رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
ئامیخای چیکلی، وەزیری کاروباری جووەکانی دەرەوە و روبەروبوونەوەی دژایەتیکردنی جولەکە لە ئیسرائیل، هێرشێکی توندی کردە سەر رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا و لە پەیامێکدا کە ئاراستەی ئەمریکا و وڵاتانی ئەندام لە ناتۆی کردووە، ئەردۆغانی بە "دیکتاتۆرێکی جیهادی" و "دوژمنی سوێندخواردووی شارستانیەتی رۆژئاوا" ناوبرد.
چیکلی لە پەیامەکەیدا کە لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس بڵاویکردووەتەوە، داوا لە ئەمریکا و ناتۆ دەکات کە پشتیوانییەکانیان بۆ ئەردۆغان رابگرن و دەڵێت: "ئەم دیکتاتۆرە جیهادییە بەهێز مەکەن."
ناوبراو نووسیویەتی: "ئەمە هەڵەیەکی ستراتیژیی کوشندەیە، نزیکە لە کارەساتبارێتیی بە شەرعییەت ناساندنی سەرکردەیەکی پێشووی قاعیدە لە سوریا وەک دەوڵەتمەدارێکی بەڕێز."
ئەو وەزیرە ئیسرائیلییە، ئامانجە گەورەکەی ئەردۆغان بەوە وەسف دەکات کە دەیەوێت ببێتە "سوڵتان و دیکتاتۆری خەلافەتێکی جیهادیی ئیسلامی."
ناوبراو، ئەردۆغان تۆمەتبار دەکات بە:
- پاکتاوی ڕەگەزیی کورد، درووز، مەسیحی و عەلەوییەکان.
- فراوانخوازی بەرەو دوورگەکانی یۆنان.
- بەردەوامیدان بە داگیرکاریی نایاسایی باکووری قوبرس.
- سەرکوتکردنی دڕندانەی هەموو ئۆپۆزسیۆنێکی ناوخۆیی.
شایەنی باسە، ئامیخای چیکلی وەزیری کاروباری جووەکانی دەرەوە و قوبەقوبوونەوەی دژایەتیکردنی جولەکەیە لە حکومەتی ئیسرائیلدا و بە هەڵوێستە توندەکانی ناسراوە.
دوای ئەوەی گرتە ڤیدیۆی وتنی "دروشمی نارەسمی" لەلایەن قوتابییانەوە لە گۆڕەپانی قوتابخانەکاندا مشتومڕێکی بەرفراوانی لە سوریا دروستکرد، وەزارەتی پەروەردەی ئەو وڵاتە بڕیاریدا وتنەوەی هەموو جۆرە سرود و دروشمێک لە تەواوی قوتابخانە حکومی و تایبەتەکاندا قەدەغە بکات.
وەزارەتی پەروەردەی سوریا، رۆژی دووشەممە، لە گشتاندنێکدا کە ئاراستەی بەڕێوەبەرایەتییەکانی پەروەردەی سەرجەم پارێزگاکانی کردووە، رایگەیاندووە کە "قەدەغەیەکی تەواو"ە لەسەر وتنی هەر سرود و دروشمێک، بە هەر جۆرێک بێت، لە هەموو قۆناغەکانی خوێندندا.
بەپێی گشتاندنەکە، ئەم بڕیارە کاتییە و کاری پێدەکرێت تا ئەو کاتەی سروودی نیشتمانیی رەسمی "کۆماری عەرەبیی سوریا" و دروشمی تایبەتی وەزارەت بەپێی رێکارە دەستوری و یاساییەکان پەسەند دەکرێن.
وەزارەتەکە داوای لە بەڕێوەبەرانی پەروەردە کردووە کە بە وردی چاودێریی جێبەجێکردنی بڕیارەکە بکەن و هەر سەرپێچییەک ڕابگەیەنن.
ئەم بڕیارە لە کاتێکدایە کە ساڵی نوێی خوێندن لە 21ی ئەیلوولەوە بە بەشداریی زیاتر لە چوار ملیۆن قوتابی دەستیپێکردووە.
بەپێی راپۆرتێکی نوێی ماڵپەڕی ئەکسیۆس، کە پشتی بە زانیاریی چەندین بەرپرسی باڵای ئەمریکی و ئیسرائیلی بەستووە، ناکۆکی و بێئومێدی لەنێوان ئیدارەی ترەمپ و حکومەتەکەی بنیامین ناتانیاهۆ گەیشتووەتە ئاستێکی مەترسیدار و سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لەبەردەم دووڕیانێکی چارەنووسسازدایە.
