ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویکردوەتەوە، حکومەتی ئوستراڵیا رایگەیاندوە، بۆ دروستکردنی ژێردەریایی ئەتۆمی وەک هەنگاوی یەکەم بڕیاریداوە بە تەرخانکردنی  نزیکەی 2.8  ملیار دۆلاری ئەمریکی .

ریچارد مارڵز، وەزیری بەرگری ئوستراڵیا رایگەیاندوە، ئەم هەنگاوەی حکومەت  وەک بەشێک لە رێککەوتنی ئەمنی "ئۆکۆس" دێت کە لە ساڵی 2021 لە نێوان ئوسترالیا، ئەمریکا و بەریتانیا واژۆ کراوە.

وەزیری بەرگری ئوستراڵیا ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەو گۆڕانکارییەی لە ناوچەکە رودەدەن  نیشانەی ئەوەیە وڵاتەکەی لەسەر رێچکەی راستە بۆ دابینکردنی توانای سەروەریی خۆی بۆ دروستکردنی ژێردەریایی بە وزەی ئەتۆمی بۆ دەیان ساڵی داهاتوو.

لەسەر هەمان پرس، ئەنتۆنی ئەلبانیزی سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیاش رایگەیاندوە، وەبەرهێنان لە دروستکردنی ژێردەریایی زۆر گرنگە بۆ ئەوەی وڵاتەکەی ببێتە خاوەنی ژێردەریایی ئەتۆمی،

جەختیشیکردوەتەوە ئەوان کاردەکەن بۆ خێراکردنی دەرفەتەکانی رێککەوتنی 'ئۆکۆس' بۆ دابینکردنی تواناکانی بەرگریی لە  داهاتودا و بەرەوپێشچونی وڵاتەکەیان لەرێگەی  رەخساندن و بووژانەوەی بەردەوام و دەرفەتی کار بۆ وڵاتەکە.

ئامانجی سەرەکی رێککەوتنی "ئۆکۆس"، کە لە نێوان ئوستراڵیا، ئەمریکا  و بەریتانیادایە  بریتییە لە پڕچەککردنی ئوسترالیا بە ژێردەریایی پێشکەوتووی ئەمریکی، هاوکات دەبێتە هۆی فەراهەمکردنی هەماهەنگی لە پەرەپێدانی کۆمەڵێک تەکنەلۆژیای جەنگی.

وەزارەتی بەرگری روسیا رایگەیاند، شەوی رابردوو، هیزەکانی ئۆکراین هێرشیکی چریان لە رێگەی درۆنەوە کردوەتە سەر باشوری روسیا و توانیویانە؛ 68 درۆنیان  لە پارێزگاکانی باشوری رۆژئاوای ئەو وڵاتە بخەنەخوارەوە.

وەزارەتی بەرگری روسیا، ئاماژەی بەوەکردوە، هێزەکانی کیێڤ رۆژانە بەردەوامن لە کردنە ئامانجی باشوری رۆژئاوای روسیا بە درۆن و موشەک.

لای خۆشیەوە ڤلادیمێر پوتنیش جەختی لە پێویستی فراوانکردنی بازنەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە کردوەتەوە پاککردنەوەی خاکی روسیا لە هێزەکانی ئۆکراین بە تایبەتی ئەو شوێنانەی  دەتوانن بە موشەک و چەکی رۆژئاوایی پێگەکانی  روسیا بکەنە ئامانج.

مارکۆ رۆبیۆ رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا هیچ رێگرییەکی نییە بۆ دیدار لەگەڵ عەلی خامنەیی، رێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران ئەگەر ئەو ئەمڕۆ ئامادەبێت، دڵنیایە سبەینێ سەرۆک ترامپ لەگەڵی کۆدەبێتەوە بە مەبەستی چارەسەرکردنی کێشەکان.

ئەمڕۆ شەممە، مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا جەختی کردەوە، کە ئەگەر ئەمڕۆ خامنەیی ئامادەیی نیشان بدات، ترەمپ دەستبەجێ لەگەڵی کۆدەبێتەوە، چونکە بڕوای وایە گفتوگۆی راستەوخۆ باشترین رێگەیە بۆ چارەسەرکردنی کێشە ئاڵۆزەکان.

