کوردستان
سبەینێ جارێكی دیکە وەفدی دارایی حكومەتی هەرێم سەردانی بەغداد دەكاتەوە و لەگەڵ وەزارەتی دارایی عیراق دەبێتەوە.
بڕیارە سبەینێ وەفدی دارایی هەرێم سەردانی بەغداد بكات و لەگەڵ وەزارەتی دارایی عیراق كۆببێتەوە و بڕیاری پێویست لەسەر ماف و شایستە داراییەكانی هەرێمی كوردستان بدرێت و راسپاردەی پێویستیش ئاراستەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق بكرێت.
ئەوەش لە كاتێكدایە سێشەممەی رابردوو تیمێكی وەزارەتی دارایی عیراق لە وەزارەتی دارایی هەرێم بوون، بۆ وردبینی لیستی موچە و شایستە داراییەكان و ئامادەكاری پێویست بۆ كۆبوونەوەكەی رۆژی یەكشەممە.
زیندانییەک لە زیندانی چاکسازیی هەولێر گیانی لەدەستداوە
ئیحسان عهبدولڕهحمان بابان بهڕێوهبهری گشتیی چاكسازی كۆمهڵایهتی هەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند؛ ئەمڕۆ زینداییەک بەناوی"یونس هەولێری"ناسروا بە مەلا یونس گیانی لەدەستدا . کە یەکێک بووە لەو کەسانەی لێبوردنی تایبەت دەیگرتەوە.
وتیشی؛ یونس هەولێری لە ساڵی 2000 بەتۆمەتی تێکدانی ئارامی هەولێر دەستگیرکراوە لەماوەی زیندانیکردنیدا چاوەکانی لەدەستداوە و دواتر بەهۆی تووشبوونی بە نەخۆشی سیل ئەمڕۆ گیانی لەدەستدا.
راشیگەیاند؛ ئەو زیندانییە ناوی لە لیستی ئەو کەسانەدایە کە بەر لێبوردنی تایبەت کەوتوون و تەمەنی سەرووی 70 ساڵ بووە .
ئەمە لە کاتێکدایە زیاتر لە هەفتەیەک بەهۆی تووشبوونی بە نەخۆشییەکە لە نەخۆشخانە چارەسەری وەرگرتووە.
بەهۆی دانانی قەیوم 10 رۆژە نارەزایەتییەكان لە بەردەم شارەوانی ئاكدەنیزی مێرسین بەردەوامە، هاوسەرۆكی دەم پارتیش دەڵێت، دانانی قەیوم كودەتایە و دەبێت كۆتایی پێبهێنرێت.
پەرلەمانتارانی دەم پارتی و نوێنەرانی رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی لە خۆپیشاندانەكان بەشداربوون، نزار ئەسەن هاوسەرۆكی ئاكدەنیزی دەم پارتی رایگەیاند، دانانی قەیوم كودەتایە و دەستبەسەرداگرتنی ئیرادەی گەلە و دەبێت ئەو بابەتە كۆتایی پێبهێنرێت.
رازییە سۆنەر ئەندامی دایكانی ئاشتیش دەڵێت، دەستبەسەرداگرتنی ئیرادە قبوڵ ناكەن، بە ئیرادەی خۆیان شارەوانییان بە دەست هێناوە تاوەكو كۆتایی تێدەكۆشن.
ئەوەش لە كاتێكدایە لە دوای هەڵبژاردنی شارەوانییەكانی توركیا لە 31ی ئاداری 2024، بەبڕیاری وەزارەتی ناوخۆی توركیا سەرۆكی شارەوانی ئێلح و ئەسەنیورتی ئیستەنبوڵ و خەلفەتی روها و مێردین ئاكدەنیزی مێرسن لە كارەكانیان دورخراونەتەوە و قەیوم لە جێگەكانیان دانراوە.
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە ساڵیادی شەهیدبوونی مامەریشە و هاوڕێکانی (شەهید سەردار و شەهید موحسین) پەیامێکی بڵاوکردەوە و رایگەیاند؛ شەهید مامەریشە، ئەفسانەی ژیانی پێشمەرگەیەتی خەباتی رزگاری خوازی گەلی کوردە، کە مێژوویەک بوو لە ئازایەتی و چۆکدانەدان و ورەی شۆڕشی نوێی کورد و کوڕانی یەکێتی..