بەرپرسان ئاشکرایان کردووە کە ناتانیاهۆ ناچارە یەکێک لەم دوو رێگەیە هەڵبژێرێت: یان دەبێت خواستی دۆناڵد ترەمپ بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ جێبەجێ بکات، یان ملکەچی فشارەکانی هاوپەیمانەکانی بێت لە حکومەتەکەیدا، کە خوازیاری بەردەوامیی جەنگن.
بەرپرسێک لە کۆشکی سپی بە ئەکسیۆسی وتووە: "ئێمە تێناگەین ناتانیاهۆ پلانی چییە، لە کاتێکدا دەبوو هەموو سەرنجی لەسەر ئیسرائیل و غەززە بوایە."
هەمان بەرپرس، جوڵەکانی ناتانیاهۆ بە نیگەرانییەکانییەوە دەبەستێتەوە سەبارەت بە دۆسیەی دادگاییکردنەکەی و دەڵێت: "رونە کە نیگەرانیی ناتانیاهۆ لەبارەی دادگاییکردنەکەی، هۆکاری سەرەکیی رەفتارەکانیەتی."
فشاری کۆشکی سپی و بێئومێدیی راوێژکاران:
زانیارییەکانی ئەکسیۆس چەندلایەنێکیتری گرژییەکان دەخاتە روو:
هەڕەشەی هەڵگەڕانەوە: یاریدەدەرانی ترەمپ هۆشداری دەدەن کە ئەگەر ناتانیاهۆ پلانی ئاشتی رەتبکاتەوە، "لەوانەیە ترەمپ پشتی تێبکات".
کەمبوونەوەی پشتیوانییەکان: پشتیوانی بۆ ئیسرائیل، تەنانەت لەناو خودی کۆشکی سپیدا، "ئاستێکی پێوانەیی لە دابەزین بەخۆوە بینیوە".
کۆتاییهاتنی ئارامی: راوێژکارە نزیکەکانی ترەمپ، وەک جارید کوشنەر و جەیسن ویتکۆف، "ئارامییان بەرامبەر ناتانیاهۆ لە کۆتاییهاتندایە" و گەیشتوونەتە "ئاستی بێئومێدی" لە مامەڵەکردن لەگەڵیدا.
قۆستنەوەی ترەمپ: بەشێک لە راوێژکارانی ترەمپ پێیان وایە "ناتانیاهۆ ترەمپ دەقۆزێتەوە و بۆ مانەوەی سیاسیی خۆی، سەقامگیریی ناوچەکە تێکدەدات".
مەترسی لەسەر سیاسەتی ترەمپ: راوێژکاران جەخت دەکەنەوە کە "هەموو ئەو شتانەی ترەمپ دەیەوێت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەدەستی بهێنێت، پووچەڵ دەبنەوە ئەگەر نەتوانێت ناتانیاهۆ رازی بکات بە کۆتاییهێنان بە جەنگ."
سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، دەزانن كە كۆگای یۆرانیۆمە پیتێنراوەكەی ئێران لە كوێدا حەشاردراوە.
بنیامین ناتانیاهۆ ، سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل بە كەناڵی فۆكس نیوزی راگەیاندووە، ئەوان بە دڵنیاییەوە دەزانن ئەو 400 كیلۆگرامە یۆرانیۆمە پیتێنراوەی ئێران لە كۆیدا هەڵگیراوە و بیرۆكەی زۆر باشیان هەیە لەو بارەیەوە.
بەگوێرەی راپۆرتێكی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم، ئێران لە سەرەتای هاویندا پێش دەستپێكردنی شەڕی ئیسرائیل خاوەنی زیاتر لە 400 كیلۆگرام یۆرانیۆم بووە، كە پیتێنراوە تا 60%ی ، كە ئەوەش نزیكی دەكاتەوە لە بەدەستهێنان و دروستكردنی بۆمبی ئەتۆم.
