کوردستان
بەشدار حەسەن، سەرۆکی تیمی پارێزەرانی دەستگیرکراوانی بادینان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، سزادراوەکە ناوی (ھیوا عەبدوڵا)یە و ماوەی شەش ساڵە زیندانی کراوە و بە ھەمان ماددەی سزادراوانی بادینان کە ماددە یەکە لە یاسای ژمارە یەکی ساڵی ٢٠٠٣ی پەرلەمانی کوردستان، بەھۆی ئەوەی کە گرفتی بۆ دروستکراوە لە سودمەندبونی لە بڕیاری (ئازادبوونی بە مەرج)، دەمی خۆی دووریوەتەوە و مانگرتنی راگەیاندووە.
راشیگەیاند، لە ئێستادا رەوشی سزادراوەکە نا جێگیرە و رایگەیاندووە مانگرتن ناشکێنێت تا مردن یان یەکلاکردنەوەی دۆسییەکەی.
رۆژی ھەینیش یەکێک لە سزادراوانی چاکسازی گەورانی ھەولێر، بەھۆی مانگرتنەوە قاچێکی لەدەستدا و جەستەشی بەرەو ئیفلیج بوون دەڕوات.
بە بەشداری ھاوسەرۆکانی ھەدەپە، پەروین بوڵدان و میتھات سانجار سەرۆک و نوێنەرانی ئەو ٦ پارتە لە قەزای کادکۆی ئیستەنبوڵ کۆبوونەوە و دوابەدوای کۆبوونەوەکەش لە راگەیەندراوێکدا بڵاویانکردەوە، ھاوپەیمانێتییەکیان بەناوی ھاوپەیمانی "کار و ئازادی" پێکھێناوە.
ئاماژەیان بەوەشکرد، مانگی ئەیلولی داھاتوو کۆبوونەوەیەکی فراوانی جەماوەری رێکدەخەن و نەخشەڕێگایەک بۆ ھەڵبژاردنی داھاتووی پەرلەمانی تورکیا دەخەنەڕوو.
(رەنج پشدەری) رۆژنامەنوس بە کوردسات نیوزی راگەیاند/ ٨٥ کۆچبەری کورد ماوەی چوار رۆژە لە ناوچەی (سێ پەنجە) لە دەریای ئیجە گیریانخواردنەوە و داوای بەھاناوەچوون دەکەن، چونکە خواردن و خواردنەوەیان پێنەماوە.
وتیشی، بەشێکی زۆری ئەو کۆچبەرانە کوردی رۆژھەڵات و باشوری کوردستانن و سێ کەسیشیان خەڵکی باکوری کوردستانن، پۆلیسی یۆنان لە ھەوڵی ئەوەدایە دیپۆرتی تورکیایان بکاتەوە، بەڵام بەھۆی ئەوەی دۆسیەکەیان سیاسییە نایانەوێت دیپۆرت بکرێنەوە، بەڵکو داوای مانەوە دەکەن.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، نەتەوە یەکگرتووەکانیش پشتیوانی مانەوەی ئەو کۆچبەرانە دەکات لە یۆنان، چونکە ئەگەر دیپۆرت بکرێنەوە ژیانیان دەکەوێتە مەترسییەوە.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، لە گەڕەکی بەختیاری خانەقین تەرمی و دایک و کوڕێکی کورد لە ماڵەکەی خۆیاندا دۆزراونەوە کە ئاسەواری فیشەک بە جەستەیانەوە دیارە.
وتیشی، دایکەکە تەمەنی ٥٤ ساڵە و کوڕەکەش کە پیشەی پێشمەرگەیە تەمەنی ٢٥ ساڵە.
ھەروەھا پەیامنێری کوردسات نیوز ئاماژەی بەوەشکرد، دوای چەند کاتژمێرێک لە رووداوەکە، پۆلیس تۆمەتبارێکی دەستگیرکرد کە برای کوڕە کوژراوەکەیە و دانانی ناوە بە تاوانەکەیدا کە لەسەر کێشەی پارە دایک و براکەی خۆی کوشتووە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، سوپای تورکیا ٤٦ جار بە بۆمبی ئەتۆمی بچوک و چەکی کیمیایی و ١٨ جاریش بە ھەلیکۆپتەری ھێرشبەر و ١٠ جاریش بە فڕۆکەی شەڕکەر و بەدەیان جاریش بە کاتیوشا و چەکی قورس ناوچەکانی ژێر دەستی گەریلاکانیان بۆردۆمان کردووە.
