نوری مالکی، سەرۆکی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا لە بەغداد لەگەڵ تۆم باراک، نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ سوریا کۆبووەوە و جەختی لە پاراستنی سەروەریی عیراق و سەقامگیریی سیاسی وڵات کردەوە.
لە میانی کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ بەڕێوەچوو، هەردوولا تاوتوێی دوایین پێشهاتەکانی گۆڕەپانی سیاسیی عیراق و قۆناغەکانی داهاتووی پرۆسەی سیاسییان کرد. مالکی ئاماژەی بە گرنگیی پاڵپشتیکردنی رێڕەوی دیموکراسی و رێزگرتن لە بڕیارەکانی گەلی عیراق کرد. لە بەرامبەردا، نێردەکەی ئەمریکا ستایشی رۆڵی عیراقی کرد لە کەمکردنەوەی ململانێکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، پاڵپشتیکردنی گفتوگۆ و بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، هەروەها هەردوولا رێککەوتن لەسەر بەردەوامبوونی هەماهەنگییەکانی نێوانیان لەسەر دۆسیە هاوبەشەکان.
ئەم سەردانەی نێردەی تایبەتی ئەمریکا بۆ ماڵی سەرۆکی هاوپەیمانی دەوڵەتی یاسا لە کاتێکدایە کە جموجۆڵە سیاسییەکان بۆ یەکلاکردنەوەی پرسە ناوخۆییەکانی عیراق چڕبوونەتەوە. کۆبوونەوەی واشنتۆن لەگەڵ کاندید و سەرکردە دیارەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی، وەک هەوڵێک دەبینرێت بۆ لێکتێگەیشتن و زامنکردنی سەقامگیریی سیاسی لە عیراقدا، بەتایبەت کە ئارامیی عیراق کاریگەریی راستەوخۆی لەسەر دۆسیەی ئاڵۆزی سوریا و تەواوی ناوچەکە هەیە.
عەبدوڵا ئۆجەلان، ڕێبەری پارتی کرێکارانی کوردستان لە پەیامێکی نوێدا بەبۆنەی ساڵیادی بانگەوازی ئاشتی، ڕایگەیاند کە سەردەمی "سەرهەڵدانی نەرێنی" و خەباتی چەکداری تێپەڕێنراوە و ئێستا کاتی گواستنەوەیە بۆ سیاسەتی دیموکراسی و یەکگرتن (ئینتیگراسیۆن).
دەقی پەیامەکەی عەبدوڵا ئۆجەلان:
بانگەوازەکەمان لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٥، گوزارشتە لەوەی لەو شوێنەی سیاسەتی دیموکراتیک چەکەرە دەکات، چەک مانا و بایەخی خۆی لەدەست دەدات. ئەمە ڕاگەیاندنێکی ڕاشکاوە کە بژاردەی ئێمە سیاسەتە و تەواکەری بنەماکانمانە.
ئێمە بە ئیرادە و پراکتیکێکی مکوڕانە، بە شێوەیەکی بنەڕەتی قۆناغی سەرهەڵدانی نەرێنیمان تێپەڕاند. ئەزموونی ڕابردوو هێز و توانای ئێمەی بۆ گفتوگۆ و دانوستان سەلماندووە؛ دەتوانین ڕێگا بۆ گۆڕانکاری لە سیاسەتی توندوتیژی و لێکترازانەوە بەرەو سیاسەتی دیموکراتیک و تەواکاری (ئینتیگراسیۆن) بکەینەوە. تەواوی بانگەواز، کۆنفرانس و کۆنگرەکانمان لە پێناو ئەم ئامانجەدا بوون. بڕیارە ڕێکخراوەییەکان بۆ هەڵوەشاندنەوە و کۆتاییهێنان بە ستراتیژی خەباتی چەکداری، نەک تەنیا ڕەتکردنەوەیەکی فەرمی و کردەیی توندوتیژییە، بەڵکو گۆڕانکارییەکی دەروونییە بەرەو ئاسۆیەکی سیاسی. ئەم هەنگاوە لە هەمان کاتدا ڕاگەیاندنی ئاشتبوونەوەیەکی دەروونی بوو لەگەڵ چەمکی کۆماردا.
من ئیرادەی بەڕێز ئەردۆغان، بانگەوازەکەی بەڕێز باخچەلی، هاوکاریی بەڕێز ئۆزەل و هەوڵی هەموو ئەو کەسایەتی و ناوەندە سیاسی و مەدەنییانەی کە لە ساڵی ڕابردوودا بە شێوەیەکی ئەرێنی بەشدار بوون، بە هەند وەردەگرم و بە گرنگی دەزانم. لێرەدا بە تایبەتی یادی هاوڕێمان 'سڕی سورەییا' بە ڕێز و حەسرەتێکی زۆرەوە دەکەمەوە.
