کوردستان
فەرمانگەی میدیا و زانیاریی حکومەتی ھەرێمی کوردستان بڵاوکردەوە، لە پێناو زامنکردنی ماف و ئیمتیازاتی کەمئەندامان و خاوەن پێداویستییە تایبەتەکان و بە رەچاوکردنی بژێوی ژیانیان، بڕیاردراوە بە بەردەوامبوونی پێدانی کۆمەکی کەمئەندامی بۆئەو خاوەن پێداویستییە تایبەتانەی، کە لە ھەمانکاتدا مووچەی میراتگری خانەنشینی وەردەگرن.
ڕێکخراوی سی پی تی ئەمریکی لە نوێترین راپۆرتیدا بڵاویکردەوە، لە ساڵی ٢٠١٥ەوە تورکیا چوار ھەزار ھێرشی ئاسمانی و زەمینی بۆ سەر سنورەکانی ھەرێمی کوردستان ئەنجامداوە و بەھۆیانەوە ١٢٣ ھاوڵاتی گیانیان لەدەستداوە، لە ١٣٪ی قوربانیانی ئەو ھێرشانەش ژنن و ٨٧٪یان پیاون، لانیکەم شەش منداڵیش لە ھێرشەکاندا کوژراون و ١٤ی دیکەش بریندار بوون.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە ھێرشەکاندا زیاتر لە ٥٥ جوتیار و شوانکار لەکاتی کشتوکاڵکردن یاخود لەوەڕاندنی مەڕوماڵاتەکانیان کوژراون و برینداربوون.
ڕێکخراوی سی پی تی ئەوەشی خستووەتەڕوو، بەھۆی ھێرشەکانی تورکیا، نزیکەی ٥٠٠ گوند لە ھەرێمی کوردستان مەترسی چۆڵبوونی تەواوەتیان لەسەرە.
دەقی راگەیەندراوەکە...
بەگرنگی و ھەستکردن بە بەرپرسیارێتییەوە چاودێری ئەو پێشھاتە سیاسییانەمان کردووە کە لە وڵاتەکەمان روویانداوە. پەرۆشی ھەوڵەکانیشین لەپێناو یەکڕیزی و یەکخستنی تواناکان لەپێناو بەرژەوەندی نیشتمانی و بەدیھێنانی زەمینەیەکی لەبار بۆ چاکسازی بەشێوەیەک کە خزمەت بە گەل بکات و دەستوور بنەمای کارکردن بێت.
بنەماکانی کارکردنمان لەژێر رۆشنایی سیاسەتی سەرکردەی کۆچکردوومان مام جەلال سەرچاوەی گرتووە کە ئامادەیی گرنگ و کاریگەری ھەبووە لە پێش و پاش ساڵی ٢٠٠٣.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانیش درێژە بەو رێبازە دەدات و پەرۆشی خۆی بۆ پرەنسیپەکانی کاری نیشتمانیی ھاوبەش دووپات دەکاتەوە لەپێناو پاراستنی ئەزموونە تازەکەی دیموکراسی، بونیادنانی عیراقێکی فیدراڵ، سەربەخۆ و پێشکەوتوو.
جەخت لە پاراستنی یەکڕیزی، ھەوڵە نیشتمانییەکان و زاڵکردنی زمانی دیالۆگ و لێکتێگەیشتنی بەرھەمدار و پابەندبوون بە دەستوور دەکەینەوە، کە دەنگی بۆ دراوە وەک بەڵگەنامەیەک بۆ گەشەپێدان و بەخۆداچوونەوە و پابەندبوون بە بڕگەکانییەوە.
وەک ھەموو ھێزە نیشتمانییەکانمان باوەڕمان بە پێویستی لێکجیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان ھەیە وەکو بنەمایەکی سەرەکی لە بنەماکانی بونیادنانی دەوڵەتێکی مەدەنی و دیموکرات. پێشمانوایە بەرپرسیارێتی لایەنە جیاوازەکانە پابەندی ئەم بنەمایانە بن بەتایبەت سەربەخۆیی دەسەڵاتی دادوەری، پارێزگاریکردن لە مافی ھاوڵاتییان و دامەزراوە دەستوورییەکانی تر لە وڵاتدا. ئەو رووداوەی ئەمڕۆش رەت دەکەینەوە کە بەسەر ئەم دامەزراوەیەدا ھات و پێویستە ھەموو ھێزە سیاسییەکان رێگری لە دووبارەبوونەوەی ئەم کارانە بکەن.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لەم ھەلومەرجەدا پابەندبوونی تەواوی خۆی بە زاڵکردنی دیالۆگ و ئامادەکردنی زەمینەیەکی سیاسیی لەبار دووپات دەکاتەوە کە لەتوانایدابێت پرۆژەیەکی چاکسازی بەرپا بکات کە پشت بە بەرنامەیەکی پەسەندکراوی ھەمووان ببەستێت تاوەکو بتوانێت چاکسازی پێویست بەدیبھێنێت و دەست بە بونیادنان و گەشەپێدانی وڵاتمان بکرێت.
