جیهان
لە تەمەنی 28 ساڵیدا، ڕاما دواجی دەبێتە گەنجترین 'خاتونی یەکەم' لە مێژووی شاری نیویۆرکدا، ئەمەش دوای ئەوەی هاوسەرەکەی، زهران ممدانی، شەوی سێشەممە هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی شارەوانیی بردەوە و دواجی خستە بەرچاوی میدیاکان.
ممدانی لە وتاری سەرکەوتنەکەیدا، لەکاتێکدا هاوسەرەکەی لە تەنیشتییەوە وەستابوو، بە شێوەیەکی تایبەت ئاماژەی پێکرد و وتی: "بۆ هاوسەرە بێوێنەکەم، ڕاما، حەیاتم"، بە بەکارهێنانی وشەیەکی عەرەبی کە بە مانای "ژیانم" دێت، وتیشی: "کەس نییە کە زیاتر لە تۆ حەز بکەم لەم ساتەدا و لە هەموو ساتێکدا لەلام بێت".
چۆن یەکتریان ناسی؟
دواجی و ممدانی لە ساڵی 2021 لە رێگەی ئەپلیکەیشنی ژوانبەستنی "هینج"ەوە یەکتریان ناسیوە. لە ئۆکتۆبەری 2024 مارەیان بڕیوە و لە دیسێمبەری هەمان ساڵدا ئاهەنگیان لە دوبەی گێڕاوە، دواتریش لە مانگی شوباتدا لە ئۆفیسی تۆماری شارستانی لە مانهاتن بە رەسمی بوونە هاوسەر.
هونەرمەندێک بە هەڵوێستی سیاسییەوە:
ڕاما دواجی، هونەرمەندێکی دانیشتووی نیویۆرکە و بەڕەگەز سورییە. کارەکانی زۆرجار باس لە بابەتەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکەن و لە میدیا جیهانییەکانی وەک BBC News، The New York Times، The Washington Post و Vice، هەروەها لە مۆزەخانەی "تەیت مۆدێرن"ی لەندەن نمایشکراون.
سەرەڕای ئەوەی لە کاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا کەم دەردەکەوت، بەڵام بەپێی CNN، لە پشت پەردەوە هێزێکی پاڵنەری سەرەکی بووە و یەکێک بووە لەو کەسانەی کە ناسنامەی براندی بانگەشەکەی ممدانی داڕشتووە.
کارە هونەرییەکانی دواجی، کە زۆربەیان رەش و سپین، رەخنە لە "ئیمپریالیزمی ئەمریکی" و ئەوەی بە "تاوانەکانی جەنگی ئیسرائیل" و "پاکتاوی رەگەزیی فەلەستینییەکان" ناوی دەبات، دەگرن، کە ئەمەش هاوتایە لەگەڵ هەڵوێستە سیاسییەکانی هاوسەرەکەیدا.
دواجی لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ گۆڤاری "یۆنگ" دەڵێت: "لەگەڵ پەراوێزخستن و بێدەنگکردنی زۆرێک لە خەڵک بەهۆی ترسەوە، تاکە شت کە بتوانم بیکەم ئەوەیە کە دەنگی خۆم بەکاربهێنم بۆ قسەکردن لەسەر ئەوەی لە ئەمریکا و فەلەستین و سوریادا روودەدات، هێندەی لە توانامدا بێت".
هاوکات وتەیەکی هونەرمەند نینا سیمۆن بەکاردێنێت و دەڵێت: "تا ئەو شوێنەی من بزانم، ئەرکی هونەرمەند ئەوەیە کە رەنگدانەوەی سەردەمەکەی بێت".
وتیشی: "پێموایە هەمووان بەرپرسیارێتییان هەیە کە دژی نادادپەروەری قسە بکەن، و هونەر توانایەکی زۆری هەیە بۆ بڵاوکردنەوەی ئەو پەیامە. پێموانییە هەموو کەسێک دەبێت کاری سیاسی بکات، بەڵام هونەر خۆی لە خۆیدا سیاسییە لە چۆنیەتی دروستکردن، پارەدارکردن و بڵاوکردنەوەیدا".
بەپێی ئەنجامە بەراییەکان کە لەلایەن تۆڕەکانی هەواڵی "ئێن بی سی"، "سی ئێن ئێن" و "سی بی ئێس"ەوە بڵاوکراونەتەوە، زهران ممدانی، کاندیدی دیموکراتەکان و نەیاری سەرسەختی دۆناڵد ترەمپ، رۆژی سێشەممە وەک سەرۆکی شارەوانیی نیویۆرک هەڵبژێردرا.
بەپێی داتاکانی ئەنجومەنی هەڵبژاردنەکانی نیویۆرک، ممدانی تەمەن ٣٤ ساڵ، پێش هەریەک لە پارێزگاری پێشووی ویلایەتەکە، ئاندرو کۆمۆ و کاندیدی کۆمارییەکان، کەرتیس سلیوا کەوتووە. بەمەش ممدانی دەبێتە یەکەم سەرۆکی شارەوانیی موسڵمان لە گەورەترین شاری ئەمریکادا و لە یەکی کانوونی دووەمدا دەستبەکار دەبێت.