پێشتریش ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم رایگەیاندبوو، ئەوەی تا ئێستا دیار نییە، دوای ئەو هێرشەی ئیسرائیل بۆ سەر تاران، ئایا ئەو رێژەی یۆرانیۆمەیە كە پیتێنرابوو وەك خۆی ماوەتەوە یان نا،هەروەها لە ئێستادا ئەو وڵاتە توانای هەیە یۆرانێوی زیاتر بپیتێنێت یاخود لە توانایدا نیە .
كاروانێكی سەربازی هاوپەیمانان گەیشتە باكور و رۆژهەڵاتی سوریا روانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤیش رایگەیاندوە، كاروانەكە لە 35 بارهەڵگر پێكهاتووە.
روانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ بڵاویكردەوە، ئەمڕۆ كاروانێكی گەورەی سەربازیی هێزەكانی هاوپەیمانان لە چوارچێوەی بەهێزكردنی پێگەكانی لە ناوچەكانی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی لە دەروازەی سنوری وەلیدەوە بەرە و بنكەی هاوپەیمانان لە قەسرەك لە دەوروبەری حەسەكە رۆشتوون.
راشیگەیاندوە، كاروانەكە لە 35 بارهەڵگر پێكهاتووە كە كەلوپەلی سەربازی و لۆجستییان باركردووە.
ئەوەش لە كاتێكدایە رۆژی شەممەش، هێزەكانی هاوپەیمانان هێزی پشتیوانی سەربازییان لە رێگەی فڕۆكەیەكی بارهەڵگری ئەمریكییەوە بۆ بنكەی سەربازی فڕۆكەخانەی خەراب جیر لە دەوروبەری رمێلان لە باكوری حەسەكە گواستوەتەوە، هاوكات لە چوارچێوەی گۆڕانكارییە نوێكان و رووبەڕوبوونەوەی تیرۆرستانی داعش، هاوپەیمانی نێودەوڵەتی، پشتیوانی زیاتر بۆ هەسەدە دەنێرێت.
سزای هەمەلایەنەی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ سەر ئێران بۆ یەكەمجار و لەدوای 10 ساڵ دووبارە سەپێندرایەوە، پێشبینی دەكرێت كاریگەری بەرفراوانی لەسەر ئابووری تاران هەبێت.
دوابەدوای وەستانی وتووێژەكانی نێوان تاران و زلهێزەكانی رۆژئاوا سەبارەت بە پرۆگرامی ئەتۆمی ئێران، كۆمەڵێك سزای نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ سەر ئێران كە پەیوەندییان بە بەرنامە ئەتۆمییەكەیەوە هەبوو، كە پێشتر بەپێی رێككەوتنی ساڵی 2015 هەڵگیرابوو، دووبارە سەپێندرانەوە.
سزاكان دوای ئەوە سەپێندرانەوە كە بەریتانیا، فەرەنسا و ئەڵمانیا ناسراو بە ترۆیكا میكانیزمی "سناپباك"یان چالاك كرد و تارانیان تۆمەتبار كرد بە جێبەجێنەكردنی ئەركەكانی.
ئەمریكا لە 2018وە سزاكانی خۆی بەسەر ئێراندا سەپاندەوە، ئەمەش دوای كشانەوەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا لە یەكەم خولی خۆیدا لە رێككەوتنە ئەتۆمییەكە.
سزاكانی نەتەوە یەكگرتووەكان، ئەو كۆمپانیا و رێكخراو و كەسانە دەكاتە ئامانج كە راستەوخۆ یان ناراستەوخۆ بەشدارن لە بەرنامە ئەتۆمییەكەی ئێران یان پەرەپێدانی مووشەكی بالیستیكی ئەو وڵاتە.
بەپێی ئەو سزایانەی كە چالاكراونەتەوە، ئێران چیتر ناتوانێن هیچ مامەڵەیەكی كڕین و فرۆشتنی چەك بكات.
هەروەها، سزاكان هاوردەكردن، هەناردەكردن، یان گواستنەوەی تەكنەلۆژیای پەیوەست بە بەرنامە ئەتۆمی و مووشەكییە بالیستیكییەكانی قەدەغە دەكات.
هەروەها سەروەت و سامانی قەوارە و تاك و حكومەتی ئێران لە دەرەوەی وڵات كە پەیوەندییان بە بەرنامەی ئەتۆمیەوە هەیە، بلۆك دەكرێن، هەروەها ئەو كەسانەش گەشتكردنیان بۆ وڵاتانی ئەندامی نەتەوە یەكگرتووەكان لێی قەدەغەدەكرێت.
