وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند کە هیچ پلانێک بۆ ئەنجامدانی گەڕی دووەمی دانوستان لەگەڵ ئەمریکا لە ئارادا نییە.

ئیسماعیل بەقایی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند: لە ئێستادا هیچ بەرنامەیەک بۆ گەڕی دووەمی دانوستان لەگەڵ ئەمریکا نییە و جەختی کردەوە کە واشنتن نیشانی داوە لە پرۆسەی دیپلۆماسیدا جدی نییە و چەندین کردەوەی شەڕەنگێزانەی ئەنجامداوە و بەندەکانی رێککەوتنی ئاگرەبەستی پێشێل کردووە.

هاوکات ئاژانسی رۆیتەرز لە زاری سەرچاوەیەکی باڵای ئێرانییەوە بڵاویکردەوە، کە بەردەوامی گەمارۆکانی ئەمریکا بۆ سەر دەربەندی هورمز دەبێتە هۆی تێکدانی گفتوگۆکانی ئاشتی لە نێوان هەردوو وڵاتدا و ئەو سەرچاوەیە جەختیشی کردەوە کە تواناکانی بەرگری ئێران لە نێویشیاندا بەرنامەی موشەکی بە هیچ شێوەیەک جێگەی وتووێژ و دانوستان نین.

ئێران جەختدەكاتەوە لەوەی گەرووی هورمز رێڕەوێكی سەلامەت نییە و دەشڵێت: دەبێت بازاڕی نەوت بۆ هەمووان وەك یەك بێت، روسیاش هۆشداری دەدات لە مەترسییەكانی زیاتر داخستنی گەرووەكە.

محەمەد رەزا عارف جێگری سەرۆك كۆماری ئێران رایگەیاندووە، یان بازاڕی نەوت بۆ هەمووان دەبێت وەك یەك بێت، یان دەبێت هەمووان وەك یەك بەرپرسیارێتی تێچوو و مەترسییەكەی هەڵبگرن.
جەختی لەوەشكردووەتەوە، لە ئێستادا گەرووی هورمز رێڕەوێكی سەلامەت نییە و سەقامگیری وزەی جیهانیش پەیوەستە بە كۆتاییهێنان بە فشارە ئابوریی و سەربازییەكانی سەر ئێران.
لەلایەكی ترەوە وەزارەتی دەرەوەی روسیا رایگەیاندووە، ئەو قەیرانەی لە ئێستادا روودەدات و داخرانی بەردەوامی گەرووی هورمز هەڕەشەی جدی لەسەر یەكێتی ئەوروپا دروست دەكات و هەڵئاوسانی گەورە بەدوای خۆیدا دەهێنێت.

 

سەرۆک کۆماری ئێران ستایشی هەوڵەکانی ئیسلام ئابادی کرد بۆ چەسپاندنی ئاشتی و جەختی لەوە کردەوە، وڵاتەکەی ئامادەیە بۆ بەرگریکردن لە سەروەریی خاکەکەی لە بەرانبەر هەر سەرکێشییەکی ئەمریکا و ئیسرائیل. پزشکیان ئاماژەی بەوەش کرد، تاران دەیەوێت پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی کەنداو پەرەپێ بدات، بەڵام بە مەرجێک دوور بێت لە دەستێوەردانی دەرەکی و ئەو وڵاتانەی دەبنە هۆی تێکدانی ئاسایشی ناوچەکە.

لای خۆیەوە، شەهباز شەریف سەرۆک وەزیرانی پاکستان هاوڕای تاران بوو لەسەر پێویستی کۆتاییهێنان بە شەڕ و پێکدادانەکان و پزیشکیانی لە ئەنجامی دوواین راوێژە دیپلۆماسییەکانی وڵاتەکەی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە ئاگادار کردەوە. شەریف ئاماژەی بەوە کرد، پاکستان بەردەوام دەبێت لە هەوڵە راستگۆیانەکانی بۆ پاراستنی سەقامگیریی ناوچەیی و لەو چوارچێوەیەشدا سوپاسی هەماهەنگییەکانی ئێرانی کرد.

لە کۆتایی پەیوەندییەکەدا، هەردوولا جەختیان لە گرنگیی بەردەوامیی گفتوگۆکان کردەوە، بەتایبەت دوای سەردانەکەی ئەم دواییەی سوپاسالاری پاکستان بۆ تاران.