لەلایەکی دیکەوە، دۆناڵد ترەمپ هەڕەشەی راگرتنی بودجەی فیدراڵیی لە نیویۆرک کرد، ئەگەر ممدانی پۆستەکە بباتەوە. ترەمپ لە پۆستێکدا لە پلاتفۆرمی "تروس سۆشیاڵ" ممدانی بە "کۆمۆنیست" وەسفکرد و رایگەیاند، ئەو شارەکە بەجێدەهێڵێت "بەبێ هیچ دەرفەتێک بۆ سەرکەوتن یان تەنانەت مانەوە".
هاوکات لە ڤێرجینیا، ئابیگایل سپانبێرگەر، کاندیدی دیموکراتە میانڕەوەکان، بە ئاسانی پۆستی پارێزگاری ویلایەتەکەی بردەوە. سپانبێرگەری تەمەن ٤٦ ساڵ، کە ئەفسەری پێشووی دەزگای هەواڵگریی ناوەندی بووە، دوای ئەوەی بەسەر وینسۆم ئێرل سیرز، کاندیدی کۆمارییەکاندا سەرکەوت، دەبێتە یەکەم ژن کە ئەو پۆستە لە مێژووی ڤێرجینیادا وەربگرێت.
لە نیوجێرسیش، میکی شێریل، کاندیدی دیموکراتەکان، هەڵبژاردنی پارێزگاری ویلایەتەکەی بردەوە.
ئەم سێ هەڵبژاردنە دەرفەتێکی بۆ پارتی دیموکرات رەخساند تا شێوازی جیاوازی بانگەشەی هەڵبژاردن تاقیبکاتەوە، ئەمەش وەک ئامادەکارییەک بۆ هەڵبژاردنی ناوەڕاستی خولی 2026، کە تێیدا رکابەری لەسەر کۆنترۆڵکردنی کۆنگرێس دەکرێت. لە کاتێکدا سپانبێرگەر و شێریل سەر بە باڵی میانڕەوی پارتەکەن، ممدانی وەک پێشکەوتنخوازێک و دەنگێکی نەوەی نوێ بانگەشەی دەکرد.
وتارەکەی ممدانی ستراتیژی نوێی دیموکراتەکان دیاری دەکات: گرنگیدان بە گیرفانی هاوڵاتیان لەبری ترەمپ:
بۆ ماوەی دەیەی رابردوو، وتاری زۆربەی دیموکراتە دیارەکان لەسەر یەک بابەتی سەرەکی چڕببوەوە: بە دوژمن نیشاندانی ترەمپ بووە ناسنامەی هەموو کاندیدێکی سەرۆکایەتیی دیموکراتەکان، لە هیلاری کلینتنەوە تا جۆ بایدن و کامالا هاریس. وتارەکانیان پڕبوون لە ئاگادارکردنەوە لەسەر کەسایەتی، سیاسەتەکانی و ئەو مەترسییەی کە بە بۆچوونی ئەوان بۆ سەر دیموکراسیی ئەمریکای دروست دەکرد.
بەڵام دوای ئەوەی دەرکەوت ئەو شێوازە کاریگەری پێویستی نەماوە، دیموکراتەکان لەو کاتەوە بەدوای گوتارێکی نوێ و یەکگرتوودا دەگەڕێن. وتارەکەی ئەمشەوی زهران ممدانی، سەرۆکی شارەوانیی نوێی نیویۆرک، رێچکەیەکی جیاوازی گرتەبەر و وایکرد ببێتە هۆی بردنەوەی.
راستە، ممدانی ئاماژەی بە ترەمپ کرد، کە بە "کۆمۆنیست" ناوی بردووە و ئەمشەویش بە بەردەوامی لە "تروس سۆشیاڵ" پۆستی لەسەر دەکرد. بەڵام بەشی زۆری وتارەکەی ممدانی تەرخانکرابوو بۆ ئەو پرسانەی راستەوخۆ کاریگەرییان لەسەر گیرفانی هاوڵاتیان هەیە، هەروەها دیدگایەک بۆ شارێک کە بۆ تێکەڵەیەکی فرەڕەنگی دانیشتووانەکەی گونجاو و بەردەست بێت.
ئەو دووبارە باسی ئەو سیاسەتانەی کردەوە کە پاڵنەربوون بۆ سەرکەوتنەکەی، وەک جێگیرکردنی نرخی کرێی شوقەکان و دابینکردنی پاسی خێرا و بەخۆڕایی. هەروەها جەختی لەسەر یارمەتیدانی ئەو تاکانەی چینی کرێکار کردەوە کە هیوای خواستبوو خزمەتیان بکات.
ئەمە ئەو ستراتیژەیە کە پێشکەوتنخوازەکان بەردەوام داوایان کردووە، بەتایبەتی لەدوای ئەوەی ترەمپ جارێکی دیکە کۆشکی سپی بەدەستهێنایەوە.