ناوبراو ئاماژەی بەوە کرد، کە ئەم کراوەیەی  سەرۆکی ئەمریکا بۆ دیدار لەگەڵ خامنەیی، بە واتای هەبوونی رێککەوتنی پێشوەختە یان هاوڕایی نییە لەگەڵ خامنەیی، بەڵکو تەنها ستراتیژییەتێکی سیاسییە بۆ دۆزینەوەی چارەسەری دیپلۆماسی و دوورکەوتنەوە لە بنبەستەکان.

ئەو قسانەی وەزیری دەرەوەی ئەمریکا  لە کاتێکدایە، کە پێشبینی دەکرێت خولی دووەمی دانوستانەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران رۆژی سێشەممە لە جنێڤ ئەنجام بدرێت، ئەمەش لە هەوڵێکدایە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێک کە رێگری لە شەڕ بکات.

وەزیری دەرەوەی ئەمریکا دەڵێت: چارەنوسیان لەگەڵ ئەوروپا پێکەوە بەستراوەتەوە و وڵاتەکەی دەیەوێت ئەوروپایەکی بەهێز ببینێت.

مارکۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە میانی کۆنفرانسی میونشن بۆ ئاسایش وتارێکی سەبارەت بە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ ئەوروپا پێشکەشکرد و رایگەیاند، هاوپەیمانی نوێ لەگەڵ ئەوروپا دەبێت لەسەر بنەمای بەهێزکردنی بەرژەوەندییەکان بێت، نەک تەنها دروشمی دیپلۆماسی.

وتیشی، چارەنووسمان لەگەڵ ئەوروپا بەستراوەتەوە و ئەمریکا دەیەوێت ئەوروپایەکی بەهێز ببینێت کە بتوانێت بارگرانییە ئەمنییەکان لەگەڵ واشنتۆن دابەش بکات.

رۆبیۆ ئەوەشی خستەڕوو، پێیان وایە ئەمریکا و ئەوروپا یەک شارستانین، رەگ و ریشەی ئەمریکا لە ئەوروپاوە دەست پێ دەکات، بۆیە پاراستنی ئەم ناسنامە ڕۆژئاواییە بە ئەرکێکی هاوبەش دەزانێت.

وەزیری دەرەوەی ئەمریکا راشیگەیاند، شانازی بە مێژووی هاوبەشیانەوە دەکەن لەگەڵ ئەوروپا هەروەها ئەوان هەمیشە وەک رۆڵەکانی ئەوروپا دەمێنینەوە، ئەگەرچی لە رووی جوگرافییەوە لێی دووریش بن.

رۆبیۆ هەڵوێستەکانی ئەمریکای بەرانبەر بە ناتۆ روونکردەوە و ئاماژەی بەوەکرد، هەوڵی دابەشکردنی ناتۆ نادەن، بەڵکو دەیانەوێت هانی بدەن و یارمەتیدەری بن.

وۆڵ ستریت جۆرناڵ بڵاویکردەوە، سوپای ئەمریکا بۆ دەستگیرکردنی سەرۆکی ڤەنزوێلا لە مانگی رابردوودا ژیری دەستکردی بەکارهێناوە.

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ ئاشکرایکرد، لە کاتێکدا مەترسییە نێودەوڵەتییەکان لە پەرەسەندنی خێرای ژیریی دەستکرد و نەبوونی کۆنتڕۆڵ بەسەریدا زیاد دەکەن، بەپێی راپۆرتە هەواڵگرییەکان، مۆدێلی ژیریی دەستکردی "كلۆد" (Claude) کە بەرهەمی کۆمپانیای Anthropicـە، لە ئۆپەراسیۆنێکی سوپای ئەمریکادا بۆ دەستگیرکردنی نیکۆلاس مادۆرۆ، سەرۆکی ڤەنزوێلا لە سەرەتای مانگی رابردوودا بەکارهێنراوە، ئەمەش بە بەڵگەیەکی بەهێز دادەنرێت بۆ زیادبوونی پشتپەستنی پێنتاگۆن بە مۆدێلە زیرەکەکان.

سیاسەتی بەکارهێنان و پێشێلکارییەکان

بەپێی ڕاپۆرتێکی رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"، رێنماییەکانی بەکارهێنانی مۆدێلی "كلۆد" بە توندی قەدەغەی دەکەن کە ئەم تەکنەلۆژیایە بۆ ئاسانکاری لە توندوتیژی، پەرەپێدانی چەک، یان ئەنجامدانی پرۆسەی چاودێریکردن بەکاربهێنرێت.

