کوردستان
دەشڵێت، جارێکیتر بەڵێن و وەفاداری بەرامبەر بیروباوەڕ و رێبازە پیرۆزەکەت دووپات دەکەینەوە، خەمی خەڵک و دابینکردنی ژیانێکی شەرەفمەندانە بۆ ھاووڵاتییانمان دەکەینە بنەمای کارکردنمان و بەھیچ شێوەیەک سازش لەسەر مافەکانیان ناکەین .
دەقی پەیامەکە...
ئەمڕۆ بە شکۆ و شانازییەوە یادی ھەڵبژاردنی سەرۆک مام جەلال وەک یەکەم سەرۆککۆماری کورد لە مێژووی عێراق دەکەینەوە.
لای ھەمووان روونە ئێستا عێراق بە دۆخێکی سیاسی نەخوازراودا تێدەپەڕێت و نەبوونی دیالۆگێکی نیشتمانیی و بەرپرسیارانە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و دۆزینەوەی رێگەچارەیەک بۆ زاڵبوون بەسەر گرفتەکاندا، دەرخەری ئەو راستییەیە و ئاماژەیەکی روونە کە ئێستا لە ھەمووکات زیاتر پێویستمان بەو سیاسەتە حەکیمانەیەیە کە سەرۆک مام جەلال پەیڕەوی دەکرد لەپێناو سەرکەوتنی پرۆسەی سیاسی لە عێراق و قووڵکردنەوەی گیانی تەبایی و پێکەوەژیان. رووداوەکانی ئەم دواییەی عێراق و کوردستان زیاتر شاھیدی ئەو راستییە دەدەن کە ئەو بۆشاییەی کۆچی دوایی سەرۆک مام جەلال دروستیکرد بە ئاسانی پڕ نابێتەوە و تەنھا رێگەش بۆ زاڵبوون بەسەر گرفتەکاندا، گەڕانەوەیە بۆ سیاسەتی حەکیمانەی مام.
لەم رۆژە مێژووییەدا جارێکیتر بەڵێن و وەفاداری بەرامبەر بیروباوەڕ و رێبازە پیرۆزەکەت دووپات دەکەینەوە. خەمی خەڵک و دابینکردنی ژیانێکی شەرەفمەندانە بۆ ھاووڵاتییانمان دەکەینە بنەمای کارکردنمان و بەھیچ شێوەیەک سازش لەسەر مافەکانیان ناکەین. بەردەوامی بە ھەوڵەکانمان دەدەین لەپێناو قووڵکردنەوەی رۆحی تەبایی و پێکەوە ژیان لەنێوان سەرجەم نەتەوە و پێکھاتەکان. وەک ھەمیشە گفتوگۆ و لێکتێگەیشتن ستراتیژی کارکردنمان دەبێت و بەرگری لە بەھا مرۆیی و دیموکراسییەکان دەکەین.
سڵاو لە رۆحی پاکی سەرۆک و رابەرمان مام جەلال و سەرجەم شەھیدانی کوردستان.
بافڵ جەلال تاڵەبانی
٦ی نیسانی ٢٠٢٢
وەزارەتی کارەبای حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە نوسراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، لەبەر بەرژەوەندی گشتی و کۆنتڕۆڵکردنی نرخی نان و نەھێشتنی قۆرخکاری لە گرانکردنی نرخی نان بریاری داشکاندنی ٥٠٪ کرێی کارەبای نانەواخانە و سەمونخانەکان دەرکرد.
ئاماژەی بەوەشکردووە، بڕیارەکە لە رۆژی ١٠ی ٤ی ٢٠٢٢ بە ھەماھەنگی لەگەڵ وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی جێبەجێ دەکرێت.
ئارێز سەلیمی بەڕێوەبەری ناوەندی فریاکەوتنی مەریوان رایگەیاند، لە رێگە نوێیەکەی نێوان مەریوان – سنە رووداوێکی ھاتووچۆ لە نێوان دوو ئۆتۆمبێلی تایبەت لە جۆرەکانی سەمەند و پەیکان روویداوە و بەھۆیەوە سێ کەس گیانیان لەدەستداوە و سێ دیکەش برینداربوون و برینی یەکێک لە بریندارەکان سەختە.
ئاماژەی بەوەشکرد، بۆ وەرگرتنی چارەسەر بریندارەکان رەوانەی نەخۆشخانەی بوعەلی مەریوان کراون.
بەرژەوەندی کۆمپانیاکانی نەوت کاریگەریان دەبێت لەسەر دۆسیەی نەوتی ھەرێم و عێراق
"نەرمین مەعروف" وتیشی، فاکتەری دەرەکی بە تایبەت بەرژەوەندی گەورە کۆمپانیاکانی نەوت لە عێراق و ھەرێمی کوردستان، کاریگەریان دەبێت لەسەر دانوستانەکانی نێوان بەغداد و ھەرێم لەسەر ئەو پرسە.