ممدانی لە کۆتایی وتارەکەیدا وتی: "لەم ساتە وەختە تاریکە سیاسییەدا، نیویۆرک دەبێتە رووناکی."
گەڕان و پشکنینەکان لە ئیسرائیل بەردەوامە بۆ دۆزینەوەی مۆبایلی یفعات تۆمەر یەروشالمی، داواکاری گشتیی پێشووی سوپا، کە پۆلیس گومانی هەیە بە ئەنقەست فڕێیدابێتە دەریاوە بۆ ئەوەی دەستیان بە بەڵگەکان نەگات و نەزانن چی تێدایە.
رۆژنامە ئیسرائیلییەکان وێنەی ئۆپەراسیۆنەکانی گەڕانیان لە کەناری هاتسوک لە تەلئەبیب و تەنانەت لەناو ئاوی دەریاشدا بڵاوکردووەتەوە.
پێشتر ترسی ئەوە هەبوو کە ئەو بەرپرسەی پێشوو زیانی بەخۆی گەیاندبێت، بەهۆی ئەو لێکۆڵینەوەیەی کە لەسەر دزەپێکردنی گرتەیەکی ڤیدیۆیی کرابووەوە و کاردانەوەی گەورەی لە ئیسرائیل لێکەوتبووەوە. دواتر یەروشالمی بە زیندوویی دۆزرایەوە، بەڵام مۆبایلەکەی نەدۆزرایەوە.
بەپێی راپۆرتەکان، ناوبراو بە لێکۆڵەرانی وتووە کە بیری نایەت چی بەسەر مۆبایلەکەیدا هاتووە، لە کاتێکدا پۆلیس گومان دەکات رەنگە هەوڵی لەناوبردنی بەڵگەی دابێت کە لە دۆسیەکەدا لە دژی بەکاردەهێنرێت.
رۆژی دووشەممە، ئیسرائیل دەستگیرکردنی داواکاری گشتیی پێشووی سوپای راگەیاند، ئەمەش چەند رۆژێک دوای دەستلەکارکێشانەوەی و دانپێدانانی بەوەی کە نووسینگەکەی گرتەیەکی ڤیدیۆیی دزەپێکردووە کە تێیدا سەربازان دەستدرێژی دەکەنە سەر دەستگیرکراوێکی فەلەستینی لە زیندانێکی سەربازیدا لە ساڵی 2024.
دزەپێکردنی ڤیدیۆی ئەشکەنجەدان:
سوپا رۆژی هەینی رایگەیاندبوو، یەروشالمی لە چوارچێوەی لێکۆڵینەوەیەکی رەسمیدا دەستی لەکارکێشاوەتەوە کە لەسەر دزەپێکردنی ڤیدیۆی ئەشکەنجەدانی دەستگیرکراوێک بە چاوبەستراوی لە بنکەی سدی تێمان کرابووەوە. بەپێی نامەی دەستلەکارکێشانەوەکەی، داواکارە گشتییەکە دانی بەوەداناوە کە فەرمانگە یاساییەکەی ساڵی رابردوو ڤیدیۆکەی داوەتە میدیاکان.
لە مانگی شوباتی رابردوودا، پێنج سەربازی یەدەگ بە تۆمەتی خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ دەستگیرکراوێکی فەلەستینی لە تەموزی 2024 تۆمەتبار کران، کە بەهۆی "توندوتیژییەکی زۆرەوە" توشی "برینی سەخت" بووبوو، لەوانە شکانی پەراسوەکانی و کونبوونی سییەکانی.
ئیتامار بن گڤیر، وەزیری ئاسایشی نیشتمانیی ئیسرائیل، رایگەیاند: "رێککەوتن کراوە کە دەزگای زیندانەکان وریایی زیاتر بنوێنێت بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتیی دەستگیرکراوەکە." هەروەها جەختی لە "گرنگیی بەڕێوەچوونی لێکۆڵینەوەکان بە شێوەیەکی زۆر پیشەییانە بۆ دەرخستنی راستیی تەواوی دۆسیەکە کردەوە، کە بووە هۆی هەڵمەتێکی شێواندن دژی سەربازانی سوپای ئیسرائیل."
بەپێی میدیاکانی ئیسرائیل، دادگایەک لە تەلئەبیب بڕیاریداوە تا نیوەڕۆی رۆژی چوارشەممە بە دەستبەسەرکراوی بمێنێتەوە.
دەستەی پەخشی ئیسرائیلی بڵاویکردەوە، داواکاری گشتیی پێشوو رووبەڕووی چەندین تۆمەت بووەتەوە، لەوانە "فێڵکردن، خیانەت لە ئەمانەت، خراپ بەکارهێنانی پۆست، رێگریکردن لە دادپەروەری و ئاشکراکردنی زانیاری لەلایەن فەرمانبەرێکی گشتییەوە."
کەناڵی 12ی ئیسرائیلیش بڵاویکردەوە، پۆلیس گومانی هەیە کە داواکاری گشتیی پێشوو نیازی خۆکوشتنی نەبووە، بەڵکو رووداوی دیارنەمانەکەی دروستکردووە بۆ ئەوەی لە مۆبایلەکەی رزگاری بێت، کە پێیان وایە زانیاریی هەستیاری تێدایە.
سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان داوا دەکات دەستبەجێ کۆتایی بە توندوتیژییەکانی سودان بهێنرێت، هۆشداریشیدا لە ئاڵۆزبوونی زیاتری رەوشەکە.
ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە دووەمین لوتکەی جیهانی گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی لە دەوحەی پایتەختی قەتەر رایگەیاند، داوا لە هێزە چەکدارەکانی سودان و هێزەکانی پشتیوانی خێرا دەکەم کار لەگەڵ نوێنەری تایبەتی ئەو بکەن لە سودان، بۆ ئەوەی لەرێگەی دانوستانەوە چارەسەرێک بدۆزنەوە.
گۆتێرێس وتیشی، پێویستە دەستبەجێ کوشتار و توندوتیژییەکان رابگیرێت و کۆتایی بە خوێن رشتن بهێنرێت.
هاوکات سەرچاوە هەواڵییەکان باس لەوەدەکەن، ئەنجومەنی ئاسایش و بەرگریی سودان بە سەرۆکایەتی عەبدولفەتاح بورهان فەرماندەی سوپا، ئەمڕۆ پێشنیازی ئاگربەستی ئەمریکا تاوتوێ دەکات بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێ خوێناوییەکەی سودان کە لە زیاتر لە دوو ساڵە بەردەوامە.
جێگەی ئاماژەیە، هێزەکانی پشتیوانی خێرا، لە نیسانی 2023ەوە لەگەڵ سوپای ئەو وڵاتە لە شەڕدان و میدیا جیهانییەکان ئاشکرایانکردووە، وادیارە خۆیان ئامادە دەکەن بۆ هێرشکردنە سەر ناوچەی کوردفان دوای ئەوەی شاری فاشریان گرت.
کیم یۆنگ نام - سەرۆکی تەشریفاتی کۆریای باکور، لە تەمەنی 97 ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.
ئاژانسی هەواڵی ناوەندی کۆریای باکور ئەمڕۆ ئاشکرایکرد، کیم یۆنگ نام - سەرۆکی تەشریفاتی کۆریای باکور لە تەمەنی 97 ساڵیدا بەهۆی لەوەستانی چەند ئەندامێکی جەستەیەوە گیانی لەدەستداوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، کیم جۆنگ ئون، سەرۆکی کۆریای باکور، سەردانی تەرمی "کیم یۆنگ نام"ی کردووە بۆ دەربڕینی هاوخەمی قوڵ لەسەر کۆچی دوایی. هەروەها رایگەیاند، پرسەی "کیم یۆنگ نام" رۆژی پێنجشەممە بەڕێوەدەچێت.
کیم یۆنگ نام لە ساڵی 1998 تا نیسانی 2019 وەک سەرۆکی تەشریفاتی کۆریای باکورخزمەتی کردووە.
کیم یۆنگ نام کە بە وتارەکانی پڕ لە پڕوپاگەندە و دەنگە بەرز و کاریگەرەکەی لە بۆنە گرنگەکانی دەوڵەتدا ناسراو بوو، زۆرجار لە میدیای رەسمیدا دەردەکەوت لەکاتی پێشوازیکردن لە گەشتیارە بیانییەکان لەبری کیم جۆنگ ئون و باوکی کۆچکردووی کیم جۆنگ ئیل.
لەم هەفتەیەدا کۆریای باکور نزیکەی 10 موشەکی ئاڕاستەی دەریای زەرد کردووە، ئەمەش لە کاتێکدایە وەزیری جەنگی ئەمریکا و وەزیری بەرگری کۆریای باشور سەردانی ناوچەی ئارامیان لە سنوری هەردوو کۆریاکە کردووە.
سوپای کۆریای باشور ئاشکرایکرد، کۆریای باکور 10 موشەکی لە سیستمی موشەکی فرە-هەڵدانییەوە ئاڕاستەی باکوری دەریای زەرد کردووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، بە وردی چاودێری جوڵەکانی باکور دەکەن، ئامادەیی وڵاتەکەشی دەربڕی بۆ وەڵامدانەوەی بەهێز بۆ هەر هەڕەشەیەک.
سوپای کۆریای باشور راشیگەیاند، هەڵدانی ئەو موشەکانە لە کاتێکدایە وەزیری بەرگری کۆریای باشور ئان گیو-بێک و پیت هیگسێس وەزیری جەنگی ئەمریکا سەردانی ناوچەی بێچەکی نێوان هەردوو کۆریایان کردووە.
جێگەی ئاماژەیە، هەفتەی رابردوو پێش سەردانەی ترەمپ بۆ کۆریای باشور بەشداریکردنی لە کۆبوونەوەی لوتکەی ئاپێک، کۆریای باکوری موشەکێکی بالیستی کورت مەودای تاقیکردەوە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئاگربەستی نێوان بزوتنەوەی حەماس و ئیسرائیل لە کەرتی غەززە "پتەوە و لاواز نییە،" هاوکات هۆشدارییەکی توندیشی ئاڕاستەی حەماس کرد.
