بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازی لە لیۆ جیۆن، کونسوڵی چین لە هەرێمی کوردستان کرد.
لە دیدارێکدا جەخت لە پەرەپێدانی پەیوەندییەکان و فراوانکردنی ئاسۆی هاریکارییەکان لەنێوان هەردوولا لەسەرجەم بوارەکان کرایەوە، بەشێوەیەک ببێتە مایەی زیاتر بەهێزترکردنی هەرێمی کوردستان.
هەر لە دیدارەکەدا سەرۆک بافڵ پێزانینی دەربڕی بۆ رۆڵی گرنگی کۆماری چینی میللی و کونسوڵخانەی چین لە هەرێمی کوردستان کە هەمیشە هەماهەنگکار و پشتیوان بوون بۆ پتەوکردنی ژێرخانی ئابووری هەرێمی کوردستان و هیوای خواست ئەو پەیوەندییانە گەشەیان پێبدرێت و زەمینەی لەبارتر بڕەخسێندرێت بۆ کۆمپانیا و سەرمایەدارانی چین تا لە هەرێمی کوردستان بەشدارێکی کاریگەرتر بن، لەو چوارچێوەیەشدا خواستی یەکێتی دووپاتکردەوە بۆ پتەوکردن و پێشخستنی پەیوەندییە لەمێژینەکانی چین و یەکێتی بەتایبەت لە بواری دیپلۆماسی، ئابووری و کولتووری بەشێوەیەک خزمەت بە گەلی ھەردوولا و بەرژەوەندییە گشتییەکان بکات.
دواین گۆڕانکارییە سیاسی و ئەمنییەکانی ناوچەکە تەوەرێکی تری دیدارەکە بوو کە گفتوگۆیان لەبارەوە کرا.

ئەمڕۆ باڵیۆز د. محەمەد سابیر، سەرۆکی دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی وەفدی یاوەری لە شاری بەغدا، لەگەڵ د. هەڵۆ عەسکەری، وەزیری ژینگەی عیراق یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنیان ئیمزا کرد.

باڵیۆز د. محەمەد سابیر، سەرۆکی دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی، پاڵپشتی دامەزراوەکەی بۆ وەزارەتی ژینگە دووپاتکردەوە لەرێگەی چالاکی بنیاتنانی توانا و بەشداریی تەواو و بڵاوکردنەوەی رۆشنبیریی ژینگەیی و بەرەوپێشبردنی ژینگەیی دروست لەرێگەی گرنگیدان بە هۆشیاری ژینگەیی و بەرنامەی پەروەردەیی وەک (خول، وۆرک شۆپی راهێنان، سیمینار و بەرنامەی پەروەردەیی).

لە یاداشتنامەکەدا هاتووە "بڵاوکردنەوەی رۆشنبیریی ژینگەیی، روواندنی دار و گرنگیدان بە پانتایی سەوزایی، تەواوکردنی ئەو پرۆژانەی کە ئامانجیان زیادکردنی پانتایی سەوزاییە".

لای خۆیەوە د. هەڵۆ عەسکەری رایگەیاند: "گرنگیی زۆر دەدەین بەو پێشنیازانەی پێشکەش کراون، ئامادەیی وەزارەتەکەی دەربڕی بۆ هاوکاری، ئاڵوگۆڕی ئەزموونەکان و سوود وەرگرتن لە توانای یەکدی بۆ خزمەتی ژینگەی عێراق و هەرێمی کوردستان.

وەزیری ژینگە وتیشی: "بەشداری کارا دەبن لە باشترکردنی پرسەژینگەییەکان و دۆزینەوەی چارەسەر بۆیان، لە هەمان کاتدا جەخت لەسەر پێویستی بەپەلەی هاوکاریی ئەو دامەزراوانە دەکەینەوە کە تایبەتن بەبواری ژینگە و بەشداری راستەقینە دەکەین لە رووبەڕووبوونەوەی گۆڕانکارییە ژینگەیی و کەشوهەوا، کە پێویستی بە هەماهەنگی هاوبەش هەموو لەلایەنەکان هەیە بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە خراپەکانی کەشوهەوا".

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازی لە ئەدریان ئایسلستاین، کونسوڵی هۆڵەندا لە هەرێمی کوردستان کرد.

لەمیانی دیدارەکەدا سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی دووپاتی لە خواستی یەکێتی کردەوە لە بەرەوپێشبردنی پەیوەندییەکان و بەھێزکردنی ھاریکاری ھاوبەش لەگەڵ هۆڵەندا لە سەرجەم بوارەکاندا کە ببێتە هۆی زیاتر خزمەتکردن و فراوانکردنی هەماهەنگییەکان لەنێوان هەردوولادا.