دەقی پەیامەکەی...
لە چلەمین ساڵیادی شەهیدبوونی مامەریشە و هاوڕێکانی (شەهید سەردار و شەهید موحسین) سەری رێز و خۆشەویستی بێپایانمان لەبەردەم رۆحی نەمریان دادەنەوێنین.
شەهید مامەریشە، ئەفسانەی ژیانی پێشمەرگەیەتی خەباتی رزگاری خوازی گەلی کوردە، کە مێژوویەک بوو لە ئازایەتی و چۆکدانەدان و ورەی شۆڕشی نوێی کورد و کوڕانی یەکێتی.
بەدڵنییایەوە بۆ هەمیشە قوربانیدان و خوێنی رۆڵەکانمان بەرزترین بەهای هەیە و بە شوێنپێیاندا هەنگاودەنێین لەپێناو سەرفرازی گەل و نیشتمانەکەمان.
درود و سڵاو لە گیانی پاک و نەمری شەهید مامەریشە، هاوڕێکانی و سەرجەم شەهیدانی گەلەکەمان.
بافڵ جەلال تاڵەبانی
سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
حكومەتی عیراق داوای لە حكومەتی هەرێم كردووە ناوی 35 هەزار مووچەخۆر لە لیستی مووچە دەربهێنێت، بەو هۆیەوە تا ئێستا لیستی مووچەی مانگی یەكی موچەخۆران ئامادە نییە.
بەپێی زانیارییەكانی پەیامنێری كوردسات نیوز، لەگەڵ بڕیاری خانەنشی لە هەرێمی كوردستان لە 22ی ئەم مانگەدا، لیستی ئامادەكراوی مووچەی مانگی یەك لەسەر داواكاری بەغداد راگیرا و داوا كرا ناوی ئەو 35 هەزار مووچەخۆرەی تێدا دەربهێنرێت كە بەپێی بڕیارەكە خانەنشین دەكرێن.
وتیشی، چوار رۆژە وەفدەكانی عیراق لەگەڵ وەزارەتی دارایی هەرێم سەرقاڵی ئامادەكردنی لیستی مووچەی مانگی یەكی مووچەخۆران و خانەنشینانی هەرێم و تەرازووی پێداچوونەوەن كە خەرجی سەرجەم وەزارەت و فەرمانگەكان دەگرێتەوە.
هەر بەپێی زانیارییەكان، لیستی مووچەی مووچەخۆران و خانەنشینان دەكرێتە بنەما بۆ ساڵی 2025، بەڵام تا ئێستا كاری لیژنە هاوبەشەكانی هەردوولا لە هەولێر تەواونەبووە و بەغداد داوای وردەكاری زیاتر لە هەرێم دەكات، بەو هۆیەوە تا ئێستا لیستی مووچەی مانگی یەك ئامادە نییە و پێدەچێت هەفتەی داهاتوو ئامادە بكرێت.
لە پرسەنامەکەدا هاتووە: بۆ کۆچی دوایی سیاسەتمەدارو کەسایەتی دیاری کورد ( دکتۆر موکەڕەم تاڵەبانی ) پرسەو سەرەخۆشی ئاڕاستەی ئێوەو بنەماڵە سەربەرزەکەتان دەکەم.
دەقی پرسەنامەکەی سەرۆک بافڵ:
بەڕێزانمان لە کەسوکارو خانەوادەی کاک دکتۆر موکەڕەم تاڵەبانی.
بەداخ و خەمێکی زۆرەوە، هەواڵی کۆچی دوایی سیاسەتمەدارو کەسایەتی دیاری کورد ( دکتۆر موکەڕەم تاڵەبانی )مان پێگەیشت.
بۆئەم خەمە پرسەو سەرەخۆشی ئاڕاستەی ئێوەو بنەماڵە سەربەرزەکەتان دەکەم.
لەخوای گەورە داواکارین گیانی کۆچکردوو بەبەهەشتی بەرین شادبکات، ئارامی و سەبووری بە هەموولایەک ببەخشێت.