سەرۆکوەزیرانی پاکستان دووپاتی کردەوە، ئیسلام ئاباد بە پشتیوانی هاوبەشەکانی پابەند دەبێت بە دۆزینەوەی رێگەچارەی ئاشتییانە، لە کاتێکدا تاران هۆشداری دەدات، هەر جۆرە هەڵەیەکی سەربازی لە ناوچەکەدا لێکەوتی مەترسیداری بۆ ئاسایشی جیهانی دەبێت.

رۆژنامەی ئیسرائیل هیۆم بڵاویکردوەتەوە، ئێران رەزامەندی دەربڕیوە بە رادەستکردنی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکە بە وڵاتێکی تر، بەڵام  ئەو وڵاتە ئەمریکا نییە.

ئەمڕۆ یەکشەممە لە راپۆرتێکی رۆژنامە ئیسرائیلیەکەدا هاتووە، ئێران بە مەرجی رادەستکردنی یۆرانیوەمە پیتێندراوەکەی رازی بووە، بەڵام نایەویت رادەستی ئەمریکای بکات.

رۆژنامەکە ئەوەشی خستوەتەڕوو، پێدەچێت یەکێک لە ناکۆکییە گەورەکانی نێوان لایەنەکان چارەسەر بکرێت، بەڵام هێشتا ئێران هیچ نیشانەیەکی ئامادەیی نیشان نەداوە بۆ دەستبەرداربوون لە بەرنامەی موشەکی بالیستیکی خۆی.

ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەگەر ئەم نەرمی نواندنەی ئێران بەردەوام بێت، رەنگە ئەمریکا ماوەی ئاگربەست درێژ بکاتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، دەستپێکردنەوەی گەڕێکی نوێی دانوستانەکانی لەگەڵ ئێران راگەیاند، ئاماژەی بەوە کرد کە ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی بۆ کاروباری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بە مەبەستی کۆتاییهێنان بە گرژییەکان رەوانەی پاکستان دەکات و  بە کەناڵی فۆکس نیوزی راگەیاندوە، ئەگەر ئێران رازی نەبێت بـە رێککەوت هەموو وڵاتـەکە دەتەقێتـەوە.

بە گوێرەی لێدوانەکانی سەرۆکی ئەمریکا، بڕیارە ویتکۆف ئێوارەی دووشەممە بگاتە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان و رۆژی سێشەممە بەشداریی لە گەڕێکیتری گفتوگۆکان بکات لەگەڵوەفدی ئێراندا.

سەرۆکی ئەمریکا جەختیکردەوە، کە زاواکەی، جارێد کۆشنەر، وەک شارەزایەکی دێرین لە دانوستانەکانی ئاشتیدا، هاوشانی ویتکۆف بەشداری کۆبوونەوەکان دەبێت، لە کاتێکدا جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆک کە پێشتر سەرپەرشتی گەڕی یەکەمی کردبوو، لەم گەشتەدا ئامادە نابێت.

لەلایەکی دیکەوە، دۆناڵد ترامپ لە ڕێگەی پلاتفۆرمی تروس سۆشیاڵەوە، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات، هۆشدارییەکی توندی ئاراستەی تاران کرد و رایگەیاند؛ هەرچەندە پێشنیازێکی "دادپەروەرانە"ی بۆ رێککەوتن خستووەتەڕوو، بەڵام ئەگەر رێگەچارەی دیپلۆماسی سەرنەگرێت، واشنتۆن پەنا بۆ هەنگاوی سەربازی دەبات و هەموو وێستگەکانی وزە و پردەکان لە ئێران دەکاتە ئامانج.

سەبارەت بە ئەگەری بەشداریی خۆشی لەو کۆبونەوانەدا، ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد، کە رەنگە لە قۆناغەکانی داهاتوودا سەردانی پاکستان بکات، بەڵام ئێستا چاوەڕێی دەرەنجامی گفتوگۆکانی نێردە تایبەتەکانی دەکات.

ئەمە لە کاتێكدایە تا ئێستا لایەنی ئێران، هیچ ئاماژەیەکیان بە دەستپێکردنەوەی گفتوگۆکان لەگەڵ ئەمریکادا نەکردوە و لە گەری یەکەمدا داوایان کردبوو جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا بەشداری بکات لە گفتوگۆکاندا. 

 

مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران، ئەمڕۆ یەکشەممە جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی هەوڵی فراوانکردنی بازنەی شەڕ نادات و هێرشی نەکردووەتە سەر هیچ وڵاتێک.