وەڵامی کۆمپانیاکە و وەزارەتی جەنگ

کۆمپانیای Anthropic: وتەبێژی کۆمپانیاکە رایگەیاند، ناتوانێت لێدوان لەسەر بەکارهێنانی "كلۆد" لە هیچ ئۆپەراسیۆنێکی دیاریکراوی نهێنی یان ئاشکرادا بدات، بەڵام جەختی کردەوە کە هەر بەکارهێنانێک (چ لە کەرتی تایبەت یان حکومی) دەبێت پابەند بێت بە سیاسەتەکانی کۆمپانیاکە.

هاوکات وەزارەتی جەنگی ئەمریکا 'پنتاگۆن' رەتیکردەوە هیچ لێدوانێک لەسەر ئەم بابەتە بدات.

گرێبەستە ملیۆنییەکە و مەترسییەکان

سەرچاوەکان ئاماژە بەوەدەدەن کە پێشتر نیگەرانی هەبووە لە ناو کۆمپانیای Anthropic سەبارەت بە چۆنیەتی بەکارهێنانی "كلۆد" لەلایەن پنتاگۆنەوە، ئەمەش وایکردبوو لێپرسراوانی ئیدارەی ئەمریکا بیر لە هەڵوەشاندنەوەی گرێبەستێکی 200 ملیۆن دۆلاری کۆمپانیاکە بکەنەوە، کۆمپانیای "ئەنسرۆپیک" یەکەم گەشەپێدەری ژیریی دەستکرد بووە کە مۆدێلەکەی لە ئۆپەراسیۆنە نهێنییەکانی وەزارەتی جەنگدا بەکاربهێنرێت.

بوارەکانی بەکارهێنان

ئەم ئامرازانە دەکرێت لە چەندین بواری جیاوازدا بەکاربهێنرێن، وەک:

-کورتکردنەوەی بەڵگەنامە و دۆسێیە هەواڵگرییەکان.

-کۆنتڕۆڵکردنی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان (درۆن) بە شێوەیەکی خۆکار.

هەڵوێستی سەرۆکی کۆمپانیاکە

رۆژنامەکە ئەوەشی خستووەتەڕوو دارۆ ئامۆدی، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری Anthropic، هەمیشە داوای دانانی یاسای توند و کۆنتڕۆڵی زیاتری کردووە بۆ رێگری لە زیانەکانی ژیریی دەستکرد، ئەمەش وایکردووە لە زۆرێک لە هاوپیشەکانی لە کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی دیکە جیاواز بێت.

لە بەرانبەردا، پێت هێگسێس وەزیری جەنگی ئەمریکا، لە چالاکییەکدا رایگەیاندبوو، وەزارەتەکەیان "ئەو مۆدێلانەی ژیریی دەستکرد بەکارناهێنێت کە رێگری لە ئەنجامدانی شەڕ دەکەن"، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ ئەو مەرجانەی کە کۆمپانیای Anthropic دایمەزراندوون.

بڕیارە رۆژی سێشەممەی داهاتوو ئێران و ئەمریكا بە نێوەندگیری عوممان جارێكی تر لە سویسرا كۆببەوە.

ماڵپەری ئەكسیۆسی ئەمریكی لە زاری دوو سەرچاوەی باڵای ئەمریكاوە بڵاویكردووەتەوە، بڕیارە رۆژی سێشەممەی داهاتوو وەفدی ئەمریكا و ئێران خولی دووەمی گفتوگۆكانیان لە ژنێڤ لە سویسرا ئەنجام بدەن.

 ئاماژەی بەوەشكردووە، وەفدی ئەمریكا پێكدێت لە ستیڤ ویتكۆف نێردەی تایبەتی ئەمریكا بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جارید كوشنەر زاوای دۆناڵد ترەمپ، عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێرانیش سەرۆكایەتی وەفدی وڵاتەكەی دەكات.

ماڵپەری ئەكسیۆس باسی لەوەشكردووە، چاوەڕوان دەكرێت بەدر ئەلبوسەعید وەزیری دەرەوەی عوممان وەك نێوەندگیر لە دانوستانەكە ئامادە بێت.

