کوردستان
"نەوزاد کامیل" بەڕێوەبەری گشتی بازرگانی لە وەزارەتی بازرگانی ھەرێم ڕایگەیاند، لە ١ی ئابی ٢٠٢١ وەرگرتنی گەنمی جوتیاران کۆتایی ھاتووە، بڕیاربوو ٣٧٥ ھەزار تۆن گەنم وەربگیرێت، بەڵام بەھۆی وشکەساڵی و زۆربەی ئەو گەنمەی ڕادەستی سایلۆکان دەکرا، سن لێیدابوون و نەتوانرا بڕی دیاریکراو وەربگیرێت.
وتیشی، لە ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١ وەرگرتنی گەنم لە ھەرێم دەستیپێکرد، بەڵام لە شارەکانی ناوەڕاست و خوارووی عێراق لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢١ دەستیپێکرد، کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەتیش بڕێک گەنمیان بە پارەی نەقد وەرگرت، ھەموو ئەو ھۆکارانەش وایکرد لە ھەرێم تەنھا ١٢٥ ھەزار و ٤٨٢ تۆن و ٦٣٠ کیلۆ وەربگیرێت.
نۆژەنکردنەوەی ڕێگەی بانی مەقان - قەرەھەنجیر یەکێکە لە پڕۆژە خزمەتگوزارییە گرنگەکان بۆ ناوچەکە.
لە ماوەی ڕابردوو بەھۆی تێکچوونی ئەو ڕێگەیەوە چەندین ڕووداوی ھاتوچۆ لەو شوێنە دروست دەبوون کە زیانی گیانی و ماددیشی لێ دەکەوتەوە.
لە بارەی پڕۆژەکەوە ڕەمەک ڕەمەزان قائیمقامی چەمچەماڵ ڕایگەیاند، نۆژەنکردنەوەی ڕێگەی بانی مەقان - قەرەھەنجیر بە ھاوکاری ئاوەدانکردنەوەی کەرکوک جێبەجێ دەکرێت.
مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە سەرپەرشتی ھاوسەرۆک "بافڵ تاڵەبانی" کۆبووەوە، و بە پێی ڕاگەیەنراوێکی کۆبوونەوەکە، گفتوگۆ لەسەر تەوەرەکانی چاکسازی حزبی و حکومی و پرسی ھەڵبژاردنی داھاتووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کراوە.
ئاماژە بەوەشەکراوە، مەکتەبی سیاسی پشتیوانی بۆ ھەنگاوەکانی بواری چاکسازی دەربڕیوە و جەختی لەسەر پێویستی بەردەوامبوونی کردووەتەوە، چونکە ئەو چاکسازییانە دەبێتە سەرمایەیەکی مەعنەوی و بەرجەستە بۆ سیاسەتی ڕاست و ڕەوای یەکێتی لە خزمەتی کۆمەڵانی خەڵکدا.
تەوەرێکی تری کۆبوونەوەکە تایبەت بوو بە پرسی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران و ھەڵسەنگاندنی ئیجابیانە بۆ بەرنامە و کۆششی میحوەرەکانی ھەڵبژاردن لە ھەموو شار و پارێزگاکاندا، لە کۆبوونەوەکەدا جەخت لەسەر جێبەجێکردنی سیاسەت و بەرنامەی ھاوپەیمانی کوردستان کە لیستی ھاوبەشی یەکێتی و بزوتنەوەی گۆڕانە کرایەوە.
ھەر لە کۆبوونەوەکەدا بە بایەخەوە، ھەڵسەنگاندن بۆ ئەو لێکتێگەیشتنانە کرا کە لەگەڵ ھێز و لایەنە سیاسییەکانی تر کراون، بۆ ئەوەی ھەڵبژاردن لە کەشێکی ئارام و دیموکراسیدا بەڕێوەبچێت.
بافڵ تاڵەبانی ھاوسەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە بارەگای مەکتەبی سیاسی یەکێتی لە سلێمانی پێشوازیکرد لە سەرۆک و سکرتێری حزبەکانی پارتی سەوزی کوردستان، بزوتنەوەی ئاشتیخوازانی کوردستان، بزوتنەوەی چاکسازی نیشتیمانی، پارتی نەتەوەیی کوردستان، حزبی پێشکەوتنخوازانی دیموکراتی کوردستان و بزوتنەوەی ڕزگاریی دیموکراتی کوردستان.