پزیشکیان لە لێدوانێکدا، رایگەیاند: "هەڵوێستی بنەڕەتیی ئێمە لەسەر بنەمای پاراستنی ئاشتی، سەقامگیری و ئاسایشی ناوچەکە داڕێژراوە، ئێران بەدوای فراوانکردنی شەڕدا ناگەڕێت، دەسپێشخەری هیچ جەنگ و ململانێیەک نەبووە و هێرشی نەکردووەتە سەر هیچ دەوڵەتێک.

پزیشکیان باسی لەوە کرد کە دوژمن لە بەدیهێنانی ئامانجەکانی شکستی هێناوە و پەنای بۆ هێرشکردنە سەر قوتابخانە، نەخۆشخانە و ژێرخانی وڵات بردووە.

لە کاردانەوەیەکدا بۆ هەڕەشەی گەڕاندنەوەی ئێران بۆ "سەردەمی بەردین"، سەرۆک کۆماری ئێران ڕایگەیاند کە ئەم لێدوانانە نییەتی ڕاستەقینەی داگیرکەران بەرامبەر شارستانیەتی ئێران دەردەخەن.

ئەم وتانەی پزیشکیان لە کاتێکدایە کە ناوچەکە بە دۆخێکی توندی سەربازی و دیپلۆماسیدا تێپەڕ دەبێت.

لە پێشهاتێکی نوێدا کە ئاماژەیە بۆ سەپاندنی واقیعێکی مەیدانیی جیاواز، حکومەتی ئیسرائیل سەرەڕای راگەیاندنی ئاگربەستی 10 ڕۆژە، نیازی خۆی بۆ چەسپاندنی ناوچەیەکی سەربازی بە ناوی "هێڵی زەرد" لە باشووری لوبنان راگەیاند، ئەم هەنگاوە رێگری لە گەڕانەوەی دانیشتووانی دەیان گوند دەکات کە لە ئێستادا لەژێر کۆنترۆڵی هێزەکانی ئیسرائیلدان

هێڵی زەرد چییە و چۆن کار دەکات؟
بەپێی راپۆرتەکانی ڕادیۆی سوپای ئیسرائیل و تۆڕی سی ئین ئین،  ئەم تاکتیکە هاوشێوەی ئەو سیاسەتەیە کە پێشتر لە کەرتی غەززە بەکارهێنراوە،
هێڵەکە لە سنوورەوە دەستپێدەکات و بە قووڵایی تا 10 کیلۆمەتر دەچێتە ناو خاکی لوبنان، ئەم هێڵە 55 گوندی لوبنانی دەگرێتەوە کە ئیسرائیل وەک "ناوچەی ئۆپەراسیۆنی سەربازی" دەستنیشانی کردوون، هەروەها سوپای ئیسرائیل رێگری تەواو لە گەڕانەوەی هاووڵاتیانی لوبنانی بۆ ناو ئەو گوندانە دەکات، تەنانەت لەژێر سایەی ئاگربەستیشدا

وێرانکاری و پاکتاوکردنی هەڕەشەکان
یسرائیل کاتس، وەزیری بەرگری ئیسرائیل، جەختی کردەوە کە سوپا لەو شوێنانەی دەستی بەسەردا گرتوون دەمێنێتەوە، هاوکات رۆژنامەی "جێروزالم پۆست" ئاشکرای کرد کە سوپای ئیسرائیل بە فەرمانی کاتس، دەستی کردووە بە خاپوورکردنی خانووەکان لە گوندە سنوورییەکان بە مەبەستی نەهێشتنی هەر هەڕەشەیەک بۆ سەر باکووری ئیسرائیل، بە هەمان شێوازی شارەکانی بیت حانون و رەفەح لە غەززە

ڕێککەوتنی ئاگربەست و ئاستەنگەکان
ئەم هەنگاوانەی ئیسرائیل لە کاتێکدایە کە رێککەوتنی ئاگربەستی 10 ڕۆژە لە 16ی نیسانەوە چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە، وخاڵە سەرەکییەکانی رێککەوتنەکە بریتین لە:
-ئیسرائیل مافی وەڵامدانەوەی هەر هێرشێکی بۆ سەرخۆی پاراستووە
-حکومەتی لوبنان پابەند کراوە بە رێگریکردن لە هێرشەکانی حزبوڵڵا و گرووپە چەکدارەکان
-واشنتون سەرپەرشتی دانوستانەکان دەکات بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی هەمیشەیی و دیاریکردنی سنوورە وشکانییەکان

