زۆربەی شۆفێران پێیان وایە لێخوڕینی ئۆتۆمبێل بە خێراییەکی زیاتر لەوەی لە شەقامەکاندا دیاریکراوە، کاتێکی زۆریان بۆ دەگەڕێنێتەوە، بەڵام شیکارییەکان دەریدەخەن کە ئەو کاتەی بۆ شۆفێران دەگەڕێتەوە زۆر کەمترە لەو مەترسییە گیانی و ماڵیەی کە لە بەردەمیاندایە. 

بڕی ئەو کاتەی کە بەهۆی خێرالێخوڕینەوە بۆ شۆفێران دەگەڕێتەوە، پشت بە سێ هۆکاری سەرەکی دەبەستێت: درێژیی گەشتەکە، جیاوازیی خێرایی، و بەربەستەکانی وەک ترافیک لایت، قەرەباڵغی، و یاساکانی هاتوچۆ.

لەسەر بنەمای یاسا فیزیاییەکان، کات بریتییە لە دابەشکردنی ماوە بەسەر خێراییدا. بۆ نموونە:

• گەشتێکی 10 کیلۆمەتری: ئەگەر بە خێرایی 50 کم/سەعات بیبڕیت، 12 خولەکی پێویستە. بەڵام ئەگەر خێراییەکەت بۆ 60 کم/سەعات زیاد بکەیت، 10 خولەکی پێویستە. واتە لەم گەشتەدا تەنها دوو خولەک دەگەڕێتەوە بۆ شۆفێرەکە.
• گەشتە کورتەکانی ناو شار: لە گەشتە کورتەکانی ناو شاردا کە چەند کیلۆمەترێکن و ترافیک لایتی زۆریان تێدایە، زیادکردنی خێرایی لە نێوان ترافیکەکاندا تەنها 20 بۆ 90 چرکە کات دەگەڕێنێتەوە، کە بڕێکی ئەوتۆ نییە هەستی پێبکرێت و هیچ بگۆڕێت.

لەسەر رێگا خێراکان و لە گەشتە درێژەکاندا کاریگەرییەکەی زیاترە، بەڵام هێشتا سنووردارە. بۆ نموونە:

• گەشتێکی 100 کیلۆمەتری: زیادکردنی تێکڕای خێرایی لە 90 کم/سەعاتەوە بۆ 110کم/سەعاتێک، کاتی گەشتەکە لە سەعاتێک و 7 خولەکەوە بۆ 54 خولەک کەمدەکاتەوە، واتە نزیکەی 13 خولەک پاشەکەوت دەکرێت. هەرچەندە ئەمە سوودی هەیە، بەڵام بەهۆی قەرەباڵغی و بەربەستەکانی دیکەوە، دەگمەنە شۆفێرێک بتوانێت بە درێژایی رێگاکە پابەندی ئەو خێراییە بەرزە بێت و لە رێگاکانی دەرەوەی شاریشدا هەمیشە مەترسی هاتوچۆی ئاژەڵان و چاککردنی رێگاکان رەنگە وابکات توشی روداوی هاتوچۆبین.

 

ئەو کاتە کەمەی بۆ شۆفێر دەگەڕێتەوە، لە بەرامبەر چەندین تێچووی گیانی و ماڵی هەیە:

سەلامەتی: مەترسیی روداوی هاتوچۆ بەشێوەیەکی نایەکسان لەگەڵ زیادبوونی خێراییدا بەرز دەبێتەوە. خێرایی زیاتر هەم ئەگەری پێکدادان و هەم سەختیی زیانەکان زیاد دەکات.

• خەرجیی سووتەمەنی و چاککردنەوە: خەرجیی سووتەمەنی و دەردانی گازی دووەم ئۆکسیدی کاربۆن لەگەڵ زیادبوونی خێراییدا، بەتایبەت لە سەرووی 80-100 کم/سەعاتەوە، بەشێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات. هاوکات تەمەنی تایە، برێک و بزوێنەریش کەم دەکاتەوە.
• ئاکامە یاسایی و داراییەکان: سزای دارایی، زیان بەرکەوتن بەر ئۆتۆمبێل و بزوێنەری ئۆتۆمبێلەکە و سزاکانی پۆلیسی هاتوچۆ
  
  چەند رێنماییەکی پراکتیکی لەبری خێرا لێخوڕین:

لەبری خێرا لێخوڕین، دەتوانیت ئەم رێگایانە بەکاربهێنیت بۆ کورتکردنەوە و کەمکردنەوەی کاتی گەشتەکەت:

• هەڵبژاردنی کات و رێگای گونجاو: لە کاتێکدا گەشت بکە کە قەرەباڵغی کەمترە و رێگایەک هەڵبژێرە کە خێراترە و کورتترە.
• کەمکردنەوەی وەستان: تا دەتوانیت لە وەستانی ناپێویست دووربکەوەرەوە.
• پاراستنی خێراییەکی جێگیر: هەوڵبدە خێراییەکەت لە نزیک سنووری رێپێدراو بهێڵیتەوە و جڵەوی خێرایی (Cruise control) بەکاربهێنە.