دڵسۆزتان
بافڵ جەلال تاڵەبانی ، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
شارەوانی سلێمانی شۆفێران ئاگادار دەکاتەوە سبەی شەممە ٢٠٢٥/١/٢٥ هاتووچۆ لە شەقامەکانی دەورووبەری یەکتربڕی تۆفیق وەهبی لەگەڵ (U-turn)ی گەڕانەوە بۆ گەڕەکی چوارچرا دادەخرێت.
شارەوانی سلێمانی ڕونیکردوەتەوە؛ بەمەبەستی تەواوکردنی کارەکانی پڕۆژەکە و بەهۆی کارکردن لە پرۆژەکەدا هاتوچۆ لەو شەقامە بەڕوی شۆفێراندا داخراوە.
داواش لە شۆفێران دەکات، ڕێگای جێگرەوە بەکار بهێنن.
لە شاری مەریوانی رۆژهەڵاتی کوردستان گەنجێک ئۆتۆمبێلێک دروست دەکات کە بۆ 100 کیلۆمەتر لێخوڕین تەنها یەک لیتر سووتەمەنی دەسوتێنێت، سۆران بەهرامی گەنجێکی کوردی داهێنەرە و خەڵکی شاری مەریوانە، ئۆتۆمبێلێکی بەناوی MT7" دروستکردوە کە بوەتە هۆی جێگەی سەرنجی شارەزایانی بوارەکە.
میدیا ناوخۆییەکانی ئێران ڤیدیۆیەکی ئەو گەنجەیان بڵاوکردوەتەوە بە جلی کوردییەوە دەردەکەوێت و باس لە دروستکردنی ئۆتۆمبێلەکەی دەکات و دەڵێت: دروستکردنی ئەم ئۆتۆمبێلە ساڵێکی خایاندوە و جێگەی چوار سەرنشینی تێدا دەبێتەوە و بۆ 100 کیلۆمەتر ڕۆیشتن تەنیا یەک لیتر بەنزین دەسوتێنێت.
ئەمە لەکاتێکدایە زۆرینەی ئەو ئۆتۆمبێلانەی بە بەنزین کاردەکەن بۆ هەر 100کیلۆمەترێک بەنزیکەی 15لیتر بەنزین دەسوتێنن.
زانکۆی ڕاپەڕین بڵاوی کردوەتەوە، لە درێژەی سەركەوتن و بەرەوپێشچوونەكانیدا بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا بەپلەی “Reporter” لە ڕیزبەندی زانکۆکانی جیهانی تایمزی بەریتانی (Times Higher Education World University Rankings 2025) تۆماركراو خرایە ڕیزبەندیەکەوە بۆ ساڵی 2025.
ڕاگەیاندنی زانکۆی ڕاپەڕین ئاماژەی بەوەشداوە، لە ساڵی پێشودا زانکۆی ڕاپەرین وەک ریپۆرتەر لە دامەزراوەی تایمز (Times Higher Education) دا بەشداریکردووە و بەپلەی “Reporter” لە ڕیزبەندی زانکۆکانی وڵاتانی عەرەبی (Times Higher Education Arab University Rankings 2024) دا خراوەتە ڕیزبەندیەکەوە، ئەمساڵیش لەریزبەندی جیهانی تایمزی بەریتانی بەهەما پلە قبوڵكراوە.
زانکۆی ڕاپەڕین باس لەوەشدەکات: ناوی زانکۆکەیان لە وەشانی 2025ـی ریزبەندی جیهانی تایمزی بەریتانی بەفەرمی ئاماژەی پێدراوە.
لە بڵاوکراوەکەی زانکۆی ڕاپەڕیندا هاتووە، ساڵی ڕابردوو دەزگای (Times Higher Education) لە ڕێکەوتی ( 12/6/2024)/( ڕیزبەندی (Impact Ranking)ـی راگەیاند كە جۆرێكی دیكەی رانكی تایمزی بەریتانییە و بۆ یەکەمجار زانکۆی راپەڕین توانی ئاستی یەكەم و بەرزترین ئاستی زانكۆكانی كوردستان لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان تۆماربكات و لەسەر ئاستی عێراقیش لەریزبەندی شەشەم بەرزترین زانكۆدا بوو.