تورک بێ کورد و کوردیش بێ تورک نابن. ئەم دیالەکتیکی پەیوەندییە، خاوەن ڕەگ و ڕیشەیەکی مێژوویی ڕەسەنە. تەنانەت دەقە بنەڕەتییەکانی سەردەمی دامەزراندنی کۆماریش ئاماژەیان بە یەکێتیی تورک و کورد دەدا. بانگەوازەکەی ٢٧ی شوبات، هەوڵێکە بۆ زیندووکردنەوەی ئەو ڕۆحی یەکێتییە و خەونێکە بۆ کۆمارێکی دیموکراتیک. ئامانجمان تێپەڕاندنی خولی خوێنڕشتن و ململانێ بوو. ئەگەر لەبری بینینی ڕەهەندی مێژوویی و مەترسییە قووڵەکان، تەنیا شوێن بەرژەوەندیی سیاسیی کورتخایەن و تەسک بکەوین، ئەوا هەموومان لاواز دەبین. پێداگری لەسەر ئینکارکردن و بەردەوامیی سەرهەڵدان، گەورەترین ناسازی و ناتەواوییە. ئێمە ئەو بەربەستانە ڕادەماڵین کە لە دووسەد ساڵی ڕابردوودا بۆ شێواندنی ئەم یەکێتییە دروست کراون و مەرجە یاساییەکانی پێکەوەژیان دەچەسپێنین. دەمانەوێت گفتوگۆ لەسەر ئەوە بکەین کە چۆن پێکەوە کۆببینەوە و ژیانێکی هاوبەش بنیاد بنێین.
ئێستا کاتی ئەوەیە لە قۆناغی نەرێنییەوە بەرەو قۆناغی ئەرێنیی 'بنیادنان' هەنگاو بنێین. ئاسۆیەکی نوێ بۆ ستراتیژیی سیاسی کراوەتەوە. ئامانجمان کۆتاییهێنانە بە سەردەمی توندوتیژی و دەستپێکردنی پرۆسەیەکە لەسەر بنەمای کۆمەڵگایەکی دیموکرات و سەروەریی یاسا. داوا لە هەموو توێژەکانی کۆمەڵگا دەکەین بەرپرسیاریی مێژوویی خۆیان بگرنە ئەستۆ.
کۆمەڵگای دیموکرات و تەبایی نیشتمانی، کۆڵەکەکانی ئەم قۆناغە نوێیەن. ئەم قۆناغە هەموو جۆرە توندوتیژی و ململانێیەکی زۆرەملێ ڕەتدەکاتەوە. ئامانجی ئەم بنیادنانە، دەستبەسەرداگرتنی هیچ دەزگایەک نییە، بەڵکو ڕەخساندنی دەرفەتە بۆ هەر تاکێک تا بەشداری لە داڕشتنەوەی کۆمەڵگادا بکات. گروپە چەوساوەکان، نەتەوەکان، ئایین و کولتوورە جیاوازەکان دەتوانن لە ڕێگەی خەباتی دیموکراتیی ڕێکخراوەوە پارێزگاری لە بوونی خۆیان بکەن. لەم نێوەندەدا، زۆر گرنگە کە دەوڵەتیش وەڵامێکی ئەرێنی بۆ ئەم گۆڕانکارییە دیموکراتییانە هەبێت.
تەواکاریی دیموکراتیک (ئینتیگراسیۆن) بەقەد خودی دامەزراندنی کۆمار گرنگە. ئەمە بانگەوازێکە بۆ داهاتوو و بوژانەوە. بنەمای ئەم کارە، مۆدێلی کۆمەڵگای دیموکراتیکە؛ کە بەدیلێکی ڕاستەقینەیە بۆ پەرتبوون یان توانەوەی زۆرەملێ. بۆ ئەم گواستنەوەیەش، پێویستمان بە 'یاساکانی ئاشتی' هەیە. ئەم چارەسەرە پێویستی بە مۆدێلێکی نوێی سیاسی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییە.
زۆربەی ئەو قەیرانانەی ئەمڕۆ دەیانبینین، دەرئەنجامی نەبوونی یاسایەکی دیموکراتیکن. ئێمە پارێزگاری لە چارەسەرێکی یاسایی دەکەین کە فەزا بۆ دیموکراسی بکاتەوە و گەرەنتیی بەهێز بۆ مافەکان دابین بکات.
هاووڵاتیبوون دەبێت لەسەر بنەمای پەیوەندی بە دەوڵەتەوە بێت، نەک لەسەر بنەمای ڕەگەز و نەتەوە. ئێمە باوەڕمان بە هاووڵاتیبوونێکی ئازاد هەیە کە تێیدا ئایین، زمان و نەتەوە بەسەر کەسدا نەسەپێنرێت. لە ناو سنوورە دیموکراتییەکان و لە چوارچێوەی یەکپارچەیی دەوڵەتدا، دەبێت هەر ناسنامەیەکی ئایینی، فکری و نەتەوەیی مافی دەربڕین و ڕێکخستنی ئازادانەی هەبێت.
ئەمڕۆ هیچ سیستمێکی فکری بێ پشت بەستن بە دیموکراسی ناتوانێت بەردەوام بێت. ئاڵۆزی و قەیرانەکان کاتین، بەڵام دیموکراسی دەبێتە ڕاستییەکی چەسپاو. بانگەوازەکەمان تەنیا بۆ تورکیا نییە، بەڵکو بۆ دۆزینەوەی چارەسەرە بۆ کێشەی پێکەوەژیان لە تەواوی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.