بەیرووت "ناوچەی ئەمنیی" ئیسرائیل رەت دەکاتەوە
 حکومەتی لوبنان بە توندی دژی هەوڵەکانی ئیسرائیل بۆ سەپاندنی واقیعێکی سەربازی نوێ لە باشووری وڵاتەکەی وەستایەوە، میشێل مەنسی، وەزیری بەرگری لوبنان، رایگەیاند کە وڵاتەکەی هەر هەوڵێکی ئیسرائیل بۆ دروستکردنی ئەوەی پێی دەوترێت "ناوچەی ئەمنیی" یان "هێڵی زەرد" لە باشووری لوبنان رەت دەکاتەوە.
مەنسی لە بەیاننامەیەکدا جەختی کردەوە کە لێدوانەکانی یۆئاڤ کاتس، وەزیری بەرگری ئیسرائیل، تەنها هەڕەشە نین، بەڵکو گوزارشت لە "نییەتێکی ڕوون دەکەن بۆ سەپاندنی داگیرکارییەکی نوێ بەسەر خاکی لوبناندا.
 هەروەها ئاماژەی بەوە دا کە ئەم پلانە ئامانجی کۆچپێکردنی زۆرەملێی سەدان هەزار هاووڵاتی و وێرانکردنی سیستماتیکی گوند و شارۆچکەکانی باشوورە
لەلایەکی ترەوە شارەزایان پێیان وایە سەپاندنی "هێڵی زەرد" ئەرکی دانوستانەکان قورس دەکات و دەبێتە بەربەست لەبەردەم جێگیربوونی ئاشتییەکی بەردەوام لە ناوچەکەدا

 

فەرماندەیی ناوەندیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا "سێنتکۆم" ئەمڕۆ یەکشەممە رایگەیاند، کەشتیی نیشتنەوەی "یو ئێس ئێس راشمۆر" (USS Rushmore) لە ئێستادا سەرقاڵی جێبەجێکردنی ئۆپەراسیۆنی دەریاییە لەسەر ئێران لە ناوچەی دەریای عەرەب.

سێنتکۆم لە بەیاننامەیەکدا کە لە ئێکس بڵاوی کردەوە، ئاماژەی بەوە داوە کە دەریاوانان و هێزەکانی مارینز لەسەر پشتی کەشتیی "راشمۆر" ئەرکەکانی گەمارۆدان لە ناوچەی ئاماژەپێکراو جێبەجێ دەکەن.

لە بڵاوکراوەیەکی دیکەدا، فەرماندەیی ناوەندی ئاماژەی بەوە کردووە کە تێکشکێنەری مووشەکی ڕێنماییکراوی "یو ئێس ئێس پینکنی" (USS Pinckney) دەوریەی چڕ لە ئاوە هەرێمییەکاندا ئەنجام دەدات بۆ پاڵپشتیکردنی ئەم ئۆپەراسیۆنانە، و روونی کردەوە کە ئەم گەمارۆیە بووەتە هۆی ڕاوەستانی تەواوەتی جووڵەی بازرگانی دەریایی بۆ ئێران و بەپێچەوانەشەوە.

ئەم جووڵە سەربازییانەی ئەمریکا دوای ئەوە دێت کە ئێران دوێنێ شەممە دووبارە گەرووی هورمزی داخستەوە و رایگەیاند کە کۆنترۆڵکردنی گەرووەکە گەڕاوەتەوە بۆ دۆخی پێشووی خۆی و لەژێر چاودێری توندی هێزە چەکدارەکانی ئێراندایە، لەگەڵ پابەندکردنی زۆربەی ئەو کەشتیانەی بە ئاوە هەرێمییەکانیدا تێدەپەڕن بە پێدانی باج و ڕەسمی تێپەڕبوون.

سوپای پاسداران رایگەیاند، ئێران لە توانایدایە بۆ ماوەی یەك ساڵ رۆژانە بەرهەمهێنانی 15 ملیۆن بەرمیل نەوت لە ناوچەكە رابگرێت
محەمەد رەزا نەقدی، راوێژكاری فەرماندەی گشتی سوپای پاسداران رایگەیاند، ئێران لە توانایدایە بۆ ماوەی یەك ساڵ رۆژانە بەرهەمهێنانی 15 ملیۆن بەرمیل نەوت لە ناوچەكە رابگرێت، بەڵام ئێران نایەوێت بەو ئاستە زیان بگەیەنێت بە ئابووری جیهان.