لە کۆبوونەوەکەدا بافڵ تاڵەبانی ھەڵوێست و ستراتیژی یەکێتی ڕوونکردەوە و ڕایگەیاند، ئامانجی یەکێتی یەکڕیزی کورد و کۆدەنگییە لەسەر پرسە نیشتمانییەکان لە پێناو بەدەستھێنانی مافە دەستوورییەکان لە بەغداد و دەستەبەرکردنی ژیانێکی شایستەیە بۆ خەڵکی کوردستان و بەرقەرابوونی ئارامی و ئاسایشە لە ناوچەکە.
عەمید کاوە غەریب فەرماندەی پۆلیسی کەرکوک پێی ڕاگەیاندین، دوای تێپەڕبوونی ٧٢ سەعات بەسەر ڕووداوەکەدا کە یەکێک تۆمەتبارانی ئەو تاوانەیان دەستگیرکرد و دەستگیرکراوەکە دانی بە تاوانەکەدا نا، دوو تۆمەتباری تریشیان دەستگیرکرد. وتیشی، دوو تۆمەتبارەکەی تری ئەو کەیسەش بە ھەمان شێوە دانیان ناوە بە تاوانەکەیاندا.
فەرماندەی پۆلیسی کەرکۆک ڕاشیگەیاند، لە ئێستادا تەواوی تۆمەتبارانی ئەو کەیسە دەستگیرکراون و دەدرێنە دادگا، ئاشکراشیکرد، کێشەکە کۆمەڵایەتی بووە و بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش دەرکەوتووە ئەو کەسانەی تاوانەکەیان ئەنجامداوە نزیکی ئەو خێزانەن.
ئەمڕۆ وەفدێکی حکومەتی ھەرێم و سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان و لیژنەی پێشمەرگە لە پەرلەمان، بۆ تاوتوێکردنی چەند پڕۆژەیاسایەک لە پەرلەمانی کوردستان کۆدەبنەوە، یەکێک لە پڕۆژەیاساکان پێشنیارێکی حکومەتی ھەرێمە کە داوا دەکات پەرلەمان یاسایەک دەربکات ھاوشێوەی وڵاتانی جیھان ساڵانە لە ھەرێمی کوردستان مەدالیای شکۆمەندی و ڕێزلێنان پێشکەش بکرێت بە ھەر کەسێک کە لە بوارەکەی خۆیدا خزمەت بە خاک و نیشتمان و کوردستان بکات.
لەو بارەیەوە سەمیر ھەورامی وتەبێژی جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران ڕایگەیاند: پڕۆسەکە بەردەوام دەبێت و خودی قوباد تاڵەبانی بەردەوام لەسەر خەتە لەگەڵ ھێزەکانی ئاسایش و لایەنە پەیوەندیدارەکانی تر بۆ ئەوەی ڕێگری تەواو بکرێت لە ھەر یاسا شکێنییەک کە ئەگەری ڕوودانی ھەبێت.
ئاماژەی بەوەشدا کە لە ماوەی ٢٤ سەعاتی ڕابردوو و بەھۆی ئەو ھێزانەوە ھیچ جۆرە کارێکی نایاسایی ئەنجام نەدراوە و ھێزەکانی ئاسایش و ھێزەکانی تری دەروازەکان توانیویانە ڕێگریی تەواو بکەن لە ھەر ھەوڵێکی قاچاخچیەتی.
سەمیر ھەورامی ئەوەشی ڕاگەیاند کە ھێزەکانی ئاسایش بەردەوام دەبن لە ئەرکەکانیان و لە دەروازەکان دەمێننەوە. وتیشی، ئەمە ھەنگاوێکی گرنگە بە ئاڕاستەی چاکسازی و سەروەری یاسا و پارێزگاریکردن لە مافی گشتی.