ژن هێزی پێشەنگی کۆمەڵگایە؛ هیچ دەوڵەتێک بێ لەبەرچاوگرتنی ژن ناتوانێت بژی. توندوتیژیی خێزانی و چەوسانەوەی ژنان، نیشانەی ئەو هێرشە مێژووییەن کە بە کۆیلەکردنی ژن دەستی پێکردووە. هەر بۆیە ژنان کاراکتەری سەرەکین لە پرۆسەی گۆڕانکاریی دیموکراتیکدا.
زمانی ئەم سەردەمە نابێت زمانی دەسەڵاتخوازی و خۆسەپاندن بێت. دەبێت گوێ لە یەکتری بگرین و ڕێگا بدەین هەر کەسێک ڕاستییەکانی خۆی دەرببڕێت. بۆ گەیشتن بەم ئامانجانەش، پێویستمان بە 'ئەقڵێکی هاوبەش' هەیە کە لەسەر بنەمای ڕێزی متقابیل (دوولایەنە) بێت.
ڕێز و سڵاو
عەبدوڵا ئۆجالان
۱۶_شوبات_۲۰۲۶
پارتی یەکسانی و دیموکراسی گەلان (دەم پارتی)، ئامادەکارییەکانی بۆ کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانی تەواو کرد، کە تێیدا پەیامی نوێی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، رێبەری پارتی کرێکارانی کوردستان بەبۆنەی ساڵیادی دەستپێکردنی پڕۆسەی ئاشتی بڵاودەکرێتەوە.
کۆبوونەوەکە لە هۆڵی "یەڵماز گۆنای" لە چانکایەی ئەنکەرە بەڕێوەدەچێت و زیاتر لە 150 رۆژنامەنووسی ناوخۆیی و بیانی بۆ روماڵکردنی روداوەکە ئامادەن.
لە رێوڕەسمەکەدا کە دروشمەکانی "بانگەوازی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراسی" بە زمانەکانی کوردی، تورکی و ئینگلیزی بەرزکراونەتەوە، پەیامەکەی ئۆجەلان لە لایەن پەروین بوڵدان و وەیسی ئاکتاش دەخوێندرێتەوە، کە ناوبراو یەکێکە لەو زیندانیانەی بەم دواییانە لەگەڵ ئۆجەلان لە زیندانی ئیمراڵی ئازاد کراوە. ئەمە دووەم پەیامی عەبدوڵڵا ئۆجەلانە دوای ئەوەی ساڵی رابردوو بانگەوازی بۆ دانانی چەک کردبوو، چاوەڕوانیش دەکرێت ئەم پەیامە کاریگەریی بەرچاوی لەسەر رەوشی سیاسی و پڕۆسەی ئاشتی هەبێت.
عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، کە گەڕی ئەمڕۆی دانوستانەکان لەگەڵ ئەمریکا یەکێک بووە لە جدیترین و باشترین گەڕەکان، کە تێیدا تاران داواکارییەکانی خۆی بە رونی ئاڕاستەی لایەنی ئەمریکی کردووە .
دوای تەواو بونی گفتوگۆکان بۆ ماوەی نزیکەی پێنج سەعات، عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، بەرەوپێشوەچوونی باش لە دۆسیەی ئەتۆمی ️و هەڵگرتنی سزاکاندا بەدەستهاتووە، ئاماژەی بەوەشکرد، هەرچەندە هێشتا هەندێک خاڵ ماون لەسەری رێکبکەون کە جیاوازی و ناکۆکییە لە نێوان هەردوو وەفدا لەسەر هەندێک پرسی تر.
عراقچی وتوشیەتی، ئەم جارە باشترین گەری دانوستانەکان بووە و هەردوو لا جدی بوون لە دانوستانەکەدا و بڕیار وایە رۆژی دووشەممەی داهاتوو لە ڤییەنا ، گفتوگۆی تەکنیکی لەگەڵ شارەزایانی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم بۆ تاوتێکردنی وردەکارییە پسپۆڕییەکان ئەنجام بدرێت.
وەزیری دەرەوەی ئێران جەختی لەوەش کردەوە، کە هەردوولا پێویستیان بە راوێژ لەگەڵ حکومەتەکانیان هەیە و گەڕی داهاتووی دانوستانەکانیش لەگەڵ واشنتن دوای هەفتەیەکی تر بەڕێوەدەچێت.
گەڕی سێهەمی دانوستانە ئەتۆمییە ناڕاستەوخۆکانی نێوان ئێران و ئەمریکا بە نێوەندگیری سوڵتانی عومان، ئەمڕۆ لە بارەگای باڵیۆزخانەی عومان لە شاری جنێڤ دەستیپێکرد.
عەباس عیراقجی، وەزیری دەرەوەی ئێران و تیمی دانوستانکاری وڵاتەکەی کە لە وەفدێکی سیاسی و تەکنیکی پێکهاتوون، پاش گەیشتنیان بۆ مەسقەت و ئەنجامدانی چەند دیدارێک لەگەڵ بەدر بوسەعیدی، وەزیری دەرەوەی عومان، گەیشتنە جنێڤ و تێبینی و پێشنیازەکانی خۆیان لەبارەی پرسی ئەتۆم و لادانی سزاکان خستووەتە ڕوو.
