گۆڤاری فۆربس ئاشکرایکرد، ئیلیۆن مەسک بووە یەکەم کەس لە مێژوودا کە سامانەکەی سنوری 600 ملیار دۆلاری تێپەڕاندبێت، ئەمەش بەهۆی بەرزبوونەوەی پێشبینییەکان بۆ خستنەڕووی پشکەکانی کۆمپانیای "سپەیس ئێکس" لە بازاڕی بۆرسەدا.

ئەم پێشهاتە نوێیە رەنگدانەوەی بەرزبوونەوەی بەهای بازاڕی کۆمپانیاکانی مەسکە لە بوارەکانی بۆشایی ئاسمان، ئۆتۆمبێلی کارەبایی و هۆشمەندی دەستکرد.

بەپێی راپۆرتەکەی فۆربس، پێشبینی دەکرێت بەهای بازاڕی کۆمپانیای "سپەیس ئێکس" لە کاتی خستنەڕووی پشکەکانیدا بگاتە 800 ملیار دۆلار، ئەمەش راستەوخۆ سامانەکەی مەسک بە بڕی 168 ملیار دۆلار زیاد دەکات، بەو پێیەی ناوبراو خاوەنی نزیکەی لەسەدا 42ی پشکەکانی ئەو کۆمپانیایە. بەمەش پێشبینی دەکرێت کۆی سامانەکەی بگاتە 677 ملیار دۆلار.

مەسک کە لە مانگی ئۆکتۆبەری رابردوودا بۆ یەکەمجار سامانەکەی 500 ملیار دۆلاری تێپەڕاندبوو، بەردەوامە لە تۆمارکردنی ژمارەی پێوانەیی.

هاوکات کۆمپانیای تێسلا رۆڵێکی کاریگەری لەم هەڵکشانەدا هەبووە، سەرەڕای دابەزینی فرۆشی ئۆتۆمبێل، بەڵام پشکەکانی تێسلا لە سەرەتای ئەمساڵەوە لەسەدا 13 بەرزبوونەتەوە. مەسک خاوەنی لەسەدا 12ی پشکەکانی تێسلاینە و دوای ئەوەی کۆمپانیاکە تاقیکردنەوەی ئۆتۆمبێلی بێ شۆفێری (بەبێ شاشەی چاودێری) راگەیاند، پشکەکانی بە رێژەی لەسەدا 4ی دیکەش بەرزبوونەوە.

لەلایەکی دیکەوە، کۆمپانیای (xAI)ـی تایبەت بە زیرەکی دەستکرد کە مەسک خاوەندارێتی دەکات، لە گفتوگۆی پێشکەوتوودایە بۆ کۆکردنەوەی 15 ملیار دۆلار، کە دەکرێت بەهای کۆمپانیاکە بگەیەنێتە 230 ملیار دۆلار و پێگەی مەسک لە کێبڕکێی جیهانیی زیرەکی دەستکرددا بەهێزتر بکات.

دوای ئەوەی رۆژی شەممەی رابردوو سەرکردەیەکی حەماس لە غەززە کوژرا، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، لێکۆڵینەوە لە ئەگەری پێشێلکردنی ئاگربەست لەلایەن ئیسرائیلەوە دەکەن.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، لێکۆڵینەوە دەکەن لەوەی ئەگەر ئیسرائیل هیچ پێشێلکارییەکی ئاگربەستی لە غەززە ئەنجامدابێت، راشیگەیاند، دەستیان بە ئامادەکارییەکان بۆ پێکهێنانی هێزە نێودەوڵەتییەکەی غەززە کردووە و چاوەڕوان دەکرێت وڵاتی دیکەشی بۆ زیاد ببێت.

سەرۆکی ئەمریکا ئەوەشی خستە روو، چەند وڵاتێک هەیە بەراستی بەشدارن لە دروستکردنی هێزەکەدا و داوای چەند سەربازیان لێبکەین ئامادەن بینێرن.

ئەم قسانەی دۆناڵد ترەمپ لەدوای هێرشێکی سوپای ئیسرائیل دێت بۆسەر ئۆتۆمبێلێکی مەدەنی لە غەززە، کە بەهۆیەوە سەرکردەیەکی باڵای حەماس کوژرا و حەماسیش رایگەیاند، ئەوە پێشێلکاری ئاگربەستە و ئیسرائیل بە مەبەست ئەنجامی داوە. داواشی لە وڵاتانی نێوەندگیرکرد دەستوەردان لەو بابەتەدا بکەن.

سوپای ئەمریکا رایگەیاند، لە هێرشێکی نوێدا بۆ سەر چەند کەشتییەک لە رۆژهەڵاتی زەریای هێمن، 8 کەسی کوشتووە، ئەوەش تەنها چەند رۆژێک دوای ئەوە دێت کە سوپای ئەو وڵاتە لە چوارچێوەی جوڵە سەربازییەکانیدا لە ئەمریکای لاتین، دەستی بەسەر کەشتییەکی نەوتهەڵگری ڤەنزوێلادا گرت.