ڕاشیگەیاند، ئەو گەشتیارانەی دەیانەوێت بە ئۆتۆمبێلی تایبەتی خۆیان سەردانی ئێران بکەن، پێویستە مۆلەتی شۆفێری نێودەوڵەتیان ھەبێت و ئەگەر ھەر گەشتیارێک بیەوێت زیاتر لە ١٠ ڕۆژ بە ئۆتۆمبێلی خۆی لە ئێران بمێنێتەوە، پێویستە تابلۆی ئێرانی "پلاک" وەربگیرێت.
کۆمپانیای گواستنەوەی کارەبای ناوچەی باکوور لە کەرکوک ڕایگەیاند، حەوت تاوەری تری کارەبا لەسەر ھێڵی گواستنەوەی ٤٠٠ کەیڤی لە نێوان کەرکوک و بێجی لە ڕێگەی بۆمبی چێنراوەوە تەقێنراونەتەوە و لە ئێستادا تیمەکانیان سەرقاڵی چاکردنەوەی ئەو تاوەرانەن بۆ ئەوەی بە زووترین کات کارەبا بۆ ھاوڵاتیان بگەڕێتەوە.
بە پێی ئامارێکی وەزارەتی کارەبای عێراق، لە ماوەی پێنج ڕۆژدا ٢٧ تاوەری گواستنەوەی کارەبا لە کەرکوک و سەڵاحەدین و نەینەوا تەقینراونەتەوە و گرفتی کەمی دابەشکردنی کارەبا دروست بووە.
لە کۆبوونەوەکەدا کە لە ھەولێر بەڕێوەچوو، لە بارەی دۆخی سیاسیی ھەرێمی کوردستان بیروڕا ئاڵوگۆڕکرا و لە لای خۆیەوە قوباد تاڵەبانی، دۆخی ناوخۆی یەکێتی و ھەنگاوە چاکسازییەکانی ئەم دواییەی بۆ شاندی میوان ڕوون کردەوە.
باڵیۆزی ئەمەریکا، پوختەیەکی لە بارەی دەرەنجامەکانی دیالۆگی ستراتیژی عێراق _ ئەمەریکا، بۆ جێگری سەرۆکوەزیران باس کرد، پابەندیی ھاوپەیمانانیشی بە شەڕی داعش و پاڵپشتی ئەمریکای بۆ ھێزە ئەمنییەکانی عێراق و پێشمەرگە دووپات کردەوە.
ھەروەھا ستایشی ڕۆڵی قوباد تاڵەبانی کرد بۆ ھەنگاوەکانی چاکسازیی، لە نێویاندا چاکسازییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە و جەختیکردەوە "ئەمەریکا بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیکردنی ھەرێمی کوردستان لە بوارە جیاکاندا، بە تایبەتیش لە بوارەکانی وەبەرھێنان و پەرەپێدانی کەرتی تایبەت".
لە بارەی ھەڵبژاردنەکانی داھاتووی پەرلەمانی عێراقیشەوە، ھەردوولا ھاوڕابوون، کە گرنگە لە کاتی دیاریکراوی خۆیدا ئەنجام بدرێت و ھەڵبژاردنێکی پاک و بێگەرد بێت.
لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا قوباد تاڵەبانی جەختیکردەوە حکومەت لەسەر ئەنجامدانی چاکسازی و کەمکردنەوەی ڕۆتین و نەھێشتنی گەندەڵی بەردەوام دەبێت. پیرۆزباییشی لە ڕۆبێرت پاڵەدینۆ کۆنسوڵی گشتی نوێی ئەمریکا کرد بە بۆنەی دەستبەکاربوونی لە ئەرکەکەی لە ھەرێمی کوردستان.
ھاوڵاتیان و فەرمانگە و شوێنە بازرگانی و کشتوکاڵییەکان ١ ترلیۆن و ٣٢٤ ملیار دینار پارەی کارەبا قەرزارن و "کەمال محەمد" وەزیری کارەبای ھەرێمیش ڕایگەیاند، قەرزی ھاوبەشانی کارەبا دەکەن بە ١٢ قیست و دەتوانن مانگانە لەگەڵ کرێی کارەباکەیان بیدەنەوە.