لە هەنگاوێکدا بۆ کەمکردنەوەی پشتبەستن بە چین، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا و سانای تاکایچی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن، رێککەوتنێکی چوارچێوەییان بۆ مسۆگەرکردنی دابینکاریی کانزا ستراتیژییەکان واژۆکرد.

کۆشکی سپی لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ سێشەممە، لە میانی سەردانەکەی ترەمپ بۆ ژاپۆن، rێککەوتنەکە ئیمزاکرا و ئامانج لێی بەهێزکردنی زنجیرەکانی دابینکاریی ئەو کانزا گرنگانەیە کە لە کەرتی وزەی نوێبووەوە، ئەلیکترۆنیات و ئۆتۆمبێلدا بەکاردەهێنرێن.

ئەم رێککەوتنە لە کاتێکدایە کە چین زیاتر لە %90ی کانزا ستراتیژییەکانی جیهان پرۆسێس دەکات و لەم دواییانەشدا کۆتوبەندی زیاتری خستووەتە سەر هەناردەکردنی ئەو ماددانە، ئەمەش فشارەکانی لەسەر ئەو وڵاتانە زیاد کردووە کە پشتیان پێ دەبەستن.

لە بەرامبەردا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا تەنها یەک کانی کانزای ستراتیژیی چالاکی هەیە و لە پێشبڕکێدایە بۆ دابینکردنی ئەو کانزا گرنگانەی کە بۆ دروستکردنی ئۆتۆمبێلی کارەبایی، سیستەمی بەرگری و پیشەسازیی پێشکەوتوو پێویستن.

بڕیارە رۆژی پێنجشەممە، دۆناڵد ترەمپ لەگەڵ شی جینپینگ، سەرۆکی چین کۆببێتەوە.

بەپێی راگەیەندراوەکەی کۆشکی سپی، ئەمریکا و ژاپۆن هەروەها تاوتوێی دانانی سیستەمێکی کۆگاکردنی تەواوکەریی دوولایەنە دەکەن و لەگەڵ هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانی دیکەشدا کاردەکەن بۆ پاراستنی ئاسایشی زنجیرەکانی دابینکاری.

بەریتانیا لە درێژەی هەوڵەكانی بۆ رووبەڕووبوونەوەی قاچاخچێتیی كۆچەران، قاچاخچییەكی بە نزیكەی شەش ساڵ زیندانیكردن سزا دا.

ئاژانسی نیشتمانیی تاوانی بەریتانیا بڵاویكردەوە، تاوانبارێكی تریان بە تۆمەتی قاچاخچێتیكردن بە گواستنەوەی كۆچەران لە توركیاوە بۆ ئەوروپا، دەستگیركردووە و بە سزای پێنج ساڵ و حەوت مانگ  زیندانیكردن سزادراوە.

ئاژانسەكە ئاماژەی بەوەشداوە، تاوانبارەكە پەیوەندیی بە تۆڕێكی قاچاخچێتیی گواستنەوەی كۆچەرانەوە هەبووە و رۆڵێكی گرنگیان هەبووە لە رێكخستنی گەشتی نایاسایی لە توركیاو ئەوروپاوە بۆ بەریتانیا.

ئۆکراین لەگەڵ هاوپەیمانەکانی کاردەکات لەسەر پلانێک بۆ کۆتایی هێنان بە شەڕ، سەرۆکی ئەو وڵاتەش دەڵێت: ئەو کارە لە چەند رۆژی داهاتوودا رودەدات.

ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، پلانێکی خێرا لە ئارادایە بۆ راگرتنی شەڕ لە 10 رۆژی داهاتوودا، هەروەها لەگەڵ هاوپەیمانەکانمان بڕیارمان لەسەر ئەم کارە داوە.

وتیشی،  بۆ گوشارخستنە سەر روسیا بۆ دانوستان، کیێڤ داوا لە ئیدارەی ئەمریکا دەکات نەک تەنها موشەکی تۆماهۆک، بەڵکو کۆمەڵێک چەک و موشەکی هاوشێوەی پێبدات.

جێگەی ئاماژەیە، ترەمپ بەڵێنی دا کە بە خێرایی کۆتایی بە شەڕی ئۆکراین بهێنێت، بەڵام دانوستانەکان لە نێوان مۆسکۆ و کیێڤدا پەک کەوتوون سەرەڕای هەوڵە نێوەندگیرییەکان.