هەر لە دیدارەکەدا سەرۆک بافڵ رۆڵی کاریگەری حکومەتی هۆڵەندا و کۆمپانیاکانیانی بە بایەخەوە باسکرد لە بەهێزترکردنی ژێرخانی ئابووری هەرێمی کوردستان و هیوای خواست ئەم پەیوەندییانە پەرەی زیاتری پێبدرێت و هانی خاوەنکارانی هۆڵەندا بدرێت تا سەرمایەکانیان زیاتر بخەنەگەڕ، لەو رووەشەوە هەموو هاوکاری و پشتیوانییەکی بۆ دەربڕین.

لەبەشێکی تری دیدارەکە چەندین تەوەری تری جێی بایەخی هەردوولا بیروڕایان لەبارەوە ئاڵوگۆڕ کرا.

سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان رایگەیاند، یەکێتی هەموو هەوڵێک دەدات بۆ باشترکردنی ژیانی خەڵک و دوورخستنەوەیان لە ململانێی سیاسی. سەرۆک کۆماری عیراقیش ئەوەی خستە روو، عیراق پشتگیری لە هەر دەستپێشخەرییەک دەکات کە ئامانج لێی دۆزینەوەی چارەسەری ئاشتییانە بێت بۆ پاراستنی ئارامی و دوورخستنەوەی ناوچەکە لەشەڕ و ئاڵۆزی.

ئەمڕۆ بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازی لە د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق کرد.

بەپێی راگەیاندنی دوای کۆبوونەوەکە، لە دیدارەکەدا هەڵسەنگاندن بۆ دۆخی گشتی وڵات کرا و جەخت لە بەردەوامی گفتوگۆی بونیادنەرانە لەنێوان سەرجەم لایەنەکان کرایەوە بۆ زاڵبوون بەسەر ئاڵنگارییەکاندا و بەرزکردنەوەی ئاستی خزمەتکردنی هاووڵاتیان.

هاوکات، هەردوولا دووپاتیان لە چارەسەرکردنی کێشەکانی هەرێم و عیراق لەسەر بنەمای دەستوور و لێکتێگەیشتنەکان کردەوە.

لەو بارەیەشەوە سەرۆکی یەکێتی رایگەیاند، یەکێتی هەموو هەوڵێک دەدات بۆ باشترکردنی ژیانی خەڵکی هەرێمی کوردستان و دوورخستنەوەیان لە ململانێ سیاسییەکان.

هەر لە کۆبوونەوەکەدا قەیرانی ناوچەیی و پێشهاتەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست باسکران و د، لەتیف رەشید ئەوەی خستە روو، عیراق پشتگیری لە هەر هەوڵ و دەستپێشخەرییەک دەکات کە ئامانج لێی دۆزینەوەی رێگاچارەی ئاشتییانە بێت بۆ پاراستنی ئارامی و دوورخستنەوەی ناوچەکە لەشەڕ و ئاڵۆزی.

کەشناسیی هەرێم پێشبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی ئاشکرا کرد و رایگەیاند، ئاسمان بۆ ساماڵ دەگۆڕێت و پلەکانی گەرما نزمتر دەبنەوە، شەختە لە هەموو شوێنێک دروست دەبێت.

کەشناسیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ دووشەممە، ئاسمان لەنێوان ساماڵ و نیمچەهەوردا دەبێت لەگەڵ ئەگەری  دابارینی بڕێکی کەم لە بەفر لە ناوچە شاخاوییەکانی سنووری رۆژهەڵات و دەڤەری باڵەکایەتی، پاشان لەکاتەکانی ئێوارەوە ئاسمان بەرەو ساماڵ دەگۆڕێت، لەگەڵ دروستبوونى شەختە لەزۆربەی ناوچەکاندا  .

ئاماژەی بەوەشکردووە، سبەینێ سێشەممە، ساماڵ و پەڵەهەور و کەش سارد دەبێت، لەگەڵ دروستبوونى تەم لە بەشێک لە ناوچە شاخاوییەکان و شەختە لە کاتەکانى بەیانیدا.

کەشناسی راشیگەیاندووە، ئەمڕۆ پلەکانی گەرما نزمتر دەبنەوە بەراورد بە دوێنێ، سبەینێش نزمترین پلەکانی گەرما 1 بۆ 2 پلە نزمتر دەبنەوە، بەڵام بەرزترین پلەکانی گەرما 2 پلە بەرزتر دەبنەوە.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی :

هەولێر: 7 پلەى سیلیزى

سلێمانی: 4 پلەى سیلیزى

دهۆک: 4 پلەى سیلیزى

کەرکوک: 7 پلەى سیلیزى

زاخۆ: 4  پلەى سیلیزى

سۆران: 1 پلەى سیلیزى

حاج ئۆمەران: -7 پلەى سیلیزى

هەڵەبجە: 3 پلەى سیلیزى

گەرمیان: 10 پلەى سیلیزى

دەزگای ئاسایشی هەرێم، لە قەزای پێنجوێن پێنج تۆمەتباری ماددەی هۆشبەری دەستگیرکرد.