زانکۆی ڕاپەڕین دەشڵێت: چونە ناو ڕیزبەندیە جیهانیەکان بایەخێکی گرینگی بۆ زانکۆمان هەیە، دەرکەوتن و پێگەی زانکۆمان لە ئاستی نێودەوڵەتی زۆر زیاتر بەدەردەخات و تۆکمەتری دەکا و هەروەها لەلایەکی ترەوە ئاستی توێژینەوە و کوالێتی فێرکردن و کاریگەری زانکۆمان لەسەر کۆمەڵگا باشتر دەردەکەوێت.
Times Higher Education World University Rankings دامەزراوەیەکی بەریتانییە و لە ساڵی 2024ەوە کاردەکات بۆ بڵاوکردنەوەی ڕیزبەندی باشترین زانکۆکان لە تەواوی دونیادا وداتای متمانەپێکراوی لە شێوازی کارکردنیان بڵاودەکاتەوە.
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکوەزیران پێشوازیکرد لە تۆبیاس لیندنەر، وەزیری دەوڵەت و رێکخەری تایبەتی وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا بۆ کاروباری سوریا و لە کۆبوونەوەی نێوانیاندا چەند پرسێکی جێی بایەخی هەردوولا گفتوگۆیان لەبارەیەوە کرا.
لە کۆبوونەوەکەدا کە رۆژی پێنج شەمە 23-1-2025 بەڕێوەچوو، جێگری سەرۆکوەزیران سوپاسی هاوکارییەکانی حکومەتی ئەڵمانیای کرد بۆ هەرێمی کوردستان و هیوای خواست لە داهاتودا هاوکارییەکانی ئەو وڵاتە لەگەڵ حکومەتی هەرێم لە بوارە جیاوازەکاندا، بە تایبەت لە بوارەکانی کشتوکاڵ و کارسازی و ریفۆرم لە هێزەکانی پێشمەرگەدا زیاتر پەرەبستێنێت.
لە تەوەری سەرەکی کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆکرا لەبارەی هەوڵەکانی پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی هەرێمی کوردستان. لەمبارەیەوە، قوباد تاڵەبانی روونی کردەوە کە کۆبوونەوەکانی نێوان لایەنە سیاسییەکان و بە تایبەتیش لەنێوان پارتی و یەکێتی بەردەوامە و هیواشی خواست گفتوگۆکان بەزوویی بە ئەنجام بگەن.
هەر لەم چوارچێوەیەدا قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بەوەدا کە یەکێتی هەوڵ دەدات حکومەتی داهاتوو لەسەر بنەمای هاوبەشیی راستەقینە پێکبهێنرێت، چونکە بەبێ هاوبەشیی راستەقینە حکومەتێکی کارا و یەکگرتوو و بەهێز دروست نابێت کە بتوانێت لە ئاستی چاوەڕوانییەکانی خەڵکی کوردستاندا بێت و کێشە سەرەکییەکان چارەسەر بکات.
لە بەشێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا باسی ریفۆرم لە هێزی پێشمەرگەدا کرا. لەمبارەیەشەوە، جێگری سەرۆکوەزیران ئاماژەی بەوەدا کە هەموو هەوڵێک دەدەن بۆ ئەوەی پرۆسەی ریفۆرم بەو شێوەیە جێبەجێ بکرێت کە بە هاوکاری هاوپەیمانان پلانی بۆ دانراوە. جەختیشی کردەوە بۆ ئەوەی پڕۆسەکە بە خێرایی و بە باشی بەڕێوەبچێت پێویستە حکومەتی داهاتوو حکومەتێکی بەهێزی یەکگرتووبێت و متمانەی تەواو لەنێوان لایەنە بەشدارەکاندا هەبێت.
لە تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا باسی دۆخی سوریا و ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکە کرا. باس لەوەشکرا کە سوریا بە دۆخێکی هەستیاردا تێپەڕ دەبێت و هیوایان خواست لایەنەکانی سوریا بتوانن لەرێگەی گفتوگۆوە ناکۆکییەکان چارەسەر بکەن.
هەر لەم چوارچێوەیەدا جەختکرایەوە کە پێویستە هەموو پێكهاتەکانی سوریا و بە تایبەتیش کورد وەک پێکهاتەیەکی گرنگ بەشداری پێ بکرێت لە داڕشتنەوەی سیستمی سیاسی نوێی سوریا و بەشێکی گرنگ بێت لە ئیدارەدانی سوریای نوێدا.