پشتیوانی داخوازییە نیشتمانییەکان دەکەین لەپێناو چاکسازی و دووپاتی دەکەینەوە پاراستنی وڵات و سەقامگیرییەکەی، پاراستنی مافی ھاوڵاتییان، رووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی و گەشەپێدانی ئەدای دامەزراوەکان، پێویستی بە رەخساندنی زەمینەیەکی لەبارە لەلایەن ھەموو ھێزە سیاسییە کاریگەرەکانەوە و لەپێش ھەمووشییەوە دیالۆگی نیشتمانیی جدی و دڵسۆزانە
خودا عیراقی دیموکرات و فیدراڵ و سەربەخۆ بپارێزێت. رێپیشاندەر و یارمەتیدەری ھەمووان بێت بۆ ھەر کارێک کە خێری گەلەکەمانی تێدابێت بەھەموو پێکھاتەکانییەوە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی
سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
بە وتەی پارێزگاری سنە، گەشتی ئاسمانی یەکێکە لەژێرخانە گرنگەکانی سنە و، ھەرچەندە ساڵی ڕابردوو گرفتیان ھەبووە، بەڵام ئێستا چارەسەرکراوە.
سەبارەت بە گەشتی ئاسمانی نێوان سلێمانی و سنە لە رۆژھەڵاتی کوردستان سەرچاوەیەک لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، کردنەوەی ئەو گەشتە بەڕەسمی بەدەستیان نەگەیشتووە، بەڵام ئاگاداری ئەوەن کۆمپانیایەک سەرقاڵی ڕێکخستنی گەشتەکانی نێوان سنە و سلێمانییە
بە فەرمانێکی کارگێڕی دەستەی گشتی گەشتوگوزاری ھەرێم و بە واژۆی ئەمەل جەلال سەرۆکی دەستەی گشتی گەشتوگوزار، سەرجەم ھۆتێل و مۆتێل و کافێ و ڕێستۆرانت و ئەو شوێنە گەشتیاریانەی خزمەتگوزاری گەشتیارییان تیاداپێشکەش دەکرێت پابەند دەکات بەوەی پێویستە زمانی کوردی بکەن بە زمانێکی سەرەکی بۆ لیستی پێشکەشکردنی خواردنەکان و تابلۆی ناوی بازرگانی شوێنەکانیان، بۆ جێبەجێکردنی بڕیارەکەش تەنھا وادەی "١٥" ڕۆژ دیاری کراوە.
ھەر وەک لە فەرمانەکەدا ھاتووە کە لە دووتوێی حەوت خاڵدا نوسراوە، پابەند کردنی سەرجەم ئەوشوێنانەی خاوەنی مۆڵەتی گەشتیارین دەبێت زمانی کوردی وەک زمانی سەرەکی و یەکەم، پاشان ھەر زمانێکی تری بیانی بنوسرێت.
لە فەرمانەکەدا سەرجەم بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەکان و لیژنە تایبەتەکانی ڕاسپاردووە بۆ بەدواداچوون بە جێبەجێکردنی بڕیارەکە و سزای دیاریکراوی سەرپێچی کاران تۆمار دەکرێت کە بە داخستنی شوێنەکە بۆماوەی سێ ڕۆژ دەستپێدەکات، لە ئەگەری دووبارە بوونەوە یان زیاتر شوێنەکە بۆ ماوەی حەوت ڕۆژ تا بە ھەڵوەشاندنەوەی مۆڵەتی شوێنە گەشتیارییەکە کۆتایی دێت.
بەڕێوبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی ڕایگەیاند، دوای بڵاوبونەوەی دەنگۆی فرۆشتنی نەخۆشخانەی نەشتەرگەری فێرکاری لەتۆڕە کۆمەڵایەتیەکان، بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی لەڕونکردنەوەیەکدا ھەموو ئەو دەنگۆیانەی باس لە فرۆشتنی ئەو نەخۆشخانەیە دەکەن ڕەتدەکەینەوە.
وتیشی، لەکاتێکدا ئەم دەنگۆیانە بڵاودەکرێتەوە کاری نەخۆشخانەکە لە ئێستایە نەوەستاوە و بەردەوامە لە خزمەتکردن و رۆژانە نزیکەی ٢٥ بۆ ٣٠ نەشتەرگەری تێدا ئەنجام دەدرێت و ھیچ خزمەتگوزارییەک لە نەخۆشخانەکە ڕانەگیراوە.
سازان فەتحوڵڵا کەریم، بەرپرسی ڕاگەیاندن و وتەبێژی ڕێکخراوی ڕۆشنبیریی جەمال نەبەز ڕاگەیاند، لە کانی دڵمانەوە پیرۆزبایی لە مێژوونووسی نێوداری کورد دکتۆر "جەلیلی جەلیل" دەکەین بۆ بەخشینی خەڵاتی قەڵەمی جەمال نەبەز بۆ ساڵی ٢٠٢١.
ڕاشیگەیاند، ئەمرۆ چوارشەممە ٢٤ / ٨ / ٢٠٢٢ نوێنەری ئەوروپای ڕێکخراوی رۆشنبیریی جەمال نەبەز بەرێز دکتۆر "سەروەر عەبدوڵڵا" لە شاری ڤیەنا خەڵاتەکەی پێشکەش بە دکتۆر جەلیلی جەلیل کرد.
لە دەستپێکی کۆبوونەوەکەدا، جێگری سەرۆک وەزیران، بەبۆنەی دەستبەکاربوونییەوە، پیرۆزبایی لە کونسوڵی نوێی ئەمریکا کرد و ھیوای خواست لە ماوەی کارکردنیدا لە کوردستان، پەیوەندییەکانی نێوان ھەرێم و ئەمریکا بەرەوپێشچوونی زیاتر بەخۆیەوە ببینێت.
لە بەشێکیتری کۆبوونەوەکەدا باسی پۆرتاڵی خزمەت کرا کە پرۆژەیەکی حکومەتی ھەرێمە و زیاتر لە ٤٠٠ جۆر خزمەتگوزاری لەخۆدەگرێت، لەمبارەیەوە قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بەوەدا پۆرتاڵی خزمەت ھەنگاوێکی گرنگە بە ئاراستەی حکومەتی ئەلەکترۆنی و کارئاسانییەکی باش بۆ ھاوڵاتیان دابین دەکات. ئەمە جگە لەوەی رێگری لەگەندەڵی دەکات.
لە تەوەرێکیتری کۆبوونەوەکەدا باسی پرۆسەی ڕیفۆرم و ھەنگاوکانی چاکسازی حکومەتی ھەرێم کرا، قوباد تاڵەبانی داوایکرد ئەمریکا زیاتر ھاوکاربێت لە بەرەپێشبردنی پرۆسەی ڕیفۆرم لە ھەموو بوارەکاندا و بە تایبەتیش ڕیفۆرم لە وەزارەتی پێشمەرگەدا.
لە بەشێکیتری کۆبوونەوەکەدا تاوتوێی دۆخی سیاسی عێراق کرا و ھەردوولا ھاوڕابوون کە لایەنە عێراقییەکان لەڕێی گفتوگۆوە کێشەکانی نێوانیان چارەسەر بکەن و رێگە نەدەن ناکۆکییەکان وڵات بەرەو ناسەقامگیری زیاتر ببات.
ساسان عەونی وەزیری شارەوانی و گەشتوگوزار، ڕاپۆرتێکی تایبەت و بەرفراوانی سەبارەت بە سێکتەری ئاوی خواردنەوە لە ھەرێمی کوردستان خستەڕوو.
لە کۆبوونەوەکەدا ئاماژە بەوە کرا کە دەبێت کێشە و قەیرانی کەمئاویش لە بەرچاو بگیرێت و پێویستە بە ھەموو شێوەیەک کار بکرێت لە پێناو ڕێگریکردن لە بەھەدەردانی ئاو و زیادبەکارھێنانی ئاو.