"د. ئازاد مستەفا" بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی ھەڵەبجە بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، دەرمانی پێوست بۆ ئەو بەرکەوتووانەی چەکی کیمیایی کە بە دەست ئازارەکانی سنگەوە دەناڵێنن گەشتە دەستیان، کە لەلایەن مەکتەبی ئیدارە و دارایی گشتی یەکێتی نیشتمانی کوردستان دابینکرابوو.
"د. ئازاد مستەفا" وتیشی، خۆیان ھیچ بودجەیەکیان لە بەردەستدا نییە بۆ کڕینی دەرمانی پێویست بۆ چارەسەری بەرکەوتووانی چەکی کیمیایی.
لە کۆبوونەوەیەکدا وەفدی بۆردی پێکھاتەکانی یەکێتی پێشێلکاریەکانی ئیدارەی کەرکوکی لە ڕووی ئیداری و ئەمنی و خزمەتگوزاریەوە بۆ تیمی یونامی لە پارێزگای کەرکوک ڕوونکردەوە بە تایبەت سیاسەتی تەعریب ئەویش لە ڕێی ھێنانی خێزانی ھاوردە لە دەرەوەی کەرکوک و دروستکردنی خانوو بە شێوەی زیادەرۆ لە شارەکە، و داوایانکرد یونامی وەکو ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتی ڕۆڵی خۆی ببینێت.
وەفدەکە ڕاشیگەیاند، ئیدارەی کەرکوک جگە لەوەی نوێنەرایەتی ھەموو پێکھاتەکانی کەرکوکی نەکردووە لە ڕووی پڕۆژەی خزمەتگوزاریشەوە ئەولەویەتی بە بەشێک لە ناوچە و گەڕەکەکانی باشووری کەرکوک داوە.
ئەو بەرھەمە خۆراکییانەی کە بۆ ماوەی ٢ مانگ ڕەسمی گومرگیان لەسەر ھەڵدەگیرێت پێکھاتوون لە ئارد ، برنج ، زەیتی خواردن، و ڕۆنی بەستووی ڕووەکی وئاژەڵیی ، چای ڕەش ، شەکر ، پاقلەمەنی وشک ( نۆک، نیسک، پاقلە، لۆبیا، فاسۆلیاو ماش) ، شیری منداڵان بە ھەموو جۆرەکانییەوە.
لە ڕاگەیەندراوەکەی حکومەتی ھەرێمی کوردستاندا ھاتووە "ئەنجومەنی وەزیران جەختی لە گرنگیی ئامادەسازی لایەنە پەیوەندیدارەکانی حکومەت کردەوە بۆ گرتنەبەری ڕێوشوێنی پێویست بۆ دابینکردنی پێداویستییە خۆراکییە سەرەکییەکان."
ھەر لە ڕاگەیەندراوەکەی ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان ئاماژە بەوە کراوە لە ڕێگەی ژووری ئۆپەراسیۆنەکان لە پارێزگا و ئیدار سەربەخۆکان چاودێری نرخ و بازاڕ دەکرێت و لەدوای ئەو دوو مانگەی دیاریکراوە ھەڵسەنگاندن و پێداچوونەوە بە ئەنجامی ڕێکارە پێشنیارکراوەکان دەکرێت.
لە ڕاگەیەندراوەکەی مەکتەبی سیاسی یەکێتیدا ھاتووە " مام جەلال بەھۆی پەیوەندییە بەرفراوانە دیبلۆماسی و کۆمەڵایەتیەکانیەوە توانیبووی ھاوسەنگیەکان وەھا ڕابگرێت کە لە ناو عیراقیەکاندا ناسناوی (ێمام الامان) یان پێبەخشیبوو."
مەکتەبی سیاسی یەکێتی دەشڵێت لەکاتی سەرۆکایەتی سەرۆک مام جەلالدا عێراق لە قۆناغی سەرپێکەوتنەوە وبونیاتناندا ھەنگاوی دەنا.
مەکتەبی سیاسی یەکێتی لە ڕاگەیەندراوەکەیدا دەڵێت "مام بووە سەرۆکی گشت عیراقیەکان بەبێ جیاوازی بیروڕای سیاسی و ئایینی و نەتەوەیی."
مەکتەبی سیاسی یەکێتی ڕاشیگەیاند ئێستا لە ھەموو کاتێک زیاتر پێویستمان بەو سیاسەتە حەکیمانەیەی سەرۆک مام جەلالە و ئەمڕۆ کە ئەم یادە دەکەینەوە عیراق بە دۆخێکی سیاسی نەخوازراوودا تێپەڕدەبێت بە ھۆی نەبونی دیالۆگێکی نیشتمانی بۆ چارەسەری کێشەکان.