یەكێكی دیكەش لەو سزایانە، ئەوەیە دەستراگەیشتنی ئێران بە دامەزراوە بانكی و داراییەكانی جیهان سنوردار دەكرێت.
هۆكاری گەڕانەوەی ئەو سزایانەش بۆ ئەوەیە وڵاتانی رۆژئاوا ترسیان هەبوو لەوەی ئێران بتوانێت چەكی ئەتۆمی بەدەست بهێنێت، چونكە بە پێی وتەی ئاژانسی ئەتۆم، ئێران خاوەنی نزیكەی 440 كیلۆگرام یۆرانیۆمی پیتێنراوە كە دەكاتە لە 60%، ئەگەر ئەو رێژەیەش بگەیەنرێتە لە 90% ئەوە ئەو رێژەیەش بەسە بۆ بەرهەمهێنانی نێوان هەشت بۆ دە بۆمبی ئەتۆمی.
لەدوای گەرانەوەی ئەو سزایانەش، وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند ئەو سزایانە بێ بنەمان هەربۆیە وەڵامی توند و گونجاویان دەبێت بۆی.
ترۆیكای ئەوروپاش هۆشداری دایە تاران لە هەر وەڵامێك، رایانگەیاند، سەپاندنەوەی ئەو سزایانە بە مانای كۆتاییهاتنی دانوستانی دیبلۆماسی نییە لەگەڵ ئەو وڵاتەدا.
لای خۆشیەوە ماركۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا وێرای دەستخۆشی لە ترۆیكای ئەوروپا لەدوای گەرانەوەی سزاكان، داوای لە ئێران كرد كە ڕازی بێت لەسەر دانوستانی راستەوخۆ لەگەڵ ئەمەریكا، هەروەها داواشی لە هەموو وڵاتان كرد ئەو سزایانە جێبەجێ بكەن كە لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكانەوە بەسەر ئێراندا سەپێنراونەتەوە.
بەڵام تا ئێستا روون نییە، كە چین و روسیا ئەو سزایانە جێبەجێدەكەن یان نا بەو پێیەی پێشوتریش هیچ پابەندنەبون بەسزاكانی سەر ئەو وڵاتەوە.
ئەندامێكی لیژنەی ئاسایشی نەتەوەیی و سیاسەتی دەرەوەی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند، بەهۆی جێبەجێنەكردنی رێككەوتنی قاهیرە ئەمڕۆ پەرلەمان تاوتوێی كشانەوە لە پەیماننامەی رێگریكردنی بڵاوبونەوەی تیشكدانەوەی ئەتۆمی دەكات.
ئیسماعیل كەوسەری ئەندامی لیژنەی ئاسایشی نەتەوەیی و سیاسەتی دەرەوەی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند، ئەو رێككەوتنەی لە قاهیرە لەگەڵ رافایێل گروسی بەڕێوەبەری ئاژانسی وزەی ئەتۆم پێی گەشیشتن نەچووەتە بواری جێبەجێكردنەوە ، هەربیە ئەمڕۆ پەرلەمانی ئێران تاوتوێی كشانەوە لە پەیماننامەی رێگریكردن لە بڵاوبونەوەی تیشكدانەوەی ئەتۆمی تاوتوێ دەكات و ئەو بابەتە یەكلادەكاتەوە.
وتیشی، بابەتی چەكی ئەتۆمیش دوای كشانەوە لە پەیماننامەكە تاوتوێ دەكرێت و دەشكرێت دوای ئەوە بخرێتە كارنامەی پەرلەمانەوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئیدانەی سەپاندنەوەی سزاکانی سەر وڵاتەکەی لەلایەن ترۆیکای ئەوروپیەوە بە "ناڕەوا " وەسفیکردوە و ئاماژەی بە وەڵامێکی توند و رەوایان کردوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە راگەیندراوێکدا بڵاویکردەوە، پێشێلکارییەکی ئاشکرای پرۆسه ی یاسایه و هەر هه وڵێک بۆ ئه و کاره بێبنەمایە، هەروەها داوای لە وڵاتان کرد کە سزاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان جێبەجێ نەکەن، چونکە دووبارە سەپاندنەوەی سزاکان "وەڵامدانەوەی پتەو و گونجاو"ی دەبێت.
