دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، دوای راگەیاندنی ئاگربەستێکی دەستبەجێ بۆ ماوەی دووهەفتە، لە نوێترین پۆستیدا رایگەیاند: ئەگەر گەروی هورمز بکرێتەوە و ئاگربەست بەردەوامبێت، سەردەمی زێڕینی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەستپێدەکات

ترەمپ لە نوێترین پۆستیدا لەسەر پلاتفۆرمی تروس سۆشیاڵ نووسیویەتی: ئەمڕۆ رۆژێکی گەورەیە بۆ ئاشتیی جیهانی. ئێران دەیەوێت ئاشتی بەرقەراربێت، وڵاتانی دیکەش هەمان شتیان دەوێت، چونکە بەشی پێویستیان بەهۆی جەنگەکەوە مەینەتی چەشت. 

ئاماژەی بەوەشداوە، ئەمریکا یارمەتیدەر دەبێت لە رێکخستنی جەنجاڵیی هاتوچۆ لە گەرووی هورمز و زۆر هەنگاو و کرداری ئەرێنیش دەبینرێت.

وتیشی، بە کردنەوەی گەروەکە پارەیەکی زۆر پەیدا دەکرێت و ئێرانیش دەتوانێت دەست بکات بە پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەی وڵاتەکەی.

ئەوەشی روونکردەوە، ئەمریکا کەشتییەکانی لە هەموو جۆرە پێداویستییەک پڕ دەکات و لە دەوروبەری گەروەکە دەمێنێتەوە، تاکو دڵنیابن لەوەی هەموو شتێک بە باشی بەڕێوە دەچێت. 

لە کۆتایی پۆستەکەیدا ترەمپ ئەوەشی نووسیوە، متمانەی بەوە هەیە کە پرۆسەکە بەباشی بەڕێوە بچێت و ئەمەش دەکرێت ببێتە سەردەمی زێڕینی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

