ئەمرۆ حەوتەمین کۆنگرەی حزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان بە بەشداری نزیکەی ھەزار ئەندام لە ھەولێر دەستیپێکرد و لەیەکەم رۆژی کۆنگرەدا ناوی حزبەکە گۆڕدرا بۆ پارتی سۆسیال دیموکراتی کوردستان و محەمەدی حاجی مەحمودیش بە سەرۆک ھەڵبژێردرا، ھەروەھا عەبدوڵای حاجی مەحمود بە جێگری سەرۆکی پارتەکە ھەڵبژێردرا.

عادل ساڵح وتەبێژی کۆنگرە لە لێدوانێکدا بۆ کوردسات نیوز رایگەیاند، لە کۆنگرەدا پێداچونەوە بە پەیڕەو و پڕۆگرامی حزبدا دەکرێت.

بە وتەی ئەو پەرلەمانتارە، ڕۆژانە ١٧٥ ھەزار بەرمیل نەوت لە کێڵگەی نەوتی خورمەڵە بەرھەمدێت و "ھیچ کۆمپانیایەکی بیانی لەسەر نیە ٤٣٪ داھاتەکە ببات."

کێڵگەی نەوتی خورمەڵە دەکەوێتە سەر سنوری نێوان کێڵگە نەوتییەکانی کەرکووک و ھەولێر و عەلی حەمە ساڵح دەڵێت کێڵگەکە ئامادەبووە و لە سەردەمی رژێمی پێشووی عێراق دەستیکردووە بە بەرھەمھێنان و ٦٤ بیری ھەبووە.

لە ساڵی ٢٠٠٧ەوە کێڵگەی نەوتی خورمەڵە بەدەست حکومەتی ھەرێمی کوردستانەوەیە و بە وتەی ئەو پەرلەمانتارە لە ئێستادا کۆمپانیای کار کێڵگەکە بەڕێوە دەبات.

عەلی حەمە ساڵح دەشڵێت "ئایا دەکرێ تەنیا داھاتی مانگانەی کێڵگەیەک (٣٦٧ ملیۆن دۆلار)  بێت، داھاتی ھەموو نەوتی کوردستان (٣٥٠ ملیۆن دۆلار ) بێت."

بەپێی زانیارییەکان، ئەمڕۆ فڕۆکە جەنگییەکانی تورکیا گوندی ھرورێ و چەند گوندێکی تری سنووری بەرواری باڵایان لە قەزای ئامێدی سەر بە دھۆک بۆردوومان کرد و تۆپخانەکانیش چەند گوندێکی شارۆچکەی باتیفایان لە زاخۆ تۆپباران کرد. 

ھەرچەندە تۆپێک بەر ماڵێکی گوندی ھرورێ کەوت بەڵام تا ئێستا زیانە مادیی و گیانییەکان نەزاندراون. 

ئەمڕۆ سێیەم ڕۆژە لەسەر یەک کە فڕۆکە جەنگییەکانی تورکیا بە چڕی بۆردومانی ناوچەکانی ھەرێمی کوردستان دەکەن و زیان بە گوندنشینان دەگەیەنن.

ئاسمانی عێراق و ھەرێمی کوردستان خۆڵبارینێکی چڕ گرتوویەتییەوە و ئاستی بینین لە زۆربەی شوێنەکان کەمبووەتەوە و ھەندێک جار ھەورە بروسکە و پڕوشەی بارانیشی لەگەڵدا بووە.

لایەنە تەندروستییەکان داوا لەو ھاوڵاتییانە دەکەن کە نەخۆشی ڕەبو و تەنگەنەفەسییان ھەیە، نەچنە دەرەوە و کاتێکیش چوونە دەرەوە دەمامک بکەن.

لە بارەی گەڕانەوەشی کەسوکاری ڕێوار خۆشحاڵی خۆیان دەردەبڕن و سوپاسی د. ڕێواز فایەق سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان و (خەلیل عوسمان) پەرلەمانتاری پێشووی یەکێتی دەکەن لە ھەوڵەکانیان بۆ گەڕانەوەی ڕێوار.

مانگی کانونی یەکەمی ساڵی ڕابردوو، بەلەمێک بە نزیکەی ١٠٠ کۆچبەرەوە لە کەناراوەکانی یۆنان ژێرئاو کەوت، زۆرینەی کۆچبەرە خنکاوەکان کورد بوون، خێزانێکی کوردی دانیشتووی شاری کۆیە، کە لە سێ منداڵ و دایک و باوکێک پێکھات بوون لە ناو ئەو کۆچبەرانەدا بوون، بەڵام لە ڕووداوەکەدا چوار کەسیان خنکان و تەنھا ڕێوار ڕزگاری بوو.