وەفدی ئیمڕاڵی ناوەڕۆكی كۆبوونەوەی دووەمیان لەگەڵ ئۆجەلان بڵاوكردەوە و دەڵێت، ئەنجامی كۆبوونەوەكانیان لەگەڵ لایەنەكان بە ئۆجالان راگەیاندووە.
ئاماژەیان بەوەشکردووە، هەوڵەكانی ئۆجەلان بۆ ئەم قۆناغە بەردەوامە و دوای تەواوبوونی ئامادەكارییەكان بەیاننامەی پێویست بڵاودەكرێتەوە.
ئەوەشیان خستووەتە روو، "بەردەوام دەبین لە تێكۆشان و پەیوەندیەكانمان، هیوای بەشداری بەنرخ لە هەموو بەشەكانی كۆمەڵگا بۆ ئەم قۆناغە دەخوازین".
ئەوەش هاتووە، "هەر كاتێك پێشكەوتن رووبدات رای گشتیی لێ ئاگادار دەكەینەوە، ئەم پرۆسەیە بۆ هەر كەسێك ژیانێكی ئازاد و هاوبەش دەڕەخسێنێت".
پارێزگای هەڵەبجە لەبارەی گەڕانەوەی ناوی 500 کەس بۆ دامەزراندن روونکردنەوە دەدات و دەڵێت، هیچ ناوێکیان بۆ نەگەڕاوەتەوە.
راگەیاندنی دیوانی پارێزگای هەڵەبجە رایگەیاندووە، سەبارەت بە گەڕانەوەی ناوی 500 میلاک بۆ دامەزراندن لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە بۆ دیوانی پارێزگای هەڵەبجە، هیچ ناو و نووسراوێک لەسەر ئەو بابەتە ئاڕاستەی دیوانی پارێزگای هەڵەبجە نەکراوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە ئەگەری گەڕانەوەی ناوەکان لە ڕێگەی پەیجی رەسمی دیوانی پارێزگای هەڵەبجە "محافظة حلبجةHalabjaGovernorate "ـەوە سەرجەم ناوەکان بڵاودەکرێنەوە.
ئەوەش لە کاتێکدایە، ماوەی چەند رۆژێکە دەنگۆی گەڕانەوەی 500 ناو لەسەر میلاکی پارێزگای هەڵەبجە بڵاوبووەتەوە، کە پێشتر ناوەکان نێردراون بۆ عیراق بەمەبەستی دامەزراندنیان.
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە ڕۆژی دادوەری عیراق پەیامێکی بڵاوکردەوە و رایگەیاند؛ لەم ڕۆژەدا بە شانازییەوە لەو دەسەڵاتە سەنگینە دەڕوانین لە پێشكەشكردنی رۆڵێكی نیشتمانیی و پیشەیی.
دەقی پەیامەکەی...
لەڕۆژی دادی عیراق، بەوپەڕی پێزانینەوە گەرمترین پیرۆزبایی ئاڕاستەی دەسەڵاتی دادوەری و سەرجەم دامەزراوەكانی دەكەین، كە لە چەسپاندنی یاسا و دادپەروەریدا بوونەتە كۆڵەكەیەكی سەرەكی، هەروەها پیرۆزبایی لە بەڕێز فایەق زێدان سەرۆكی دەسەڵاتی دادوەری دەكەین و رۆڵی بەردەوامی لە پتەوكردنی دەسەڵاتی دادوەری لەپێناو خزمەتكردنی گەل و ووڵات و پاراستنی سەقامگیری لە عیراق و پاراستنی مافەكان بەرز دەنرخێنین.
لەم ڕۆژەدا بە شانازییەوە لەو دەسەڵاتە سەنگینە دەڕوانین لە پێشكەشكردنی رۆڵێكی نیشتمانیی و پیشەیی.
ئیحسان بابان بەڕێوەبەری گشتیی چاکسازییەکانی هەرێم بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ئەمڕۆ 34 سزادراو بە لێبوردنی تایبەت ئازاد دەکرێن.