هاوکات ستیڤ ویتکۆف و وەفدی ئەمریکیش گەیشتنە جنێڤ بۆ دەستپێکردنی گفتوگۆکان. عیراقجی پێشتر لە لێدوانێکدا رایگەیاندبوو کە گەیشتن بە رێککەوتنێکی دادپەروەرانە و هاوسەنگ گونجاوە و ئێران بە بوێرییەوە بۆ ئەو ئامانجە تێدەکۆشێت، لە کاتێکدا هێزە چەکدارەکانی وڵاتەکەش لە ئامادەباشیدان بۆ بەرگریکردن لە سەروەریی خاکەکەیان.
جێی ئاماژەیە گەڕی یەکەمی ئەم دانوستانانە لە 17ی شوبات لە مەسقەت و گەڕی دووەمیش لە 28ی هەمان مانگ لە جنێڤ بەڕێوەچوو بوون.
وابڕیارە ئەمڕۆ پێنجشەممە لە جنێف، گەڕێکی نوێی دانوستانەکانی نێوان ئێران و ئەمریکا بە مەبەستی چارەسەرکردنی کێشەی ئەتۆمی و دوورکەوتنەوە لە هێرشی سەربازی دەستپێبکات.
ئەم وتووێژانە لە کاتێکدایە کە واشنتۆن هێزێکی زۆری سەربازی لە ناوچەکە کۆکردووەتەوە و دۆناڵد ترەمپ هۆشداری دابوو کە دەبێت ئێران لە ماوەی 10 بۆ 15 رۆژدا بگاتە رێککەوتن، ئەگەرنا رووبەڕووی لێکەوتەی مەترسیدار دەبێتەوە. بەرپرسێکی ئەمریکی رایگەیاند کە ستیڤ ویتکۆف و جارید کۆشنەری زاوای ترەمپ، لە دانوستانە ناڕاستەوخۆکاندا لەگەڵ عەباس عیراقجی، وەزیری دەرەوەی ئێران بەشدارن و بەدر بوسەعیدی، وەزیری دەرەوەی عومانیش رۆڵی نێوەندگیری دەگێڕێت.
جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند کە رێگە نادەن ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی و ئەوە ئامانجی کۆتایی هەر کارێکی سەربازی دەبێت.
لە بەرامبەردا عەباس عیراقجی جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی دەیەوێت بگاتە رێککەوتنێکی خێرا و دادپەروەرانە، بەڵام دەستبەرداری مافی خۆیان لە تەکنەلۆژیای ئەتۆمی ئاشتییانە نابن.
بەپێی زانیارییەکان، تاران چەند تەنازولێکی نوێی پێشنیاز کردووە لە بەرانبەر لادانی سزاکان بۆ ئەوەی رێگە لە هێرشی ئەمریکا بگرێت، بەڵام هەردوولا هێشتا لەسەر چۆنیەتی و کاتی لادانی سزاکان ناکۆکی قووڵیان هەیە. هاوکات رافائیل گرۆسی، سەرۆکی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمیش لە جنێف ئامادەیە بۆ چاودێریکردنی پرۆسەکە.
عەباس عیراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایدەگەیەنێت، ئەگەرچی سیستمی وڵاتەکەیان پێویستی بە چاکسازی هەیە، بەڵام کێشە سەرەکییەکانیان لە ناوخۆوە نین، بەڵکو بەشێکی زۆریان پەیوەندی بە سیاسەتی دەرەکییەوە هەیە.
عیراقچی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی (ئیندیا تودەی) کە لەبارەی ئەگەری ئەنجامدانی چاکسازی بۆ دەربازبوون لە گۆشەگیرییە نێودەوڵەتییەکان لێی پرسی، رایگەیاند: مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران لەسەر بنەمای پۆلێنە سیاسییە جیاوازەکان کەسێکی ریفۆرمخوازە و تا ئێستاش کارەکانی بەباشی راپەڕاندووە، بەڵام کێشەی سەرەکی ئێران لە چاکسازی ناوخۆییدا نییە.
وتیشی: "هەر سیستمێک پێویستی بە چاکسازی و کەمکردنەوەی کەموکوڕییەکانیەتی، ئەمە روونە. بەڵام کێشەکانمان زیاتر دەرەکین و دەگەڕێنەوە بۆ دوژمنایەتییەکانی ئەمریکا، ئیسرائیل و وڵاتانی دیکە."
وەزیری دەرەوەی ئێران جەختیشیکردەوە، سیاسەتی وڵاتەکەیان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو دوژمنایەتییانە، بەرگریکردن لە خۆیان و لە پلەی یەکەمیشدا پاراستنی گەلی ئێرانە.
هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) رایدەگەیەنێت، ئەو لێدوانانەی وتەبێژی وەزارەتی ناوخۆی حکومەتی سوریا سەبارەت بە کەمپی هۆڵ داویەتی، هەوڵێکە بۆ هەڵاتن لەو بەرپرسیارێتییەی دەکەوێتە ئەستۆیان و داپۆشینی ئەو شکستانەی لە بەڕێوەبردنی کەمپەکەدا روبەڕویان بووەتەوە.