وه زاره تی ده ره وه ی ئێران له به یاننامه ی خۆیدا ئاماژەی بەوەکردوە، کۆماری ئیسلامی ئێران به توندی داکۆکی له ماف و بەرنژەوەندیە نەتەوەییەکانی دەکات و هەر هەوڵیک به ئامانجی تێکدانی بەرژەوەندی و مافەکانی گەلی ئێران وەڵامی گونجاویدەبێت.
پێشتریش ڕۆژی یەکشەممە، عەباس عەراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران داوای لە ئەنتۆنیۆ گۆترێس ، سکرتێری گشتیی رێکخراوی نەتەوەیەکگرتووەکان کرد، رێگری لە چالاککردنی میکانیزمی جێبەجێکردنی گەمارۆ سەپێندراوەکان بکات.
عراقچی لە نامەیەکدا کە ئاراستەی گۆتێرێس کراوە و لەسەر پلاتفۆرمی ئێکس بڵاویکردووەتەوە نووسیویەتی، داواتان لێدەکەین رێگری لە هەر هەوڵێک بکەن بۆ کاراکردنەوەی میکانیزمەکانی سزاکان، لەوانەش لیژنەی سزاکان و پانێڵی پسپۆڕان .
سزاكانی نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ سەر ئێران چونەوە بواری جێبەجێكردنەوە، ترویكای ئەوروپاش هۆشداری دەدات لە هەر كاردانەوەیەكی تاران، وەزیری دەرەوەی ئەمریكاش دەڵێت، ئێران پێویستە بەدانوستانی راستەخۆ لەگەڵ ئەمریكا رازبێت.
ئاژانسی فرانس پرێس بڵاویكردەوە، دوای ئەوەی ئەنجومەنی ئاسایش شكستهێنا لە درێژكردنەوەی وادەی نەگەرانەوەی سزاكانی سەر ئێران، ترۆیكای ئەوروپی (فەرەنسا، ئەڵمانیا و بەریتانیا) لە راگەیەندراوێكی هاوبەشدا ئاماژەیان بۆ ئەوەكرد، بەهۆی پابەندنەبونی ئێران بە یاساو پرێنسیپەكانەوە، لە ئەمڕۆوە سزاكانی نەتەوە یەكگرتووەكانی سەر ئێران سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەكەی لە رێگەی میكانیزمێكەوە كە بە "سناپباك" ناسراوە، دەچێتە بواری جێبەجێكردنەوە، ئەمەش دوای دە ساڵ لە هەڵوەشاندنەوەی ئەو سزایانە.
ئاماژەیان بەوەشكردووە، ترۆیكا بەردەوام دەبن لە كاركردن لەگەڵ هەموو لایەنەكان بۆ گەیشتن بە چارەسەرێكی دیپلۆماسی كە دڵنیابێت لەوەی ئێران چەكی ئەتۆمی بەدەست نەهێنێت، هەروەها هۆشداریشیاندا لە هەر كاردانەوەیەكی تاران لەدوای گەڕانەوەی ئەو سزایانە.
ماركۆ ڕوبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكاش لەدوای گەرانەوەی سزاكان، داوای لە ئێران كرد كە ڕازی بێت لەسەر دانوستانی راستەوخۆ لەگەڵ ئەمەریكا، هەروەها داواشی لە هەموو وڵاتان كرد ئەو سزایانە جێبەجێ بكەن كە لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكانەوە بەسەر ئێراندا سەپێنراونەتەوە
تەوفیق عەلی، دادوەری لێکۆڵینەوەی حەوتەم لە دیمەشق، فەرمانێکی دەستگیرکردنی نا ئامادەی بۆ بەشار ئەسەدی سەرۆکی پێشوی سوریا دەرکرد، کە پەیوەستە بە روداوەکانی شاری دەرعا لە 23ی تشرینی دووەمی 2011.
ئەو دادوەرە بە ئاژانسی سانای راگەیاند، فەرمانەکە تۆمەتەکانی "کوشتنی بەئەنقەست، ئەشکەنجەدانی تا مردن، و زەوتکردنی ئازادی" لەخۆدەگرێت. هەروەها ئاماژەی بەوە کرد کە بڕیارە دادوەرییەکە رێگە خۆش دەکات بۆ بڵاوکردنەوەی فەرمانەکە لە رێگەی پۆلیسی ئینتەرپوولەوە و بەدواداچوونی یاسایی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی.