كۆنفرانسی میونشن بۆ ئاسایش بە بەشداری مەزڵوم عەبدی و ئیلهام ئەحمەد دەستیپێكرد و راوێژكاری ئەڵمانیاش دەڵێت ئەمریكا ناتوانێت بەتەنها رووبەڕووی ئاڵنگارییەكان ببێتەوە.

بە بەشداری زیاتر لە 50 سەركردە و لێپرسراوانی باڵای جیهان، 62مین خولی كۆنفرانسی میونشن بۆ ئاسایش لە ئەڵمانیا دەستیپێكرد و بڕیارە سێ رۆژ بخایەنێت، لەناو ئەو سەركردە و لێپرسراوانەشدا مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات  "هەسەدە" و ئیلهام ئەحمەد هاوسەرۆكی فەرمانگەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی رۆژئاوای كوردستانیش ئامادەبوون.

لە وتاری دەستپێكی كۆنفرانسەكەشدا، فرێدریك مێرز راوێژكاری ئەڵمانیا داوایكرد، ئەمریكا و ئەوروپا پێكەوە متمانەی نێوان هەردوو بەری زەریای ئەتڵەسی چاك بكەنەوە و بیبوژێننەوە، وتیشی، ئەمریكا ناتوانێت بەتەنها روبەڕوی ئاڵنگارییەكان ببێتەوە.

ئاماژەی بەوەشکرد، ، جیهان چووەتە قۆناغێکی نوێ لە ململانێی کراوە کە سیمای جیهانی گۆڕیوە و جەختیشی کردەوە کە "سیستمی نێودەوڵەتیی لەسەر بنەمای یاسا وەک پێشتر نەماوە."

لە ئەنجامی ئاڵۆزییە نێودەوڵەتییەكان، بەشێكی زۆری دانیشتووانی جیهان پێشبینی هەڵگیرسانی جەنگێكی گەورەی جیهانی و بەكارهێنانی چەكی ئەتۆمی دەكەن لە چەند ساڵی داهاتوودا.

گۆڤاری پۆلیتیكۆ بڵاویكردووەتەوە، بەپێی راپرسییەكی نوێ كە لەگەڵ دەزگای پابلیك فێرست ئەنجامدراوە، نزیكەی نیوەی دانیشتووانی ئەمریكا و بەریتانیا و فەرەنسا و ئەڵمانیا پێیان وایە لە ماوەی پێنج ساڵی داهاتوودا جەنگی سێیەمی جیهان هەڵدەگیرسێت.

لە بەشێكی تری راپۆرتەكەدا هاتووە، رێژەی ئەو كەسانەی ترسیان لە جەنگ هەیە بەراورد بە ساڵی رابردوو زیادیكردووە، نزیكەی سێیەكی بەشداربووانیش لە وڵاتانی رۆژئاوا و 46%ی خەڵكی ئەمریكاش پێشبینی هەڵگیرسانی جەنگی سێیەمی جیهان دەكەن و پێیان وایە ئەگەری بەكارهێنانی چەكی ئەتۆمی لەو ململانێیانەدا هەیە.

ئەنجامی ئەو راپرسیانەش، رەنگدانەوەی رەوش و دڵەڕاوكێی سیاسی و ئەمنییە لە جیهاندا كە وایكردووە رای گشتی لە وڵاتە زلهێزەكان چاوەڕوانی خراپترین سیناریۆ بن.

هەفتەی داهاتوو گەڕێکی نوێی دانوستانەکان لە نێوان مۆسکۆ و کیێڤ لە پێناو کۆتاییهێنان بە جەنگ بەڕێوەدەچێت

ئاژانسی فرانس پرێس بڵاویکردەوە، دیمیتری پێسکۆڤ، وتەبێژی کۆشکی سەرۆکایەتی روسیا 'کرملن' رایگەیاندووە، هەفتەی داهاتوو گەڕێکی تر لە دانوستانەکان لەگەڵ ئۆکراین ئەنجام دەدرێت و دواتر شوێن و کاتی رەسمی کۆبوونەوەکە دیاری دەکرێت.

لەلای خۆشیەوە ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین ئاماژەی بەوەکرد، واشنتۆن پێشنیازی کردووە گەڕی سێیەمی دانوستانەکان لە مەیامی بێت و کیێڤیش دەستبەجێ رەزامەندی لەسەر نیشان داوە.