فەرماندەیی باشووری سوپای ئەمریکا (SOUTHCOM) لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاویکردەوە، لەسەر فەرمانی پیت هەگسێت، وەزیری بەرگری، "هێرشی کوشندە"یان کردووەتە سەر سێ کەشتی لە ئاوە نێودەوڵەتییەکان.

بەپێی راگەیەندراوەکەی سوپا، لە ئەنجامی هێرشەکاندا 8 کەس کوژراون؛ "3 کەس لە کەشتی یەکەم، 2 لە دووەم و 3 لە سێهەم". سوپای ئەمریکا، بانگەشەی ئەوە دەکات کوژراوەکان پەیوەندییان بە بازرگانی مادە هۆشبەرەکانەوە هەبووە.

ئەمە لە کاتێکدایە، لە مانگی ئەیلولەوە تا ئێستا، لە هێرشی هاوشێوەی ئەمریکا بۆ سەر دەیان کەشتی لە زەریای هێمن و دەریای کاریبی نزیک ڤەنزوێلا، لانی کەم 90 کەس کوژراون. شارەزایانی یاسای نێودەوڵەتی رەخنەی توند لەم کردەوانە دەگرن و بە "کوشتنی دەرەوەی یاسا" وەسفی دەکەن.

هاوکات یاسادانەرانی ئەمریکا پرسیار و گومانیان لەسەر رۆڵی هەگسێت لەم هێرشانە هەیە، بەتایبەت دەنگۆی ئەوەی کە ناوبراو راستەوخۆ فەرمانی بۆ هێرشی دووەم دەرکردبێت بۆ سەر بەلەمێک لە مانگی ئەیلولدا، کە دوو کەس تێیدا رزگاریان ببوو و بە پاشماوەی بەلەمەکەوە خۆیان هەڵواسیبوو.

پێنتاگۆن کەشتی جەنگی، ژێردەریایی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی رەوانەی دەریای کاریبی و کەنداوی مەکسیک کردووە بە بیانووی رووبەڕووبوونەوەی قاچاخچێتی مادە هۆشبەرەکان. لە بەرامبەردا ڤەنزوێلا دەڵێت ئامانج لەم جوڵە سەربازییانە ئەوەیە "هێزە دەرەکییەکان سامانی بێشوماری نەوت و غازی ڤەنزوێلا بدزن".

هەفتەی رابردوو، دوای دەستبەسەرداگرتنی کەشتییە نەوت هەڵگرەکە لەلایەن هێزەکانی ئەمریکاوە، ترەمپ بە رۆژنامەنووسانی وت: "وا دەزانم نەوتەکە بۆ خۆمان دەهێڵینەوە."

لەدوای گفتوگۆکانی بەرلین لەبارەی راگرتنی جەنگی نێوان ئۆکراین و روسیا، کیێڤ جەخت دەکاتەوە گفتوگۆ لەبارەی خاکەکەیان پرسێکی ئازاربەخشە.

ڤۆلۆدیمێر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین، ئەمڕۆ جەختی لەوەکردەوە کە گفتوگۆ لەبارەی خاک پرسێکی ئازاربەخشە، دەشڵێت؛ لەگەڵ ئەمریکا بۆچوونی جیاوازیان هەیە لەوبارەیەوە، ئەمەش ئاماژەیەکە بۆ ئەو ناوچانەی کە پێشنیازکراوە دەستبەرداریان بن بۆ کۆتایهێنان بە جەنگ لەگەڵ روسیا.

زیلینسکی لە میانی قسەکانیدا لە کۆڕبەندی ئەڵمانی-ئۆکرانی رایگەیاند، بەردەوام دەبن لە گفتوگۆکان لەگەڵ وەفدی ئەمریکی، هەروەها گفتوگۆکان لەگەڵ ئەمریکا لە بەرلین ئاسان نەبوون، بەڵام ئەنجامی باشی هەبووە.

لە بەرانبەردا، فرێدریک مێرز راوێژکاری ئەڵمانیا رایگەیاند، دەرفەتێکی راستەقینە هەیە بۆ ئاشتی لە ئۆکراین دوای گفتوگۆکانی بەرلین، روونیشی کردەوە کە ئەمریکا گەرەنتی ئەمنیی بەرچاوی داوە.

وتیشی، بەهۆی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکاوە پێشکەوتنی ئەرێنی بەدەستهاتووە سەبارەت بە ئۆکراین.

ئەمەش لە کاتێکدایە کە لێپرسراوێکی ئەمریکی ئەمڕۆ بەرۆژنامەنووسانی راگەیاند، کە ئۆکراین گەرەنتی ئەمنی هاوشێوەی ئەوەی لە مادەی پێنجەمی پەیماننامەی ناتۆدا هاتووە، بەپێی رێککەوتنێکی ئاشتی کە لە بەرلین گفتوگۆی لەبارەوە کراوە، بەدەستدەهێنێت.

لە هەمان کاتدا، لێپرسراوێکی باڵای کۆشکی سپی ئاشکرایکرد، ترەمپ رازییە بەو ئاڕاستەیەی گفتوگۆکانی ئۆکراین کە لە بەرلین بەڕێوەدەچن.

