگاکە و چوونیان بۆ ژوورەوە، تەرمی هەر سێ ئەندامی خێزانەکەیان دۆزیوەتەوە.
قوربانییەکان پێکهاتوون لە مەهمەت کایا (37 ساڵ)، بێرنا کایا (33 ساڵ) و سامیەلی کایا (5 ساڵ)، دوای پشکنین دەرکەوتووە کە هەر سێکیان گیانیان لەدەستداوە و تەرمەکانیان رەوانەی پزیشکی دادوەری نەخۆشخانەی حکومی قۆسەر کراوە.
عەلی بەیتوس، یەکێک لە دراوسێکانی خێزانەکە رایگەیاندووە: "هیچ شتێکی نامۆمان بەدی نەکردووە، پیاوێکی کاسبکار بوو و کاری چاککردنەوەی دەکرد، چەندین ساڵە دەیناسم و وەک خێزان بووین، توشی هێدمە بووین بەم رووداوە." ئاماژەی بەوەشکردووە پێدەچێت رووداوەکە سەعات 1 بۆ 2ی شەوی رابردوو رویدابێت.
لە ئێستادا پۆلیس دەستی بە لێکۆڵینەوەی ورد کردووە بۆ ئاشکراکردنی هۆکار و چۆنێتی ئەنجامدانی تاوانەکە.
شەڕ و ئاڵۆزییەكانی نێوان پاكستان و ئەفغانستان دەستیپێكردەوە و لە ئەنجامی هێرشێكی پاكستانیشدا بۆسەر ئەفغانستان نۆ منداڵ و ژنێك كوژران.
زەبیحوڵا موجاهید وتەبێژی تاڵیبان رایگەیاند، درەنگانی شەوی رابردوو سوپای پاكستان، هێرشێكی ئاسمانی كردووەتەسەر پارێزگای خوست لە ئەفغانستان و بەهۆیەوە لە ماڵێكدا 10 كەس كوژراون، كە پێكهاتوون لە نۆ منداڵ و ژنێك.
ئاماژەی بەوەشكردووە، سوپای پاكستان هێرشی ئاسمانی هاوشێوەی لە پارێزگاكانی كونار و پاكتیكا ئەنجامداوە و بە هۆیەوە چوار كەس برینداربوون.
ئەو هێرشانەش لە كاتێكدایە گرژییەكانی نێوان كابول و ئیسلام ئاباد رووی لە زیادبوون كردووە، تائێستاش سوپای پاكستان هیچ راگەیەنراوێكی رەسمی لەبارەی ئەو هێرشانە بڵاونەكردووەتەوە.