ھەپەگە باسی لەوەشکردووە، سوپای تورکیا بە ھەڵگیرساندنی ئاگر کە دوکەڵی ژەھراوی بڵاودەکەنەوە، ھەوڵدەدەن دوکەڵ بخەنە ناو تونێلەکانی شەڕەوە، بەڵام بەھەموو ئەوانەشەوە تائێستا سوپای تورکیا نەیتوانیوە بگاتە ئامانجەکانی خۆی.
ھەر بەپێی زانیارییەکانی کوردستات نیوز، ئەو مانگرتووەی قاچێکی لەدەستداوە بەھەمان ماددەی دەستگیرکراوانی بادینان کە تایبەتە بە تێکدانی ئاسایشی ھەرێم زیندانیکراوە. ئەوەش لەکاتێکدایە زیاتر لە مانگێکە دەستیگرکراوانی بادینان مانیان لەخواردن گرتووە و ژیانیان لەمەترسیدایە.
سەرچاوەیەک لە سلێمانی بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بڕی پارەی پێویست بۆ دەستپێکردنی پڕۆسەی دابەشکردنی مووچە ئامادەیە و گەنجینەکانیش لیستەکانیان بۆ بانکەکان ناردووە و ئامادەکارییەکان تەواوکراون، بەڵام تائێستا وەزارەتی دارایی ھەرێم کاتی دابەشکردنی مووچەی رانەگەیاندووە.
وتیشی، ھەرکاتێک بڕیاری دابەشکردنی موچە درا، ئەوکات وەزارەتی دارایی لیستی مووچەی مانگی ھەشت بڵاودەکاتەوە و دەست بەدابەشکردنی دەکرێت.
پێشتر چەند جارێک جوتیار عادل وتەبێژی حکومەتی ھەرێم بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، ھەموو ٢٥ی مانگێک حکومەتی ھەرێم مووچە دابەشدەکات، بەڵام ماوەی چەند مانگێکە حکومەت لەو وادەیەدا مووچەی دابەشنەکردووە و دواکەوتووە.
نێچیرڤان بارزانی ڕایگەیاند، "ئەمڕۆ یادی ٣٤ ساڵەی تاوانی ئەنفالی بادینان دەکەینەوە کە وەک دوا قۆناغی ئەنفال لە ٢٥ی ئابەوە تا ٦ی ئەیلوولی ١٩٨٨ سوپای ئەوسای عێراق دەرھەق بە پێکھاتە جیاکانی خەڵکی بادینان ئەنجامی دا. سەری ڕێز و نەوازش بۆ گیانی پاکی شەھیدان دادەنوێنین و بە شکۆوە یادیان دەکەینەوە، سڵاو و ڕێز بۆ خێزان و کەسوکاریان دەنێرین."
سەرۆکی ھەرێم داوای لە حکومەتی فیدڕاڵی کرد قەرەبووی کەسوکاری قوربانیان بکاتەوە. ڕوونیی کردەوە، "تاوانی ئەنفال کە ھەر لە گەرمیانەوە تا دوا قۆناغی لە بادینان (١٨٢) ھەزار ھاووڵاتیی بێتاوانی کوردستان تیایدا بوونە قوربانی و شەھید کران، وەک دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق دانی پێدا ناوە، جینۆساید و تاوانی جەنگ و تاوانی دژی مرۆڤایەتییە، بۆیە پێویستە ھەرچی زووە حکوومەتی فیدراڵیی عێراق قەرەبووی کەسوکاری قوربانییان بکاتەوە. لە ھەرێمی کوردستانیش دەبێ خزمەتی زیاتری کەسوکاری قوربانییان بکرێت و لەگەڵ بە دۆکیومێنتکردنی تاوانەکە، ھەموو ھەوڵێک بدرێت بۆ ئەوەی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی وەک جینۆساید بناسرێت."