پاش زنجیرەیەک فشار و هەڕەشەی توند، رەوشێکی نوێ لە ناوچەکەدا هاتە ئاراوە و محەمەد شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان، بە شێوەیەکی رەسمی رایگەیاند، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و ئێران شانبەشانی هاوپەیمانەکانیان گەیشتوونەتە رێککەوتن بۆ راگرتنی دەستبەجێی شەڕ. ئەم هەنگاوە کە وڵاتی لوبنان و چەندین ناوچەی تر دەگرێتەوە، وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ ئەو وادەیەی دۆناڵد ترەمپ دیاری کردبوو دێت، کە تەنها یەک سەعات و نیو پێش کۆتاییهاتنی وادەکە، واشنتۆن و تاران لەسەر راگرتنی پێکدادانەکان بۆ ماوەی دوو هەفتە رێککەوتن بە مەبەستی رێگەخۆشکردن بۆ گفتوگۆی سیاسی و دیپلۆماسی تر.
بەپێی زانیارییەکانی لێپرسراوێکی باڵا لە کۆشکی سپی کە بۆ میدیاکانی ئەمریکا قسەی کردووە، ئیسرائیل رەزامەندی لەسەر ئاگربەستێکی کاتی دەربڕیوە. ئەم بڕیارە دوای ئەوە هات کە دۆناڵد ترەمپ هەڕەشەی هێرشی سەربازی توندی بۆ سەر ژێرخانی مەدەنی ئێران کردبوو ئەگەر گەرووی هورمز نەکرێتەوە. سەرچاوە ئەمنییەکانی ئیسرائیلیش جەختیان کردووەتەوە کە ئەم ئاگربەستە تەنها ئێران ناگرێتەوە، بەڵکوو رەوشی لوبنانیش لەخۆ دەگرێت، ئەمەش دەرفەتێک دەبێت بۆ هێورکردنەوەی پێکدادانەکان لە چەندین بەرەی جیاوازدا کە لە چەند مانگی رابردوودا ئاڵۆزی زۆریان بەخۆوە بینیوە.
لە لایەکی ترەوە، عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، بە شێوەیەکی رەسمی رایگەیاند کە وڵاتەکەی رەزامەند بووە لەسەر کردنەوەی گەرووی هورمز بۆ ماوەی دوو هەفتە. عێراقچی ئاماژەی بەوە کرد کە هاتوچۆی ئارام لە گەرووەکەدا بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزە چەکدارەکانی ئێران فەراهەم دەکرێت. هەروەها جەختی کردەوە کە تاران ئامادەیە هەموو هێرشەکانی رابگرێت ئەگەر لایەنی بەرامبەریش هێرشەکان رابگرێت، ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ رێگریکردن لە هەر جۆرە فشارێکی سەربازی تر کە زیان بە ژێرخانی وڵاتەکە بگەیەنێت و رەوشەکە بەرەو تەقینەوەی گەورەتر ببات.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە رێگەی تۆرە کۆمەڵایەتییەکانەوە تەنها سەعاتێک پێش تەواوبوونی مۆڵەتەکە، رەزامەندی خۆی بۆ راگرتنی بۆردومانەکان بۆ سەر ئێران نیشاندا. ترەمپ دوای گفتوگۆی چڕ لەگەڵ نێوەندگیرە پاکستانییەکان، رایگەیاند کە ئەمە ئاگربەستێکی دوولایەنە دەبێت و ماوەی ئەم دوو هەفتەیە دەرفەتێکی گرنگە بۆ ئەوەی رێککەوتنی کۆتایی ئیمزا بکرێت و کارەکان بە تەواوی جێبەجێ بکرێن. ئەم رەوشە نوێیە ئومێدی ئەوەی لای چاودێران دروست کردووە کە ناوچەکە لە جەنگێکی گشتگیر دوور بکەوێتەوە و رێگەی دیپلۆماسی جێگەی فشارە سەربازییەکان بگرێتەوە.
لە کۆتاییدا، ئەم ئاگربەستە کاتییە کە بە نێوەندگیری پاکستان و فشاری واشنتۆن هاتە دی، وەک تاقیکردنەوەیەکی سەخت بۆ هەردوو لایەن دەبینرێت. ئێستا هەموو چاوەکان لەسەر ئەوەن کە ئایا لە ماوەی ئەم ١٤ رۆژەدا لایەنەکان دەگەنە رێککەوتنێکی هەمیشەیی یان رەوشەکە جارێکی تر بەرەو ئاڵۆزی و فشار دەچێتەوە. گرنگی ئەم هەنگاوە لەوەدایە کە نەک تەنها گەرووی هورمز، بەڵکوو ئارامی لوبنان و چەندین ناوچەی تریش بەندە بە سەرکەوتنی ئەم ماوە کاتییەوە کە ترەمپ دیاری کردووە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە بڕیارێکی چاوەڕواننەکراودا و تەنیا چەند ساتێک پێش کۆتاییهاتنی مۆڵەتە مەترسیدارەکەی، راگرتنی سەرجەم هێرشە سەربازییەکانی بۆ سەر ئێران راگەیاند.

ترەمپ لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیاڵ تروس بڵاویکردەوە،  دوای گفتوگۆکانی لەگەڵ شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان و مارشاڵ عاسم مونیر، فەرماندەی سوپای ئەو وڵاتە، بڕیاری داوە بۆ ماوەی دوو هەفتە هێرشەکان ڕابگرێت، ئەم بڕیارە مەرجدار کراوە بە کردنەوەی "تەواوەتی، دەستبەجێ و بێ مەرجی" گەرووی هورمز لەلایەن ئێرانەوە.

ترەمپ رایگەیاند، ئەمە ئاگربەستێکی دوولایەنە دەبێت و بۆ ماوەی 14 رۆژ هیچ هێرش و بۆردومانێک ئەنجام نادرێت.

سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرای کرد، پێشنیازێکی 10 خاڵییان لەلایەن تارانەوە بەدەستگەیشتووە و واشنتن وای دەبینێت کە بنەمایەکی باشە بۆ دانوستان و کۆتاییهێنان بە ململانێکان.

ترەمپ ئەوەشی خستەڕوو، زۆربەی خاڵە ناکۆکەکانی رابردوو لە نێوان ئەمریکا و ئێران چارەسەر کراون و ئەم دوو هەفتەیە بۆ ئەوەیە کە رێککەوتننامەی ئاشتیی درێژخایەن کۆتایی پێ بهێنرێت و ئیمزا بکرێت.