وتیشی، لە ١٥ی حوزەیران پێنج یەکەی کۆمپانیای ماس لە کارکەوتن و دوای چاککردنەوەی دوو یەکەیان ماوەی چەند ڕۆژێکە ڕەوشی کارەبا باشتر بووە و لە ئێستادا ڕۆژانە ١٥ بۆ ١٦ سەعات کارەبا دەدرێت بە ھاوڵاتیان.
بە پێی ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی تەندروستی، لە ماوەی ٢٤ سەعاتی ڕابردوو لە ھەرێمی کوردستان ٢٠٦٩ کەسی تر توشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون و ١٩ تووشبووی تری کۆرۆنا گیانیان لە دەستدا و ٩٦٧ تووشبووی تری ڤایرۆسەکەش چاکبوونەتەوە.
ڕێکخراوی پشتیوانی لە ژنانی ئێزدی ڕایگەیاندووە، کچێکی ڕزگارکراوی ئێزدی بە ناوی (زیری مەتو شڤان) لەدایکبووی ساڵی ١٩٩٦ کە لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن تیرۆریستانەوە داعشەوە لە ناوچەی تەل قەسەبی شەنگال ڕفێنراوە و لە چەند ڕۆژی ڕابردووشدا لە شاری دێرەزووری سوریا دۆزراوەتەوە و ئەمڕۆش لە ڕێوڕەسمێکدا لە شەنگال ڕادەستی کەسوکارەکەی دەکرێتەوە.
لە ساڵی ٢٠١٤ تیرۆریستانی داعش زیاتر لە ٦ ھەزار کچ و ژنی ئێزدییان ڕفاند و تا ئێستاش چارەنووسی زیاتر لە دوو ھەزار کەسیان نادیارە.
وەفدێکی سەرۆکایەتی ھەرێم و سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان و لیژنەی پێشمەرگە لە پەرلەمانی کوردستان، بۆ تاوتوێکردنی پڕۆژە یاسای بەخشینی مەدالیای ڕێزلێنان و شکۆمەندی کۆبوونەوە.
فەوزی ھەریری سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان ڕایگەیاند، ھیوادارن ئەو پڕۆژە یاسایە، کە بۆ بەخشینی مەدالیای ڕێزلێنانە بە ھەر کەسێک کە لە بوارەکەی خۆی خزمەتی کردبێت، پەسەند بکرێت.
لە بەرامبەردا سەعید ھەریری ئەندامی لیژنەی پێشمەرگە لە پەرلەمانی کوردستان، بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، تێبینیان لەسەر پڕۆژە یاساکە، چونکە ئەو کەسانە ناگرێتەوە کە لە ڕابردوودا خزمەتیان کردووە.
د. ئارام محەمەد قادر وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی ڕایگەیاند، "ئامادەکارییەکان بۆ پێشوازیکردن لە ساڵی نوێی خوێندن دەستپێکردووە و پڕۆسەی خوێندن لە زانکۆ و پەیمانگەکانی ھەرێمی کوردستان لە دوای یەکی ئەیلول بە پێی ساڵنامەی زانکۆیی، بە پلان و بەرنامەی گونجاو دەستپێدەکات".
"د. عەبدوڵا ئەحمەد" جێگری بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی سلێمانی بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، بەھۆی زیادبوونی مەترسییەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ھەرێم، ئەڵمانیا لە ڕێگەی کونسوڵخانەکەیەوە ھاوکار بووە لە دروستکردنی نەخۆشخانەیەکی نوێی تایبەت بە نەخۆشییە گوازراوەکان لە سلێمانی.
وتیشی، نەخۆشخانەکە پێکھاتووە لە ١٠٠ قەرەوێڵە و ٣٨یان بۆ چاودێری چڕ دابین دەکرێت، ڕوونیشیکردەوە، لە مانگی ١١ی ٢٠٢٠وە دەستکراوە بە دروستکردنی نەخۆشخانەکە و بیناکەی تەواوکراوە، لە ئێستادا چاوەڕێن ئامێر و دەرمان و پێداویستییەکانی تر دابین بکرێت و لە مانگی داھاتووەوە دەست بکرێت بە وەرگرتن و چارەسەرکردنی نەخۆش.