سەرۆکی ھەرێم ڕاشیگەیاند، یادی شەھیدان ھەمیشە و بەرز و شکۆدار بێت، سوپاس و ڕێز و پێزانین بۆ جوامێریی خەڵکی ھەولێر و بەحرکە و دەوروبەریان کە لە کەمپی زۆرەملێی جێژنیکان بە ھانای لێقەوماوانی بادینانەوە چوون و یارمەتییان دان. میھرەبانی و مرۆڤپەروەرییان ھەرگیز لەبیر ناکرێت.
وەزارەتی کاروباری شەھیدان و ئەنفالکراوانی ھەرێم رایگەیاند، ٣٤ ساڵ لەمەوبەر رژێمی بەعس قۆناغی ٧ و ٨ی پڕۆسەی ئەنفالی لە دەڤەری بادینان ئەنجامدا و تا رۆژی ٦ی ئەیلولی ١٩٨٨ بەردەوامبوو، لەو پڕۆسەیەدا بە سەدان ژن و منداڵ و خەڵکی دەڤەری بادینان ئەنفالکران و بۆ ناوچەکانی باشوری عێراق راگوێزران و بەدەیان ھەزار ھاووڵاتی بێسەروشوێنکران.
ھاوکات ئاماژەی بەوەشکردووە، رژێمی بەعس لە پڕۆسەی ئەنفالی سنوری بادینان چەکی کیمایی دژ بە ھاووڵاتیان بەکارھێنا.
لە بەشێکی دیکەی راگەیەنراوەکەدا ھاتووە، دادگای باڵای تاوانەکانی عێراق، دوای ٦٠ دانیشتنی دادگا و لە چوارچێوەی رێککەوتننامەی نێودەوڵەتی، دانی بەوەدانا کە پڕۆسەی ئەنفال جینۆسایدی گەلی کورد بووە.
لە کۆتایی راگەیەنراوەکەشدا وەزارەتی شەھیدان جەخت لەوەدەکاتەوە، لە ھەوڵەکانیان بەردەوام دەبن بۆ بەجینۆساید ناساندنی تاوانی ئەنفال لە ئاستی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی.
یەکێتی نوسەرانی جینۆسایدی کوردستان رایگەیاند، ٣٤ ساڵ بەسەر قۆناغی ھەشتەمی ئەنفال تێپەڕدەبێت کە دوا قۆناغی شاڵاوەکانی ئەنفال بوو لەسنوری بادینان، بەڵام ھێشتا چارەنووسی بەشێکی زۆری ئەنفالکراوەکان دیارنییە.
یەکێتی نوسەرانی جینۆساید داواشدەکات، حکومەت ھەرێم ئاوڕ لە دۆسیەی ئەنفال بداتەوە، چونکە تائێستا یەک روفاتی قوربانیانی ئەنفالی بادینان نەگەڕێندراوەتەوە، پێشنیازیش دەکات حکومەتی خۆجێی دھۆک قەڵای دھۆک "سەربازگەی نزارکێ" بکات بە مۆزەخانەی نیشتمانی ئەنفال و جینۆساید.
وەزارەتی خوێندنی باڵا ڕایگەیاند، "وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە چوارچێوەی ڕێنماییەکاندا نۆ پۆست لە "زانکۆی ڕاپەڕین" بۆ جاری یەکەم ڕادەگەێنێت، ھەر کەسێک ئارەزوی ھەیە و مەرجەکانی تێدایە دەتوانێت لە ماوەی دیاریکراودا (c.v) و داواکارییەکەی پێشکەش بکات، تا ناوی لە لیستی خوازیاراندا تۆمار بکرێت."