سەرۆکی ئەمریکا جەختی کردەوە، هێزەکانیان سەرجەم ئامانجە سەربازییەکانی خۆیان پێکاوە و ئێستا کاتی دیپلۆماسییە بۆ گەیشتن بە ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

لە هەوڵێکی نوێی دیپلۆماسیدا بۆ رێگریکردن لە تەقینەوەی بارودۆخی ناوچەکە، سەرۆک وەزیرانی پاکستان بە رەسمی دەستپێشخەرییەکی بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران راگەیاند.

سەرۆک وەزیرانی پاکستان ئاشکرایکرد، هەوڵە دیپلۆماتییەکان بۆ گەیشتن بە چارەسەرێکی ئاشتیانە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەردەوامییان هەیە و هەنگاوی ئەرێنییان بڕیوە.

ئاماژەی بەوەکرد، پەیوەندی بە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکاوە کردووە و داوای لێکردووە وادەی مۆڵەتەکە بۆ دوو هەفتەی تر درێژ بکاتەوە.

سەرۆک وەزیرانی پاکستان، داواش لە دەسەڵاتدارانی ئێران دەکات وەک نیشاندانی نیازپاکی، بۆ ماوەی دوو هەفتە گەروی هورمز بەڕووی کەشتیوانیی نێودەوڵەتیدا بکەنەوە.

ئەم دەستپێشخەرییەی پاکستان دەیەوێت کاتێکی زیاتر بۆ دانوستانەکان بڕەخسێنێت و رێگری بکات لە بە ئامانجگرتنی ژێرخانی وزە و گڕگرتنی تەواوەتی ناوچەکە.

ئەم پەرەسەندنە دیپلۆماسییە لە کاتێکدایە کە جیهان بە نیگەرانییەوە چاوەڕوانی کۆتاییهاتنی ئەو مۆڵەتە دەکات کە ترەمپ بۆ ئێرانی دیاری کردووە و پاکستان وەک لایەنێکی ناوبژیوان دەیەوێت بەربەست لەبەردەم بژاردەی سەربازی دروست بکات.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە نوێترین پەیامیدا دەڵێت، ئەمشەو ساتەوەختێکی یەکلاکەرەوە و گرنگە لە مێژوی درێژ و ئاڵۆزی جیهاندا، ئاماژەی بەوەشکردوە  گەرچی نایەوێت ئەوە روبدات، بەڵام بە ئەگەری زۆرەوە شارستانیەتی ئێران دەمرێت.

لە بەشێکی دیکەی پەیامەکەیدا دەڵێت؛ گۆڕانکارییەکی ریشەیی و گشتگیر لە دەسەڵاتدا رویداوە و مێشکگەلێکی ژیرتر و کەمتر توندڕەو جڵەوی کاروباریان گرتووەتە دەست.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت؛  ئەمەش هیوای ئەوەی خوڵقاندوە کە روداوی "شۆڕشگێڕانە و ناوازە" بێنە ئاراوە و رێگری بکرێت لە لەناوچونی شارستانییەتێک کە مەترسی لەسەر بوو.

دۆناڵد ترەمپ لە پەیامەکەیدا کە لە تروس سۆشیال بڵاویکردوەتەوە،  هۆشداریشیداوە ئەگەر نەگەنە رێککەوتن، ئەمشەو کۆتایی بە 47 ساڵ لە چەوسانەوە، گەندەڵی و کوشتن دەهێنرێت و شارستانیەتی ئێران بە تەواوەتی لەناو دەچێت.

ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە هۆشداری دەدات بەهۆی قەیرانی وزەوە جیهان روبەڕوی مانگێكی نیسانی سەخت ببێتەوە.

فاتح پیرۆل، بەڕێوەبەری جێبەجێكاری ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە مانگی نیسانی بە مانگێكی رەش ناوبردووە و هۆشداریشی داوە، بەهۆی رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جەنگەوە جیهان روبەڕوی قەیرانێكی قورسی وزە دەبێتەوە، كە لە مێژوودا هاوشێوەی نەبووە.

فاتح پیرۆل رایگەیاندووە، پێشتر هەرگیز جیهان پچڕانی دابینكردنی وزەی بەم قەبارەیەی ئێستا بەخۆیەوە نەبینیوە و ئەوەی ئێستا رودەدات خراپترە لەو قەیرانەی لە ساڵەكانی 1973 و 1979 و 2022دا رویانداوە.