وتیشی، بەھۆی بەرزبوونەوەی بەھای دۆلار، قەبارەی ھاوردەکردن کەمیکردووەتەوە و بەشێک لە بازرگاکان بەھۆی بەرزی نرخەوە کاڵاکانیان بۆ ساغ نابێتەوە و تووشی زیان بوون.

بە ناوی ھەرێمی کوردستانەوە ‌و لەسەر داوای قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، کە ھەرێمی کوردستان بە رەسمی بناسێندرێت و کۆدی تایبەت بەخۆی ھەبێت لە مامەڵە جیھانییەکاندا، ئەمڕۆ ٤ی ٣ی ٢٠٢٢، رێکخراوەکە ڕەزامەندیدا لەسەر داواکارییەکە ‌و کۆدی (IQ-KR)ی بۆ ھەرێمی کوردستان دابین کرد.

دوای رەزامەندی رێکخراوی ئایسۆ (ISO) و دابینکردنی کۆدی تایبەت بە خۆی، ھەرێمی کوردستان بەپێی ڕێنماییەکانی رێکخراوی یونیکۆد (Unicode) دەتوانێت ببێتە خاوەنی ئیمۆجی ئاڵای کوردستان. 

ئەم ناساندنەی ھەرێمی کوردستان؛ جگە لەوەی ئاڵای کوردستان دەناسێندرێت وەک ھەرێمێک لە (یونیکۆد Unicode Standard)، کار ئاسانی دەکات بۆ بەستنەوەی دامودەزگاکانی ھەرێمی کوردستان بە دامودەزگا نێودەوڵەتییەکان.

قوباد تاڵەبانی دەربارەی ئەم بڕیارە وتی، "ئەم ناساندنە ھاوکارمان دەبێت لە مامەڵە ئەلیکترۆنییە نێودەوڵەتییەکان و ھەنگاونانی زیاتر بەرەو حکومەتێکی ئەلەکترۆنی، ھەروەھا ئەم ناساندنە یارمەتیدەر دەبێت لە پرۆسەی بازرگانی ئەلەکترۆنی و بەریدی نێودەوڵەتی (پۆستە) و گەشەکردنی کەرتی بانکی لە ھەرێمی کوردستان، جێی دڵخۆشییە کە ئەو ناساندنە رێگەخۆشکەر دەبێت بۆ دامەزراندنی ئیمۆجی ئاڵای کوردستان بە بە رەسمی".

جێگری سەرۆک وەزیران ستایشی رۆڵی ھەردوو وەزارەتی پلاندانانی حکومەتی عێراق و حکومەتی ھەرێمی کوردستانی کرد کە ھاوکار بوون لەم پرۆسەیە.

کۆدی ھەرێمی کوردستان لە ئێستادا پارێزگاکانی ھەولێر و سلێمانی و دھۆک لەخۆ دەگرێت و داوای زیادکردنی کۆدی پارێزگای ھەڵەبجەش کراوە کە لە داھاتوویەکی نزیکدا زیاد دەکرێت.

رێکخراوی (ئایسۆ International Organization for Standardization ) رێکخراوێکی جیھانیە تایبەتە بە دانانی پێوەرەکانی مۆڵەتە بازرگانی و پیشەسازییەکان و کارەکانی پەیوەست بە تەکنەلۆجیا و دروستکردنی پەیوەندی لەنێوان دامودەزگاکانی وڵاتان و تاوەکو ئێستا زیاتر لە ١٦٠ وڵات لەلایەن ئەم رێکخراوە ناسێندراوە.

راپەڕینە مەزنەکەی بەھاری ١٩٩١، سەرەتای بەگژداچوونەوەی جەور و ستەم و قۆناغێکی نوێ لەمێژووی گەلەکەمان و گۆڕینی وێستگەی خەباتی نھێنی و نەبەردییەکانی شاخ بوو، بۆ گەیشتن بە ئازادی و قۆناغی خەباتی مەدەنی و دیموکراسی.

راپەڕینی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان، بەڕێبەرایەتیی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ئازادی بەخشییە کوردستان و دیموکراسی رەخساند و رۆحیەتی یەکھەڵوێستی و یەکدەنگی لە گەلی کورد دا بەرزکردەوە و ھەمووانی لە سایەی ئامانجێکی پیرۆزدا کۆکردەوە.