ئەم هەوڵە دیپلۆماسییانە لە کاتێکدایە کە رەوش و هێرشەکان بۆ سەر تۆڕی وزەی ئۆکراینبەردەوامە و هەردوولا چاوەڕێی ئەنجامی بەرجەستە لەم گفتوگۆیانە دەکەن.

بەهۆی توانەوەی جەمسەرەكانی باكور، ململانێی ئەمریكا و روسیا لەسەر ناوچە ستراتیژییەكان چڕتردەبێتەوە و ناتۆش هۆشداری دەدات.

مارك روتە سكرتێری گشتیی ناتۆ رایگەیاند، جووڵە سەربازییەكانی روسیا و چین لە ناوچەی جەمسەری باكور، هەڕەشەیەكی ئاشكرا و جدییە بۆسەر ئاسایشی وڵاتانی ئەندامی ناتۆ.

ئەم لێدوانە دوای دەستپێكردنی ئەركی پاسەوانانی جەمسەری باكور هات كە ئامانجی پاراستنی بەرژەوەندییەكانی رۆژئاوایە لەو ناوچە ستراتیژییەدا.

لێپرسراوێكی ناتۆش دەڵێت، توانەوەی خێرای سەهۆڵبەندانی جەمسەری باكور رێگەی داوە بە بەكارهێنانی رێڕەوی باكور بۆ ماوەیەكی درێژتر، ئەوەش دووری نێوان ئەوروپا و ئاسیا بەشێوەیەكی بەرچاو كەمدەكاتەوە، وتیشی، كێبڕكێی وڵاتان بۆ كۆنترۆڵكردنی ئەو رێگا نوێیانە فشارێكی زۆری خستووەتە سەر رەوشی ناوچەكە.

گۆڕانی ژینگەیی لە جەمسەری باكور نەك هەر رێڕەوی بازرگانی جیهانی دەگۆڕێت، بەڵكو نەخشەی ململانێی سیاسی و سەربازیی نێوان بلۆكی رۆژئاوا و رۆژهەڵاتیش بە تەواوی دادەڕێژێتەوە.

بە بەشداری زیاتر لە 50 سەركردە و لێپرسراوانی باڵای جیهان، 62مین خولی كۆنفرانسی میونشن بۆ ئاسایش لە ئەڵمانیا بەڕێوەدەچێت.

بڕیارە ئەمڕۆ 62مین خولی كۆنفرانسی میونشن بۆ ئاسایش لە ئەڵمانیا بە بەشداری زیاتر لە 50 سەركردە و لێپرسراوانی باڵای جیهان بەڕێوەبچێت و تا 15ی ئەم مانگە بەردەوام بێت.

فول فۆلفكان ئیشتنیگیر رێكخەری كۆنفرانسی میونشن بۆ ئاسایش رایگەیاند، تەوەری سەرەكی كۆنفراسەكەیان گفتوگۆ دەبێت لەسەر سیاسەتی ترەمپ كە وایكردوە جیهان دووبارە پێویستی بە داڕشتنەوەی تایبەتمەندییەكانی سیستمی نێودەوڵەتی هەبێت و جیهانیش ئاڵوزی زیاتری بۆ دروست ببێت، یەكێكی تریش لە تەوەرەكانیان تاوتوێكردنی دواین پێشهاتەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئۆكراین و دابەشكردنی هاوكارییەكانە لە جیهاندا لەگەڵ رەوشی مرۆیی و زۆربوونی ژمارەی ئاوارە لە جیهاندا.

چەند سەرچاوەیەكیش رایانگەیاندووە، بڕیارە مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات "هەسەدە" و ئیلهام ئەحمەد هاوسەرۆكی فەرمانگەی پەیوەندییەكانی دەرەوەی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەریی رۆژئاوای كوردستان بەشداری كۆنفرانسەكە بكەن و چەندین كۆبوونەوە لەسەر ئاستی باڵا ئەنجام بدەن.

جێگەی ئاماژەیە، نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە کۆنفرانسەکەدا بەشدار دەبێت.

سەرۆکی ئۆکراین دەڵێت: ئامادەن بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ و پشتگیری لە پێشنیازەکانی ئەمریکاش دەکەن.

ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند؛ وڵاتەکەی پشتگیری لە پێشنیارە ئاشتییەکانی ئەمریکا دەکات بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ لەگەڵ روسیا و دەشڵێت، "ئامادەین بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و ریفراندۆم لەسەر رێککەوتنی ئاشتی."

ئاماژەی بەوەکرد، کیێڤ دەیەوێت بۆ ئەمریکییەکان بسەلمێنێت کە ئەوان نایانەوێت جەنگ بەردەوام بێت، هەر بۆیە بە هەموو شێوەیەک پشتگیری لەو پێشنیازانە دەکەن کە پڕۆسەی ئاشتی خێراتر دەکەن.

زیلینسکی جەختیشی کردەوە، وڵاتەکەی لە هیچ شتێک ناترسێت و ئامادەیە پەنا بۆ دەنگی گەل بەرێت، بەڵام جەختی لەوەشکردەوە کە بە هیچ شێوەیەک رێککەوتنێک قبوڵ ناکەن زیان بە بەرژەوەندییە باڵاکانی ئۆکراین بگەیەنێت.

سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل گەشبینی خۆی بەرانبەر هەوڵەكانی واشنتۆن بۆ گەیشتن بە رێككەوتن لەگەڵ تاران دەربڕی بەڵام دوودڵی خۆشی سەبارەت بە هەر رێككەوتنێك نەشاردەوە. 

نوسینگەی بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، ناتانیاهۆ دوای كۆبوونەوەی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە واشنتۆن جەختیكردووەتەوە، پێیوایە ئەو رەوشەی ترەمپ دەیخوڵقێنێت هەروەها لەبەرچاوگرتنی ئەوەی جاری پێشوو نەگەیشتن بە رێككەوتن هەڵە بووە رەوشەكە بۆ گەیشتن بە رێككەوتنێكی باش لەگەڵ ئێران لەبار دەكەن.

ناتانیاهۆ ئاماژەی بەوەش كردووە، هێشتا بەگومانە لە كوالێتی و ئاستی هەر رێككەوتنێكی نێوان ئەمریكا و ئێران، پێویستیشە هەر رێككەوتنێكی نوێ پرسی موشەكی بالیستی و پشتگیری گروپە چەكدارەكان لەخۆ بگرێت.

باسی لەوەشكردووە، كۆبوونەوەكەی لەگەڵ ترەمپ بێوێنە بووە و پێكەوە تاوتوێی رەوشی ناوچەكە و پرسی كەرتی غەززەیان كردووە. وتیشی، ترەمپ لەو بڕوایەدایە ئێستا ئێرانییەكان تێدەگەن لەگەڵ كێ مامەڵە دەكەن.

ئەو لێدوانانەی ناتانیاهۆ لە كاتێكدایە، هەوڵە دیپلۆماسییەكان بۆ چارەسەری كێشەكان لەگەڵ ئێران بەردەوامن و ئیسرائیل دەیەوێت رێككەوتنێكی توندتر ئیمزا بكرێت.
 

پەرلەمانی ئەوروپا بڕیارێکی سەبارەت بە رەوشی باکوور و رۆژهەڵاتی سووریا پەسەند کرد و تێیدا بە توندی سەرکۆنەی توندوتیژییەکانی دژ بە هاووڵاتیانی مەدەنی کرد، جەختیشکرایەوە هاوکارییە داراییەکانی یەکێتی ئەوروپا بۆ ئاوەدانکردنەوەی سوریا، پیویستە  مەرجدار دەبێت بە پاراستنی مافی مرۆڤ و کەمینەکان.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، پەرلەمان ئەوروپا لە کۆبوونەوەی گشتی خۆیدا لە شاری ستراسبۆرگی فەرەنسا،  هۆشداری دا لە تێکچوونی مەترسیداری باری مرۆیی و ئەمنی، جەختیشی کراوەتەوە، کە پێویستە ئاگربەستێکی بەردەوام بپارێزرێت وەک مەرجێک بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکاریی سیاسی لە سووریادا.

لە بڕیارەکەدا نیگەرانی قووڵ دەربڕدراوە بەرانبەر هێرشە سەربازییەکانی ئەم دواییەی "حکومەتی کاتی" و گروپە چەکدارەکان، کە بووەتە هۆی ئاوارەبوونی زیاتر لە 170 هەزار کەس و بێبەشبوونی سەدان هەزار کەس لە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی وەک ئاو و کارەبا.