دەشڵێت، شەڕی ئێستای ئێران یەكێك لە شاخوێنبەرە گرنگەكانی ئابوری جیهانی پچڕاندووە و كاریگەرییەكەی بۆسەر زۆرینەی ماددە كیمیاییەكانی تریش درێژ دەبێتەوە، بەڵام لەگەڵ ئەوانەشدا بۆ رزگاربوون لەو رەوشە سەختە، قەیرانەكە پەرەپێدانی وزەی نوێبووەوە و ئەتۆمی خێراتر دەكات، بۆئەوەی جیهان بتوانێت ئاسایشی وزە بەدەستبهێنێت.

دۆناڵد ترەمپ لە لێدوانێکی نوێدا وردەکاریی ئۆپراسیۆنێکی سەربازیی بەرفراوانی بۆ رزگارکردنی فڕۆکەوانە ئەمریکییەکان لە ناوچە شاخاوییەکان راگەیاند و ئۆپراسیۆنەکەی بە "مێژوویی" وەسف کرد.

سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرای کرد،  200 سەرباز و 155 فڕۆکە، کە لە نێوانیاندا چوار فڕۆکەی بۆمبهاوێژ و چەند فڕۆکەیەکی سووتەمەنی، بەشدارییان لە پڕۆسەی رزگارکردنی فڕۆکەوانی دووەمدا کردووە.

 ناوبراو رایگەیاند، کە فڕۆکەوانە بریندارەکە بەهۆی ئەو مەشقانەی پێی کرابوو، توانیویەتی بەسەر شاخەکاندا سەرکەوێت و خۆی بشارێتەوە تا ئەو کاتەی لە ماوەی 48 سەعاتدا رزگارکرا، جەختیشی لەوە کردەوە کە ساتی کۆتایی سەرخستنی فڕۆکەوانەکە کەمتر لە 10 خولەکی خایاندووە و هیچ سەربازێکی ئەمریکی لە ئۆپراسیۆنەکەدا بریندار نەبووە.

سەبارەت بە روبەڕووبوونەوە لەگەڵ هێزەکانی ئێران، ترەمپ رایگەیاند کە هەلیکۆپتەرەکانیان کەوتوونەتە بەر دەستڕێژی گولـلەی سوپای ئێران، بەڵام بەهۆی "خراپی و کۆنی" چەکەکانی ئێرانەوە زیانیان پێنەگەیشتووە.

 ترەمپ ئەوەشی ئاشکرا کرد، کە لە کاتی ئۆپراسیۆنەکەدا دوو فڕۆکەی ئەمریکی کە لە کاتی نیشتنەوەدا  پەکیانکەوتووە، لەلایەن هێزەکانی خۆیانەوە تەقێنراونەتەوە بۆ ئەوەی نەکەونە دەستی سوپای ئێران.

ناوبراو بە تووندی هەڕەشەی وێرانکردنی ئێرانی کرد و ئاماژەی بەوە دا کە تەنها لە 37 رۆژی رابردوودا زیاتر لە 13 هەزار هێرشیان ئەنجامداوە، ئەمەش وەک نیشانەیەک بۆ باڵادەستیی سەربازیی ئەمریکا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئێران وێران بووە و توانای  بەرگریکردنی نەماوە و تەنها خاوەنی هەندێک مووشەک و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانە، ئاماژەی بەوەشکرد ئێرانییەکان پێویستیان بە 15 ساڵ دەبێت بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئەوەی کە لەناوچووە.

ئەمڕۆ دووشەممە، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئەوان ئێستا دەتوانن واز لە ئێران بهێنن بەڵام دەیانەوێت ئەوەی دەستیان پێکردوە کۆتایی پێبهێنن.

ئاماژەی بەوەشکردوە، هیوادارە جەنگی ئێران بە خێرایی کۆتایی پێبێت و جەختیشیکردەوە ئێران ناتوانێت بۆمبی ئەتۆمی هەبێت و ئەوان شکستیان هێناوە و توانای بەرگریکردنیان نەماوە.

سەرۆکی ئەمریکا دەشڵێت؛  شاهیدی گۆڕانکاریی دەسەڵات بوون لە ئێران و ئەوانەی ئێستا لە دەسەڵاتدان، میانڕەوترن، لەبارەی گفتوگۆکانیشەوە وتی؛ هەریەکە لە ویتکۆف و کوشنەر لەگەڵ ئێرانییەکان گفتوگۆ دەکەن و رەنگە ڤانسیش بەشداری بکات.