هەروەها ئاماژەی بەودا، ترەمپ سەرنجی لەسەر رێگریکردنە لە فراوانبوونی روسیا لە رۆژئاوای ئۆکراین.

پۆلیسی ئوستراڵیا  رایگەیاند، ژمارەی گیان لەدەستدان  لە هێرشەکەی سیدنی گەشتوەتە 16 کەس و هێرشەکە لەلایەن دوو کەسەوە ئەنجامدراوە، ناسنامەی بکوژانیشان ئاشکرا کردوە و دەرکەوتوە لە یەک خێزانن و تۆمەتبارەکان  کوڕ و باوکن.

سەر لەبەیانی ئەمڕۆ دووشەممە بەکاتی ئوستراڵیا، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا پۆلیس رایگەیاند،  لە لێکۆڵینەوەکاندا دەرکەوتووە، تەنها دوو کەس بەرپرسیارن لە هێرشەکەی سەر ئاهەنگی هانۆکا، کە بەهۆیەوە 16 کەس کوژراون کە یەکیان منداڵە و 40 کەسی دیکەش برینداربوون، برینی پێنجیان سەختە و لە ژێر چاودێری چڕدان.

میدیا ناوخۆییەکان ناسنامەی یەکێک لە هێرشبەرەکانیان ئاشکرا کردوە، بە ناوی نەوید ئەکرەم و بە گوێرەی زانیارییەکان،  دەزگای هەواڵگری ئاسایشی ئوسترالیا لە ساڵی 2019 دا،چاودێریان کردوە و گومانیان هەبووە پەیوەندی بە رێخراوی تیرۆرستی داعشەوە هەبێت.

دوێنی یەکشەممە، لە روداوێکی تەقەکردندا، لە کەناری بەناوبانگی بۆندی لە سیدنی پایتەختی ئوستراڵیا لە میانی فێستیڤاڵێکدا، کە تایبەت بوو بە جولەکەکان، نزیکەی 60 کەس بونە قوربانی و پۆلیسی سیدنی رایگەیاند، نزیکەی دوو هەزار کەس  لە ئاهەنگەکەدا بەشدار بوون.

دوای روداوەکەش، حکومەتی ئوستراڵیا، ماتەمینی گشتی راگەیاند و ئەنتۆنی ئەلبانێزی سەرۆک وەزیران ، فەرمانی دا ئاڵای وڵاتەکە بۆ نیوە دابگیرێت لە سەرانسەری وڵاتدا.

ئیسرائیل کاتز بە ئاماژەدان بە هێرشەکەی  ئاهەنگی هانۆکای جولەکەکان لە کەناراوەکانی سیدنی، لە ئوستراڵیا رایگەیاندوە؛  دەوڵەتی ئیسرائیل بەردەوام دەبێت لە وەستان لەگەڵ تەواوی پێکهاتەکانی جولەکە لە سەرانسەری جیهان و بە تەواوی توانامانەوە دژی دژە جولەکە دەوەستنەوە.

ئەمڕۆ یەکشممە، ئیسرائیل کاتز، وەزیری بەرگری ئیسرائل،  لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس  نووسیویەتی؛ دەوڵەتی ئیسرائیل بەردەوام دەبێت لە وەستان لەگەڵ پێکهاتەکان جولەکە لە سەرانسەری جیهان و پشتگیریان دەکات، بە هەموو هێزێکەوە شەڕ دەکات دژی دژە جوولەکەگەرایی و تیرۆر، لە هەر شوێنێک و لە هەر کاتێکدا.

ئاماژەی بەوەشکرد؛ هاوخەمی قووڵی خۆی ئاراستەی کەسوکاری ئەو کەسانە دەکات، کە لە هێرشە تیرۆریستییەکەی ئەمڕۆی سیدنیدا کوژراون دژی کۆمەڵگەی جولەکەکان و نوێنەرانی چاباد ئەنجامدرا.

ئەمە لە کاتێکدایە، دەسەڵاتدارانی ئوسترالیا رایانگەیاندوە،  بەهۆی هێرشەکەی سەر سیدنییەوە، کە ئاهەنگێکی جەژنی "حەنوکا"ی جولەکەکانی کردە ئامانج  12 کەس گیانیان لەدەستداوە.

بەرپرسێکی باڵای ئەمنی لە ئوسترالیا، ناسنامەی یەکێک لەو دوو گومانلێکراوەی ئاشکراکرد کە ئەمڕۆ یەکشەممە، هێرشیانکردە سەر ئاهەنگێکی جولەکەکان لە کەناراوێکی بەناوبانگی نزیک شاری سیدنی.

بەرپرسەکە، کە نەیویستووە ناوی ئاشکرابکرێت، بە دەزگای میدیایی ئوسترالیای راگەیاندووە، یەکێک لە چەکدارەکان ناوی "نەوید ئەکرەم"ە و تەمەنی 24 ساڵە و دانیشتووی ناوچەی بونیریگە لە دەوروبەری سیدنی.