بە وتەی دادوەرەکە، ئەم هەنگاوە لەسەر بنەمای سکاڵای کەسوکاری قوربانییانی روداوەکانی دەرعا نراوە و جەختیشی کردەوە کە "رێکارە یاساییەکان بۆ دادگاییکردنی تاوانبارانی رژێمی پێشوو بەردەوام دەبن."
روداوەکانی دەرعا لە ساڵی2011 بەو پریشکە دادەنرێت کە شۆڕشی سوریای دژی بەشار ئەسەد هەڵگیرساند، دوای ئەوەی هێزە ئەمنییەکان منداڵانی شارەکەیان بەهۆی نووسینی درووشمی دژی رژێم دەستگیر و ئەشکەنجە دا، کە دواتر بووە هۆی خۆپیشاندانی بەرفراوان و سەرکوتکردنێکی خوێناوی.
جێی باسە، لە 8ی کانوونی یەکەمی 2024، بەشار ئەسەد بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو روخا و ناوبراو ناچار بوو هەڵبێت بۆ روسیا.
عەلی لاریجانی، راوێژکاری رابەری باڵای ئێران، دوای کۆبوونەوەی لەگەڵ سەرۆکی پەرلەمانی لوبنان لە بەیروت، رایگەیاند کە گفتوگۆکانیان بە ئامانجی پەرەپێدانی پەیوەندییەکان "بونیادنەر و بەسوود" بووە.
لاریجانی لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا ستایشی حزبوڵڵای کرد و وتی: "بەرگری سەرمایەیەکی گەورەیە و حزبوڵڵا بەربەستێکی پۆڵایینە لەبەردەم ئیسرائیلدا." هەروەها وتیشی: "حزبوڵڵا ئەوەندە بەهێزە کە پێویستی بە چەک لە هیچ شوێنێکی ترەوە نییە."
ناوبراو ستایشی دەستپێشخەرییەکەی ئەمینداری گشتیی حزبوڵڵای کرد بۆ گفتوگۆ لەگەڵ سعودیە و بە "هەنگاوێکی دروست لە ئاڕاستەی راستدا" ناوی برد.
لاریجانی هۆشداریشی دایە ئەمریکا و وتی: "پێویست ناکات ئەمریکییەکان خۆیان بکەنە سەرپەرشتیاری گەلی لوبنان،" جەختیشی کردەوە کە "ئێمە خوازیارین وڵاتانی ناوچەکە لە بەرامبەر پیلانگێڕییەکانی ئیسرائیلدا بەهێز و سەربەخۆ بن."
فەوزا یوسف، ئەندامی دەستەی سەرۆکایەتیی پارتی یەکێتیی دیموکراتی (پەیەدە) و هاوسەرۆکی دەستەی دانوستانکاری باکوور و رۆژهەڵاتی سوریا، ئامادەیی خۆیان بۆ دەستپێکردنەوەی گفتوگۆکان لەگەڵ حکومەتی سوریا راگەیاند و جەختی کردەوە کە ماوەی مانگێکە چاوەڕێی وەڵامی دیمەشق دەکەن.
فەوزا یوسف لە ئێکس نووسیوێتی: "دەمانەوێت جەخت لەوە بکەینەوە کە ئامادەین بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان لەگەڵ دیمەشق و کارکردن لەسەر جێبەجێکردنی رێککەوتنی 10ی ئادار."
ناوبراو هەروەها ئەو دەنگۆیانەی رەتکردەوە کە گوایە ئەوان هۆکاری سستیی پرۆسەکەن و وتی: "هیچ سستییەک لەلایەن ئێمەوە نییە، لیژنەکانمان لە هەموو ئاستێکدا ئامادەن و ئێمە ماوەی مانگێکە چاوەڕێی وەڵامی دیمەشقین، چونکە باوەڕمان وایە باشترین رێگە بۆ چارەسەریی کێشەکانی سوریا، گفتوگۆ و لێکتێگەیشتنە."
کۆماری ئیسلامیی ئێران ئەمڕۆ شەممە، باڵیۆزەکانی خۆی لە بەریتانیا، فەرەنسا و ئەڵمانیا بۆ "راوێژکردن" بانگهێشتی تاران کردەوە، ئەم هەنگاوە دوای ئەوە دێت کە هەوڵەکانی روسیا و چین لە ئەنجومەنی ئاسایش بۆ دواخستنی سەپاندنەوەی سزاکان بەسەر ئێراندا شکستی هێنا.