ئەو راپەڕینەی لەسایەیدا پەرلەمان و حکومەت پێکھات و دامەزراوەکان کەوتنەسەرپێ و ھەنگاونان بەرەو ئاوەدانی و خزمەتگوزاری و خۆشگوزەرانی بوونە دروشمی سەرەکی، کەئێستا جێی خۆیەتی بپرسین ! چەندیان ھاتونەتەدی و قۆناغی ئایندە چیمان لێ دەخوازێ.

خەونمان ھێنانەکایەی ئایندەیەکی خۆشگوزەران بوو بۆ گەنجەکانمان، خەونمان بەدیھێنانی ئازادی رادەربڕین و یەکسانی و دادپەروەی و سەروەری یاسا و پاراستنی کەلتورو و زمان و دەستکەوت و داب و نەریتی جوانی کوردەواری و گەڕەک و شەقامە کۆنەکان و قەڵا و سەرا و زەوی و زاری باو باپیرانمان بوو، خەونمان یەک دەنگی و یەک دەستیمان بوو، خەونمان بەردەوامی بە کورد و کوردستانی بوونمان بوو، خەونمان گەڕاندنەوەی کەرکوک و ناوچەدابڕێنراوەکان بوو، خەونمان ژیانێکی سەربەرزانە بوو، خەونمان کوردستانی گەورە بوو نەک... لێک ترازان، نەک کاولکاری و نەک پەیڕەوکردنی سیستمی بەعس و خۆخۆری و گەڕانەوە بۆ سەردەمی کۆیلایەتی و تاک پەرستی و گەندەڵی… شەرمە بێدەنگ بین و رێگەبدەین کە بازرگانی بە دوێنێ و ئەمڕۆ و سبەینێمانەوە بکرێت. 

لە ١٩٩١ دا بەیەک دەنگ وتمان راپەڕین پێویستە، لە ٢٠٢٢ دا پێویستە بەیەک دەنگ بڵێین؛ ئازادی، یەکسانی، چاکسازی، خزمەتگوزاری و سەروەری یاسا، نا بۆ قۆرخکاری، نا بۆ بەھەدەردانی سەروەت و سامانی گشتی، نا بۆ کۆڕەوی گەنجانی دواڕۆژی گەلەکەمان، نا بۆ شکاندنی کەرامەتی مرۆڤ، نا بۆ خاک و گەل و نیشتمان فرۆشتن، نا بۆ سەرلەقاندن، تا بڵێسەی راپەڕین ھەرگیز نەکوژێتەوە.

شاناز ئیبراھیم ئەحمەد
کارگێڕی مەکتەبی سیاسی(ی.ن.ک) و سەرپەرشتیاری مەڵبەندی ١ی رێکخستنی سلێمانی 

تارا ئەنوەر قەرەداغی بەڕێوەبەری گشتی لە دەستەی داواکانی موڵکداری راگەیاند، لە ئەنجامی ھەوڵەکانی دەستەی داواکانی موڵکداری جارێکی تر بڕێک پارە بەسەر زەرەرمەندانی دەستی رژێمی بەعس دابەشدەکرێت و قەرەبووەکەش ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە داواکارییان پێشکەشی دەستەکەیان کردووە. 

ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، پێشتریش پڕۆسەی خەرجکردنی بڕە پارە بۆ زیانلیکەووتوان ھەبووە و بەردەوامیش دەبێت، لە پڕۆسەی ئەمجارەشدا ١١٥ کەس سوودمەند دەبن.

لە راگەیاندراوێکدا ٢١ پەرلەمانتاری کوردستان داوا دەکەن، حکومەتی ھەرێم پەلە بکات لە ناردنی شاندێکی باڵا بۆ بەغداد بۆ یەکلاکردنەوەی پرسە ھەڵپەسێردراوەکانی ھەرێم لەگەڵ بەغداد، بەتایبەتی دوای ئەو رەوشەی بەھۆی بڕیارەکەی دادگای فیدراڵییەوە دروستبووە و ھەرێم رووبەرووی قۆناغێکی دیکەی قەیرانی ئابووریی و سیاسیی بوەتەوە. 

ئەو پەرلەمانتارانە داواش دەکەن، چیتر خەڵکی کوردستان باجی ناکۆکییەکانی نێوان ھەرێم و بەغداد و ناشەفافییەتی داھات و کێشەی نەگەڕاندنەوەی داھاتەکان بۆ خەزێنەی گشتیی نەدەن و حکومەتی ھەرێم پەلە بکات لە دابەشکردنی مووچە و لە ماوەیەکی دیاریکراودا تەواوی موچەی موچەخۆران بدات. 