ترەمپ لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ تۆڕی "سی بی ئێس" کە رۆژی دووشەممە بڵاوکرایەوە، رایگەیاند: "دەکرێت حەماس یەکسەر لەناوببرێت ئەگەر بە شێوەیەکی باش رەفتار نەکات، ئەوانیش باش ئەوە دەزانن." هەروەها ئاماژەی بەوەشکرد، "ئەگەر بییەوێت، دەتوانێت بە خێرایی حەماس چەک بکات."
لەلایەکی دیکەوە، ترەمپ ستایشی بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیلی کرد و وتی "پیاوێکی زۆر بەهرەمەندە" و بەڵێنیدا هاوکاری بکات بۆ دەرچوونی لەو دۆسیە یاساییانەی رووبەڕووی بووەتەوە. وتیشی: "کەس وەک من پشتیوانی نەکردووە... پێموانییە مامەڵەیەکی باشی لەگەڵدا بکرێت، بەڵام من پاڵپشتیم کرد."
لەگەڵ ئەوەشدا، سەرۆکی ئەمریکا روونیکردەوە کە "هەندێک لە رەفتارەکانی نەتانیاهۆی بەدڵ نەبووە" و وتی: "ئێوەش بینیتان من چیم کرد لەبەرامبەر ئەوەدا،" کە ئاماژە بوو بۆ سەپاندنی ئاگربەست لە غەززە دوای دوو ساڵ لە شەڕێکی خوێناوی.
مانگی رابردوو، ترەمپ پلانێکی 20 خاڵیی بۆ کەرتی غەززە خستەڕوو کە چەککردنی ناوچەکە، رادەستکردنی ئیدارەکەی بە لیژنەیەکی تەکنۆکراتی کاتی لەژێر چاودێریی نێودەوڵەتی، ئاوەدانکردنەوە و کشانەوەی پلە بە پلەی ئیسرائیلی لەخۆگرتبوو.
رێککەوتنی ئاگربەستەکە کە لە 10ی تشرینی یەکەمی رابردووەوە کاری پێدەکرێت، ئازادکردنی سەرجەم بارمتە ئیسرائیلییە زیندووەکانی لەخۆگرتبوو—کە ئەمەش جێبەجێکرا—لەگەڵ رادەستکردنەوەی تەرمی کوژراوەکان.
تا ئێستا حەماس تەرمی 20 بارمتەی رادەستکردووەتەوە و هێشتا 8 تەرمی دیکە ماون. سەرۆکی ئەمریکا پشتڕاستیکردەوە کە رووفاتی عومەر نیوترا، هاوڵاتییەکی ئەمریکی-ئیسرائیلی کە فەرماندەی تانک بووە لە سوپای ئیسرائیل، لەنێو ئەو تەرمانەدا بووە کە دوێنێ رادەستکراونەتەوە.
لەبەرامبەردا، بەپێی رێککەوتنەکە، ئیسرائیل بەرامبەر وەرگرتنەوەی رووفاتی هەر بارمتەیەکی، رووفاتی 15 فەلەستینی رادەست دەکاتەوە.
وێب سایتی "The American Conservative" ئەگەری ئەوەی بەدوور نەزانیوە کە ئۆکراین بەرپرسیار بێت لەو تەقینەوە و ئاگرکەوتنەوانەی کە لەم دواییانەدا لە پاڵاوگە نەوتییەکانی هەنگاریا و رۆمانیا روویانداوە.
وێب سایتەکە ئاماژەی بەوەکردووە، "میدیاکانی هەنگاریا نیگەرانیی خۆیان دەربڕیوە لەوەی ئۆکراین لەپشت هێرشەکانی سەر هەردوو وڵاتە ئەوروپییەکەوە بێت. هەروەها چەندین شیکار گەیشتوونەتە ئەو دەرئەنجامەی کە رەنگە ئۆکراین سەرچاوەی هێرشەکان بێت."
بەپێی راپۆرتەکە، تەقینەوەکان لە هەنگاریا و رۆمانیا روویانداوە، کە دوو وڵاتن هێشتا نەوتی روسیا دەکڕن و ئەو پاڵاوگانەش کە کراونەتە ئامانج، کاریان پاڵاوتنی نەوتی خاوی روسیا بووە. بەتایبەتی لە رۆمانیا، تەقینەوەیەک پاڵاوگەیەکی سەر بە کۆمپانیای "لوکئۆیڵ"ی روسیای هەژاند.
هۆکارێکی دیکەی گومانەکان ئەوەیە کە رووداوەکان لە 20ی تشرینی یەکەمدا روویانداوە، کە هەمان رۆژ وەزیرانی وزەی یەکێتیی ئەوروپا کۆتوبەندی نوێیان خستەسەر هاوردەکردنی نەوتی روسیا.
راپۆرتەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، ئاگر لە پاڵاوگەیەکی نەوت لە شاری براتیسلاڤای پایتەختی سلۆڤاکیاش کەوتووەتەوە، کە ئەم پاڵاوگەیەش سەر بە گروپی MOLی هەنگارییە و نەوتی خاوی روسیا لە رێگەی هێڵی بۆریی "دروژبا"وە دەپاڵێوێت.
لە لایەکی دیکەوە، ڤیکتۆر ئۆربان، سەرۆک وەزیرانی هەنگاریا رایگەیاندووە، بوداپست ئەگەری ئەوە رەتناکاتەوە کە ئاگرکەوتنەوەکەی پاڵاوگەی گروپی MOL بەهۆی هێرشێکی دەرەکییەوە بووبێت.
وێب سایتە ئەمریکییەکە سەرنجی بۆ ئەوەش راکێشاوە کە "بێدەنگییەکی بەرچاو" لە میدیاکانی رۆژئاوادا لەبارەی ئەم رووداوانەوە هەبووە.
پۆلیسی بەریتانیا رایگەیاند، دوو هاوڵاتیی بەریتانییان دەستگیرکردووە کە گومانیان لێدەکرێت دەستیان لەو هێرشەی ناو شەمەندەفەرێکدا هەبووبێت کە لە پارێزگای کامبریجشێر روویدا و بووە هۆی برینداربوونی نۆ کەس.
پۆلیس جەختی کردەوە، لێکۆڵینەوەکان وەک کردەوەیەکی تیرۆریستی مامەڵە لەگەڵ روداوەکەدا ناکەن و روونیکردەوە، "هەرچەندە پۆلیسی دژە تیرۆر لە قۆناغەکانی سەرەتای لێکۆڵینەوەکەدا بەشداربوو، بەڵام هیچ ئاماژەیەک نییە بۆ ئەوەی هێرشەکە پاڵنەری تیرۆریستی لەپشتەوە بووبێت."
جۆن لۆڤلێس، ئەفسەری پۆلیس، لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا ئاشکرایکرد، چوار لە بریندارەکان نەخۆشخانەیان جێهێشتووە، بەڵام دۆخی تەندروستیی دوو کەسی دیکەیان هێشتا ناجێگیرە.
ئەو ئەفسەرە ئاماژەی بەوەشکرد، هەردوو گومانلێکراوەکە بەریتانین، یەکێکیان تەمەنی 32 ساڵە و رەشپێستە، ئەوی دیکەیان تەمەنی 35 ساڵە و بە رەچەڵەک خەڵکی کاریبییە.
رووداوەکە ئێوارەی رۆژی شەممە لە یەکێک لەو شەمەندەفەرانەدا رویدا کە بەرەو باکووری ئینگلتەرا دەچوو، ئەمەش بووە هۆی بڵاوبوونەوەی ترس و دڵەڕاوکێ لەناو سەرنشینەکاندا.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا، هێندەی نەماوە جەنگێکی دیکە هەڵگیرسێنێت و فەرمانی بە وەزارەتی جەنگی وڵاتەکەی کرد، خۆی بۆ ئەگەری هێرشکردنە سەر وڵاتی نێجیریا ئامادە بکات، ئەمەش لە دوای تۆمەتبارکردنی توندوتیژییەکان بەرانبەر مەسیحییەکانی ئەو وڵاتە، ئەم تۆمەتە حکومەتی نێجیریا رەتیدەکاتەوە.
سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس کە خۆی خاوەندارێتی دەکات پەیامێکی بڵاوکردوەتەوە، ئاماژەی بە "کۆمەڵکوژی مەسیحییەکان" کردوە و نوسیویەتی؛ "دەستبەجێ کۆتایی بە هەموو هاوکاری و پشتیوانییەکانی نەیجیریا دەهێنێت و داوای لە حکومەتی وڵاتەکەی کرد بەخێرایی هەنگاو بنێت بۆ خۆئامادەکردن بۆ هێرشکردنەسەر نێجیریا.
ناوبراو ئاماژەی بەوەشکرد، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەتوانێت بچێتە ناو "وڵاتی بەدناو"ـەوە کە مەبەستی نێجیریایە بۆ لەناوبردنی "تیرۆریستە ئیسلامییەکان" کە ئەو تاوانانەیان ئەنجامداوە و هۆشداریشیداوە ئەگەر هێرش بکەن، ئەوا خێرا و توند و یەکلاکەرەوە دەبێت.
مەسیحی و موسڵمانەکان لە نەیجیریا بوونەتە قوربانی هێرشی ئیسلامییە توندڕەوەکان، توندوتیژی لەو وڵاتەدا هۆکاری جۆراوجۆری هەیە؛ هەندێک رووداو پاڵنەری ئایینییان هەیە و کاریگەرییان لەسەر هەردوو گروپەکە هەیە، هەندێکی تریش لە ناکۆکی نێوان جووتیاران و مەڕدارەکان لەسەر سەرچاوە سنووردارەکان و هەروەها گرژییە نەتەوەیی و کۆمەڵایەتییەکان سەرچاوە دەگرن.