وتیشی، لە ئێستادا ماڵی گومانلێکراوەکە لەلایەن پۆلیسەوە پشکێنراوە.

بەپێی زانیارییەکانی پۆلیس، هێرشەکە لەلایەن دوو کەسەوە ئەنجامدراوە، یەکێکیان دەستبەجێ کوژراوە و ئەوی دیکەیان بریندارکراوە و بە سەختی گەیەندراوەتە نەخۆشخانە.

پۆلیس رایگەیاندووە، هێرشەکەی کەناری بۆندی لانیکەم 10 کوژراوی لێکەوتۆتەوە و ئەگەری بەرزبوونەوەی ژمارەی قوربانییەکانیش هەیە. هەروەها 11 کەسی دیکەش برینداربوون کە دووانیان پۆلیسن.

ئەنتۆنی ئەلبانیزی، سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیا، روداوەکەی بە "شۆکهێنەر و ترسناک" وەسفکرد و رایگەیاند، "تیمەکانی فریاگوزاری لە شوێنی روداوەکەن و هەوڵی رزگارکردنی گیانی بریندارەکان دەدەن."

ئەلێکس ریڤیچین، هاوسەرۆکی ئەنجومەنی جێبەجێکاریی جولەکەکانی ئوسترالیا رایگەیاند، تەقەکردنەکە لە کاتی ئاهەنگێکی جەژنی "حەنوکا"ی جولەکەکاندا رویداوە کە لەگەڵ ئاوابوونی خۆردا دەستیپێکردبوو.

کەناری بۆندی یەکێکە لە بەناوبانگترین کەناراوەکانی جیهان و بەردەوام قەرەباڵغە بە گەشتیار و سەردانیکەران.

پۆلیسی ئوسترالیا رایگەیاند، ژمارەی کوژراوانی روداوی تەقەکردنەکەی کەناری بۆندی بۆ 10 کەس بەرزبووەتەوە و یەکێک لە کوژراوەکانیش یەکێک لە تەقەکەرەکانە.

لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا چەندین گرتەی ڤیدیۆیی روداوەکە بڵاوکراونەتەوە. لە یەکێک لە گرتە ڤیدیۆییە پشتڕاستکراوەکاندا، دوو چەکدار دەردەکەون کە لەسەر پردێکی بچوکەوە تەقە دەکەن کە نزیکە لە پارکێکی یاریی منداڵانەوە.

لە گرتەیەکی دیکەدا، چەند پۆلیسێک لەسەر هەمان پرد دەبینرێن و یەکێکیان هەوڵی فریاگوزاریی سەرەتایی بۆ پیاوێک دەدات کە لەسەر زەوی کەوتووە و هیچ جوڵەیەکی نییە، لەکاتێکدا کەسێک هاواردەکات "مردووە، مردووە." پاشماوەی خوێن و زیاتر لە 8 قاوانی فیشەک لە شوێنەکەدا بەدیکراون. تا ئێستا رون نییە ئەو کەسانەی لەسەر زەوی کەوتوون هەمان ئەو چەکدارانەن کە لە گرتەی یەکەمدا دەرکەوتوون.

گرتە ڤیدیۆییەکانی دیکە نیشانی دەدەن کە سەدان کەس لە کەناراوەکە بە هاوار و ترسەوە رادەکەن لەکاتێکدا دەنگی تەقە بەردەوامە.

پەیامنێرێک لە کەناری بۆندی رایگەیاند، قسەی لەگەڵ شایەتحاڵێک کردووە کە گرتەیەکی ڤیدیۆیی دوو چەکدارەکەی تۆمارکردووە. شایەتحاڵەکە وتویەتی، "سەرەتا وامزانی یاریی ئاگرینە، بەڵام دواتر پێیان وتم بچمە ژورەوە چونکە مەترسی هەیە."

ئەو شایەتحاڵە ئاماژەی بەوەشکردووە کە بە چەکدارەکانی وتووە چەکەکانیان دابنێن، بەڵام ئەوان گوێیان لێ نەگرتووە.

پۆلیسی ئوسترالیا رایگەیاند، لە کەناری بۆندی لە سیدنی، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین کەناراوەکانی وڵاتەکەیە، روداوێکی ئەمنی لە ئارادایە و دوو کەسیان دەستگیرکردووە.

ئەمڕۆ، 14ـی 12ـی 2025، پۆلیسی ویلایەتی نیو ساوس وێڵز لە راگەیەندراوێکدا داوای لە هاووڵاتیان کرد لە ناوچەکە نزیک نەکەونەوە و ئەوانەی لە نزیکن خۆیان بپارێزن.

میدیاکانی ئوسترالیا بڵاویانکردەوە کە دەنگی تەقە لە ناوچەکە بیستراوە و سەدان کەس لە کەناراوەکە هەڵاتوون. رۆژنامەی "سیدنی مۆرنینگ هێراڵد" ئاماژەی بەوەکردووە کە چەندینجار تەقە کراوە، بەڵام تا ئێستا رون نییە کەس بریندار بووە یان نا.

