کوردستان
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کارەبای سلێمانی رایگەیاند، بەپێی نرخی گازوایل نرخی ئەمپێرێک کارەبای مۆلیدە بۆ مانگی رابردوو لەنێوان حەوت بۆ نۆ ھەزار دینار دەبێت و نرخی ئەمپێرێکیش لە گەڕەکێک بۆ گەڕەکێکی تر جیاوازە، ھاوکات نرخی ئەمپێری شوێنە بازرگانییەکان و ناو بازاڕ زیاتر دەبێت لەبەرئەوەی زیاتر کاریان کردووە.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کارەبای سلێمانی ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، خشتەی پێدانی کارەبای موەلیدە بۆ ئەم مانگە لە سەعات ١٢ نیوەڕۆ بۆ ١ی شەو دەبێت، ھەروەھا لە سەعات ٦:٣٠ بۆ ٨ی بەیانیش کارەبا دەدرێت.
رەنج پشدەری رۆژنامەنووس بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ماوەی دوو رۆژە یەختێکی کۆچبەران بە ٧٠ سەرنشینەوە کە زۆرینەیان کوردن لە تورکیا بەڕێکەوتووە بەرەوە یۆنان، پاشان لە نزیگ دوورگەی کاریستۆس گیریانخواردووە و داوای بەھاناوەچوونیان کردووە، بەڵام لە ئەنجامدا یەختەکەیان وەرگەڕەواوە.
وتیشی، زۆرینەی سەرنشینانی یەختەکە ژن و منداڵن و تائێستا توانراوە تەنھا نۆ کۆچبەر لەلایەن ھێزی دەریاوانی تورکیاوە رزگاربکرێن و کۆچبەرەکانی دیکەش بێسەروشوێنین و گەڕان بەدوایاندا بەردەوامە.
بەپێی ئاماری کۆمسیۆنی باڵای پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان، لەسەرەتای ئەمساڵەوە زیاتر لە ھەزار و ٣٠٠ کۆچبەر لە دەریای ناوەڕاست و باکوری خۆرئاوای ئەفریقا لە ڕێگەی گەیشتن بە ئەوروپا گیانیانلەدەستداوە.
رێکخراوی ھەنگاو بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، شەوی رابردوو خۆپیشاندان لە زۆربەی شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان وەک مھاباد و بۆکان و سەردەشت و پیرانشار و سەقز و دیواندەر و سنە و مەریوان و رەوانسەر بەردەوام بووە، کە بەھۆیەوە توندوتیژی لێکەتووەتەوە.
ھەر شەوی رابردوو، خۆپیشاندەرێک بە تەقەی ھێزە ئەمنییەکان کوژراوە کە مێردمنداڵە و ژمارەیەکی تریش رفێندراون، کە بە تەنھا لە گوندێکی بۆکان ١٦ کەس لەلایەن ھێزەکانی حکومەتەوە رفێندراون.
ھاوکات ژمارەیەک لە ژنە دیارەکانی جیھان لە ١٤ وڵاتەوە، کە لەنێویاندا "ھیلاری کلنتۆن" و ""ئۆپرا" و "میشێل ئۆباما"یان تێدایە، داوایانکردووە ئێران لە لیژنەی نەتەوە یەکگرتووەکان تایبەت بە مافی ژنان دەربکرێت، چونکە پێشێلکاری گەورە بەرامبەر ژنان و کچانی ئێران کراوە.
سەرکەوت کاڕەش وتەبێژی بەرگری شارستانی ھەولێر بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند ، ئاگرەکە زۆر گەورەیە و ١٠ تیم سەرقاڵی کوژاندنەوەی ئاگرەکەن.
وتەبێژی بەرگری شارستانی ھەولێر ڕاشیگەیاند، ئاگرەکە لە سەعات ھەشت و نیوەوە کەوتووەتەوە وبەپێی زانیارییەکان ئاگرەکە ھیچ زیانێکی گیانی نەبووە.