ئەو پەرلەمانتارانە ئاماژەیان وەشکرد، لە چەند رۆژی داھاتوودا شاندی باڵای حکومەتی ھەرێم بچێتە پەرلەمان و داھاتەکانی کوردستان و کێشەکانی بەردەم کۆکردنەوەی داھاتەکان و شایستە داراییەکانی خەڵک روونبکەنەوە و چیتر نەوت و سیاسەتی نەوتی ھەرێم و ناکۆکییەکان لەگەڵ بەغداد، نەبنە ھۆی نەھامەتیی و دروستکردنی قەیران بۆ خەڵکی کوردستان، بەپێچەوانەوە لە ھەر دانیشتنێکی داھاتووی پەرلەماندا، فشار دروستدەکەن ئەگەر ئەولەویەتی بەرنامەی کارەکەی مووچە و ژیان و گوزەرانی خەڵکی کوردستان نەبێت.

دەقی پەیامەکە...
بەبۆنەی (٣١) سی و یەکەمین ساڵیادی ڕاپەڕینە مەزنەکەی ئازاری ١٩٩١، گەرمترین پیرۆزبایی خۆمان ئاراستەی خانەوادەی سەربەرزی شەھیدان، پێشمەرگە قارەمانەکان و سەرجەم کوردستانییان لە ناوخۆ و دەرەوەی ھەرێمی کوردستان دەکەین.

ھیواخوازین ئەم یادە مەزنە ببێتە مایەی یەکڕیزی و پتەوتربوونی نێوماڵی کورد، بە ئاراستەی یەکگوتاری و یەکخستنی ڕایەڵە نیشتمانییەکان، لە ھەمبەر تێکڕای پرسە نیشتمانییە چارەنووسسازەکاندا.

ئەم یادە پیرۆز و شکۆدارە، لە کاتێکدایە کە ھەموو جیھان لەبەردەم مەترسی و دەرئەنجامە ترسناکەکانی جەنگ و ململانێی نێوان زلھێزەکاندایە. لەسەر ئاستی ناوخۆ و پەیوەندییەکانی نێوان ھەرێمی کوردستان و حکوومەتی عێڕاقی فیدڕاڵیشدا، کێشمەکێشی پێکھێنانی کابینەی نوێی حکوومەتی عێڕاق و ڕکابەریی نێوان ھێزە سەرەکییەکانی سەر گۆڕەپانی سیاسیی عێڕاق، لە دۆخێکی نەخوازراو و چەقبەستوودایە، بۆیە لەم دۆخە ھەستیارەدا، لە بژاردەی یەکڕیزی بترازێت ھیچ بژاردەیەکی دیکەمان لەبەردەستدا نییە بۆ ڕِووبەڕووبوونەوەی ئەو ئاڵنگاری و مەترسییانەی کە بوونەتە مایەی ھەڕەشە بۆ سەر قەوارەی دەستووریی ھەرێمی کوردستان. ئەم قۆناغە ڕاگوزەرە و ھەستیارە بەرپرسیارێتییەکی مێژووییە و لە ئەستۆی ھەموواندایە، تێپەڕاندنیشی وابەستەی زمانی دیالۆگ و لێکتێگەیشتنی لۆژیکییانەیە. ھیواخوازین لە داھاتوودا ھەنگاوەکانی گفتوگۆی بنیادنەرانە بۆ سازان، لێکنزیکبوونەوە و زاڵبوونی دیدگای نیشتمانی بەسەر ھەموو ڕِوانگەکانی دیکەدا، دەربڕی خواست و ئاواتەکانی گەلی کوردستان بێت، کە ئەوێ ڕۆژێ لەپێناو بەدیھێنانی ئازادی و ئامانجە لەمێژینەکانی میللەتەکەماندا دەریایەک خوێنیان بەخشی بۆ ڕاماڵینی دیکتاتۆریەت و گەیشتن بە سەربەخۆیی.

ئومێدەوارین ئەم یادە مەزنە ببێتە دەستپێکی قۆناغێکی گەشاوەتر بۆ بەدیھێنانی ئاشتی و ئازادی و ئاوەدانکردنەوەی کوردستان.