هەرهاو هەريسی لە ئێران کرد ئەگەر رازینەبن بە مەرجەکان، ئەوا نە پرد و نە وێستگەی کارەبا هیچیان نامێنێت

رێککەوتنێکی چاوەڕوانکراو لەنێوان ئەمریکا و ئێران بە نێوەندگیریی پاکستان، بەرەو کۆتاییهێنان بە گرژییەکان و کردنەوەی رێڕەوە ئاوییەکان هەنگاو دەنێت.

ئاژانسی "رۆیتەرز" بڵاویکردەوە، فەرماندەی سوپای پاکستان لەگەڵ جێگری ترەمپ و هەریەک لە "ویتکۆف" و "عراقچی" وەزیری دەرەوەی ئێران، دەربارەی پلانێکی گشتگیر بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ پەیوەندییەکی تەلەفۆنی ئەنجامدا.

سەرچاوەکان باس لەوە دەکەن ئەگەر لایەنەکان لەسەر قۆناغی یەکەم رێکبکەون، ئەوا تەنها 15 رۆژیان پێویست دەبێت بۆ گەیشتن بە رێککەوتنی کۆتایی.

رۆیتەرز ئاشکرایکردووە، پێشنیازی رێککەوتنە کۆتاییەکە، دەبێت ئێران دەستبەرداری بەدەستهێنانی چەكی ئەتۆمی بێت، لەبەرانبەردا بڕگەی ئازادکردنی سەرجەم سزا داراییەکانی سەر ئێران هەڵبگیرێن.

ئەوەشی خستەڕوو، لەگەڵ رەزامەندی لایەنەکان لەسەر ئەم پلانە، ئاگربەستی دەستبەجێ رادەگەیەنرێت و گەرووی هورمز بەڕووی هاتوچۆی دەریاییدا دەکرێتەوە.

لە بەرانبەردا، لێپرسراوێکی باڵای ئێران بە ئاژانسی "رۆیتەرز"ـی رایگەیاند، وڵاتەکەی پێشنیازێکی رەسمی لەلایەن پاکستانەوە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ پێگەیشتووە، بەڵام مەرجی قورسیان بۆ کردنەوەی رێڕەوە ئاوییەکان هەیە.

ئەو لێپرسراوە باڵایە جەختی کردەوە، وڵاتەکەی بە هیچ شێوەیەک گەرووی هورمز ناکاتەوە ئەگەر تەنها لە بەرانبەر "ئاگربەستێکی کاتی"دا بێت، دەشڵێت؛ پێمانوایە ئەمریكا ئامادەنییەبۆ ئاگربەستێكی درێژخایەن.

ماڵپەڕی ئەكسیۆس ئاشكرایكرد، وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازێكی نوێیان بۆ رێكکەوتنی ئەمریكا و ئێران كردووە كە لە دوو قۆناغ پێك دێت و قۆناغی یەكەمشیان ئاگربەستێكە بۆ ماوەی 45 رۆژ.

ماڵپەڕی ئەكسیۆسی ئەمریكی رایگەیاند، ئێران و ئەمریكا لە رێگەی پاكستان، میسر و توركیاوە، تاوتوێی ئەو پێشنیازە دەكەن  كەلەلایەن  پاكستان و میسر، توركیاوە خراوەتەڕوو.

ئاماژەی بەوەشكرد، رێككەوتنە پێشنیازكراوەكە لە دوو قۆناغ پێكدێت، قۆناغی یەكەم بریتییە لە  ئاگربەستێك بۆ ماوەی 45 رۆژ، تێیدا دانوستان دەكرێت بۆ كۆتاییهێنانی هەمیشەیی بە جەنگ ، لە قۆناغی دووەمیشدا رێككەوتنی كۆتایی بۆ وەستاندنی شەڕ ئیمزا دەكرێت.

چاوەڕوان دەكرێت لە ماوەی كەمتر لە 48 سەعاتی داهاتوو، چارەنووسی ئەم دەسپێشخەرییە دیپلۆماسییە و رەوشی ناوچەكە بە گشتی یەكلایی بكرێتەوە.