بەشدار حەسەن بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ماوەی ١٠ رۆژە شێروان شێروانی لە زیندان بێسەروشوێن کراوە و تائێستاش چارەنووسی نادیارە و ھەموو جۆرە پەیوەندییەکی لێ قەدەغەکراوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەمە چەندەمین جارە شێروان شێروانی سزابدرێت و پێشتریش بەھۆی بڵاوبوونەوەی تۆمارێکی دەنگییەوە چەند رۆژێک خرایە زیندانی تاکەکەسییەوە.
شێروان شێروانی لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢٠ەوە دەستگیرکراوە و بۆ ماوەی شەش ساڵ سزا دراوە، دواتر ٥٠%ی سزاکەی کەمکرایەوە و بەم پێیەش دەبوو بەپێی ئازادکردنی مەرجدار سەرەتای ساڵی داھاتوو ئازادبکرێت، بەڵام دادگا رەتیکردەوە ئازادکردنی مەرجدار بیگرێتەوە.
ئومێد ئەحمەد بە دەنگی ئەمریکای رایگەیاندووە، پێشتر بەھۆی قەیرانی دراییەوە فشاریان نەکردووە بۆ وەرگرتنی قەرزی کارەبا، بەڵام لەئێستادا وەزارەتی کارەبا خەرجیەکانی زۆر بووە و لە ٢٠٢١ یشەوە سودمەندنەبووە لە ھیچ بڕە پارەیەکی وەزارەتی دارایی و تەنھا سەرچاوەی دارایی داھاتی خۆیەتی، بۆیە ناچارن قەرزەکان کۆبکەنەوە.
ئومێد ئەحمەد ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، پێچەوانەی ھەموو ستانداردەکانی جیھان لە وەرزی زستاندا، لە ھەرێم وزەی کارەبا بەکاردێت بۆ ئامێرەکانی خۆگەرمکردننەوە.
وتەبێژی وەزارەتی کارەبای حکومەتی ھەرێم راشیگەیاند، پارەی کارەبا زۆر نییە و ھەموو کەس لە توانایدا ھەیە پاکتاوی بکات، چونکە ھەرزانترین نرخی کارەبا لە ھەموو جیھاندا لە ھەرێمی کوردستانە و یەک کیلۆ وات بۆ ماڵان بە (٢) سەنتە.
وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی ھەرێم خشتەی دابەشکردنی مووچەی مانگی ١٠ی بڵاوکردەوە، بەپێی خشتەکە لە ٢ی ١١ەوە دەست بە دابەشکردنی مووچە دەکرێت و تا ٢٣ی مانگ دەخایەنێت.
لە رۆژانی سەرەتاشدا وەزارەتەکانی تەندروستی و پێشمەرگە و دارایی و ئابوری و ناوخۆ دابەش دەکرێن و دوایین شوێنیش کە مووچەی پێدەدرێت، خانەنشینی پێشمەرگەیە کە رۆژانی ٢٢ و ٢٣ی ١١ی بۆ دیاری کراوە و بەوەش دابەشکردنی مووچەی مانگی ١٠ کۆتایی دێت.
فەلاح مەولود ئیسماعیل بەڕێوەبەری گشتی وەبەرھێنانی کانزایی رایگەیاند، تائێستا لە ھەولێر چوار ملیۆن و ٤٨٨ ھەزار لیتر و لە سلێمانیش ھەشت ملیۆن لیتر و لە دھۆک زیاتر لە شەش ملیۆن و لە ئیدارەی سەربەخۆی گەرمیانیش ٢٢٠ ھەزار لیتر و لە ئیدارەی سەربەخۆی سۆرانیش زیاتر لە یەک ملیۆن لیتر نەوتی سپی بەسەر ماڵان دابەشکراوە. بە کۆی گشتیش، ١٧ ھەزار و ٨٨٦ خێزان نەوتیان وەرگرتووە کە بۆ ھەر خێزانێک ٢٠٠ لیتر دابینکراوە.