لە ئێستادا رێکارەکانی ئازادکردنی ئەو سزادراوانە دەستیان پێکردووە و ئازادکردنیشیان هاوکاتە لەگەڵ ساڵیادی رۆژی دادوەری عیراقدا.
لە سالی ٢٠١٧وە رۆژی 23ی کانوونی دووەمی ھەموو ساڵێک، بە رۆژی دادوەریی عیراق دیاریکراوە و لەو رۆژەدا رێورەسمی تایبەت بەو پرسە و دەسەڵاتی دادوەریی لە عیراقدا بەڕێوەدەچێت.
ئەمڕۆ 26 ساڵ بەسەر کۆچی دوایی محەمەدی ماملێدا تێدەپەڕێت، ئەو هونەرمەندەی دڵێکی لای ئازادی و نیشتمانپەروەری بوو و دڵێکی لای هونەرەکەی.
ئەو بەئەڤین و سۆزێکی کوردانەوە، لە ڕۆژهەڵاتی وڵاتەوە دەرکەوت و لە محەمەدی کوڕی میرزا سەعیدەوە بە ماملێ ناسرا، ناو و دەنگی ئەو بوون بە ئەڤینی هاوبەشی نێوان گوێگرانی لە هەر چوار پارچەی کوردستان و وەک هونەرمەندێکی گەورە لە سەرانسەری وڵاتدا ناسرا.
محەمەدی ماملێ كوڕی میرزا سەعیدی ماملێ "مام عەلی" لە ساڵی 1925 له بنەماڵەیەكی پیشەكار، هونەرمەند و نیشتمانپەروەر لە گەڕەكی هەرمەنییانی شاری مهاباد لە دایكبووە.
میرزا سەعیدی باوكی هەرچەند نەخوێندەوار بووە، بەڵام بەهۆی هونەری دەنگخۆشی و مەقامزانی و شیعرخوێنی "بەتایبەت وەفایی" لە كۆڕ و كۆزیلكەی عارفانەی خانەقای شەمزینان، رێزێكی زۆری لێگیراوە و لە گەڕەك و دەر و بازاڕ بە میرزا ناوی براوە.
هەروەك لە زۆر كەسی بەتەمەنی ناوچەی موكریان بیستراوە، سەعیدی ماملێ لەگەڵ هونەرمەند سەید عەلی ئەسغەری كوردستانی، كە له ساڵی 1932دا هاتووەتە موكریان و لە باخی "میرزا شەریفی حاجی رەشید" بۆ خەڵكی مهاباد گۆرانی وتووە.
گەرچی بنەماڵەی ماملێ، لە ناوچەکەی خۆیاندا بە دەنگ خۆشی بەناوبانگ بوون، بەڵام هیچیان نەیانتوانی وەک ماملێ، بە گۆرانی و هونەرەکەیان سنوورەکان ببڕن و ببنە پێکهێنەری بەشێک لە کولتوری هونەری نەتەوەکەیان.
ماملێ چ وەك كەسایەتی كۆمەڵایەتی و چ وەك كەسایەتی هونەری، هەم لە رژێمی پاشایەتی "رەزا خان 1925-1941" و "حەمەڕەزا پەهلەوی 1941-1979"دا و هەم لە رژێمی ئیسلامی ئێران لەساڵی 1979، توانی بە شێوەیەكی گونجاو، نەک تەنیا ئەو لەنگەره رابگرێ و لەسەر هونەرەکەی بەردەوام بێت، بەڵكو وەك هونەرمەندێكی ئازادیخواز و گەلپەروەر لە ساڵی 1968 زیندانیش کرا.
ماملێ لەماوەی ٥٦ ساڵی ژیانی هونەرییدا نزیكەی 328 گۆرانی تۆمار كردووە، لە ساڵی ١٩٩٤یشدا دوایین گۆرانی خۆی تۆمار كرد و ئیتر، بەهۆی نەخۆشییە سەختەکەیەوە هەتا پێنج ساڵی دواتر، لەناو بێدەنگیدا ژیا و لە 23ی 1ی 1999 کۆچی دوایی کرد.
ماملێ جیاواز لە زۆرێک لە هونەرمەندان، تەنیا دەنگ خۆش نەبووە، ئەو شیعر ناسێکی باشبووە و لە هەڵبژاردنی شیعرەکانیدا هەمیشە سەلیقە و ئاوەزێکی بەرزی ئەدەبی بینراوە.