ناوەندی راگەیاندنی هەسەدە لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، پێش ئەو رووداوانەی لە کەمپی هۆڵ رویاندا، گروپە چەکدارەکانی سەر بە دیمەشق هێرشی راستەوخۆیان کردووە و هێزیان بەرەو کەمپەکە جوڵاندووە، تا ئەو ئاستەی پێکدادانەکان گەیشتوونەتە سەر دیوارەکانی کەمپەکە. ئەوەش هاوکات بووە لەگەڵ جوڵەی رێکخراوی خێزانەکانی داعش لە ناوەوەی کەمپەکە بۆ دروستکردنی ئاژاوە.
لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، لەبەردەم ئەو ئاڵۆزییە مەبەستدارە و بێدەنگییە گوماناوییەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا، هێزەکانیان ناچار بوون پاشەکشە بکەن بۆ ئەوەی کەمپەکە نەبێتە گۆڕەپانێکی کراوەی جەنگ. دوای ئەوەش، ئەو گروپە چەکدارانە چوونەتە ناو کەمپەکەوە و لەبەردەم کامێرای چەکدارەکانی خۆیاندا دەستیانکردووە بە دەرکردنی خێزانەکانی داعش.
هەسەدە دەشڵێت، پرۆسەی قاچاغچێتی بە خێزانەکانی داعشەوە بۆ ماوەی زیاتر لە هەفتەیەک بە ئاشکرا و بە بەڵگەوە بەردەوام بووە، ئەویش لەژێر چاودێری و سەرپەرشتیی چەکدارانی وەزارەتەکانی بەرگری و ناوخۆی حکومەتی دیمەشقدا. جەختیشیکردووەتەوە کە ئەو لایەنانەی کۆنترۆڵی کەمپەکەیان کردووە بەرپرسیارن لەو دۆخە و ئەو راستییانەش بە دەنگ و رەنگ سەلمێنراون و بە لێدوانی چەواشەکارانە پەردەپۆش ناکرێن.
هەسەدە ئاماژە بەوەش دەکات، هێزەکانیان و بەڕێوەبەرایەتیی کەمپەکە بۆ ماوەی چەندین ساڵ، سەرەڕای ئاڵۆزیی دۆسیەکە و نەبوونی پاڵپشتیی پێویست و ئاڵەنگارییە ئەمنییە بەردەوامەکان، ئەرکی مرۆیی، ئەخلاقی و ئەمنیی خۆیان بەجێگەیاندووە و تەنیا خەمیان پاراستنی دانیشتووانی کەمپەکە و رێگریکردن بووە لە دروستبوونەوەی شانەکانی رێکخراوەکە لە ناوەوە یان دەرەوەی کەمپەکە.
لە کۆتایی راگەیەندراوەکەدا هەسەدە جەخت لەوە دەکاتەوە کە لێدوانە نابەرپرسانەکانی وتەبێژی وەزارەتی ناوخۆی سوریا، هەوڵێکی سیاسییە بۆ چەواشەکردنی رای گشتی و لادانی سەرنجەکان لەو کەلێنە ئەمنی و کارگێڕییانەی لە قۆناغی کۆنترۆڵکردنی کەمپەکە لەلایەن گروپە چەکدارەکانەوە دروستبوون. پاشەکشەی هێزەکانیشیان دەرەنجامی راستەوخۆی ئەو هێرشە سەربازییە بووە کە دیمەشق کردیە سەر کەمپەکە و دەوروبەری.
میدیا رەسمییەکانی ئێران ئەمڕۆ چوارشەممە بڵاویانکردەوە، وەفدی دانوستانکاری وڵاتەکەیان بە سەرۆکایەتیی عەباس عیراقچی، وەزیری دەرەوە، تاران-ی بەرەو جنێڤ بەجێهێشتووە، ئەوەش بەمەبەستی بەشداریکردن لە گەڕی سێهەمی دانوستانە ئەتۆمییەکان.
پێش بەڕێکەوتنی بۆ جنێڤ، عەباس عیراقچی رایگەیاند، ئێران گفتوگۆکانی لەگەڵ ئەمریکا لەسەر بنەمای ئەو لێکتێگەیشتنانە دەستپێدەکاتەوە کە لە گەڕی پێشوودا کراون، جەختیشیکردەوە بە ئیرادەیەکی بەهێزەوە هەوڵدەدەن لە کورتترین کاتدا بگەنە رێککەوتنێکی دادپەروەرانە.
لە لایەکی دیکەوە، ئاژانسی هەواڵی فارس لە زاری مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێرانەوە بڵاویکردەوە، ئاسۆی لێکتێگەیشتن لە گفتوگۆ ناڕاستەوخۆکانیان لەگەڵ ئەمریکا روونە و هەوڵیانداوە بە رێنماییەکانی رێبەری باڵای ئێران دۆخەکە بە جۆرێک بەڕێوەببەن کە سێبەری شەڕ لە وڵاتەکەیان دووربخەنەوە.