ئەوەش لەكاتێكدایە دۆناڵد ترەمپ ئێوارەی رۆژی سێشەممەی وەك دوایین وادە بۆ رێككەوتن دیاریكردوە و هۆشداریی داوە ئەگەر رێككەوتن نەكرێت، رێوشوێنی سەربازیی تووند بەرانبەر تاران دەگیرێتەبەر.

بەهۆی بەردەوامیی ئاڵۆزییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و داخستنی گەروی هورمز ، نرخی نەوتی برێنت 110 دۆلار و نرخی نەوتی تەكساسیش 112 دۆلاری تێپەراند .

ئەمڕۆ لەگەڵ كردنەوەی بازاڕەكاندا ، نرخی بەرمیلێك نەوتی برێنت بە 110 دۆلار و 74 سەنت مامەڵەی پێوەكراوە كە بەراورد بە هەفتەی رابردوو بەرێژەی لە 8% بەرز بوەتەوە ، هەروەها نرخی بەرمیلێك نەوتی تەكساس بە 112 دۆلار و 25 سەنت مامەڵەی پێوە كرا و بەراورد بە هەفتەی رابردوو بەرێژەی لە سەدا 11 نرخەكەی بەرز بوەتەوە 

بەرزبونەوەی نرخی نەوت لە كاتێكدایە ، تا دێت ئاڵۆزییەكانی نێوان ئەمریكا و ئیسرائیل دژی ئێران زیاتر دەبێت، هاوکات  كەمتر لە 48 سەعات ماوە بۆ ئەو وادەیەی ترەمپ بۆ ئێران دیاریكردوە بۆ كردنەوەی گەروی هورمز .

رێکخراوی ئۆپێك پڵەس رایگەیاند، هەشت وڵاتی نێو هاوپەیمانێتییەکە رێککەوتوون لەسەر زیادکردنی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت بە بڕی 206 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا بە مەبەست سەقامگیری وزە لە جیهاندا.

زیادکردنی 206 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا لە لایەن هەشت وڵاتی ناو رێکخراوەکە لە چوارچێوەی پابەندیی وڵاتان دێت بۆ پشتگیریکردن لە سەقامگیری بازاڕی وزە، کە لە ئێستادا بەهۆی جەنگی ئەمریکا وئیسرائیل بەرانبەر بە ئێرانو  داخستنی گەروی هورمز نرخی نەوت بەرزبوەەتوە.

لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوە کراوە،  کە ئەم زیادکردنە بەشێکە لەو کەمکردنەوە ئارەزومەندانەی، کە پێشتر لە نیسانی 2023دا بە بڕی 1.65ملیۆن بەرمیل راگەیاندرابوو و  بڕیاریشە ئەم گۆڕانکارییە لە مانگی داهاتوی ساڵی 2026 بکەوێتە بواری جێبەجێکردنەوە.

رێکخراوەکە جەختی لەوە کردوەتەوە،  کە وڵاتانی بەشداربوو بەردەوام دەبن لە چاودێریکردنی وردی رەوشی بازاڕ و پەیڕەوکردنی سیاسەتێکی وشیارانە؛ بە شێوەیەک کە نەرمی تەواویان هەبێت بۆ زیادکردن، راگرتن، یان هەڵوەشاندنەوەی هەموارکردنەکان بەپێی پێویستی بازاڕ، لەوانەش ئەگەری هەڵوەشاندنەوەی ئەو 2.2 ملیۆن بەرمیلەی، کە پێشتر بە شێوەی ئارەزوومەندانە کەمکرابووەوە.

لە کۆتایی راگەیەندراوەکەدا هاتووە کە ئەم رێکارە نوێیە دەبێتە دەرفەتێک بۆ وڵاتانی بەشداربوو تا پڕۆسەی قەرەبووکردنەوەی بەرهەمهێنان خێراتر بکەن، ئەمەش وەک هەوڵێک بۆ هاوسەنگکردنی دابینکردن و خواست لە بازاڕە جیهانییەکاندا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە لێدوانێکی نوێدا بە کەناڵی "فۆکس نیوز" راگەیاند، ئەگەر تاران ئامادە نەبێت بە خێرایی رێککەوتنێک ئیمزا بکات، بژاردەی تەقاندنەوەی هەموو شتێک و دەستبەسەرداگرتنی نەوتی ئەو وڵاتە تاوتوێ دەکات. 