دانیشتوانی ناوچەکە رایانگەیاندووە کە ژمارەیەکی زۆر ئۆتۆمبێلی پۆلیس بەرەو ناوچەکە بەڕێکەوتوون.

هاوکات وتەبێژێکی نوسینگەی ئەنتۆنی ئەلبانیزی، سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیا، رایگەیاند، "ئاگاداری دۆخێکی ئەمنی لە بۆندیین. داوا لە خەڵک دەکەین لەو ناوچەیەدا پابەندی رێنماییەکانی پۆلیسی نیو ساوس وێڵز بن".

پۆلیس جەختیکردۆتەوە کە ئۆپەراسیۆنەکەیان بەردەوامە و داوایان لە هاووڵاتیان کردووە پابەندی رێنماییەکان بن و هێڵەکانی پۆلیس نەبەزێنن.

بەرپرسانی ئەمنی رایانگەیاند، رۆژی شەممە، چەکدارێک کە جلی رەشی لەبەردابوو، لە زانکۆی براون لە ویلایەتی رۆد ئایلەندی ئەمریکا دەستڕێژی گوللەی کرد و بەهۆیەوە لانیکەم 2 کەس کوژران و 8 کەسی دیکە برینداربون. روداوەکە لەکاتێکدا بوو کە خوێندکاران سەرقاڵی تاقیکردنەوەکانی کۆتایی ساڵ بوون لە زانکۆکەدا.

بەگوێرەی ئاژانسی هەواڵی ئەسۆشیەیتد پرێس، گومانلێکراوەکە تا ئێستا دەستگیرنەکراوە و زیاتر لە سێ سەعات دوای روداوەکە، هێزەکانی پۆلیس هێشتا سەرقاڵی پشکنینی باڵەخانەکانی زانکۆکە و دەوروبەری بوون.

تیمۆسی ئۆهارا، جێگری بەڕێوەبەری پۆلیس رایگەیاند، گومانلێکراوەکە پیاوێکە جلی رەشی لەبەردابووە و دواجار لەکاتی چوونەدەرەوەی لە باڵەخانەی ئەندازیاری بینراوە کە هێرشەکەی تێدا رویداوە. لەلایەکی دیکەوە، برێت سمایلی، سەرۆکی شارەوانیی پرۆڤیدنس رایگەیاند، رێکاری قەدەغەی هاتووچۆ لە ناوچەکەدا راگەیەندراوە و داوای لە دانیشتوانی نزیک زانکۆکە کردووە لە ماڵەکانیان بمێننەوە تاوەکو رێکارەکە هەڵدەگیرێت.

سەرۆکی شارەوانی وتیشی، هەموو توانایەکیان خستۆتەگەڕ بۆ دۆزینەوەی گومانلێکراوەکە. هەروەها ئاماژەی بەوەشکرد کە ئەو 8 کەسەی برینداربوون لەژێر چاودێریی پزیشکیدان و دۆخیان سەقامگیرە، بەڵام رەتی کردەوە زانیاری لەبارەی ئەوەی قوربانییەکان خوێندکارن یان نا، ئاشکرا بکات.

بەپێی ماڵپەڕە ئەمریکییەکان؛ تەقەکردنەکەی ئەمڕۆ شەممە لە باڵەخانەی "باروس و هۆلی" رویدا کە کۆلێژی ئەندازیاری و بەشی فیزیای تێدایە. لەو کاتەدا تاقیکردنەوەی دیزاینی ئەندازیاری بەڕێوەدەچوو.

خوێندکارێک کە لە بەشە ناوخۆییەکەی خۆی سەرقاڵی پرۆژەیەک بووە، بە ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێسی وتووە، "کاتێک گوێم لە دەنگی ئۆتۆمبێلی پۆلیس بوو و نامەیەکم پێگەیشت سەبارەت بە تەقەکەرێک، هەموو لەشم کەوتە لەرزین و بەزۆر خۆم کۆنتڕۆڵکرد".

خوێندکارێکی دیکەش کە کەمێک لە شوێنی روداوەکە دوور بووە، رایگەیاند، دوای ئەوەی ئاگادارکراونەتەوە لە روداوەکە، خوێندکاران لە تاقیگەیەکی نزیک باڵەخانەکە خۆیان لەژێر مێزەکاندا شاردۆتەوە و گڵۆپەکانیان کوژاندۆتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئاگاداری روداوی تەقەکردنەکە کراوەتەوە.لە لێدوانێکی کورتدا لە کۆشکی سپی، ترەمپ وتی، "ئەوەی لە ئێستادا دەتوانین بیکەین تەنها نزا کردنە بۆ قوربانییەکان".

لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "تروس سۆشیاڵ"، ترەمپ رایگەیاند، "ئاگادارکراومەتەوە لە تەقەکردنەکە کە لە زانکۆی براون لە رۆد ئایلەند رویداوە. ئێف بی ئای لە شوێنی روداوەکەیە". سەرەتا سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندبوو کە گومانلێکراوەکە دەستگیرکراوە، بەڵام دواتر بە پشتبەستن بە پۆلیسی زانکۆکە، ئەو قسەیەی راستکردەوە و رایگەیاند کە گومانلێکراوەکە دەستگیر نەکراوە.