رۆژنامەی واشنتۆن پۆست بڵاویکردەوە، ئەمریکا لە ئێستادا لەهەوڵی فراوانکردنی ئۆپراسیۆنەکانیدایە و ژمارەی سەربازەکانی زیاتر دەکات لە دەریای کاریبی و بەپێی خەمڵاندنە سەرەتاییەکان تا ئێستا 16 هەزار سەربازی لە سنوری ڤەنزوێلا جێگیر کردوە.
رۆژنامەکە ئاماژەی بەوە کردووە؛ کە ئەو 16 هەزار کەسە، 10هەزار سەرباز و شەش هەزاریشان دەریاوانن ، جەختیشی لەوە کردووەتەوە خەمڵاندنەکان لەسەر بنەمای ژمارەی ئەو کەشتیانەن کە پنتاگۆن رایگەیاندوە؛ یان بە رەسمی پشتڕاستیکردووەتەوە کە لە سنورەکەدا جێگیر کراون.
جگە لە ژێردەریایی ئەتۆمی، لە ئێستادا هەشت کەشتی جەنگی هێزی دەریایی ئەمریکا لە ناوچەکە جێگیرکراون، هەروەها گروپێکی دیکە لە کەشتیی فڕۆکە هەڵگرەکانی یو ئێس ئێس جیراڵد ئاڕ فۆرد لە رێگادایە بۆ دەریای کاریبی و بڕیارە هەفتەی داهاتوو بگاتە شوێنی مەبەست.
ئەم هەنگاوە لە کاتێکدایە کە چالاکییە سەربازییەکانی ئەمریکا لە کەناراوەکانی ڤەنزوێلا لە ماوەی مانگی ئەیلول و تشرینی یەکەمدا پەرەی سەندووە، لەو ماوەیەدا واشنتۆن چەندین ئۆپەراسیۆنی ئەنجامدا و ئەو بەلەم و کەشتیانەی کردوەتە ئامانج کە بانگەشەی قاچاخی مادەی هۆشبەریان دەکرد.
راپۆرتە رۆژنامەوانییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئێستا ئیدارەی ئەمریکا بیر لە فراوانکردنی ئۆپەراسیۆنەکانی دەکاتەوە بۆ ئەوەی هێرشەکانی لە ناو خاکی ڤەنزوێلاش بگرێتەوە و "تۆڕەکانی بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکان" کە ئەمریکا وا ناویان دەبات بکاتە ئامانج.
وەزارەتی جەنگی ئەمریکا رەزامەندی دەربڕیوە لەسەر دابینکردنی موشەکی تۆماهۆک بۆ ئۆکراین، بەڵام ترەمپ دوودڵە.
کەناڵی سی ئێن ئێن بڵاویکردەتەوە، وەزارەتی جەنگی ئەمریکا 'پنتاگۆن' بەشێوەیەکی بنەڕەتی رەزامەندی داوە لەسەر دابینکردنی موشەکی تۆماهۆک و دوور مەودا بۆ ئۆکراین.
سی ئێن ئێن لە زاری سەرچاوەیەکەوە لە پنتاگۆن ئاماژەی بەوەشکردووە، دابینکردنی موشەکە پێشنیازکراوەکان بۆ کیێڤ دەتوانن توانای هێرشبردنێکی بێ وێنە بە هێزەکانی ئۆکراین ببەخشن، کە رێگە بە هێزەکانی ئۆکراین دەدات بنکە سەربازییەکان و دامەزراوە گرنگەکان لە قوڵایی روسیادا بکەنە ئامانج، ئەگەر ترەمپ رەزامەندی لەسەر بدات.
سەرچاوەکان ئاشکرایان کردووە، سەرکردایەتی سەربازی ئەمریکا ئامادەیی لۆجستی خۆی بۆ رادەستکردنی ژمارەیەکی سنوردار لە موشەکەکان دووپاتکردووەتەوە، بەڵام چاوەڕێی ئاراستەکانی کۆشکی سپی و بڕیاری کۆتایی دۆناڵد ترەمپن بۆ دیاریکردنی قەبارە و ژمارەی موشەکەکان و کاتی جێبەجێکردنی.
لەلایەکی دیکەوە ئاژانسی هەواڵی رۆیتەرز بڵاویکردوەتەوە، مۆسکۆ بە توندی دژایەتی پێشنیازی دابینکردنی موشەکی تۆماهۆک و دوور مەودا بۆ ئۆکراین دەکات، هەروەها دیمیتری مێدڤێدێڤ جێگری سەرۆکی ئەنجوومەنی ئاسایشی روسیا هۆشداریدا کە دابینکردنێکی موشەکی تۆماهۆک بۆ کیێڤ هەڵکشانی مەترسیدار دەبێت و لەوانەیە بە ئەنجامێکی کارەساتبار بۆ هەمووان کۆتایی بێت.