هەرروەها داوای لێکۆڵینەوەی نێودەوڵەتی خێرا دەکرێت لەو تاوانەکانی "کوشتن لە دەرەوەی یاسا و رفاندن" کە دژ بە دانیشتووانی ناوچەکە ئەنجام دراون.

پەرلەمانی ئەوروپا ستایشی تێکۆشانی هێزە کوردییەکانی کرد لە شەڕی دژی داعشدا و جەختی لەسەر پێویستی دانپێدانان بە مافە سیاسی و کولتوورییەکانی کورد و پاراستنی بەڕێوەبەریی خۆسەر کردەوە.

هەروەها داوایان لە تورکیا کردوە، کۆتایی بە دەستوەردانە سەربازییەکانی بهێنێت و هۆشداریانداوە، کە ناسەقامگیریی ناوچەکە دەبێتە هۆی هەڵاتنی چەکدارانی داعش و دروستبوونی مەترسی ئەمنی بۆ سەر ئاستی جیهان.

لە کۆتاییدا، پەرلەمانی ئەورپا دوپاتیانکردوەتەوە هەر جۆرە هاوکارییەکی دارایی یەکێتی ئەوروپا بۆ ئاوەدانکردنەوەی سووریا، مەرجدار دەبێت بە پاراستنی مافی مرۆڤ و کەمینەکان و داواش دەکەن هەوڵە دیپلۆماسییەکانیان چڕ بکرێنەوە بۆ دابینکردنی ئاشتییەکی سەقامگیر، بە جۆرێک مافی هەموو پێکهاتەکانی سوریا بپارێزێت.

بە بیانوی پابەندنەبون بە داواکارییەکان، روسیا بە رەسمی بەرنامەی واتسئەپی لە وڵاتەکەی قەدەغەکرد و کۆمپانیای مێتاش دەڵێت؛ کرملین دەیەوێت زیاتر لە 100 ملیۆن بەکارهێنەری بەرنامەکە روو لەو بەرنامانە بکەن کە خۆی چاودێری دەکات.

دیمیتری پێسکۆڤ وتەبێژی کرملین بە بی بی سی راگەیاندووە، بڕیارەکە "بەهۆی پابەندبوون مێتاوە بوە بە دواکارییەکانی و یاسای وڵاتەکەیەوە"، ئاماژەی بەوەشکردووە، "ئەگەر مێتا پابەند بێت بە داواکارییەکانیان دەتوانێت دەست بە کارەکانی بکاتەوە".

ئەم بڕیارەی مۆسکۆ دوای ئەوە هات کە کۆمپانیای "میتا" چەندین جار داواکارییەکانی حکومەتی روسیای بۆ سڕینەوەی ئەو ناوەڕۆکانە رەتکردەوە، کە بە "نایاسایی" و "چەواشەکار" بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانی و سوپای وڵاتەکە دەبینران. 

چاودێران پێیان وایە، کە زیادکردنی تایبەتمەندی "کەناڵەکان" لە واتسئەپ بووەتە هۆی ئەوەی روسیا وەک ئامرازێکی بڵاوکردنەوەی زانیاری سەیری بکات، کە بە   مەترسیی دادەنێت بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانی و ئەمەش وایکردوە بڕیاری قەدەغەکردنی بدات.

فەرماندەیی باشوری ئەمریکا رایگەیاند،لە دەریای کاربیدا، بەهۆی هەڵەی تەکنیکییەوە دوو کەشتی ئەمریکا بەیەکیاندا داوە و بەهۆیەوە دوو کارمەندی هێزە دەریایەیکان بریندار بوون

بە گوێرەی زانیاریەکان، پێکدادانەکە  لە نێوان کەشتییەکی تێکشکێنەر (DDG‑103) و کەشتییەکی تری فریاگوزاری و دابینکردنی پێداویستییەکان (T‑AOE‑6) رویداوە.

فەرماندەیی باشووری ئەمریکا پشتڕاستی کردەوە کە بەهۆی روداوەکەوە دوو  کارمەندی هێزە دەریایەکان بریندار بوون و چارەسەری پێویستیان بۆ دەکرێت

بە گوێرەی زانیارییەکان روداوەکە لە ئاوەکانی دەریای کارایبیدا رویداوە و کەشتییەکان  سەرقاڵی مەشق و  ئەرکێکی رۆتینی بوون.