هاوکات ئەمڕۆ سوپای ئۆکراین ئاشکرایکرد، ژمارەی کوژراو و بریندارانی سەربازانی روسیا لە سەرەتای شەڕەوە لەسەر خاکی ئۆکراین، بەرزبووەتەوە بۆ نزیکەی ملیۆنێک و 137 هەزار و 960 کەس، لەنێویاندا 800 کەس لە ماوەی 24 سەعاتی رابردوودا کوژراون یان بریندار بوون.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاند کە راگەیاندنەکەی ڤلادیمیر پوتین، سەرۆکی روسیا، سەبارەت بە تاقیکردنەوەی موشەکێکی کروزی ئەتۆمی "نەگونجاو" بووە.

ترەمپ داوای لە پوتین کرد کە لەبری تاقیکردنەوەی چەک، کار بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی ئۆکراین بکات. 

ترەمپ بە رۆژنامەنووسانی وت: "پێویستە کۆتایی بە شەڕەکە (لە ئۆکراین) بهێنێت. ئەو شەڕەی کە وا دانرابوو تەنها یەک هەفتە بخایەنێت، ئێستا نزیک دەبێتەوە لە ساڵی چوارەمی. ئەوەیە کە دەبێت بیکات، نەک تاقیکردنەوەی موشەک."

لەوەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بەو موشەکەی کە مۆسکۆ دەڵێت 14 هەزار کیلۆمەتری بڕیوە، ترەمپ وتی ئەمریکا پێویستی بەوە نییە موشەکی وا دوورهاوێژ بێت، چونکە "ژێردەریاییەکی ئەتۆمیی لە کەناراوەکانی روسیا هەیە."

وتیشی: "ئەوان دەزانن کە ئێمە بەهێزترین ژێردەریایی ئەتۆمیی جیهانمان لە کەناراوەکانیان هەیە، بۆیە پێویست ناکات 8 هەزار میل (نزیکەی 14 هەزار کیلۆمەتر) ببڕیت."
سەبارەت بە سەپاندنی سزای زیاتر بەسەر روسیادا، ترەمپ تەنها وتی: "دەبینین چی ڕوودەدات."

رۆژی یەکشەممە، ڤلادیمیر پوتن رایگەیاند کە وڵاتەکەی دوا تاقیکردنەوەی سەرکەوتووی بۆ موشەکی "بورڤێستنیک" ئەنجامداوە، کە بە وتەی خۆی مەودایەکی "بێ سنوور"ی هەیە.

ڤالێری گێراسیمۆڤ، سوپاسالاری روسیا، بە پوتنی راگەیاندبوو کە موشەکەکە لە تاقیکردنەوەکەیدا بۆ ماوەی نزیکەی 15 سەعات لە ئاسماندا ماوەتەوە و 14 هەزار کیلۆمەتری بڕیوە، ئاماژەی بەوەشکرد کە ئەمە ئەوپەڕی توانای مووشەکەکە نییە.

هەوڵە دیپلۆماسییەکان
ترەمپ چەندین جار بەڵێنی داوە کە ئەگەر بگەڕێتەوە کۆشکی سپی، بە خێرایی کۆتایی بە شەڕی ئۆکراین دەهێنێت. رۆژی شەممە رایگەیاند کە "کاتی خۆی بەفیڕۆ نادات" بۆ رێکخستنی دیدارێکی نوێ لەگەڵ پوتن، مەگەر مۆسکۆ جددی بێت لە گەیشتن بە رێککەوتنێک.

 

کۆریای باکور، رۆژی دووشەممە، رەخنەی توندی لە هەنگاوە نوێیەکانی ژاپۆن بۆ پڕچەککردن و بەهێزکردنی توانا سەربازییەکانی گرت و هۆشداریی دا کە ئەم کارانە لەوانەیە تۆکیۆ بکاتە ئامانجی تۆڵەسەندنەوەیەکی بەهێزی وڵاتانی دراوسێ.

رۆژنامەی "رۆدۆنگ سینمون"، کە بەربڵاوترین رۆژنامەی کۆریای باکوورە، لە ژمارەی ئەمڕۆیدا ئەم هۆشدارییەی بڵاوکردەوە. رۆژنامەکە ئاماژەی بە چەند هەنگاوێکی نوێی ژاپۆن کردووە، لەوانە:

• خستنەگەڕی شەشەمین ژێردەریایی هێرشبەری جۆری "تایگی".

• بەرهەمهێنانی بەرفراوانی موشەکی پێشکەوتووی جۆری "12ی روبەر بۆ کەشتی".

• پلانەکانی دیکە بۆ بەهێزکردنی بەرگری.