"فەلاح مەولود" وتیشی، بڕە نەوتێکی زۆر لە کۆگاکانی بەڕێوەبەرایەتی نەوت و کانزاکانی سلێمانی ھەیە، ھەر کاتێک لە رێگەی قائیمقامییەتەکانەوە داوا بکەن، نەوتیان بۆ دەنێردرێت.
بەڕێوەبەری گشتی وەبەرھێنانی کانزایی ئاماژەی بەوەشکرد، نەوتی سپی ٢٨٤ ھەزار دینار لەسەر حکومەت دەکەوێت و بە نرخی پاڵپشتیکراوی ١٠٠ ھەزار دینار دەدرێتە ھاووڵاتیان. لەئێستاشدا دابەشکردنی نەوت لە ناوچە شاخاوییەکان بەردەوامە و دوایی ئەویش لە ناوچەکانی دەوروبەر و سەنتەری شارەکان دابەشدەکرێت.
ئامانج عەبدوڵا بەرپرسی فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لەسەرەتای ئەمساڵەوە تا یەکی تشرینی یەکەم ٧٥ ھەزار کەس لە عێراقەوە کۆچیان بۆ دەرەوە کردووە، کە لەو ژمارەیەش ٣٥ ھەزار کەسیان ھاووڵاتی ھەرێمی کوردستان بوون، بەم پێیەش نیوەی ئەو کەسانەی لە عێراقەوە کۆچیان کردووە خەڵکی ھەرێمی کوردستان بوون.
ئامانج عەبدوڵا ئاماژەی بەوەشکرد، بەراود بە ساڵی رابردوو کۆچکردن بۆ دەرەوە زیادیکردووە و سەرەڕای مەترسیدارییەکەشی زۆربەیان بە رێگای ئاوی خۆیان دەگەیەننە وڵاتانی ئەوروپا.
بەرپرسی فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراق باسی لەوەشکرد، حکومەتی عێراق و ھەرێمی کوردستان ھیچ پلانێکیان بۆ گەنجان نییە و ئەوەش وایکردووە رۆژ بە رۆژ ژمارەی ئەو کەسانەی وڵات بەجێدەھێڵن زیاتر بن.
ئازاد حەمەئەمین رایگەیاند، لە ڕێگەی پەرلەمانتارانی بازنەی سلێمانی نوسراویان ئاڕاستەی وەزارەتی نەوتی عێراق كردووە و بڕیاربوو پێش كۆتایی مانگی 10 زیاتر لە 15 ملیۆن لیتر نەوتی سپی لەلایەن وەزارەتی نەوتی عێراقەوە بنێرێتە سلێمانی و دابەشبكرێت، بەڵام كێشە لە نرخی نەوتدا هەیە و حكومەتی عێراق ساغنەبووەتەوە لەسەر نرخی دابەشكردنی نەوت بەسەر هاووڵاتیاندا.
سەبارەت بە نرخی نەوتی حكومەتی هەرێمیش كە بە 103هەزار و 500 دینار بەسەر هاوڵاتیاندا دابەشدەكرێت، سەرۆكی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی رایگەیاند، نوسراویانكردووە بۆ وەزارەتی سامانە سروشتیەكان كە پێداچوونەوە بكەن بەو نرخەدا.
ئەمڕۆ دوشەمە ڕێکەوتی (٢٠٢٢/١٠/٣١) بەسەرپەرشتی د. ئارام محمد قادر، وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، کۆبونەوەی ژمارە (٧)ی ئەنجومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی بە ئامادەبونی بریکاری وەزارەت و سەرۆک زانکۆکانی کوردستان و ڕاوێژکاران و بەڕێوەبەرانی گشتی بەڕێوەچو.