دەتوانن لە ڕێگەی ئەم بەستەرەوە مەرجەکان ببینن و زانیاری زیاتر بەدەستت بھێنن:
زیاد جەبار کە ھاوکات سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتییە لە پەرلەمانی کوردستان بە دەنگی ئەمریکای راگەیاند، مانگانە لە داھاتی فرۆشتنی نەوت بڕێک پارە دەنێردرێت بۆ پارێزگاکانی سلێمانی و ھەڵەبجە و بڕێکیش بۆ پارێزگاکانی دھۆک و ھەولێرە، بەڵام ئەو بڕەی بۆ سلێمانی دیاریدەکرێت، مانگانە ٤٣٪یە و ھیچ حساباتێک لەسەر ئەوەنییە کە داھاتی سلێمانی لەو مانگەدا چەند بووە.
وتیشی، داھاتی ناوخۆی سلێمانی بۆ بودجەی بەکاربردنی پارێزگاکانی سلێمانی و ھەڵەبجە و پڕۆژە خزمەتگوزارییەکان و کڕینی دەرمان و خۆڵ و خاشاک بەکاردەھێندرێت، جگە لەوەش مانگانە ١٥ ملیار لە داھاتی سلێمانی بۆ بودجەی بەکاربردنی سێ سەرۆکایەتییەکە دەڕوات، کە وایلێھاتووە داھاتی سنوری پارێزگای سلێمانی بەشی تەموویلی مووچە و پێداویستییەکانی دامودەزگاکان و خزمەتگوزارییەکانی سنوری سلێمانی ناکات و وایلێھاتووە ئێستا نزیکەی ٣٥ ملیار مانگانە کورتدەھێنێت.
زیاد جەبار وتیشی، کێشەی مووچەی سلێمانی پەیوەندی بە ململانێی سیاسییەوە ھەیە کە حکومەتی ھەرێم دەیکات و ئەگەر حکومەت مووچەی مووچەخۆرانی لە ململانێکان بھێنێتە دەرەوە، گرفتی دواکەوتنی مووچەی فەرمانبەرانی سلێمانی کۆتایی دێت.
مەکتەبی سکرتاریەتی سەرۆک مام جەلال سەرەخۆشی گەیاندە بنەماڵەی شەھید نەوزاد سدیق
دەقی سەرەخۆشییەکە:
بەڕێزان خانەوادە و بنەماڵەی تێکۆشەری دێرین کاک نەوزاد سدیق.
بەداخ و خەمێکی قووڵەوە ، ھەواڵی کۆچی دوایی تێکۆشەری دێرین ( نەوزاد سدیق ) مان پێگەیشت.
بۆئەم خەمە پرسەو سەرەخۆشی و ھاوخەمی خۆمانتان پێڕادەگەیەنین.
خوالێخۆشبوو دۆستی دێرینی سەرۆک مام جەلال بوو، کەسایەتییەکی نیشتمان پەروەرو دڵسۆز و دیاری سنوری کەرکوک و سلێمانی بوو، لەرووداوە سیاسییەکاندا ھەمیشە لەبەرەی گەلەکەیدا بووەو خاوەن ھەڵوێستی جوامێرانەبوو، شەھید ( سەفا سدیق ) ی براشی یەکێک بوو لە شۆڕشگێڕەکان.
کۆچی دوایی کەسایەتییەکی وەھا جێیداخەو لەیەزدانی مەزن داواکارین رۆحی پاکی بەبەھەشتی بەرین شاد بکات و سەبووری بە کەس و کاری ببەخشێت.
مەکتەبی سکرتاریەتی سەرۆک مام جەلال
کەمال محەمەد وەزیری کارەبا لەگەڵ بەرپرسانی دابەشکردنی کارەبا لە پارێزگاکان و ئیدارە سەربەخۆکان کۆبووەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر رەوشی کارەبا لە ھەرێمی کوردستان و گرنگی کۆکردنەوەی داھات و کەمکردنەوەی قەرزەکان.
وەزیری کارەبا جەختیلەوەکردەوە، بەبێ وەرگرتنی کرێی کارەبا، ئەستەمە بتوانرێت خزمەتگوزاریی کارەبا باشتربکرێت.