بەگوێرەی ئاژانسی هەواڵی یۆنهابی کۆریای باشور، رۆژنامەکەی پیۆنگیانگ نووسیویەتی، ئەم چەکانە ئامرازن بۆ "لێدانی پێشوەختە" و مەوداکانیان سنووری ژاپۆن تێدەپەڕێنێت و دەگاتە وڵاتانی دیکە.

رۆژنامەکە پەرەپێدانی ئەم چەکانەی بە کارێکی "مەترسیدار" لەلایەن "وڵاتێکی تاوانباری پێشووی جەنگ" وەسف کردووە و هۆشداریی داوە کە "ئەمە تەنها وا دەکات دوورگەکانی ژاپۆن ببێتە ئامانجێکی هاوبەش بۆ تۆڵەکردنەوەیەکی بەهێزی وڵاتانی دراوسێی."

هەروەها، رۆژنامەکە تۆکیۆی بەوە تۆمەتبار کردووە کە بە بیانووی "هەڕەشەی" دراوسێکانی، دۆخی ئەمنیی ناوچەکە ئاڵۆزتر دەکات و خێرایی پێدەدات، کە ئەمەش وەک نمایشێکی ئاشکرای دەستدرێژیکاری لێکداوەتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمڕۆ دووشەممە گەیشتە ژاپۆن کە دووەم وێستگەی گەشتە ئاسیاییەکەیەتی. چاوەڕوان دەکرێت لەم گەشتەیدا لەگەڵ شی جینپینگ، سەرۆکی چین کۆببێتەوە بە ئامانجی کۆتاییهێنان بەو جەنگە بازرگانییەی لەنێوان دوو گەورەترین ئابووریی جیهاندا هەیە.

بڕیارە ترەمپ لە تۆکیۆ لەگەڵ ئیمپراتۆر نارۆهیتۆ و دواتریش رۆژی سێشەممە لەگەڵ سانای تاکایچی، سەرۆک وەزیرانی نوێی ژاپۆن کۆببێتەوە. ترەمپ رایگەیاند کە "شتە مەزنەکانی" لەبارەی تاکایچییەوە بیستووە و ستایشی ئەوەی کرد کە کەسێکی نزیکی شینزۆ ئابی، سەرۆک وەزیرانی پێشووتری تیرۆرکراوی ژاپۆن بووە، کە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵیدا هەبوو.

لەلایەن خۆیەوە، تاکایچی ئاشکرای کرد کە لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا بە ترەمپی وتووە، "بەهێزکردنی هاوپەیمانیی نێوان ژاپۆن و ئەمریکا لەپێشینەی کارەکانی ئیدارەکەی من دەبێت لە روی دیپلۆماسی و ئەمنییەوە."

ترەمپ گەشتە ئاسیاییەکەی دوێنێ لە کوالالامپوری پایتەختی مالیزیاوە دەستپێکرد. لەوێ، چاودێریی ئیمزاکردنی رێککەوتنی ئاگربەستی نێوان تایلاند و کەمبۆدیای کرد و بە "هەنگاوێکی گەورە" وەسفی کرد. هاوکات رایگەیاند کە "گرێبەستێکی گەورەی بازرگانی لەگەڵ کەمبۆدیا و رێککەوتنێکی زۆر گرنگی لەبارەی کانزا دەگمەنەکانەوە لەگەڵ تایلاند" ئەنجام داوە.

هەروەها ترەمپ و ئەنوەر ئیبراهیم، سەرۆک وەزیرانی مالیزیا، رێککەوتنێکی بازرگانییان ئیمزا کرد کە دەرفەتی زیاتر بە ئەمریکا دەدات بۆ دەستڕاگەیشتن بە کانزا دەگمەنەکان.

چاوەڕوان دەکرێت کۆریای باشوور گرنگترین وێستگەی گەشتەکەی ترەمپ بێت، چونکە لەوێ بۆ یەکەمجار لە دوای گەڕانەوەی بۆ کۆشکی سپی، لەگەڵ سەرۆکی چین کۆدەبێتەوە. ترەمپ رۆژی چوارشەممە دەگاتە شاری بوسان بۆ بەشداریکردن لە لوتکەی (APEC) و لەگەڵ لی جای میۆنگ، سەرۆکی کۆریای باشوریش کۆدەبێتەوە.

سەرۆکی ئەمریکا گەشبینیی خۆی نیشاندا سەبارەت بە گەیشتن بە رێککەوتن بۆ کۆتاییهێنان بە گرژییە بازرگانییەکان و بە رۆژنامەنووسانی وت، "پێموایە دەگەینە رێککەوتن." لەلایەن خۆیەوە، چین دووپاتی کردەوە کە گەیشتوونەتە "لێکتێگەیشتنێکی سەرەتایی" لەگەڵ ئەمریکا بۆ چارەسەرکردنی کێشە بازرگانییەکانیان.