لەلایەکی دیکەوە، جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە پۆستێکدا لە تۆڕی ئێکس رایگەیاند، "هەواڵێکی ناخۆش لە رۆد ئایلەند. هەموومان چاودێریی دۆخەکە دەکەین و ئێف بی ئای ئامادەیە بۆ هەر هاوکارییەک. هەموومان بیر و نزامان لەلای قوربانییەکانە".

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا دوای کوژرانی سێ هاوڵاتی وڵاتەکەی لە سوریا رایگەیاند، ئەمریکا وەڵامی داعش دەداتەوە و بێدەنگ نابێت.

ترەمپ لە پەیامێکدا هۆشداریدا و وتی: "وەڵامی داعش دەدەینەوە و ئەگەر جارێکی دیکە هێزەکانی ئەمریکا رووبەڕووی هێرش ببنەوە، ئەوا وەڵامی توندیان دەدەینەوە".

ئەم هەڕەشەیەی ترەمپ دوای ئەوە دێت، ئێوارەی ئەمڕۆ لە سوریا بۆسەیەک بۆ هێزێکی ئەمریکی دانرا و بەهۆیەوە سێ ئەمریکی (دوو سەرباز و مەدەنییەک) کوژران و سێ سەربازی دیکەش برینداربوون.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: لەبارەی دانوستانەکانی کۆتاییهێنان بەجەنگی روسیا و ئۆکراین پێشكەوتنی زۆریان بەدەستهێناوە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، کاری زۆریان ئەنجامداوە وەک راگرتنی هەشت جەنگ لەماوەیەکی کەمدا، کە پێشتر کەس ئەو کارەی ئەنجامنەداوە، دەشڵێت؛ پێی وابوو راگرتنی جەنگی روسیا و ئۆکراین ئاسانتر دەبێت بە بەراورد بە هەر جەنگێکی دیکە.

وتیشی، پێشکەوتنی زۆر لە دانوستانەکان لەبارەی راگرتنی شەڕ لە ئۆکراین بەدەستهاتووە و پێشنیازی ناوچەی ئابوری ئازاد لە دۆنباس جێبەجێدەکرێت، بەڵام ترەمپ رەتیکردووەتەوە وردەکارییەکانی ئاشکرا بکات.

ترەمپ ئەوەشی خستەڕوو، رەوشی دۆنباس زۆر ئاڵۆزە، بەڵام ئەوان سەرکەوتوو دەبن و ئەوەی ئەوان دەیانەوێت راگرتنی کوشتنی 25 هەزار کەسە لە مانگێکدا.

لەلای خۆشیەوە، ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین، پێشتر ئاماژەی بەوە دابوو کە تیمی دانوستانکاری ترەمپ ناڕوون بوون لە دیاریکردنی ئەوەی کێ کۆنتڕۆڵی ئاسایش دەکات بەپێی پێشنیازی ترەمپ بۆ ناوچەکە.

ئەمەش لە کاتێکدایە، لێپرسراوانی ئەمریکی بە رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"یان راگەیاند، ستیڤ ویتکۆف، نێردەی ترەمپ، لە شاری بەرلینی پایتەختی ئەڵمانیا لەگەڵ سەرۆکی ئۆکراین و سەرکردەکانی ئەوروپا کۆدەبێتەوە، بە مەبەستی خێراکردنی کۆتاییهێنان بە جەنگەکە، و کەمکردنەوەی ناکۆکییەکان لەسەر پلانی ئاشتیی ئەمریکیی پێشنیازکراو لە ئۆکراین.

سەرۆكی ڤەنزوێلا هێرشەكەی سوپای ئەمریكا بۆسەر كەشتییە نەوتهەڵگرەكەی كەناراوەكانی وڵاتەكەی بە هێرشی چەتەكانی دەریا ناودەبات و ترەمپیش دەڵێت، لە وشكانیشەوە بارهەڵگرەكانیان دەكەنە ئامانج.

نیكۆلاس مادۆرۆ سەرۆكی ڤەنزوێلا رایگەیاند، ئەو هێرشەی سوپای ئەمریكا كردییە سەر كەشتییەكی نەوتهەڵگر لە كەناراوەكانی ڤەنزوێلا، هاوشێوەی هێرشی چەتەكانی دەریا بوو.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكاش لە وەڵامدا دەڵێت، لە وشكانیشەوە هێرش دەستپێدەكەن و ئەو بارهەڵگرانە دەكەنە ئامانج كە گومانی گواستنەوەی مادەی هۆشبەریان لێدەكەن.

وەزارەتی گەنجینەی ئەمریكاش رایگەیاند، سزایان بەسەر سێ كەسایەتی نزیك لە مادۆرۆ و شەش كەشتیی گواستنەوەی نەوتی ڤەنزوێلادا سەپاندووە.

کتێبە نوێیەکەی نیکۆلا سارکۆزی، سەرۆک کۆماری پێشوی فەرەنسا، بە ناوی "یادەوەرییەکانی زیندانییەک"، باس لە بارودۆخی ژیانی لە بەشی تاکەکەسی زیندانێکی فەرەنسادا دەکات و وردەکاریی 20 رۆژ زیندانیکردنی دەگێڕێتەوە.