ئەوەشی خستەڕو، لە ئەگەری دەستپێكردنەوەی جەنگ ئێران ئامانجەكانی دەستنیشانكردووە بۆ هێرش كردن.

ئەو راوێژكارە وتیشی، ئێران تائێستا نەیتوانیوە بەشێك لە ئامانجەكانی جەنگی بەدیبهێنێت، بەڵام لە ئەگەری پێكانی ئەو ئامانجانە هاوكێشەی جەنگەكە بە تەواوی دەگۆڕێت.

 

ئێران رەتیدەكاتەوە رەزامەندی دەربڕی بێت لەسەر هیچ وادەیەك بۆ دەستپێكردەوەی دانوستانەكان و مەرجیش بۆ هەر دانوستانێكی گریمانەیی دادەنێت
دوای ئەوی خولی پێشووی دانوستانی ئەمریكا و ئێران لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاكستان بێ ئەنجام كۆتایی هات، سەعید خەتیبزادە، جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران لە پەراوێزی كۆڕبەندی ئەنتالیا رایگەیاند، تا ئێستا هیچ وادەیەك بۆ دەستپێكردنەوەی خولی نوێی دانوستان لەگەڵ ئەمریكا دیاریی نەكراوە.

وتیشی، پێویستە هەردوولا پێشوەختە رێككەوتن لەسەر چوارچێوەی لێكتێگەیشتن بكەن بۆ ئەوەی وتووێژەكان شكست نەهێنن و گرژییەكان پەرەی زیاتر نەسەنن.

راشیگەیاند، تاران بەهیچ شێوەیەك نایەوێت واشنتۆن لە پرسی ئەتۆمیدا لە یاسا نێودەوڵەتیەكان دەربچێت و لە دەرەوەی ئەو یاسایانە مامەڵەی لەگەڵدا بكات.

لەبارەی رەوشی گەروی هورمزیشەوە ئاماژەی بەوە كرد، پابەندبوونی ئێران بە پاراستنی ئاسایشی گەرووەكە بەستراوەتەوە بە رێزگرتنی ئەمریكا لە مەرجەكانی ئاگربەست.

هۆشداریشیدا، هەر پێشێلكارییەك یان جیاكارییەك دژ بە كەشتییە ئێرانییەكان، دەرئەنجامی توندی بۆ لایەنی بەرانبەر لێ دەكەوێتەوە.

 

پاكستان بەردەوامە لە هەوڵەكانی بۆ لێكنزیككردنەوەی تێڕوانینە جیاوازەكانی نێوان ئەمریكا و ئێران و دەشڵێت لوبنان بووەتە خاڵێكی گەورەی ناكۆكیی.

محەمەد ئیسحاق  وەزیری دەرەوەی پاكستان رایگەیاند، سەرەڕای ئەوەی لێپرسراوانی باڵای پاكستان بەردەوام لە پەیوەندیدان لەگەڵ ئێران و ئەمریكا بە مەبەستی گەیشتن بە لێكتێگەیشتن و زیاتر لێكنزیككردنەوەیان، بەڵام لوبنان یەكێكە لە دیارترین خاڵەكانی ناكۆكی نێوان ئەو دوو وڵاتە، جەختیشیكردووەتەوە، واشنتۆن و تاران لە دانوستانەكانی ئیسلام ئاباددا زۆر نزیكبوون لە گەیشتن بە رێككەوتنێكی رەسمی.

ئەو هەوڵانەی ئیسلام ئاباد بۆ نێوەندگیری لە كاتێكدایە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، خواستی خۆی بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگی لوبنان و ناوچەكە دەربڕیوە و لەگەڵ بژاردەی هێوركردنەوەی رەوشەكەدایە، بەڵام پێداگریی ئیسرائیل لەسەر بەردەوامبوونی ئۆپراسیۆنە سەربازییەكانی لە لوبنان، دانوستانەكانی نێوان تاران و واشنتۆنی ئاڵۆزتر كردووە.

سوپای  ئیسرائیل رایگەیاند، کە لە دوای ئاگربەستی ئەم دواییەی لوبنان یەکەمین هێرشی خۆیان بۆ سەر هێزەکانی حزبوڵا لە باشوری لوبنان ئەنجامداوە.