وەزارەتی بەرگریی روسیا رایگەیاند، شەوی رابردوو 193فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینمان لە پارێزگاکانی باشووری رۆژئاوای وڵاتەکەیان خستووەتە خوارەوە، کە 34 دانەیان مۆسکۆی پایتەختیان کردبووە ئامانج.

ئەم هێرشە درۆنییە لە کاتێکدایە کە هێزەکانی کیێڤ بەشێوەیەکی رۆژانە بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و موشەک ناوچەکانی باشوری رۆژئاوای روسیا دەکەنە ئامانج. لە بەرامبەردا، سوپای روسیا لە پێشڕەوییەکانی لە هەموو میحوەرەکانی جەنگ بەردەوامە.

پێشتر ڤلادیمیر پوتن، سەرۆکی روسیا، جەختی لەسەر پێویستیی فراوانکردنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان کردبووەوە. ئامانجی ئەم فراوانکردنە بریتییە لە دوورخستنەوەی هێزەکانی کیێڤ لەو خاکانەی روسیا کە دەکەونە مەودای ئەو موشەک و چەکە ڕۆژئاواییانەی ئۆکراین بۆ هێرشکردنە سەر روسیا بەکاریاندەهێنێت.

 

لە زانکۆیەکی ئەمریکا روداوێکی تەقەکردن رویدا و بەهۆیەوە کەسێک کوژرا و شەش کەسی دیکەش برینداربوون.

میدیاکانی ئەمریکا بڵاویانکردوەتەوە، لە کاتی ئاهەنگێک لە زانکۆی لینکن لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا روداوێکی تەقەکردن رویدا، کە خوێندکارانی زانکۆکە سەرقاڵی ئاهەنگی دەرچونیان بوون.

دەسەڵاتدارانی ویلایەتەکە رایانگەیاندووە، بەهۆی روداوەکەوە کەسێک کوژراوە و شەش کەسی دیکەش برینداربوونە، هەروەها کەسێک بەچەکەوە لە زانکۆکە دەستگیرکراوە.

ئاماژەیان بەوەشکردووە، لێکۆڵینەوەیان لە روداوەکە دەستپێکردووە و لە ئێستادا هیچ مەترسییەک لەسەر کەمپی زانکۆکە نییە.

روسیا سەركەوتنی تاقیكردنەوەی یەكەمین موشەكی بەسیستمی وزەی ئەتۆمیی لە جیهاندا راگەیاند و سەرۆکی ئەو وڵاتەش دەڵێت: یەکەم موشەکە لە جیهاندا بە وزەی ئەتۆم کار دەکات.

ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی روسیا لە کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ فەرماندەی هێزەکانی وڵاتەکەی رایگەیاند، هێزی بەرپەرچدانەوەی ئەتۆمیی ئێمە لە بەرزترین ئاستدایە، و رەنگە لە هەموو وڵاتە ئەتۆمییەکانی جیهاندا بەرزتربێت.

وتیشی، هێشتا چەندین هەنگاو و رێکاری رۆتینی ماوە پێش ئەوەی ئەم موشەکە بخرێتە حاڵەتی ئامادەباشیی شەڕەوە.

سەرۆکی روسیا راشیگەیاند، لە رێگەی مانۆڕەکانی ئەم دواییەی هێزە هێرشبەرە ستراتیژییە ئەتۆمییەکانەوە، دووبارە متمانەپێکراویی قەڵغانی ئەتۆمیی روسیمان دووپات کردەوە، هێزە ستراتیژییەکانیان بە تەواوی توانای دابینکردنی ئاسایشی نیشتمانی روسیایان هەیە.

جێگەی ئاماژەیە، ئەو موشەکە ناوی "بورێڤێستنیک"ـیە و توانای هەیە 14 هەزار کیلۆمەتر ببڕێت و بۆ ماوەی 15 سەعات بە شێوەی ئاسۆیی و راست لە ئاسماندا بڕوات، هەروەها یەکەم موشەکە لە جیهاندا بە وزەی ئەتۆمی کاردەکات.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا داوای لە حەماس کرد کە "بەخێرایی" تەرمی ئەو بارمتە ئیسرائیلییانەی کە تا ئێستا رادەستی نەکردوون، بگەڕێنێتەوە  و هۆشداریشیداوە ئەگەر تەرمەکان نەگەڕێنرێنەوە وڵاتانی دیکەی بەشدار لە پرۆسەی ئاشتییەکە هەنگاو دەگرنە بەر.