عەلی باپیر لەدیدارێکدا لەگەڵ کونسوڵی گشتیی کۆماری تورکیا لە ھەولێر رایگەیاند، کۆمەڵی دادگەری لەگەڵ ھەڵبژاردنێکی پاک و ئازادو دادپەروەرانەدایە، بە پێویستیشی دەزانێت یاسای ھەڵبژاردن ھەمواربکرێتەوە و ژمارەی بازنەکانی ھەڵبژاردن گۆڕانکاری تێدابکرێت.
نوسینگەی ڕاگەیاندنی کۆمەڵی دادگەری، ڕایگەیاند عەلی باپیر لە مەکتەبی تایبەتی کۆمەڵ لە شاری ھەولێر پێشوازیی لە ھاکان کاراجای کونسوڵی گشتیی کۆماری تورکیا لە ھەرێمی کوردستان کرد و لە دیدارەکەدا وتی کۆمەڵ بۆچوونی وایە کە پێویستە لایەنەکان بگەنە سازان و ڕێکبکەون لەسەر کاندیدێکی ھاوبەش بۆ پۆستی سەرۆک کۆمار و دواتر ڕێککەوتن بکرێت لەسەر پێکھێنانی حکومەتی عێراق.
عەلی باپیر وتیشی "کۆمەڵ لەگەڵ ھەڵبژاردنێکی پاک و ئازادو دادپەروەرانەدایە، کۆمەڵ بە پێویستی دەزانێت یاسای ھەڵبژاردن ھەمواربکرێتەوە، ژمارەی بازنەکانی ھەڵبژاردن و چۆنیەتی ھەڵبژاردنی نوێنەرانی پێکھاتەکان گۆڕانکاریی تێدابکرێت بەجۆرێک کە پەرلەمانتارانی پێکھاتەکان تەعبیر لە ویست و ئیرادەو خواستی دەنگدەرانی ڕاستەقینەی خۆیان بکەن".
ھەروەھا لە دیدارەکەدا کونسوڵی گشتیی کۆماری تورکیا ڕایگەیاند، وڵاتی تورکیا پشتیوانی سەقامگیریی و ئارامیی عێراق و ھەرێمی کوردستان دەکات و دەبێت ھەموو چین و توێژەکان ماف و ئازادییەکانیان تێدا دەستەبەربکرێت.
کۆبوونەوەکەش تایبەتە بە گفتوگۆ و تاوتوێکردنی دەستپێشخەرییەکەی چوارچێوەی ھەماھەنگی لەبارەی پێکھێنانی حکومەتی نوێی عێراق و ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆماری عێراق.
نزیکەی ٦ مانگە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق ئەنجامدراوە، بەڵام تاوەکو ئێستا سەرۆک کۆمار و سەرۆک وەزیرانی عێراق ھەڵنەبژێردراون.
بڕیار بوو ڕۆژی ٣٠ی مانگی ڕابردوو کۆبوونەوەی پەرلەمانی عێراق بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار بەڕێوەبچێت بەڵام بۆ جاری سێھەم بەھۆی تەواو نەبوونی ڕێژەی یاسایی پەرلەمانتاران دانیشتنەکە بۆ کاتێکی نادیار دواخرا.
دژەتیرۆری ھەرێمی کوردستان ڕایگەیاند تەقینەوەکان بەھۆی سێ مووشەک بوون کە لە نزیکی پاڵاوتگەیەکی نەوت کەوتوونەتە خوارەوە.
دژەتیرۆری ھەرێمی کوردستان لە ڕاگەیەندراوێکدا دەڵێت " کەمێک پێش ئێستا سێ موشەک لە دەوروبەی دووڕیانی حەمدانییە لە میحوەری خازرەوە ئاراستەی شاری ھەولێر کران."
لە ڕاگەیەندراوەکەی دژەتیرۆردا ھاتووە " مووشەکەکان لە نزیک کۆمەڵگەی کەورگۆسک و زێی گەورە لە نزیک پاڵاوگەی نەوت کەوتنەخوارەوە، ھیچ زیانێکی گیانی و ماددی لێ نەکەوتووەتەوە."
وتەبێژی وەزارەتی ئەوقاف وتیشی، " سەرەخۆشی ھاوخەمی ئاراستەی بنەماڵەو کەس وکاری خوالێخۆشبێت دەکەین، لەخوای گەورە داواکارین گیانی کۆچکردو بەبەھەشتی خۆی شاد بکات ئارامی بەھەموولایەک ببەخشێت."
بەپیی زانیارییەکان، فاتیمە حەسەن رەسول پیشەی مامۆستا بووە و چەند ڕۆژێک بوو لەگەڵ ھاوسەرەکەی بۆ بەجێگەیاندنی گەشتی عەمرە چووبوونە سعودیە.