هاوکات لەگەڵ دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان، ئەمریکا هێزێکی دەریایی گەورەی لە نزیک کەناراوەکانی ئێران جێگیرکردووە بۆ هەر ئەگەرێکی وەشاندنی گورزی سەربازی.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە 19ی ئەم مانگەدا رایگەیاندبوو، مۆڵەتی 10 بۆ 15 رۆژ دەداتە تاران تا بگەنە رێککەوتن، هەرچەندە جەختیکردبووەوە کە چارەسەری دیپلۆماسی بەلاوە پەسەندە، بەڵام ئێرانی بە بەردەوامیدان بە خواستە ئەتۆمییە "شەیتانییەکانی" تۆمەتبار کرد.
بەرپرسێکی باڵای ئەمریکاش ئاشکرایکردووە، رۆژی پێنجشەممە گفتوگۆکان لە جنێڤ بە بەشداریی ستیڤ ویتکۆف و جارید کوشنەر، نێردراوانی ئەمریکا بەڕێوەدەچێت.
لە بەرامبەردا، ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە پلاتفۆرمی ئێکس رایگەیاندووە، تەواوی ئەو بانگەشانەی لەبارەی بەرنامەی ئەتۆمی، موشەکی بالیستی و ژمارەی قوربانییەکانی ئاڵۆزییەکانی مانگی رابردوو دەکرێن، تەنیا دووبارەکردنەوەی درۆی گەورەن
یەكێتی ئەوروپا بە نیازە پێداچوونەوە بە سزاكانی سەر سوریادا بكات و لە سزاكانیدا، ئەو گروپە چەكدار و توندڕەوانە بكاتە ئامانج كە بوونەتە بەربەست لەبەردەم بەرەوپێشچوونی قۆناغی راگوزەر لەو وڵاتە.
ماڵپەڕی"یۆراكتیڤ"ئاشكرایكردووە، یەكێتی ئەوروپا بە نیازە ئاڕاستەی سزاكانی بۆ سەر سوریا بگۆڕێت بۆ ئاڕاستەیەك كە هاوكار بێت بۆ قۆناغی راگوزەری سوریا و هاوتەریب بێت لەگەڵ گۆڕانكارییە سیاسی و ئابوورییەكان لەو وڵاتە.
هاوكات، "تۆڕی هەواڵی شام" ئاشكرایكردووە، یەكێتی ئەوروپا دەیەوێت لە سوریا سزا بەسەر گروپە چەكدارەكان، توندڕەوەكان، پێشلكارانی مافی مرۆڤ و گەندەڵكاران لەگەڵ بازرگانانی ماددەی هۆشبەر بسەپێنێت.
ئاماژەی بەوەشداوە، یەكێتی ئەوروپا پێی وایە سیاسەتی ئێستای سزاكانی بۆ سەر سوریا درێژكراوەی سزاكانی سەر رژێمی ئەسەدە و ئەوەش، نیگەرانی لای وەبەرهێنەرانی ئەوروپا دروستكردووە بۆ چوونە ناو بازاڕی سوریا، لە ئەنجامیشدا پێداچوونەوە بە سزاكان رێگەخۆشكەر دەبێت بۆ یەكێتی ئەوروپا پەیوەندی سیاسی و ئابووری پتەوتری لەگەڵ سوریادا هەبێت.

سەید عەباس عیراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، ئێران بە پشتبەستن بەو لێکتێگەیشتنانەی لە خولی پێشوودا بەدەستهاتوون، بە پێداگرییەوە بۆ بەدەستهێنانی رێککەوتنێکی دادپەروەرانە لە کورتترین کاتی گونجاودا، دەگەڕێتەوە بۆ سەر مێزی گفتوگۆ لەگەڵ ئەمریکا لە شاری جنێف.
عیراقچی ئاماژەی بەوە کرد کە دەرفەتێکی مێژویی لەبەردەمدایە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی بێوێنە کە نیگەرانییە هاوبەشەکان بڕەوێنێتەوە و بەرژەوەندیی هەردولا بپارێزێت.
وەزیری دەرەوەی ئێران جەختی کردەوە کە رێککەوتنەکە لەبەردەستە، بەڵام تەنیا لەو کاتەی کاری لەپێشینە بۆ دیپلۆماسی بێت. عیراقچی دوپاتیکردەوە کە تاران پێشتر سەلماندوویەتی بۆ پاراستنی سەروەریی خۆی بە ئازایەتییەوە دەوەستێتەوە، ئێستاش بە هەمان ئازایەتییەوە دەچێتە سەر مێزی گفتوگۆ بۆ دۆزینەوەی چارەسەری ئاشتییانە بۆ هەر ناکۆکییەک کە هەبێت.
ئەم پەیامانەی وەزیری دەرەوەی ئێران لە کاتێکدایە کە وا بڕیارە رۆژی پێنجشەممە خولی نوێی گفتوگۆکانی نێوان تاران و واشنتن لە جنێف دەستپێبکەنەوە، ئەوەش دوای زنجیرەیەک هەوڵی نێوەندگیریی سەڵتەنەتی عومان دێت بۆ هێورکردنەوەی دۆخی ناوچەکە.