ئەنجومەنی وەزیران بڕیاریدا ڕاسپاردنی وەزارەتەکانی (دارایی وئابووری، کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، پلاندانان) و سەرۆکایەتی دیوان و سکرتاریەتی ئەنجومەنی وەزیرانی دا، بۆ ھەماھەنگیکردن لەگەڵ وەزارەتی شارەوانی وگەشتوگوزار بۆ ئەوەی ڕێکاریی پێویست بگرنەبەر سەبارەت بە پێشنیارەکانی وەزارەت کە لە کۆبوونەوەکە خرانەڕوو بە ڕەچاوکردنی بارودۆخی دارایی و بڕی پارەی پێویست بۆ ئەم مەبەستە.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، شەوی رابردوو شۆفێرێک ئۆتۆمبێلەکەی لە بازگەی نێوان خەلیفان - سۆران رانەگرتووە، کە کوڕی فەرماندەیەکی سەربازی بووە، ھەربۆیە ھێزەکانی ئاسایش تەقەیان لێکردووە و دواتر دەستگیریان کردووە.
وتیشی، بەھۆی روبەروبوونەوەی نێوان ھێزەکانی ئاسایش و کوڕی فەرماندەکە پێنج کەس برینداربوون.
وەزیری پیشمەرگەی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێری کوردسات نیوزدا سەبارەت بە یەکگرتنەوەی ھێزی پێشمەرگەی کوردستان و دروستکردنی ھێزێکی نیشتیمانی یەکگرتوو ڕایگەیاند، لە ئێستادا یەکگرتنەوەی ھێزی پێشمەرگەی کوردستان و دروستکردنی ھێزی نیشتیمانی پێوستی بە ئیرادەی یەکێتی نیشتیمانی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان ھەیە بۆ ئەوەش پێوست دەکات پارتی و یەکێتی رێکەوتنێکی ستراتیژی ئیمزا بکەن تا ئەو ھێزە نیشتیمانیە دروست بکرێت.
ھەر لەو دیدارەدا وەزیری پیشمەرگە ئاشکرای کرد پرۆژەیەک ئامادەکراوە بۆ ئەوەی وەزارەتی پێشمەرگە یەک سەرچاوەی دارایی ھەبێت، بۆ ئەوەش ئەنجوومەنی وەزیران ڕەزامەندی دەربڕییوە و لە ئێستادا لە کۆی ٥٦ ھەزار پێشمەرگە ٣٧ ھەزار پێشمەرگە لە بانک مووچە و وەردەگرن و کارتی بانکیان ھەیە و لە بەرنامەدایە تەواوی ھێزی پێشمەرگە لە بانک مووچەکانیان وەربگرن.
وەزیری پێشمەرگە ئەوەی ئاشکرا کرد ئیتر ئەوانەی ئارەزوودەکەن لە نێو ھێزی پێشمەرگە خزمەت بکەن و پەیوەندی بە ھێزی پێشمەرگەوە بکەن بە شێوازێکی نوێ و بە میکانیزمێکی نوێ پێشمەرگە وەردەگرن و وەکو پێشتر نابێت لق و مەڵبەندەکان پێشمەرگە بنێرنە وەزارەت.
سەبارەت بەڕووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی لە وەزارەتی پێشمەرگە و ئەنجامدانی چاکسازی وەزیری پێشمەرگە رایگەیاند: چاکسازی باش لە نێو وەزارەتی پێشمەرگە و پێشمەرگە کراوە بۆ ئەوەش بە دەیان ملیون دۆلار بۆ خەزێنەی حکومەت گەڕاوەتەوە و رێگریش لە بەھەدەرانی دانی پارە کراوە.
سەبارەت بە قەرزەکانی وەزارەتی پێشمەرگە وەزیری پێشمەرگە ڕایگەیاند، قەرزێکی زۆر لەسەر وەزارەتی پێشمەرگە ھەبوو کە دوو جۆر بوون، جۆری یەکەم قەرزی برینداران و کەس و کاری شەھیدان بوو بۆ ئەوەش بریاردار قەرزی ئەوان بدرێتەوە بەڵام قەرزی دووەم قەرزی کۆمپانیاکان بوو کە بەفەرمانی من پێدانەوەی راِگیراوە تا ئەو کاتەی قەرزی کەس و کاری شەھیدان و بریندارانی شەڕی داعش دەدرێتەوە.