جارێکی دیکە بەرز و پیرۆزبێت یادی ڕاپەڕینە شکۆدارەکەی ئازاری ١٩٩١، پیرۆزبێت لە خەڵکی ئازا و تێکۆشەری دەڤەری پشدەر و بتوێن، لانکەی شۆڕش و بەرخودان.
نەمری بۆ ڕۆحی پاک و بەرزەفڕی شەھیدانی ڕێگەی ڕزگاری.
د. ڕێواز فائق
سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان

مەسرور بارزانی سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان رایگەیاند، دادگای فیدراڵی بە پێی دەستور دروستنەکراوەو ھیچ دادگایەک شەرعیەتی ئەوەی نیە ماددە دەستورییەکان بگۆڕێت، راشیگەیاند، ئەو بڕیارەی دادگای فیدراڵی داویەتی بەھیچ شێوەیەکی دەستوری نیە و بڕیارەکەی لەدژی یاسای نەوت و غازی ھەرێم، پێچەوانەی دەستورە کە ئەو مافەی بە خەڵکی ھەرێمی کوردستانداوە.

سەرۆکی حکومەت راشیگەیاند، بڕیارەکەی دادگای فیدراڵی لەکاتێکی ھەستیاردا دراوە و لەوانەیە ھۆکاری سیاسی لە پشت بێت و بەھیچ شێوەیەک لە بەرژەوەندی خەڵکی عێراق نیە.

وتیشی، داوایان لە حکومەتی عێراق کاتیان پێبدەن کاتان بدەن تاکو گفتوگۆ بکەن بەڵام کاتیان پێنەدراوەو بڕیاری تاکلایەنە دراوە.

 جەختیشی کردەوە، دادگای فیدراڵی لە بڕیارەکەیدا پشتی بە یاسایەک بەستوە کە پێش رووخانی رژێمی بەعس ھەبووەو بۆ حکومەتێکی مەرکەزی نوسراوە و بە پشت بەستن بەدەستور ھەڵوێستیان وەرگرتووەو قبوڵیان نەکردووە.

مەسرور بارزانی رایگەیاند، پێویستە یاسای نەوت و غاز دەربچێت بۆ ئەوەی ھەموومان پابەندی بن. 

ئاشکراشیکرد، لەمساڵدا حکومەتی عێراق ھیچ بڕە پارەیەکی بۆ ھەرێم نەناردووە.

نزیکەی ٢٠ شوێن و ھۆڵی نەشتەرگەری جوانکاری لە دھۆک داخراون، کە بەشێکیان مۆڵەتییان نەبووە و رێنماییەکانیان جێبەجێنەکردوە، ھاوکات چەند کەسێکیش بەبێ ئەوەی بڕوانامەی پزیشکییان ھەبێت، نەشتەرگەری جوانکارییان بۆ ھاووڵاتیان ئەنجامداوە. 

دوای بەدواداچوونی لقی دھۆکی سەندیکای پزیشکان، چوار کەس کە بڕوانامەیان نەبووە و کاری جوانکارییان بۆ ھاوڵاتیان کردوە رووبەڕووی دادگا کراونەتەوە.

وتیشی، رۆژی شەممە ٥ی ئادار لەبەردەم مۆنۆمێنتی راپەڕین لە رانیە چالاکیەکانی ئەو یادە دەستپێدەکەن، چالاکیەکانیش بەھاوبەشی لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی رۆشنبیری و ھونەری راپەڕین و بەبەشداری زانکۆی راپەڕین و پەیمانگا حکومی و ناحکومییەکان بەڕێوەدەچێت.

لەبارەی رەوشی ئێستای عێراق و ھەنگاوەکانی پێکھێنانی حکومەتی نوێ و پرسە ھەڵواسراوەکانی تر کەتەوەرێکی گرنگی دیدارەکەبوو، جێگری سەرۆکی حکومەت جەختی کردەوە کە دەبێ کێشەکان لەڕێی دیالۆگ و رێکەوتنی سیاسییەوە چارەسەر بکرێن.

ھەروەک ھەردوولا خوازیاربوون کە ھەموو ھێز و لایەنە سیاسیەکان بتوانن لەرێی گفتوگۆی بنیاتنەرەوە خاڵی ھاوبەشی نێوانیان زیاتربکەن لەپێناو گەیشتن بەرێکەوتنێکی گشتگیر تا پرۆسەی سیاسی عێراق نەگاتە بنبەست و ئەم قۆناغە تێپەڕێنرێت.

لەبارەی پەیوەندییەکانی نێوان ھەرێمی کوردستان و بەغداوە، قوباد تاڵەبانی دووپاتی کردەوە کەپێویستە دەستور بکرێتە بنەمای چارەسەری کێشەکان.

بڕیارە وەفدەکەی یەکێتی ئەوروپا ڕۆژانی داھاتوو لە شار و شارۆچکەکانی تری کوردستان، زانیاری زیاتر لەسەر تاوانەکانی بەعس و پڕۆسەی ئەنفال کۆبکەنەوە.