سوپای ئیسرائیل لە راگەیەندراوێکدا  ئاماژەی بەوەکردوە،  ئۆپەراسیۆنەکە دوای ئەوە بووە،  هێزەکانی حزبوڵا رێککەوتنەکانی ئاگربەستیان پێشێلکردوە و لە هێزەکانی ئیسرائیل نزیکبونەتەوە.

وەک لە راگەیەنداروەکەدا هاتووە؛ سوپای ئیسرائیل بیانویی بۆ هێرشەکە ئەوە بووە، ئەو کەسانە ویستویانە؛ لە سوپای ئیسرائیل نزیک ببنەوە و لە بەرانبەردا هێزی ئاسمانی و زەمینی ئیسرائیل ئەو کەسانەیان لە چەند شوێنێک لە باشوری لوبنان کردوەتە ئامانج.

هەروەها سوپای ئیسرائیل رایگەیاندوە، کە هێرشی تۆپخانەیی بۆ پشتیوانی لە هێزە زەمینییەکان ئەنجامداوە و ژێرخانی حباوڵایان لەناوبردووە، جەختیشی لەوە کردوەتەوە، کە ئەم هێرشە بۆ نەهێشتنی مەترسییەکان ئەنجامدراون.

سوپای ئیسرائیل جەختیکردوەتەوە، کە ئەم ئۆپەراسیۆنانە لە چوارچێوەی رێنماییە سیاسییەکاندا ئەنجام دراون و سوپا دەسەڵاتی ئەوەی هەیە، کە رێوشوێنی پێویست بۆ بەرگریکردن لە خۆی بگرێتەبەر، تەنانەت لە کاتی ئاگربەستیشدا.

ئەم پێشهاتانە تەنها دوو رۆژ دوای جێبەجێکردنی ئاگربەستی نێوان لایەنەکان دێت، ئەمەش نیگەرانی لەبارەی ناسکی رێککەوتنەکە و ئەگەری دووبارەبوونەوەی شەڕ دروستدەکات.

بەپێی زانیارییەکانی ئاژانسی تەسنیمی ئێران، کە لە سەرچاوە پەیوەندیدارەکانەوە دەستی کەوتووە، ئێران تا ئەم ساتە رەزامەندیی لەسەر ئەنجامدانی خولی داهاتووی دانوستانەکان لەگەڵ ئەمریکا نیشان نەداوە.

بە گوێرەی ئاژانسە ئێرانییەکە، ئەم هەڵوێستەی ئێران دوای هەڕەشەکانی دۆناڵد ترەمپ بۆ سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر ئێران و  بەردەوامیی  داواکارییە زیادەکانەی واشنتۆنە  لە تاران.

ئێران لە رێگەی نێوەندگیری پاکستانەوە بە بەرپرسانی ئەمریکای راگەیاندووە، کە مەرجی سەرەکی بۆ بەردەوامبوونی گفتوگۆکان، وازهێنانی ئەمریکایە لەو داواکارییە زیادانە، چونکە تاران نایەوێت کاتەکانی لە دانوستانی بێسوود و پڕکێشەدا بەفیڕۆ بدات.

ئەمە لە کاتێکدایە، کەناڵی سی ئێن ئێنی ئەمریکی  بڵاویکردبوەوە، رۆژی دووشەممە، خولێکی نوێی دانوستان لە نێوان ئەمریکا  و ئێران لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان بەڕێوەدەچێت.

وتەبێژی بارەگای خاتەمولئەنبیا، ئیبراهیم زولفیقاری، ئەمڕۆ شەممە رایگەیاند کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا جارێکی تر پەیمانەکانی پێشێل کردووە و بەردەوامە لە چەتەگەریی دەریایی، جەختیشی لەوە کردەوە کە گەرووی هورمز لەژێر بەڕێوەبردن و چاودێریی توندی هێزە چەکدارەکانی ئێراندایە.

زولفیقاری ئاماژەی بەوە کرد کە بارودۆخی گەرووی هورمز گەڕاوەتەوە بۆ دۆخی پێشووی خۆی و وتی: گەرووەکە لەژێر ئیدارەی هێزەکانمان و چاودێرییەکی ورد و چڕدا دەمێنێتەوە.