ھەر لەو دیدارەدا وەزیری پێشمەرگە سەبارەت بە سەنگەرسازی وەزارەتی پێشمەرگە رایگەیاند، سەنگەرەکانی پیشمەرگە رێکخراوەتەوە و توانراوە تەواوی پێداویستیەکانیان بۆ دابین بکەن بۆ ئەوەش نزیکەی ٨ مانگە داعش نەیتوانیوە زەفەر بە سەنگەرەکانی پێشمەرگە ببات.
سەبارەت بە پرۆژەی ستراتیژی بەرگری پێشمەرگە وەزیری پێشمەرگە لەو دیدارەدا ڕایگەیاند، پرۆژەی ستراتیژی بەرگری پێشمەرگە لە قۆناغی کۆتایدایە و قۆناغی باشی بڕیووە و بەم نزیکانە کۆتای دێت.
میدیاکانی رۆژئاوای کوردستان بڵاویان کردەوە، گروپە چەکدارەکانی سەر بە تورکیا ھەوڵیانداوە دزە بکەنە ناو گوندی (مشێرفا)ی سەر بە ناحیەی عەین عیسا، بەڵام شەڕڤانانی ئەنجومەنی سەربازی گرێ سپی ھەوڵەکەیان پوچەڵ کردەوە.
ھەر لەو چوارچێوەدا سوپای تورکیا و چەکدارەکانی بۆردومانی گوندەکانی (جەدیدە، فەتسا، مشێرفا، حیشە و دەوروبەری ناحیەی عەین عیسا)یان کردوە.
ھاوکات گروپە چەکدارەکان گوندی (مەیاسە و زرنە عیتە)ی لە ناوچەی عەفرین و گوندی (حەربیل و ئەحرەس) لە ناوچەی شەھبا بە چڕی بوردومان کرد.
تەحسین خەفاجی وتەبێژی فەرماندەیی ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکانی عێراق رایگەیاند، لەماوەی رابردوودا ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکانی نێوان ھێزی پێشمەرگە و سوپای عێراق بۆ لەناوبردنی حەشارگە و شانە نوستووەکانی داعش لەو ناوچانەی پێیان دەوترێت بۆشایی ئەمنی، سودێکی زۆری ھەبووە و رۆڵ و کاریگەرییەکی ئاشکراشی ھەیە لە کەمبوونەوەی چالاکییەکانی داعش لەو ناوچانە.
وتیشی، پلانی سەرجەم ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکان و چۆنێتی باشتر روبەڕوبوونەوەی پاشماوەکانی داعش و لەناوبردنی حەشارگە و شوێنی مانەوەیان، بە ھاوبەشی لە نێوان ھێزی پێشمەرگە و سوپای عێراق دادەڕێژرێت.
کامەران حەسەن قائیمقامی قەزای ماوەت رایگەیاند، ئەمڕۆ سەعات ١٠:١٠ سەر لە بەیانی لەلایەن فڕۆکەی بێفڕۆکەوانەوە، چیای برزووت لە سنوری گوندی قامیش بۆردومان کرا.
وتیشی، خەڵکی گوندی قامیش و دانیشتوانی سنورەکە سەلامەتن.
ئاماژەی بەوەشکرد، وەک ئیدارەی قەزای ماوەت نیگەرانین لە دووبارەبونەوەی بۆردومانەکانی گوندو چیای سنورەکەیان.
ھەروەھا رەوانەکردنی کۆنووسی لیژنەی تایبەت بەناوبراو بۆ بەڕێوەبەرایەتی لێکۆڵینەوەی ھەولێر و تۆمارکردنی وەک داوایەکی سزایی بەپێی ماددەی ١٩ لە یاسای دەستەی دەسپاکی، بخرێتە بەردەستی دادوەری لێکۆڵینەوەی دەسپاکی ھەولێر بۆ لێکۆڵینەوە و یەکلاییکردنەوەی دۆسیەکەی.
سەرچاوەیەکیش لە دەستەی دەسپاکی ھەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بە گومانی زیادبوونی نائاسایی موڵک و ماڵی دارایی ئەو بەرێوبەرە دۆسیەکەی رەوانەی دادگاکراوە بۆ لێکۆڵینەوە بۆ ئەوەی رێڕەوی یاسایی وەربگرێت، ھەتاکو لێکۆڵینەوەکان تەواونەکرێن قسە لەسەر ئەو پرسە ناکەن.