کەناڵی فۆکس نیوز ئەمڕۆ یەکشەممە، لە راپۆرتێکدا بڵاویکردوەتەوە، ترەمپ جەختیکردوەتەوە ئەگەر تەرمەکان نەگەڕێنرێنەوە، وڵاتانی دیکەی بەشدار لە پڕۆسەی ئاشتی ئیسرائیل و فەلەستین هەنگاو دەگرنە بەر.

ترەمپ وتوشیەتی؛ "کاتێک وتم هەردوو لایەن بە دادپەروەرانە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، ئەوە تەنها کاتێک دەگونجێت کە پابەدن بن بە بەڵێنەکانیان و دەبینین لە 48 سەعاتی داهاتوودا چی دەکەن، من لە نزیکەوە چاودێری دۆخەکە دەکەم."

ناوبراو  ئاماژەی بەوەشکرد، رەنگە دەستگەیشتن بە بەشێک لە تەرمەکان قورس بێت، بەڵام دەکرێت لە ئێستادا هەندێکی دیکە بگەڕێنرێنەوە، بە گوێرەی زانیاریەکان. تا ئێستا 13 تەرمی بارمتەکان ماون حەماس رادەستی بکات.

کامالا هاریس، جێگری پێشوی سەرۆکی ئەمریکا، لە یەکەم چاوپێکەوتنیدا لەگەڵ بی بی سی لە بەریتانیا رایگەیاند، رەنگە جارێکی دیکە خۆی بۆ کۆشکی سپی کاندید بکاتەوە. هاریس لە لێدوانەکانیدا هێرشی توندی کردە سەر دۆناڵد ترەمپ و بە "ستەمکار" ناوی برد و وتی، ئەو پێشبینیانەی لەبارەیەوە کردبووی، هەموویان هاتنەدی.

لە وەڵامی پرسیارێکدا کە ئایا رۆژێک ژنێک دەبێتە سەرۆکی ئەمریکا، هاریس وتی "بێگومان،" و کاتێک پرسیاری لێکرا ئایا ئەو کەسە خۆی دەبێت، وتی "رەنگە،" کە بەهێزترین ئاماژەیە تا ئێستا بۆ ئەگەری خۆکاندیدکردنەوەی لە ساڵی 2028.
هاریس راپرسییەکانی رەتکردەوە کە وەک پاڵێوراوێکی لاواز نیشانی دەدەن و وتی: "ئەگەر گوێم لە ڕاپرسییەکان بگرتایە، نە بۆ یەکەم پۆست و نە بۆ دووەم پۆست خۆم کاندید نەدەکرد، بێگومانیش ئێستا لێرە دانەنیشتبووم."

جێگری پێشووی سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، پێشبینییەکانی لەبارەی ئەوەی ترەمپ وەک فاشیستێک رەفتار دەکات و حکومەتێکی تاکڕەو بەڕێوەدەبات، بوون بە راستی.
وتیشی: "ئەو وتی وەزارەتی داد وەک چەک بەکاردەهێنێت، و رێک ئەوەشی کرد." هاریس ئاماژەی بە راگرتنی پێشکەشکاری کۆمیدی، جیمی کیمڵ، کرد دوای ئەوەی گاڵتەی بە کاردانەوەی کۆمارییەکان کردبوو، کە بەهۆی هەڕەشەی دەزگایەکی رێکخەرەوە بوو کە لەلایەن ترەمپەوە دانرابوو.

هاریس رەخنەی لەو بازرگان و دامەزراوانەی ئەمریکا گرت کە بە وتەی ئەو، زۆر بە ئاسانی ملکەچی داواکارییەکانی سەرۆک بوون.
وتیشی: "زۆر کەس هەن... کە لە یەکەم ڕۆژەوە خۆیان بەدەستەوە داوە و چۆکیان لەبەرپێی ستەمکارێکدا داداوە، لەبەر چەندین هۆکار، لەوانەش دەیانەوێت لە دەسەڵاتەوە نزیک بن."

کۆشکی سپی لە وەڵامی لێدوانەکانی هاریسدا وتی: "کاتێک کامالا هاریس هەڵبژاردنەکەی بە شێوەیەکی گەورە دۆڕاند، دەبوو لە پەیامەکە تێبگەیشتایە؛ خەڵکی ئەمریکا گوێ بە درۆ بێماناکانی نادەن."

وتەبێژەکەی کۆشکی سپی زیادی کرد: "یان رەنگە لە پەیامەکە تێگەیشتووە و هەر بۆیە بەردەوامە لە گواستنەوەی سکاڵاکانی بۆ بڵاوکراوە بیانییەکان."