زولفیقاری رونیشیکردەوە، تا ئەو کاتەی واشنتۆن پابەند نەبێت بە گەرەنتیی ئازادیی هاتوچۆی کەشتییەکان بۆ ئێران و بەپێچەوانەشەوە، گەرووی هورمز بە داخراوی یان لەژێر کۆتوبەنددا دەمێنێتەوە ووتیشی: ئێمە لەسەر بنەمای دانوستانەکان و وەک نیشاندانی نیازپاکی ڕەزامەندیمان دەربڕیبوو بە تێپەڕبوونی ژمارەیەک کەشتی، بەڵام ئەمریکا جارێکی یر بەڵێنەکانی شکاند.

لەکۆتایی لێدوانەکەیدا، زولفیقاری ئەمریکای تۆمەتبار کرد بەوەی کە ڕێز لە ڕێککەوتنەکان ناگرێت و جەختی کردەوە کە بەردەوامبوونی واشنتون لەسەر چەتەگەریی دەریایی وای کردووە ئێران ڕێکارە ئەمنییەکانی لە ناوچە ستراتیژییەکانی دەریا توندتر بکاتەوە.

 

رەزا تالایی، وتەبێژی وەزارەتی بەرگریی ئێران رایگەیاند، هێشتا جەنگ کۆتایی نەهاتووە و ئەمریکا شکستیهێنا لە ئامانجەکانی، ئاماژەی بەوەشکردوە کە تێپەڕبوونی کەشتییە ناسەربازییەکان بە گەوری هورمزدا پەیوەستە بە ئاگربەست لە لوبنان.

وتەبێژی وەزارەتی بەرگریی ئێران، ئەمڕۆ شەممە رایگەیاند ئەمەریکا شکستیهێنا لە روخاندنی دەسەڵاتی ئێران و دروستکردنی درز لە نێوان دەسەڵات و خەڵکی ئێراندا.

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکرد کردنەوەی گەروی هورمز بۆ تێپەڕاندنی کەشتییە ناسەربازییەکان مەرجدارە بە ئاگربەست لە لوبنان و ئەگەر فشار بۆسەر لوبنان دروسبکەنەوە، گەروەکە دادەخرێت.

وتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئێران جەختیکردوەتەوە، کە هێشتا جەنگەکە کۆتایی نەهاتووە و ئەگەر دوژمن پەنا بۆ فێڵکردن لە دیپلۆماسیدا ببات، ئەوا  وەک خۆیان وەڵامیان دەدەنەوە.

ئەمە لە کاتیكدایە، ئەمڕۆ بە رەسمی گەروی هورمز کراوەتەوە لەلاین ئێرانەوە وەک بەشێک لە ئاگربەستی نێوان ئەمریکا و ئێران، بەرەبەیانی ئەمڕۆش ئاژانسی رۆیتەرز تێپەڕبونی چەند کەشتییەکی نەوتهەڵگری بە گەروەکەدا راگەیاند.

دوای لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا سەبارەت بە گەروی هورمز،  محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران هێترشی کردە سەرۆک ئەمریکا  و رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپ لە یەک سەعاتدا حەوت قسەی کردوە و هەموویی درۆ بوون.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران لە ئێکس پەیامێکی بڵاوکردوەتەوە و دەڵێت؛ ئەمریکا نە لە رێگەی درۆوە  و نە لە رێگەی دانوستانەوە جەنگیان نەبردوەتەوە و بەمشیوازەش بەردەوام بن ناگەنە هیچ ئەنجامێک.

سەبارەت بەروشی هورمز، قاڵیباف وتویەتی ؛لەگەڵ بەردەوامبوونی گەمارۆکان، گەروی هورمز بە روی کەشتیەکاندا بە کراوەیی نامێنێتەوە و ئەوەشی کراوەتەوە، تەنها لە رێگەی رێڕەوی دیاریکراوو بە "مۆڵەتی رەسمی ئێران دەبێت.

قاڵیباف وەک تەنزیکیش، لسەر وقسەکانی دۆناڵد ترەمپ دەڵێت؛ بڕیاری کۆتایی لەسەر کرانەوە یان داخرانی گەروی هورمز و یاساکانی پەیوەست بەو ناوچەیە، لە مەیدانی کردەیی دا دەدرێت نەک لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و سەرۆکی ئەمریکا لە یەک سەعاتدا حەوت جار قسەی کردوە  و هەر حەوتی دورن لە راستییەوە.