ھاوکات لە کۆبونەوەکەدا بڕیاردرا بەشەکانی خزمەتگوزاریی کارەبا و فرۆشتنی وزە و پێوەری زیرەک لە ماوەی سێ مانگی داھاتوودا چالاک بکرێن، ھەروەھا بەشەکانی چاکسازیش لەسەر ھەڵمەتی نەھێشتنی زیادەڕۆییەکانی سەر تۆڕەکانی کارەبا بەردەوام بن.
بەپێی راگەیانراوێکی پارێزگای ھەولێر، لەکۆی پشکنینی ٥٩ وێستگە، لەلایەن لیژنەی پشکنین و چاودێریکردنی بەنزینخانەکان، ٢٨ بەنزینخانەی تر لەھەولێر و دەوروبەری بەھۆی دەستکاریکردنی کوالیتی بەنزین و خراپی ئەو بەنزینەی دەیفرۆشن بەھاوڵاتیان سزادراون و ڕێکاری یاسایی لەبەرامبەر خاوەنەکانیان گیراوەتەبەر.
ھەر بەپێی راگەیەنراوەکە، لەسەرەتای مانگی ٦ی ئەمساڵ تاکو ٢٥/٨/٢٠٢٢، کۆی گشتیی ئەو بەنزینخانانەی سزادراون ٢٤٢ بەنزینخانەن، لەو ژمارەیەشدا شەش بەنزینخانەی تر بەھۆی زیاتر لەجارێک سەرپێچی و دەستکاریکردنی کوالیتیی و فرۆشتنی بەنزینی خراپ بەھاووڵاتییان، ناوەکانیان بڵاوکراوەتەوە.
جەختی لەوەشکردوەتەوە، بەردەوامن لەگرتنەبەری ڕێکاری یاسایی پێویست بەرامبەر ھەر کەس و خاوەن بەنزینخانەیەک کە بەنزینی خراپ بە ھاووڵاتیان بفرۆشێت.
مەکتەبی سیاسی یەکێتی ڕایگەیاند، لە یادی سی و چوار ساڵەی ئەنفالی دەڤەری بادینان و ناوچە کوردنشینەکانی دەشتی نەینەوادا، وێڕای دانەواندنی سەری ڕێز و نەوازش بۆ قوریانیانی ئەو کارەساتەی کە تێیدا نزیکەی پێنج ھەزار کەس بونە قوربانیی و بێسەروو شوێن کران و سەدان گوند لەگەڵ زەویدا تەخت کران ، لە نێو ئەو کاولکاری و قوربانیانەی دەڤەری بادیناندا چەندین خوێندنگە و مەڵبەند و بنکەی تەندروستی و مزگەوت و کەنیسە ڕوخان و سوتێنران و ھەزاران موسڵمان وکریستیان و ئێزیدیی کەوتنە بەر پەلامارو گرتن و کۆمەڵکوژکران، بەڵام تاکو ئێستا ھەنگاوی پێویست نەنراوە بۆ ھێنانەوەی روفاتی قوربانیەکانی ئەودەڤەرە گرنگەی کوردستان.
ئاماژەی بەوەش کرد، بۆیە ھەر لەم یادە کارەساتبارەدا پێویست و ئەرکی سەر شانی حکومەتی ھەرێم و حکومەتی فیدڕاڵی و ھەموانە ، ھەوڵەکان چڕتربکرێتەوە بۆ ئاوڕدانەوەی زیاتر و جدیانە لەسەر قەبارەی ئەم کارەسات و تاوانەی بەسەر میللەتەکەماندا ھاتوە و کاربکرێت بۆ ھێنانەوەی ڕوفاتی شەھیدەکان و قەرەبوی کەس و کاریان بکرێتەوە ، لە سەر ئاستی نێودەوڵەتیش ئەم تاوانە بخرێتە نێو ریزی تاوانەکانی تری رژێمی بەعسی ڕوخاو کە لەناوچەکانی تری کوردستان بەرامبەر بە گەلەکەمان ئەنجامی داوە بۆ ناساندنی وەک جینۆساید تاکو لە ئازار و مەینەتیەکانی کەس وکاری ئەو قوربانیانە لە دەڤەری بادینان کەم بکەینەوە.