بەڕێوەبەرایەتی گشتی نەهێشتنی ماددە هۆشبەرەکانی دەزگای ئاسایشی هەرێم رایگەیاندووە، "لەڕوبەڕوبونەوەیەکدا لەناو قەزای پێنجوێن، توانیان بازرگانێکی ماددەی هۆشبەر بەبریندار و چوار بازرگانی دیکە دەستگیربکەن".

لە راگەیاندراوەکەدا هاتووە، "لەڕۆژی ٢٠٢٥/٢/٢٤ لەناو قەزای پێنجوێن لەسەر بڕیاری دادوەری لێکۆڵینەوەی ئاسایش، پاش ئەنجامدانی چاودێری و بەداواداچوونی ورد، بەمەبەستی دەستگیرکردنی پێنچ بازرگانی ماددەی هۆشبەر، روبەڕوبونەوە رویداو لەئەنجامدا، بازگانێک بەبرینداری دەستگیرکراو و چواربارزگانی دیکە دەستگیرکراون و دەستبەسەر بڕی چوار کیلۆ گرام ماددەی هۆشبەر لە جۆری کریساڵ گیرا و تۆمەتباران ڕووبەڕووی یاساکرانەوە".

هاتوچۆی سلێمانی رایگەیاند، چیتر کار بە پێناسی و رەگەزنامەی باری شارستانی ناکەن و تەنها کارتی نیشتمانی لە مامەڵەکاندا بەکاردێت.

بەڕێوەبەرایەتی گشتیی هاتوچۆی سلێمانی رایگەیاند، بۆ لەمەودوا پێناس و رەگەزنامەی باری شارستانی لە مامەڵەکانی بەڕێوەبەرایەتییەکەدا کاری پێناکرێت و تەنها کارتی نیشتمانی بەکاردێت.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو بڕیارە سەرجەم مامەڵەکان دەگرێتەوە، ئەو کەسانەشی کارتی نیشتمانییەکەیان تەواو نەبووە، دەتوانن "وێنەی تۆماری ئەلیکترۆنی" بەکاربهێنن.

ئەوەش لە کاتێکدایە، لەئێستادا لە سەرجەم فەرمانگەکاندا کار بۆ ئەوە دەکرێت کە تەنها کارتی نیشتمانی بۆ مامەڵەکردن بەکاربێت.

مانگی رابردووش سەرجەم خانەنشینان ئاگادار کرانەوە، کە مامەڵەی کارتی نیشتمانییەکانیان تەواو بکەن، بەپێچەوانەوە موچەی مانگی دوویان پێنادرێت.

ئەمڕۆ بۆ دووەم رۆژ لەسەر یەک، خۆپیشاندانی مامۆستایانی ناڕازی لە سلێمانی بەردەوامە و مامۆستایان لە نزیک بازگەی عەربەت خێمەیان هەڵداوە و رێگە لە تانکەرەکانی سوتەمەنی دەگرن لە بازگەکە تێبپەڕن.

ئەمڕۆ دووشەممە، بۆ دووەم رۆژ لەسەریەک خۆپیشاندانی مامۆستایانی ناڕازی لە سلێمانی بەردەوامە و مامۆستایان لە نزیک بازگەی عەربەت خێمەیان هەڵداوە و باس لەوەدەکەن، لەوێ دەمێننەوە تاوەکو وەڵامی داواکارییەکانیان دەدرێتەوە.

مامۆستا و فەرمانبەرانی مانگرتووش لە خۆپیشاندانەکەدا بەشدارن و باس لەوە دەکەن، سوورن لەسەر داواکارییەکانیان و پێویستە حکومەت وەڵامیان بداتەوە.

مامۆستایان و فەرمانبەران باس لەوەدەکەن، رێگری لە تێپەڕینی تانکەرەکان دەکەن، وەک رێگرییەک بۆ بەهەدەردانی ئەو داهاتەی بووەتە گرفت بۆ سەرجەم تاکەکانی کۆمەڵگە.

باس لەوەشدەکەن، ئەگەرچی شەوی رابردوو سارد بوو و لە خێمەکاندا مانەوە، بەڵام ئەوان ئیرادەیان گەرمە و داواکاریی و خواستەکانیان ئەوانی لەوێدا کۆکردووەتەوە.