هەر ئەم شارەزاییەی ئەو لە ئەدەبیات، وایکردووە بەرهەمەکانی هەم لەلای ئەو گوێگرانەی چێژ لە ئاواز دەبینن پەسەند بێت و هەم ئەوانەشی گرنگی بە وشە و هەڵبەست دەدەن.
هاوکات، نزیکی ماملێ له هێمن موکریانی و شاعیره ناودارهکانی موکریانهوه و وتنهوهی شیعره نیشتیمانییهکانیان دهریدهخات که ماملێ ههمیشه بهشێکی دڵی لای سهربهستی و بهواتایهکی تر لای سیاسهت و بهرهنگاری بووه.
ئامینە خان هاوسەری ماملێ، كە 18ی 12ی 2021 كۆچی دواییكرد، زیاد لە 40 ساڵ لەگەڵ هونەرمەند ماملێ ژیاوە، ئەو دەربارەی ئەوساڵانە دەیوت: بەختەوەرترین رۆژانی ژیانم ئەو كاتانە بوو كە لەگەڵ ماملێ بووم، ئەو هەمیشە جێگەی شانازییە بۆ ئێمە، خەڵكێكی زۆر لەهەر چوار پارچەی كوردستان رێزێكی زۆرمان لێدەگرن، بەڵام هیچی ناكاتە ئەوەی كە ئەو ئێستا لەنێوماندا بوایە.
ئامینەخان تاوەکو مردنیشی، وێنەیەكی ماملێی وەك ملوانكە بۆ هەمیشە لەملدا بوو، لەوبارەیەوە دەیوت، "ئەوە خۆشەویستی منە بۆ ئەو، سومبولێك بوو بۆ خۆشەویستی و جوانی، لە ژیانم كەسم وەك ئەو نەبینیوە، خۆزگە چەند ساڵێكی دیكە تەمەنی بوایە و لەگەڵمان بژیایە، من ئەوەندە ساڵەی لەگەڵی ژیام زۆر بەخێرایی تێپەڕی".
ئەمڕۆ، دەبێتە 26ساڵ کە ماملێ کۆچی دوایی کردووە، بەڵام تا ئێستاش دەنگی ئەو، وەک بەشێک لە سۆزێکی ئەبەدی و هونەرێکی بەرز، لە گوێی گوێگرانیدا ماوەتەوە و یاد دەکرێتەوە.
وەفدی دەم پارتی سەردانی ئیمراڵی كرد و كۆبونەوەیەكی چوار سەعاتی لەگەڵ ئۆجەلان ئەنجامدا.
بۆ درێژەدان بە گفتوگۆكانی پرۆسەی ئاشتی لە توركیا، وەفدی دەم پارتی كە لە هەردوو پەرلەمانتار سری سورەیا ئۆندەر و پەروین بوڵدان پێكهاتبوون، بۆ جاری دووەم لە ماوەی كەمتر لە مانگێكدا سەردانی گرتووخانەی ئیمراڵییان كرد و دیدارێكی چوار سەعاتییان لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان رێبەری زیندانیكراوی پەكەكە ئەنجامدا و رایانگەیاند، رۆژی پێنج شەممە راگەیاندراوێك لەبارەی ئەنجامی سەردانەكە بڵاودەكاتەوە.
رۆژی 28ـی كانوونی دووەمی رابردووش هەمان وەفدی دەم پارتی لەسەر داواكاری و پێشنیازی جەهەپە سەردانی ئۆجەلانیان كرد بۆئەوەی هاوكاربێت لە سەرخستنی پرۆسەی ئاشتی لە توركیا، دواتر وەفدەكە وەڵامی ئۆجەلانیان هێنایەوە بۆ پارتەكانی توركیا.
پێشتریش سری سورەیا ئۆندەر رایگەیاندبوو، دوای دیداری دووەم لەگەڵ ئۆجەلان، لە داهاتوودا دیداری سێیەمیشیان دەبێت و نەخشەڕێگەیەك بۆ پرۆسەی نوێی ئاشتی لە توركیا و باكوری كوردستان دەخەنەڕوو.