ئەڵمانیا دەستی کردووە بە ئامادەکاری بۆ ئەگەری جەنگی نێوان ئەوروپا و روسیا لە ساڵانی داهاتوودا، بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی سەربازی وڵاتەکەشی  نیازی هەیە ساڵانە 20 هەزار کەسی نوێ دابەزرێنێت.

وەزارەتی بەرگری ئەڵمانیا پلانێک بە ناونیشانی"مۆدێرنکردنی خزمەتی سەربازی"، بە سەرۆکایەتی فریدریش مێرتز، راوێژکاری ئەڵمانیا  تاوتوێ دەکات، کە بە پلەی یەکەم  خۆی لە خزمەتکردنی ناچاری گەنجانی وڵاتەکەیدا دەبینێتەوە.

بە گوێرەی پلانەکە ساڵانە دەبێت هەموو ئەو گەنجانەی تەمەنیان گونجاوە بۆ سەربازی فۆڕمێکیان بۆ دەنێردرێت و ئەوانیش پڕی دەکەنەوە، کە ئاخۆ ئامادەن یاخود نا بۆ چونە ناو سوپای وڵاتەکەیانەوە.

وەزارەتەکە سەرەتا بەنیازە ساڵانە نزیکەی 20 هەزار کەسی نوێ دامەزرێنێت، لەئەگەری کەمی خۆبەخشدا، بیر لە رێگەی دیکە دەکاتەوە و رەنگە، سەربازی زۆرەملێ جێبەجێبکات.

ئەم هەنگاوەی وەزارەتی بەرگری ئەڵمانیا لە کاتێکدایە، پێشتر دەزگای هەواڵگری ئەڵمانیا کاتی هێرشی مۆسکۆی بۆ سەر وڵاتانی ئەوروپا دیاریکردبوە، ئەوەی خستبوەڕوو، ساڵی 2029 روسیا هێرش دەکاتە سەر وڵاتانی ئەوروپا

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، پێش دەستپێکردنی سەردانەکەی بۆ کیشوەری ئاسیا، ویستی خۆی بۆ دیداری کیم  جۆنگ  ئون، رێبەری کۆریای باکور دەربڕی، ئەمەش لە کاتێکدایە لە گەشتەکەیدا سەردانی کۆریای باشور دەکات و جەگە لە سەرۆکی چین، رەنگە لەگەڵ کیم  جۆنگ  ئونیش کۆببێتەوە.

کاتێک لە کۆشکی سپی پرسیاریان لە ترەمپ کرد، ئایا لەگەڵ رێبەری کۆریای باکور کۆدەبێتەوە، ترەمپ بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند؛ "ئەو دەزانێت ئێمە دەچینە ئەوێ."

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو بە تەواوەتی ئامادەیە بۆ کۆبونەوە لەگەڵ کیم جۆنگ ئون و پەیوەندی لەگەڵیدا زۆر باشە،  ئەوەشیخستەڕوو، کۆبونەوەی لەگەڵ لەگەڵ سەرۆکی کۆریای باکور "دەگونجێت"، ئەمەش لە کاتێکدایە  کە دوایین جار لە ساڵی 2019 جاویان بە یەکدی کەوت.

گەشتەکەی ترەمپ دەستی پێکردوە و بڕیاریشە، سەردانی مالیزیا،  ژاپۆن و کۆریای باشوور بکات و لەگەڵ شی جین پینگ، سەرۆکی چین لە کۆریای باشوور کۆببێتەوە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی بازرگانی لەگەڵ چیندا.

راپۆرتێکی وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا، سەپاندنی سزای بەسەر گۆستاڤۆ پێترۆ، سەرۆکی کۆڵۆمبیادا ئاشکرا کرد، کە ناوی لە لیستی نوێکراوەی نووسینگەی کۆنترۆڵکردنی سەروەت و سامانی بیانیی سەر بە وەزارەتەکەدا دەرکەوتووە.

سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا، لە لێدوانێکدا رایگەیاند کە سزاکان دژی سەرۆکی کۆڵۆمبیا پەیوەستە بە گەیشتنی بەرهەمهێنانی کۆکاین لە وڵاتەکەدا لەژێر دەسەڵاتی ئەودا بۆ ئاستێکی پێوانەیی.

ناوبراو وتی: "لەگەڵ هاتنە سەرکاری سەرۆک گۆستاڤۆ پێترۆ، بەرهەمهێنانی کۆکاین لە کۆڵۆمبیا گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی خۆی لە ماوەی دەیان ساڵدا، کە ئەمەش ئەمریکای نوقم کردووە و ژیانی ئەمریکییەکانی وێران کردووە."