خانەیەکی 12 مەتری
لە یادەوەرییە 216 لاپەڕەییەکەیدا، سارکۆزی ئاشکرای دەکات کە وەک زیندانی ژمارە 320535، لە خانەیەکی 12 مەتر چوارگۆشەدا بووە کە جێگای نوستن، مێز، بەفرگر، دوش و تەلەفزیۆنی تێدابووە. خانەکە یەک پەنجەرەی هەبووە، بەڵام دیمەنی دەرەوەی بەهۆی پانێڵێکی پلاستیکی گەورەوە داپۆشرابوو.

سارکۆزی دەنووسێت: "خانەکە بە ئەندازەی پێویست خاوێن و روناک بوو، ئەگەر ئەو دەرگا قورس و ئەستورە نەبوایە کە کونێکی بۆ چاودێری پاسەوانەکانی تێدابوو، دەتوانرا وا هەست بکرێت وەک ژوری هۆتێلێکی هەرزانە.

سەرۆک کۆماری پێشوی فەرەنسا بڕیاریداوە سود لەوە وەرنەگرێت کە رۆژانە یەک سەعات بچێتە حەوشەی زیندان، چونکە بە وتەی خۆی "زیاتر لە قەفەز دەچوێت نەک شوێنی پیاسەکردن". لەبری ئەوە، وەرزشی رۆژانەی لە ژورێکی بچوکی وەرزشی زیندانەکەدا ئەنجامداوە.

سارکۆزی باس لەوە دەکات کە چۆن لە یەکەم شەوی زیندانیدا، زیندانییەکی خانەی تەنیشتی بە گوتنی گۆرانییەکی کارتۆنی "شێرە پاشا" و کێشانی کەوچک بە شیشی قەفەزەکەیدا، تا بەیانی بێداری کردۆتەوە.

هاوکات، ئاماژە بەوە دەکات کە "میهرەبانی و رێزی کارمەندانی زیندان" کاری تێکردووە کە بە "سەرۆک" بانگیان کردووە. هەروەها دیواری خانەکەی بەو پۆستکارتانە داپۆشیوە کە بۆ پاڵپشتی لێی بۆیان ناردبوو.

یەکێک لە بەشە گرنگەکانی کتێبەکە ئەوەیە کە سارکۆزی خۆی بە بەناوبانگترین قوربانیی سیستمی دادوەریی فەرەنسا، ئەلفرێد درێیفوس، دەشوبهێنێت کە ئەفسەرێکی جولەکە بوو و بە تۆمەتی سیخوڕی ساختە بۆ دوورگەی شەیتان دوورخرایەوە. سارکۆزی دەنووسێت: "بۆ هەر چاودێرێکی بێلایەن کە مێژوویان بزانێت، لێکچوونەکان جێگەی سەرنجن... دۆسیەی درێیفوس لە بەڵگەنامەی ساختەوە سەرچاوەی گرت، دۆسیەی منیش هەروا".

سارکۆزی کە لەلایەن ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆک کۆماری ئێستای فەرەنساوە، لە میدالیای "لژیۆن دۆنۆر" (بەرزترین میدالیای رێزلێنانی فەرەنسا) بێبەشکراوە، گازندەی ئەوە دەکات کە ماکرۆن هەرگیز "جورئەتی" ئەوەی نەبووە راستەوخۆ پەیوەندی پێوە بکات بۆ ئەوەی هۆکارەکەی بۆ رونبکاتەوە.

بەڵام ئەوەی زۆرترین سەرنجی لە فەرەنسا راکێشاوە، ئەو "خۆشەویستییە نائاساییە"یە کە سارکۆزی بۆ مارین لوپێن، رکابەری دێرینی، دەریبڕیوە. ئەو سوپاسی لوپێنی کردووە بۆ ئەو لێدوانانەی کە دوای سزادانی لە بەرگری لێی داویەتی و بە "ئازایانە و بێ هیچ گومانێک" وەسفی کردوون.

سارکۆزی ئاشکرای دەکات کە پەیوەندی بە لوپێنەوە کردووە و گفتوگۆیەکی دۆستانەیان هەبووە و بەڵێنی پێداوە لە داهاتوودا یارمەتی هیچ هاوپەیمانییەک نەدات کە ببێتە رێگر لەبەردەم سەرکەوتنی پارتی "کۆبونەوەی نیشتمانی" بە سەرۆکایەتی لوپێن.

جێی باسە، سارکۆزی تەمەن 70 ساڵ، مانگی رابردوو دوای بەسەربردنی 20 رۆژ لە سزای پێنج ساڵ زیندانییەکەی، لە زیندانی "لا سانتێ" لە پاریس ئازادکرا. ئەو لە 21ی ئۆکتۆبەری ئەمساڵ بە تۆمەتی پیلانگێڕی نایاسایی بۆ وەرگرتنی پارە لە موعەمەر قەزافی، دیکتاتۆری پێشوی لیبیا، بۆ کەمپەینی هەڵبژاردنی ساڵی 2007، سزادرابوو.