سەرۆکی ئەمریکا جەختدەکاتەوە، لە ئێستادا بیر لەوەناکەنەوە هێرشەکانیان لەناو خاکی ڤەنزوێلا ئەنجامبدەن.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، لە ئێستادا بیر لەوەناکەنەوە هێرشەکانیان بکەنە سەر خاکی ڤەنزوێلا، ئەمەش لەکاتێکدایە رۆژنامە جیهانییەکان و ئەمریکییەکان ئاماژە بەوەدەکەن، ئیدارەی ترەمپ پلانی فراوانبوونی هێرشەکانیان بۆ سەر ناوچەی کاریبی داڕشتووە بۆ بەرەنگاربوونەوەی تۆڕی قاچاخچێتی مادە هۆشبەرەکان.
وتیشی، ئەوان سەرنجیان لەسەر بەرەنگاربوونەوەی قاچاخچێتی و تاوانەکانی سنور بەزاندنە، لەئێستادا بڕیاریان نەداوە بۆ دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆن و لێدانی راستەوخۆ لە ڤەنزوێلا.
ئەمەش لەکاتێکدایە، وەزارەتی جەنگی ئەمریکا پێشتر زنجیرەیەک هێرشی دەریایی و ئاسمانی راگەیاندبوو، کە بەلەمەکانی قاچاخچێتی مادە هۆشبەرەکان لە نزیک کەناراوەکانی ڤەنزوێلایان کردبووە ئامانج.
سەرۆکی تورکیا دەڵێت: هیوادارم روسیا و ئۆکراین بەم زووانە بگەنە رێککەوتنی ئاشتی.
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆکی تورکیا رایگەیاند، لە یەکەم رۆژی جەنگی ئۆکراین، ئەوان بەرپرسیارێتی دۆزینەوەی چارەسەرێکی ئاشتییانە و دادپەروەرانەی هەمیشەییانە بۆ ئەو جەنگە گرتوەتە ئەستۆ.
وتیشی، لەگەڵ ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی روسیا و ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین، ئامادەیی خۆیان دەربڕیوە بۆ پێشکەشکردنی پشتیوانی تەواو بۆ راگەیاندنی ئاگربەست و بەرقەرارکردنی ئاشتییەکی هەمیشەیی.
ئەردۆغان ئاماژەی بەوەشکرد، هیوادارە لە داهاتوویەکی نزیکدا هەردوولا بگەنە رێککەوتنێک کە رێگە خۆشکەربێت بۆ ئەوەی هەردوو وڵاتی دراوسێ جارێکی دیکە بە ئاشتییانە پێکەوە بژین.
ئەمریکا دەستپێکردنەوەی تاقیکردنەوە ئەتۆمییەکانی بە هەنگاوێکی بەرپرسیارانە ناودەبات، ئەمەش لەکاتێکدایە چەندین رەخنەی نێودەوڵەتیی ئاڕاستەی ئەو وڵاتە کراوە.
پیت هیگسێس وەزیری جەنگی ئەمریکا رایگەیاند، قسەکانی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا زۆر روونە لەبارەی دەستپێکرندنەوەی تاقیکردنەوە ئەتۆمییەکان دەبێت و هێزێکی رێگیریکاریان هەبێت دژی وڵاتانی دیکە.
وتیشی، هەنگاوی دەستپێکردنەوەی تاقیکردنەوەکان پێویستی بە رێگەیەکی بەرپرسیارانە هەیە.
پێشتر ترەمپ رایگەیاندبوو، فەرمانی بە پەنتاگۆن کردووە دەستبەجێ تاقیکردنەوەی چەکی ئەتۆمی دەست پێ بکاتەوە، بەڵام روون نەبووە ئایا ئاماژەی بە تاقیکردنەوەی چەکی ئەتۆمی کردووە یاخود تاقیکردنەوەی چەکێک کە توانای هەڵگرتنی کڵاوەی ئەتۆمی هەبێت.
جێگەی ئاماژەیە، فەرمانەکەی ترەمپ تەنها دوای چەند سەعاتێک هات کە پوتن تاقیکردنەوەی ژێر دەریاییەکی خۆبزوێنی هەڵگری ئەتۆمیی بە سەرکەوتووی راگەیاند.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا داوا لە ئەنجومەنی پیرانی وڵاتەكەی دەكات، كۆتایی بە داخستنی حكومەت بهێنێت، چونكە بووەتە هۆكاری دواخستنی دەنگدان لەسەر پرۆژەیاساكانی ئەمریكا.
ترەمپ بە ئەنجومەنی پیرانی ئەمریكا دەڵێت، بژاردەكانی بەردەمتان رونن، دەتوانن لە ئەتۆمەوە دەستپێبكەن، دەستبەرداری لەكارخستنی حكومەت ببن.
وتیشی، دوای گەشتەكەی بۆ ئاسیا، زۆر بیری كردووەتەوە تا بژاردەی ئەتۆمی دیاریكردووە.
پێشتر سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاندبوو، بەهۆی پرۆگرامەكانی تاقیكردنەوەی چەكی ئەتۆمی لە وڵاتانی تر، فەرمانی بە وەزارەتی جەنگی وڵاتەكەی كردووە، دەست بە تاقیكردنەوەی چەكە ئەتۆمییەكانی ئەمریكا بكات.