ئەم پێشهاتە دوای پەرەسەندنی گرژییەکانی نێوان هەردوو وڵات دێت، بەتایبەتی دوای ئەوەی سەرۆک پێترۆ لێدوانی لەبارەی تێکشکاندنی کەشتییەک لەلایەن هێزەکانی ئەمریکاوە لە 16ی ئەیلوولدا دا و ئۆپەراسیۆنەکەی بە "تاوانی کوشتن" و "پێشێلکردنی سەروەریی کۆڵۆمبیا" ناوبرد، چونکە هێرشکرابووە سەر بەلەمێکی راوەماسی لە ئاوە هەرێمییەکانیدا.

لە وەڵامدا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، راگرتنی هەموو یارمەتی و هاوکارییەکی دارایی بۆ کۆڵۆمبیا راگەیاند و داوای لە پێترۆ کرد دەستبەجێ بەرهەمهێنانی ماددە هۆشبەرەکان لە وڵاتەکەیدا بوەستێنێت، ئەگەرنا ویلایەتە یەکگرتووەکان "لەبری ئەو ئەو کارە دەکات".

لای خۆیەوە، سەرۆکی کۆڵۆمبیا پێشتر ئەو تۆمەتانەی رەتکردبووەوە کە ترەمپ ئاراستەی کردبوو سەبارەت بە تێوەگلانی لە بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکانەوە.

هاوپەیمانانی کیێڤ ئەمڕۆ هەینی لە لەندەن، بە ئامادەبوونی ڤلۆدیمیر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین، کۆبوونەوە و جەختیان لەسەر زیادکردنی فشارەکان بۆ سەر روسیا و پڕچەککردنی ئۆکراین بە چەکی دوورمەودا کردەوە.

کییەر ستارمەر، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا، کۆبوونەوەکەی بە راگەیاندنی خێراکردنی بەرهەمهێنانی موشەک دەستپێکرد و بەڵێنی پێدانی پێنج هەزار موشەکی سوکی بە ئۆکراین دا.

ستارمەر جەختیشی کردەوە کە پێویستە سود لە سامانە دەستبەسەرداگیراوەکانی روسیا وەربگیرێت بۆ دابینکردنی بودجەی بەرگریی ئۆکراین و وتی: "زیاتر لە هەر کاتێکی تر فشار لەسەر پوتن زیاد دەکەین و شانبەشانی ئۆکراین دەوەستین."

هەروەها هۆشداریدا کە هاوپەیمانان هیچ جۆرە "چالاکییەکی دوژمنکارانە" لە روسیا قبووڵ ناکەن و رایگەیاند، "ئاسایشی ئۆکراین، ئاسایشی هاوپەیمانانە. ئەوەی ئەمڕۆ لە بەرەی پێشەوەی دۆنێتسک رودەدات، داهاتووی هەموومان بۆ ساڵانی داهاتوو دیاری دەکات."

سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا پشتیوانیی خۆی بۆ بانگەوازەکەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، بۆ راگرتنی دەستبەجێی شەڕ و دەستپێکردنی دانوستان دووپاتکردەوە.

لای خۆیەوە، ڤلۆدیمیر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین، رایگەیاند کە سەرکردەکان رێککەوتوون لەسەر پشتیوانیکردنی ئۆکراین لە ساڵی داهاتوودا و نیازی زیادکردنی فشارەکانیان لەسەر کەرتی نەوتی روسیا ئاشکرا کرد.

زێلێنسکی روسیای بەوە تۆمەتبار کرد کە "هەڵمەتێکی تیرۆر" لە دژی دامەزراوەکانی وزەی وڵاتەکەی بەڕێوەدەبات و وتی: "ئامانجی روسیا نەگۆڕاوە، دەیانەوێت بمانشکێنن."

هەروەها رایگەیاند کە سەرکردەکان کۆکن لەسەر پێویستیی پشتیوانیکردنی هەوڵەکان لە بەرەکانی جەنگدا و بەهێزکردنی توانای چەکی دورمەودای بە "بەهێزکردنی دیپلۆماسی" ناوبرد.

مارک روتە، سکرتێری گشتیی ناتۆ، رایگەیاند کە سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر روسیا فشار لەسەر پوتن زیاد دەکات بۆ ئەوەی ناچاری بکات دانوستان بکات. وتیشی: "ترەمپ سورە لەسەر کۆتاییهێنان بەم شەڕە و هێنانەدیی ئاشتی. پوتن باجێکی قورس لە ئۆکراین دەدات."

ئەم هەڵوێستانە لە کاتێکدایە کە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، خواستی خۆی بۆ کەمکردنەوەی دەستێوەردانی ئەمریکا نیشانداوە، ئەمەش وایکردووە وڵاتانی ئەوروپا، بەتایبەت فەرەنسا و ئەڵمانیا، هەوڵەکانیان بۆ پڕچەککردنەوە خێراتر بکەن.