دەستەی کەشناسیی ژاپۆن رایگەیاند، هۆشداریی دروستبوونی شەپۆلەکانی تسۆنامی هەڵوەشێندرایەوە کە دوای بومەلەرزەیەک بە گوڕی 6.9 پلە لە باکوری رۆژهەڵاتی ئەو وڵاتە دەرکرابوو.

بومەلەرزەکە سەعات 11:44 خولەکی بەیانی بە کاتی ناوخۆ رویدا و ناوەندەکەی کەناراوەکانی پارێزگای ئۆمۆری بووە لە قوڵایی 20 کیلۆمەتردا. دەستەی کەشناسیی ژاپۆن سەرەتا گوڕی بومەلەرزەکەی بە 6.7 پلە راگەیاندبوو.

ئەم بومەلەرزەیە دوای ئەوە دێت کە رۆژی دووشەممەی رابردوو، بومەلەرزەیەکی دیکە بە گوڕی 7.5 پلە هەمان ناوچەی هەژاند. دوای ئەو روداوە، حکومەتی ژاپۆن هۆشداریی دابووە دانیشتوانی ناوچەیەکی فراوان، لە هۆکایدۆ لە باکورەوە تا چیبا لە رۆژهەڵاتی تۆکیۆ، کە لەماوەی هەفتەیەکدا خۆیان بۆ ئەگەری بومەلەرزەیەکی بەهێزی دیکە ئامادە بکەن.

گوڕی بومەلەرزەکەی ئەمڕۆی ژاپۆن، 4 پلە بووە لەسەر پێوەری ژاپۆنی بۆ توندیی بومەلەرزە کە لە 7 پلە پێکدێت.

بەپێی دەستەی روپێوی جیۆلۆجی ئەمریکا (USGS)، ناوەندی بومەلەرزەکە 130 کیلۆمەتر لە باکوری رۆژهەڵاتی شاری کوجی لە پارێزگای ئیواتێ بووە.

هاوکات، دەستەی رادیۆ و تەلەفزیۆنی ژاپۆن رایگەیاندووە، پێشبینی ناکرێت هیچ زیانێک بەهۆی شەپۆلەکانی تسۆنامییەوە لە دوای بومەلەرزەکەی ئەمڕۆ رووبدات.

بەهۆی لافاوێکی "مەترسیدار" و "کارەساتبار"ەوە لە ویلایەتی واشنتۆنی باکوری رۆژئاوای ئەمریکا، باری نائاسایی راگەیەندرا و داوا لە دەیان هەزار هاووڵاتی کراوە ماڵەکانیان چۆڵ بکەن.

بۆب فێرگسۆن، پارێزگاری ویلایەتەکە، رۆژی چوارشەممە باری نائاسایی لەسەرتاسەری ویلایەتەکەدا راگەیاند و هۆشداریدا کە "لە رۆژانی داهاتودا ژیانی خەڵک دەکەوێتە مەترسییەوە".

فێرگسۆن وتیشی، "پێشبینی لافاوی کارەساتبار" لە زۆرێک لە ناوچەکان دەکرێت و ویلایەتەکە داوای تیم و بەلەمی رزگارکردنی کردووە، لە کاتێکدا ئاستی روبارەکان گەیشتۆتە ئاستێکی نزیک لە پێوانەیی.

کارینا شاگرێن، وتەبێژی بەشی بەڕێوەبردنی باری لەناکاوی واشنتن، رۆژی چوارشەممە بە سی ئێن ئێنی راگەیاند، "ئامۆژگاری نزیکەی 100,000 کەس لە ویلایەتی واشنتۆن کراوە کە ماڵەکانیان چۆڵ بکەن".

بارانبارینی بەخوڕ تا بەیانی رۆژی پێنجشەممە لە بەشێک لە ویلایەتەکە بەردەوام بوو، ئەمەش بووە هۆی راگرتنی گەشتی شەمەندەفەرەکانی کۆمپانیای ئەمترەک لە نێوان سیاتڵ و ڤانکۆڤەر.

بەپێی دەستەی کەشناسی نیشتمانی لە سیاتڵ، لە نێوان کۆتایی رۆژی سێشەممە و کۆتایی رۆژی چوارشەممە، لە بەشێکی فراوانی زنجیرە چیاکانی کاسکەید 4 بۆ 6 ئینج باران باریوە. لە چیاکانی ئۆڵۆمپیکیش نزیکەی 7 ئینج باران تۆمارکراوە.

سەدان سەربازی گاردی نیشتمانی رەوانەی ناوچە زیانلێکەوتووەکان کراون بۆ یارمەتیدانی هاووڵاتیان. هەروەها رێگای سەرەکی ئینتەرستەیت 90 لە رۆژهەڵاتی سیاتڵ بەهۆی داڕمانی زەوییەوە داخراوە و ئۆتۆمبێلەکان بەهۆی قەدی دار، چڵ و قوڕ و ئاوەوە گیریان خواردووە.