تەلەڤیزیۆنی رەسمی ئێران رایگەیاند: "دوای جووڵە نابەرپرسانەکەی سێ وڵاتە ئەوروپییەکە بۆ کاراکردنەوەی بڕیارە هەڵوەشاوەکانی ئەنجومەنی ئاسایش، باڵیۆزانی ئێران لە ئەڵمانیا، فەرەنسا و شانشینی یەکگرتوو بۆ راوێژکردن بانگهێشتی تاران کرانەوە."
رۆژی هەینی، روسیا و چین لە ئەنجومەنی ئاسایش نەیانتوانی پڕۆژەبڕیارێک بۆ دواخستنی گەڕانەوەی سزاکان بۆ ماوەی شەش مانگ تێپەڕێنن. لە کۆی 15 ئەندامی ئەنجومەنەکە، تەنها 4 وڵات دەنگیان بۆ پڕۆژەکە دا، لە بەرامبەردا 9 وڵات دژی وەستانەوە و دوو وڵاتیش دەنگیان نەدا.
بەپێی زانیارییەکانی ئاژانسی رۆیتەرز، بڕیارە هەموو سزاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان کاتژمێر 8:00ی شەوی ئەمڕۆ شەممە بە کاتی رۆژهەڵاتی ئەمریکا بەسەر ئێراندا بسەپێنرێنەوە.
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە کۆبوونەوەی گشتی نەتەوەیەکگرتووەکاندا وتارێکی پێشکەشکرد، لە کاتێکدا بەشێکی زۆری وەفدی وڵاتانی ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان هۆڵەکەیان بەجێهێشت.
بنیامین ناتیانیاهۆ لە وتارەکەیدا رایگەیاند، ئێران پرۆگرامی ئەتۆمی و موشەکی بەشێوەیەکی فراوان پەرەپێدەدا و لەرێگەی هێزی ئاسمانی ئیسرائیلەوە وێستەگەکانی پیتاندنی یۆرانیۆمی ئەو وڵاتەیان لە لاوازکردوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، تەواوی سەرکردەکانی حەماسیان کوشتووە و بەشێکیش لە سەرکردەکانی حوسیەکانیشیان لە ناوبردووە کۆتاییان بە هەرەشەکانی سەر ئیسرائیل هێناوە.
ناتانیاهۆ وتیشی، هێشتا حەماس لە غەززە ماوەتەوە و ئیسرائیل پێویستە کۆتایی بە ئەرکەکەی بهێنت، جیهان حەوتی ئۆکتۆبەری لە بیرکردوە بەڵام ئێمە لە بیرمان نەکردوە.
رونیشیکردەوە، لە غەززە بڵندگۆی گەورەیان داناوە و راستەوخۆ قسەکانی دەگوازێتەوە بۆ بارمتە ئیسرائیلیەکان و لێپرسراوانی حەماس، لەرێگەیەو پەیامێکی بۆ بارمتە ئیسرائیلیەکان ناردو وتیشی، "لە بیرتان ناکەین، هەموو گەلی ئیسرائیلی لەگەڵ ئێوەن و بەردەوام دەبین تاکو دەتان گەڕێنینەوە بۆ نیشتمان".
ئاشکراشیکرد، دەسەڵاتێکی مەدەنی لە غەززە بنیاتدەنێن هەرکاتێک چەکدارانی حەماس چەکەکانیاندانا.
ناتانیاهۆ لە وتارەکەیتدا پەیامێکی بۆ ئەو وڵاتانەی کە هۆڵی کۆبوونەوەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بەجێهشت وتی، ئەمە ئیدانەکردنی خۆتانە، چونکە ئێمە شەڕی تیرۆرمان کردوە و ئەگەریش ئەمریکا لە جێگەی ئێمەبوایە هەمان کاری ئێمەی دەکرد لە غەززە.
بریارە ئەمرۆ، ئەنجوومەنی ئاسایش بۆ دەنگدان لەسەر دواخستنی سەپاندنەوەی سزاكان بەسەر ئێراندا كۆببێتەوە.