بەڵام فاتیمە حەسەن رەسول لە مەککەی پیرۆز نەخۆش کەوتووە و براوەتە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی سعودیە، بەڵام لە نەخۆشخانە کۆچی دوایی کردووە.
"د. پشدەر عەبدوڵا ئیسماعیل" لە نوسراوێکدا داواکەی ئاڕاستەی بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی کردووە و دەڵێت پێویستە چاو بخشێنرێتەوە بە فرۆشگەی قوتابخانەکانی سلێمانی و دەوروبەری، بۆ باشکردنی کوالیەتی و جۆری ئەو خواردەمەنییانەی بە خوێندکاران دەفرۆشرێن.
ڕاشیگەیاندووە، پێویستە فرۆشتنی چپس و شیرینی و نەستەلە و شەربەتی تۆزی گیراوە قەدەغە بکرێن، چونکە زیانی گەورەیان بۆ تەندروستی منداڵان ھەیە، ئەو منداڵانەشی نەخۆشی شەکرەیان ھەیە کاریگەری خراپیان لەسەر دروست دەبێت و کۆنترۆڵی شەکرەیان لە دەست دەدەن.
"د. پشدەر عەبدوڵا ئیسماعیل" داواشی کردووە لە بری ئەو خواردنانە، جۆرەکانی میوە و چەرەسات و شیر و نۆکاو و پاقلەی کوڵاو و ھێلکەی کوڵاو و چەند بابەتێکی تر بفرۆشرێن، ئەوەش لە ژێر چاودێری تەندروستیدا.
وتیشی، پێشنیازیان بۆ شارەوانی ھەڵەبجە کردووە بە تەرخانکردنی چەند پارچە زەوییەک بۆ دروستکردنی کۆگای خۆراک تا لە ڕەوشە نەخوازراوەکاندا بتوانرێت زۆرترین بەشەخۆراکی تێدا ھەڵبگیرێت.
ڕۆژی ٥ی نیسانی ساڵی ١٩٩١، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی لە بارەی پڕۆژەبڕیارێکی ھاوبەشی بەریتانیا و فەڕەنسا و تورکیا کۆبووەوە و بڕیاری ژمارە ٦٨٨ی بەسەر حکومەتی ئەو کاتی عێراقدا سەپاند و ناوچەی دژەفڕینی لە ھێڵی ٣٦ لە کوردستان دروستکرد.
لەو کاتەدا ١٠ ئەندامی ئەنجومەنی ئاسایش دەنگیان بە پڕۆژەبڕیارەکەدا و وڵاتانی یەمەن و زیمبابۆی و کوبا بە نەخێر دەنگیان بە پڕۆژەبڕیارەکەدا و چین و ھندستانیش بێلایەنییان ھەڵبژارد.
ئامانجی بڕیارەکە پاراستنی خەڵکی کوردستان بوو لە ھێرشی ڕژێمی بەعس و دوای کۆڕەوە ملیۆنییەکەی گەلی کورد ھات، کە ئەنجومەنی ئاسایش لە ماددەی دووی بڕیارەکەدا، داوای لە حکومەتی ئەو کاتی عێراق کرد، ھێرش و پەلامارەکانی بۆ سەر گەلی کورد ڕابگرێت و دەرفەت بدات گفتوگۆیەکی کراوە بکرێت.
بڕیاری ٦٨٨ بە یەکەمین بڕیاری نێودەوڵەتی بۆ پشتیوانیکردن لە کورد و پاراستنی لە جینۆساید لە لایەن حکومەتی ئەو کاتی عێراقەوە دادەنرێت.
لە بارەی لێدوانێکی عەلی ڕازی وتەبێژی وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاوی عێراق، کە ڕایگەیاندبوو، ئاگاداری ئەو ڕێککەوتنە نین کە ھەرێمی کوردستان لەگەڵ کۆمپانیای "پاوەرچاینا"ی چینی، بۆ دروستکردنی چوار بەنداو ئیمزای کردووە، ڕەحمان خانی بەڕێوەبەری گشتیی بەنداوەکانی ھەرێمی کوردستان، بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، ئەو ھەواڵە بە مەبەست وروژێندراوە.
وتیشی، بە پێی پلانی ستراتیژیی ئاوی عێراق، کە تا ساڵی ٢٠٣٥ دانراوە، لە کۆی ٩٠ بەنداو، ٦٠ بەنداویان لە ھەرێم دروست دەکرێن و ھیچ بەنداوێکیش بە بێ ڕاوێژ و ھەماھەنگی لەگەڵ حکومەتی عێراق دروست ناکرێت، بە پێچەوانەوە لیژنەی ھاوبەشیان لەگەڵ بەغداد ھەیە بۆ دروستکردنی ئەو بەنداوانە.