وەک هەنگاوێک بۆ جێبەجێکردنی رێککەوتنی نێوان هێزەکانی سوریای دیموکرات و حکومەتی کاتی سوریا، دەیان زیندانی لە کۆبانێ ئازاد کران.
ئەمڕۆ، ئەنجومەنی دادوەریی کۆمەڵایەتی لە کۆبانی رایگەیاند، 66 زیندانییان لە زیندانی ناوەندیی شارەکە ئازاد کردووە.
پەیامنێری کوردسات نیوز لە رۆژئاوای کوردستان رایگەیاند، ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی ئەو رێککەوتنە دێت کە لە نێوان هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) و حکومەتی کاتی لە دیمەشق ئیمزاکراوە.
وتیشی، ئازادکراوەکان خەڵکی ناوچەکانی رەقە، دێرەزوور و جەزیرەن و ماوەی سزاکانیان جیاواز بووە.
لێپرسراوانی ئەنجومەنەکە ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم کارە بۆ بەهێزکردنی ئاشتیی کۆمەڵایەتی، چەسپاندنی سەقامگیری و نیشاندانی پابەندیی لایەنەکانە بە دیالۆگ و لێکتێگەیشتن.
بەهۆی جیاوازیی قووڵ لە نێوان داواکارییەکانی ئەمریکا بۆ هەڵوەشاندنەوەی بەرنامە ئەتۆمییەکە و پێشنیازەکانی ئێران بۆ سڕکردنی کاتی، رەوشی ناوچەکە گەیشتووەتە قۆناغێکی مەترسیدار.
رەوشی ئاڵۆزی نێوان ئەمریکا و کۆماری ئیسلامی ئێران گەیشتووەتە قۆناغێکی یەکلاکەرەوە، کاتێک باس لە داهاتووی بەرنامە ئەتۆمییەکەی تاران دەکرێت، کەلێنێکی گەورە لە نێوان داواکارییەکانی واشنتۆن و پێشنیازەکانی تاراندا دەبینرێت، واشنتۆن بە چاوێکی گومانەوە سەیری هەنگاوەکانی ئێران دەکات و داوای هەڵوەشاندنەوەی تەواوەتی و بێ مەرجی بەرنامەکە دەکات، لە بەرانبەردا تاران تەنها ئامادەیە بۆ سڕکردنێکی کاتی و سنوردار، ئەمەش وایکردووە کە رێگەکانی گەیشتن بە رێککەوتنێکی نوێ ئەستەمتر بن لە جاران و ناوچەکە لەبەردەم ئەگەرە جیاوازەکاندا بێت.
بەپێی ئەو زانیارییانەی لە ناوەندە سیاسییەکانەوە دەست ئاژانسەکانی هەواڵ کەوتووە، واشنتۆن کۆمەڵێک مەرجی قورسی خستووەتە بەردەم تاران کە سەرەکیترینیان هەڵوەشاندنەوەی تەواوەتی بەرنامە ئەتۆمییەکەیە، ئەمریکییەکان داوا دەکەن ئێران 23 هەزار ئامێری سەنتەرفیوج رادەست بکات و 450 کیلۆگرام یۆرانیۆمی پیتێنراو بە رێژەی بەرز بداتە لایەنە نێودەوڵەتییەکان، جگە لەوەش، واشنتۆن فشار دەکات بۆ سنوردارکردنی مەودای موشەکەکان بۆ کەمتر لە 400 کیلۆمەتر و گەڕاندنەوەی کامێراکانی چاودێری بۆ ناوەندە ئەتۆمییەکان.
لە بەرانبەر ئەم داواکارییە توندانەدا، لایەنی ئێرانی پێشنیازی سڕکردنی پیتاندنی یۆرانیۆم بۆ ماوەی سێ بۆ پێننج ساڵ دەکات، تاران ئامادەیە تەنها بەشێک لە یۆرانیۆمە پیتێنراوەکەی رادەست بکات و ئەوەی تریش بۆ ئاستی 20٪ دابەزێنێت، بەڵام بە توندی داوای هێشتنەوەی ئامێرەکانی سەنتەرفیوج دەکات وەک گەرەنتییەک بۆ داهاتوو، ئێرانییەکان بەرنامە موشەکییەکەیان بە مافێکی سەروەریی خۆیان دەزانن و رەتیدەکەنەوە هیچ گفتوگۆیەکی لەسەر بکەن، ئەمەش نیشانەی جیاوازییەکی بنەڕەتییە لە پێناسەی ئامانجی کۆتایی دانوستانەکاندا کە لە نێوان هەڵوەشاندنەوە و سڕکردندا گیری خواردووە.