بریارە لە دانیشتنی ئەمرۆی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتیدا رەشنووسی پرۆژە بریارێك بخرێتە دەنگدانەوە بدرێت كە لەلایەن روسیا و چینەوە پێشنیاز كراوە بۆ دواخستنی دووبارە سەپاندنەوەی سزاكان بەسەر ئێران بۆ ماوەی شەش مانگ، بەڵام دیپلۆماتكاران دەڵێن پێناچێت ئەو بڕیارە تێپەڕێت.
ئەگەربێت ئەو پرۆژە بریارە دەنگی پێویست بە دەستنەهێنێت، لە سەعات 8ی ئێوارەی رۆژی هەینی بەكاتی ئەمریكا، سزاكانی سەر ئێران كارا دەكرێتەوە.
رۆژی 28ی ئاب، بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا كەبە ترۆیكا ناسراون ، داوایان لە نەتەوە یەكگرتوەكان كرد ئەگەر لە ماوەی 30 رۆژدا تاران نەگەرێتەوە بۆ دانوستان لەسەر دۆسیەی ئەتۆمی ئەوە دەبێت ئەو سزایانە بگەڕێنەوە.
بۆ ئەوەی پرۆژە بریارەش پەسەندبكرێت، پێویستە لە كۆی 15 ئەندامی ئەنجومەنی ئاسایش نۆ ئەندامیان بەبەڵێ دەنگی پێبدەن و هیچ كام لە بەریتانیا و فەرەنسا و ئەمریكا مافی ڤیتو بەكارنەهێنن، ئەگەرنا پرۆژەیاساكە تێناپەڕێت.
لەکاتێکدا گرژییەکان لەسەر دۆسیەی ئەتۆمیی ئێران بەردەوامە، بەرپرسانی باڵای ئەو وڵاتە جەخت لەسەر هەڵوێستی توندی خۆیان دەکەنەوە و رایدەگەیەنن کە ئامادەی روبەروبوونەوەی هەر ئەگەرێکن و بە هیچ شێوەیەک دەستبەرداری بەرنامە ئەتۆمییەکەیان نابن.
میدیا ئێرانییەکان ئەمڕۆ پێنجشەممە لە زاری سەرۆک کۆمار مەسعود پزیشکیانەوە بڵاویانکردەوە کە تاران بە تەواوی ئامادەیە بۆ روبەڕووبوونەوەی هەر سیناریۆ و بارودۆخێک. پزیشکیان، کە لە پەراوێزی کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان لەگەڵ سەرۆکی بۆلیڤیا کۆبووەتەوە، وتیشی: "ئەگەر سزاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان دووبارە بسەپێنرێنەوە، سیاسەتەکانی خۆمان دەگونجێنین،" بەڵام هیوای خواست کە سزاکان دووبارە نەسەپێنرێنەوە.
لەلایەکی دیکەوە و لە مۆسکۆ، محەمەد ئیسلامی، جێگری سەرۆک کۆمار و سەرۆکی رێکخراوی وزەی ئەتۆمیی ئێران، جەختی کردەوە کە تاران دەستبەرداری بەرنامە ئەتۆمییەکەی نابێت.
ئیسلامی لە میانی وتارێکیدا لە کۆڕبەندێکی وزەی ئەتۆمی لە مۆسکۆ رایگەیاند: "رێڕەوی ئێران و بەرنامە ئەتۆمییەکەی بە تەواوی شەفافە و لێی لانادەین. ئێوە دەزانن کە ئێران توندترین پشکنینەکانی بەسەردا دەسەپێنرێت و بەرنامەکەمان کراوەیە بۆ چاودێریی نێودەوڵەتی."
ئەم لێدوانانە لەکاتێکدایە کە روسیا، وەک هاوپەیمانێکی نزیکی ئێران، پشتگیریی مافی ئەو وڵاتە دەکات بۆ بەکارهێنانی وزەی ئەتۆمی بۆ مەبەستی ئاشتیخوازانە و پێشتریش ئیدانەی ئەو هێرشانەی کردووە کە لەلایەن ئیسرائیل و ئەمریکاوە کراونەتە سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران.
شایەنی باسە، حکومەتە رۆژئاواییەکان ئێرانیان بەوە تۆمەتبار کردووە کە هەوڵی دروستکردنی بۆمبی ئەتۆمی دەدات، تۆمەتێک کە تاران بەردەوام رەتی دەکاتەوە.