لە دەستپێکی کۆبونەوەکەدا وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی سوپاسی سەرجەم زانکۆ حکومییەکانی کوردستانی کرد کە ھاوکار و ھەماھەنگی وەزارەت بون بۆ سەرکەوتنی پرۆسەی وەرگرتنی دەرچوانی قۆناغی دوانزەی ئامادەیی لە زانکۆ و پەیمانگەکانی ھەرێمی کوردستان بۆ ئەمساڵی خوێندنی (٢٠٢٢-٢٠٢٣).
لە خاڵی یەکەمی بەرنامەی کاری کۆبونەوە کە بەئامادەبونی نوێنەرانی دەرچوانی ساڵی ڕابردوی دوانزەی ئامادەیی بەڕێوەچو، تایبەت بوو بە زیادکردنی کورسی خوێندنی پارالێل لە کۆلێجەکانی کۆمەڵەی پزیشکی، بۆ ئەم پرسە ئەنجومەنی وەزارەت دوای تاوتوێکردنی ورد و گفتوگۆی چڕو وەرگرتنی وتەی ھەریەک لە نوێنەری خوێندکاران و قوتابیان، بڕیاردرا لە ڕێگەی لێژنەیەکی تایبەتمەند لەو زانکۆیانەی کۆلێجی پزیشکییان ھەیە ئەم بابەتە دیراسە بکرێت و دواتر پێشنیازەکانیان بۆ ئەنجومەنی وەزارەت بەرزدەکرێتەوە.
خاڵی دوەمی بەرنامەی کاری کۆبونەوەکە تایبەت بوو بە یەکخستن و ڕێکخستنی کرێی خوێندنی پارالێل لە زانکۆکانی کوردستان، بۆ ئەم مەبەستەش فەرمانگە پەیوەندیدارەکانی وەزارەت کار بۆ یەکخستنی کرێی خوێندنی بەشە ھاوشێوەکان لەسەرجەم زانکۆکاندا دەکەن.
لە بەشێکی دیکەی کۆبونەوەکەدا ئەنجومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی پاڵپشت بەدیدگاو بڕیاری ئەنجومەنی وەزیران، بڕیاری ئەژمارکردنی ئارەزومەندانەی نمرەی وانەکانی (کوردی و عەرەبی) ھەڵدەوەشێنێتەوە، بەڵام کاتی جێبەجێکردنی بڕیاری ھەڵوەشانەوە لەسەر ئەو قوتابی و خوێندکارانە جێبەجێدەکرێت کە لە ساڵی خوێندنی (٢٠٢٥-٢٠٢٦)دا لە پۆلی دوازدەی ئامادەیی دەبن، واتە لەو ساڵەوە وانەی زمانی کوردی و عەرەبی لەقۆناغی دوانزەی ئامادەیی وەک سەرجەم وانەکانی دیکە لە سیستمی وەرگرتن ئەژمار دەکرێت.
لەھەمان ئەو ماوەیەدا وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی کار دەکات بۆ گۆڕینی سیستمی ناوەندی وەرگرتن، لە ڕێگەی ھێنانەکایەی تاقیکردنەوەیەکی ستانداردی نیشتمانی بۆ وەرگرتن لەزانکۆ و پەیمانگەکان، کە تیایدا ڕەچاوی خولیاو ئارەزو و توانای داھێنان و بیرکردنەوەی ڕەخنەگرانەو ئاراستەی پیشەیی خوێندکاران و قوتابیان بکرێت و زانکۆکانیش بەشداربن لە پرۆسەی ھەڵسەنگاندنی دەرچوانی ئامادەیی لەسەر بنەما و پرەنسیپەکانی خوێندنی پەیوەندیدار (Relevant Education).