سیاسەتی نوێی واشنتۆن لەسەر بنەمای فشاری ئەوپەڕی داڕێژراوە و هەموو بژاردەکانی سەر مێز بە کراوەیی هێشتووەتەوە، بە ئامانجی ناچارکردنی تاران بۆ پاشەکشە، ئەگەر تاران لەسەر پەرەپێدانی بەرنامەکەی بەردەوام بێت، ئەگەری هێرشی سەربازیی بەهێز و فرەقۆناغ لە ئارادایە، بانکی ئامانجە ئەگەرییەکانی ئەمریکا زۆر فراوانە و نەک هەر دامەزراوە ئەتۆمییەکان، بەڵکو ناوەندەکانی توێژینەوە، بنکەکانی درۆن و موشەک، و تۆڕەکانی فەرماندەیی و کۆنتڕۆڵ و ناوەندەکانی جەنگی ئەلیکترۆنیش دەگرێتەوە، کە مەبەست لێی پەکخستنی تەواوەتی تواناکانی ئێرانە لە ئەگەری هەر پێکدادانێکدا.
لەکۆتاییدا، ئەو مەودا فراوانەی لە نێوان داخوازییەکانی واشنتۆن بۆ هەڵوەشاندنەوەی تەواوەتی و پێداگری تاران لەسەر سڕکردنی کاتی هەیە، ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە قەیرانی ئەتۆمی ئێران تەنها کێشەیەکی تەکنیکی نییە، بەڵکو ململانێیەکی ستراتیژیی قووڵە، تا ئەو کاتەی هەردوولا لەسەر ئەم دوو رێڕەوە جیاوازە بن، ئەگەری سەرهەڵدانی گرژیی زیاتر و رووبەڕووبوونەوەی سەربازی وەک مەترسییەکی بەردەوام دەمێنێتەوە، کە رەوشی ناوچەکە بەرەو ئایندەیەکی نادیار و پڕ لە مەترسی دەبات.
دوای پەلامارەكەی داعش بۆسەر رەققە كە بەهۆیەوە چوار چوار سەرباز كوژرانی، لە پەلامارێكی تریشدا لە دێرەزوور سەربازێكی تری سوپای سوریا كوژرا.
ئاژانسی هەواڵی سوریا بڵاویكردەوە، لە پەلامارێكی چەكداریدا بۆسەر بنكەیەكی سەربازیی سوپا لە شاری مەیادین لە رۆژهەڵاتی دێرەزوور، سەربازێكی سوپای سوریا كوژرا.
ئەو پەلامارەش چەند سەعاتێك لەدوای پەلامارەكەی داعش بۆسەر خاڵێكی پشكنین دێت لە رەققە، كە بەهۆیەوە چوار ئەندامی هێزە ئەمنییەكانی سوریا كوژران و وەزارەتی ناوخۆی ئەو وڵاتەش رایگەیاند، لەكاتی روبەڕوبوونەوەی پەلامارەكەدا یەكێك لە تیرۆریستەكانی داعش كوژراوە.
ئەمڕۆ هێلیکۆپتەرێکی هێزی سوپای ئێران لە پارێزگای ئەسفەهان کەوتەخوارەوە و بەهۆیەوە چوار کەس گیانیان لەدەستدا.
میدیاکانی ئێران بڵاویانکردەوە، هێلیکۆپتەرەکە لە کاتی مەشقێکی سەربازیدا لە ناو بازاڕی فرۆشتنی میوە و سەوزەی ناوچەی "دۆرچە" لە پارێزگای ئەسفەهان کەوتووەتە خوارەوە.
ئاماژەیان بەوەشکرد، جگە لە فڕۆکەوان و یاریدەدەری فڕۆکەوانەکە، دوو هاووڵاتیی مەدەنیش کە لە ناو بازاڕەکەدا بوون گیانیان لەدەستداوە، بەوەش کۆی قوربانییەکان گەیشتە چوار کەس.
ئاژانسی "ئیرنا" بڵاویکردەوە، کەوتنەخوارەوەکە بەهۆی "کێشەی تەکنیکییەوە" بووە و تیمەکانی فریاگوزاری توانیویانە ئەو ئاگرە کۆنتڕۆڵ بکەن کە لە ئەنجامی کەوتنەخوارەوەکە لە ناو بازاڕەکەدا دروستبووە.
جێگری پێشوتری سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، كورد لە جەنگی دژی تیرۆردا قوربانیی زۆریداوە و نابێت واشنتۆن پێگەی كورد لەبەرچاو نەگرێت.
مایك پێنس، جێگری پێشوتری سەرۆكی ئەمریكا لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ بڵاوكراوەی (ناشناڵ ریڤیو) رایگەیاندوەە: سەركەوتنی حكومەتی سوریا بەندە بە پاراستنی پێگەی كورد و مەسیحی لە سوریا، بۆیە پێویستە ئەمریكا ئاستی قوربانیدانی كورد لە جەنگ دژی داعش لەبەرچاو بگرێت.
پێنس ئاماژەی بەوەشکرد، دەبێت پێگەی كورد لە سوریا بە دەستور و بە بەشداریی راستەقینە لە حوكمڕانیی وڵاتەكەدا بپارێزرێت، ئەگەرنا ئاشتیی لە سوریا شكست دەهێنێت.
جێگری پێشوتری سەرۆكی ئەمریكا جەختی لەوەكردوەتەوە، ئەمریكا نابێت لە پێناو گۆڕانكاریی لە هاوسەنگیی هێز لە ناوچەكەدا، پشت لە كورد بكات و رۆڵیان وەك هاوپەیمانێك لە دژی تیرۆریستانی داعش لەبەرچاو نەگرێت.