سەرۆکی ئەمریکا لە رێگەی کەناڵی "فۆکس نیوز"  هۆشداریی توندیدا، کە لە ئەگەری شکستهێنانی دانوستانەکان، ژێرخانی ئێران لە پرد و وێستگەکانی بەرهەمهێنانی وزە لە سەرانسەری وڵاتدا وێران دەکرێن.

ناوبراو ئاماژەی بەوەش کردوە، کە ئێستا دەرفەتێکی باش هەیە بۆ گەیشتن بە رێککەوتن و لێخۆشبوونی کاتی بۆ ئەو کەسانە دەرکردووە کە بەناوی ئێرانەوە دانوستان دەکەن بۆ ئەوەی بتوانن بەردەوام بن.

ترەمپ جەختی لەوە کردەوە کە باشترین بژاردە بۆ وڵاتەکەی دەستبەسەرداگرتنی نەوتی ئێرانە ئەگەر تاران نەێتە ژێر باری رێککەوتنێکی نوێ.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا پەیامێکی ئاڕاستەی ئێران کردووە و داوای کردنەوەی گەرووی هورمز دەکات.

دۆناڵد ترەمپ ئەمڕۆ یەکشەممە 5ـی 4ـی 2026 پەیامەکەی ئاڕاستەی ئێران کرد و نووسیویەتی: ئەو گەرووە نەفرەتییە بکەنەوە ئەگینا ژیانتان لێ دەکەم بە دۆزەخ.

لە پەیامەکەی ترەپدا ئەوەش هاتووە: رۆژی سێشەممە دەبێتە رۆژی پرد و وێستگەکانی کارەبا و هەموویان لە یەک رۆژدا بۆردومان دەکەین. لەکۆتایی پەیامەکەشیدا نووسیویەتی سوپاس و ستایش بۆ اللە. 

ئەمە لەکاتێکدایە کە دۆناڵد ترەمپ رۆژی 2ـی 4ـی 2026 رایگەیاندبوو: ئێمە پێویستمان بە گەرووی هورمز نییە و نەوتی ئێمەی پێدا تێپەڕ نابێت، ئەوانەی پشت بە نەوتی گەرووەکە دەبەستن با پارێزگاری لێبکەن، ئەگەر پێیان چارەسەر نەکرا دەتوانن بێن و نەوت لە ئەمریکا بکڕن.

سەرۆكی ئەمریكا رزگاركردنی فڕۆكەوانە ونوبووەكەی لەناو خاكی ئێران ڕاگەیاند، دەشڵێت سەربازێكیان برینداربووە.

دۆناڵد ترەمپ لە پەیامێكدا سەركەوتنی ئۆپراسیۆنێكی تایبەتی بۆ ڕزگاركردنی دووەم فڕۆكەوانی ئەمریكی لە باشووری رۆژئاوای ئێران ڕاگەیاند.

ترەمپ دەڵێت، فڕۆكەوانەكە ماوەی سێ ڕۆژ بوو دوای تێكشكان و كەوتنی فڕۆكەكەی بێسەروشوێن ببوو، دوای ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنێكی گەڕان و پشكنینی ورد و چڕ و پڕ، هێزە تایبەتەكانی ئەمریكا توانیویانە فڕۆكەوانەكە لەو ناوچەیە دەربهێنن و ڕزگاری بكەن.

ئاماژەی بەوەش كرد، ئۆپراسیۆنەكە لە درەنگانی شەوی ڕابردوو ئەنجامدراوە، بەڵام لەبەر پاراستنی سەلامەتی فڕۆكەوانەكە، ناسنامەكەی و وردەكاریی زیاتریان ئاشكرا نەكردووە. 
باسی لەوەش كرد، لە كاتی جێبەجێكردنی ئەركەكەدا، سەربازێكی ئەمریكی بریندار بووە.

سەرۆكی ئەمریكا ئەم كارەی بە ئۆپراسیۆنێكی بێ وێنە وەسف كرد و جەختی لەوە كردەوە، ئۆپراسیۆنەكە دەیسەلمێنێت كە ئەمریكا كۆنترۆڵی تەواوی ئاسمانی ئێرانی كردووەو ئەمریكا هەرگیز جەنگاوەرەكانی لە دوای خۆی بەجێناهێڵێت.