بەپێی خاڵێکی دیکەی بەرنامەی کاری کۆبونەوە، ئەنجومەنی وەزارەت تاوتوێی کۆنفرانسی زانستی تەکنیکی و پیشەیی (TVET) لە ھەرێمی کوردستان کرد، کە بڕیارە لە کۆتای مانگی داھاتو لەشاری ھەولێر ئەنجامبدرێت، وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی دوپاتیکردەوە کە: ستراتیژیەتی کارکردنی وەزارەت لەم کابینەیە دابینکردن و پێگەیاندنی کادیری پێویستە بۆ بازاڕی کاری کوردستان، بەشێوەیەک خاوەن کارامەیی بن و بتوانن تواناکانیان بۆ خزمەتی سێکتەرە جیاوازەکان بەکاربھێنن، بۆ ئەمەش ئاماژەی بەوە کرد وەزارەتی خوێندنی باڵا کاردەکات بۆ فراوانکردنی پانتایی خوێندنی پیشەیی و تەکنیکی لە ھەرێمی کوردستان لەھەردو کەرتی گشتی وخویندنی تایبەت دا چونکە لە ئێستادا بازاڕی کاری کوردستان لە ھەموکات زیاتر پێویستی بەکادیری تەکنیکی و پیشەیی ھەیە، بۆیە بونیاندنانەوەو پەرەپێدانی ھەرێمەکەمان بەبێ بونی توێژێکی کارا لە کادیرانی تەکنیکی کارێکی ئەستەمە.
ھەر لە کۆبونەوەکەدا ئەنجامدانی کۆنفرانسێکی زانستی دەربارەی دۆخی زمانی کوردی لە ناوەندە پەروەردەیی و ئەکادیمییەکان و کارگێرییەکاندا پەسەندکرا، بۆ ئەمەش لایەنە پەیوەندارەکان ڕاسپێردران بۆ ئەنجامدانی ئامادەکاری پێویست بۆ بەستنی ئەم کۆنفرانسە.
بۆ چارەسەرکردنی ناونیشانی وەزیفی ئەو بەشانەی زانکۆی چەرمو لە چەمچەماڵ کە ناونیشانی وەزیفیان نیە یان ناونیشانەکانیان ڕون نین، ئەنجومەنی وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی کۆنوسی لێژنەی تایبەتمەندی وەزارەتی بەکۆی پێشنیازەکان پەسەندکرد، کە لەپاش کۆبونەوەیان لەگەڵ خوێندکاران و قوتابیان و وەرگرتنی ڕای شارەزایان و پسپۆڕانی بواری کارگێڕی و دارایی، چارەسەری پێویستیان بۆ ئەو بەشانە دیاری کردبو کە کێشەی ناونیشانیان ھەبوە.
لە بەردەوامی خۆپیشاندانەکان لە شارەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان، دوو خۆپیشاندەر بە تەقەی ھێزە ئەمنییەکانی ئێران لە پیرانشار کوژران، یەکێک لە کوژراوەکان مێردمنداڵێکی تەمەن ١٦ ساڵە بە ناوی کۆمار دەرئۆفتادە، کە لەدووری سێ مەترەوە لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە تەقەی لێکراوە.
لە شاری سنە ھاووڵاتیان چوونە سەر گۆڕی سارینا ساعدی یەکێک لەو کچانەی لە خۆپیشاندانەکاندا گیانیان لەدەستداوە، لە شاری شنۆش لە دژی کوشتن و دەستگیرکردنی خۆپیشاندەران، کاسبکار و دوکانداران مانگرتنیان راگەیاند.
بە پێی ئەو گرتە ڤیدیۆییانەشی بڵاوکراونەتەوە، خوێندکارانی زانکۆ لە تاران و سنە و شیراز و بوشەھر و مەریوان، لە گۆڕەپانی زانکۆکانیان گردبوونەوە و بەوتنەوەی دروشمی ئازادی داوای ئازادکردنی خوێندکارە دەستگیرکراوەکانیان کرد.
لە شاری دیواندەرەش خوێندکارانی کچ رژانە سەر شەقامەکان و دروشمی ژن، ژیان، ئازادییان دەوتەوە، لە شارەکانی سەقز و سنە و مھابادیش چەندین خۆپیشاندەر رفێندران، بە تەنھاش لە گوندێکی بۆکان ١٦ کەس لەلایەن ھێزەکانی حکومەتەوە رفێندراون.
ئاژانسی تەسنیم لەزاری سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری لە تاران بڵاویکردەوە، ھەزار دەستگیرکراو تۆمەتی کاری ئاژاوەگێڕییان رووبەرووکراوەتەوە و لەم ھەفتەیەدا بە ئاشکرا دادگایی دەکرێن.
ھاوکات ژمارەیەک لە ژنە دیارەکانی جیھان لە ١٤ وڵاتەوە، کە لەنێویاندا ھیلاری کلنتۆن و ئۆپرا و میشێل ئۆبامایان تێدایە، داوایانکردووە ئێران لە لیژنەی نەتەوە یەکگرتووەکان تایبەت بە مافی ژنان دەربکرێت، چونکە پێشێلکاری گەورە بەرامبەر ژنان و کچانی ئێران کراوە.
بە پێی زانیاری رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ لە خۆپیشانداندا لانی کەم ٢٨٣ کەس گیانیان لەدەستداوە کە ٤٤یان مێردمنداڵن.
بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی پارێزگای ھەولێر، لە روونکردنەوەیەکدا ئاماژەی بەوەکرد، سەعات ١:٣٠ خولەکی شەوی رابردوو، چەند چەکدارێک ھەڵیانکوتاوەتە سەر ماڵی ھاووڵاتییەک لە قەزای خەبات، بەڵام ھاووڵاتییەکە لە دەستی چەکدارەکان رایکردووە و چووەتە ماڵی باوکی کە دراوسێیانە.
پۆلیسی ھەولێر راشیگەیاند، چەکدارەکان بە ئاڕاستەی ھاووڵاتییەکە تەقەیانکردووە و فیشەک بەر دایکی کەسەکە کەوتووە و دوای گەیاندنی بە نەخۆشخانە گیانی لەدەستداوە، پۆلیسی ھەولێر دەشڵێت، سەرقاڵی لێکۆڵینەوەن بۆ دەستگیرکردنی بکەرانی تاوانەکە و گەیشتن بە ھۆکاری راستەقینەی رووداوەکە.
بەپێی راگەیەنراوێکی ئەنجومەنی خۆبەڕێوەبەریی باکورو ڕۆژھەڵاتی سوریا، لە مانگەوە موچەی فەرمانبەرانی خۆبەڕێوەبەری تا ١٠٠ ھەزار لیرەی سوری زیاد دەکرێت و لەسەرەتای ئەم مانگەوە زیادکردنەکە وەردەگرن.
راشیگەیاندوە، زیادکردنی مووچە بێجگە لە فەرمانبەران کەسوکاری شەھیدان و ھەموو ئەو کارمەندانەی لەگەڵ ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری کار دەکەن دەیانگرێتەوە.
وەزارەتی پەروەردە لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، لە پارێزگای ھەولێر ٣ خوێندنگای ١٨ پۆلی و یەک خوێندنگای نۆ پۆلی و یەک باخچەی منداڵانی نوێ تەواوبوون و دەکەونە بواری خزمەتەوە، دوو خوێندنگای تری ١٢ پۆلی و شەش پۆلیش لە قۆناغەکانی کۆتایی کارکردندان.
ھەروەھا لە پارێزگای سلێمانی خوێندنگایەکی ١٨ پۆلی و باخچەیەکی منداڵان تەواو بوون و دەکەونە بواری خزمەتەوە.
لە پارێزگای دھۆکیش بەردی بناغەی دوو خوێندنگای ١٨ پۆلی و لە پارێزگای ھەڵەبجەش بەردی بناغەی خوێندنگایەکی ١٢ پۆلی دادەنرێت.
بە پێی راگەیەنراوەکەی وەزارەتی پەروەردەی ھەرێم، لە پارێزگای ھەولێر بەردی بناغەی حەوت خوێندنگای نوێ دادەنرێت کە بریتین لە شەش خوێندنگای ١٨ پۆلی و خوێندنگایەکی نۆ پۆلی.