دەشڵێن، "بەشێکمان لەناو ئۆتۆمبێلەکان مابووینەوە و ئێشکگریمان کردووە و بە نۆرە رێگریمان لە تانکەرەکان کردووە".

ئاماژە بەوەشدەکەن، "هەرچەندە ئەمە کاری ئێمە نییە، کاری ئێمە وتنەوەی وانە و ناوپۆلەکان و پەروەردەکردن و فێرکردنی خوێندکارانە، بەڵام لێرەین بۆ ئەوەی هەمووان هۆشیار بکەینەوە".

هاتوچۆی هەڵەبجە رایگەیاند، رێگای زەردەهاڵ بۆ بیارە و تەوێڵە و سەیرانگەی ئاوێسەر بە تەواوی بەستوویەتی و بووە بە یەکپارچە شەختە.

هاتوچۆی هەڵەبجە رایگەیاندووە، شۆفێران ئاگادار دەکەنەوە، رێگای زەردەهاڵ بۆ شارەدێی بیارە - تەوێڵە ناوچەی گەشتیاری ئاوێسەر تاوەکو مەرزەکە بەهۆی کەشی ساردی ناوچەکە دابەزینی زۆری پلەکانی گەرما، بووە بە یەکپارچە شەختە و بە تەواوی رێگاکە بەستوویەتی.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئێستا رێگاکە ئەستەم و زەحمەتە بۆ هاتوچۆکردن، داواش لە شۆفێران دەکەن، بۆ سەلامەتی گیانی خۆیان پابەندی رێنماییەکان بن.

ماوەی چەند رۆژێکە شەپۆلێکی بەفربارینی چڕ و سەرما هەرێمی کوردستانی گرتووەتەوە و بەهۆیەوە چەندین رێگا بەستوویەتی و ناتوانرێت هاتوچۆی پێدا بکرێت.

وتەبێژی بەرگری شارستانی راپەڕین بە کوردسات نیوزی راگەیاند، هێشتا نەتوانراوە ئەو دوو پاسەوانی سنوورەی دوێنێ لە مەرزی کێلێ بەهۆی بەفرەوە گیریان خوارد رزگار بکرێن. باوکی یەکێک لە پاسەوانەکانیش رایگەیاند، دۆخی تەندروستیان باشە و لە پەریوەندی بەردەوامدان لەگەڵیان.

عەلی قادر وتەبێژی بەرگری شارستانی راپەڕین بە کوردسات نیوزی راگەیاند، هێشتا هەوڵەکان بۆ رزگارکردنی ئەو دوو پاسەوانی سنوورە بەردەوامە کە دوێنێ بەهۆی بەفربارینەوە لە مەرزی کێلێ گیریان خوارد و هێشتا نەتوانراوە تیمەکان بگەنە لایان.

بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، بەهۆی زۆری رێژەی بەفربارین کە نزیکەی دوو مەتر بەفر باریوە و بەهۆی سەختی شوێنەکە، تیمەکان ناتوانن بگەنە لایان. هەروەها بەهۆی زۆری تەم لە ناوچەکە نەتوانراوە بە هێلیکۆپتەر بهێنرێنە خوارەوە.

محەمەد زرنگ باوکی یەکێک لەو پاسەوانانە بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بەردەوام لە پەیوەندیدان لەگەڵیان و دۆخی تەندروستیان باشە، وتیشی، کارەبایان بۆ کراوە بە 24 کاتژمێری و لەناو شوێنی مانەوەی خۆیاندا ماونەتەوە.

دوێنێ یەکشەممە، بەڕێوەبەرایەتی بەرگری شارستانی راپەڕین بڵاویکردەوە، لە بەیانی ئەمڕۆوە دوو پۆلیسی پاسەوانی سنوور لە مەرزی کێلێ، بەهۆی بەفر بارینی زۆرەوە گیریان خواردووە.

ئاماژەی بەوەشکرد، لەلایەن تیمەکانی بەرگری و شارستانییەوە لە هەوڵی رزگارکردنیان، بەڵام بەهۆی زۆری بەفرەکەوە نەتوانراوە تیمەکان بگەنە شوێنی مەبەست.

ماوەی چەند رۆژێکە شەپۆلێکی بەفربارینی چڕ و سەرما هەرێمی کوردستانی گرتووەتەوە و دوێنێش بەهۆی چڕی شەپۆلەکەوە، دوای چوار ساڵ لە کەرکوک بۆ یەکەمجار بەفرباری.

پەروەردەی گشتی گەرمیان بڵاویکردەوە، بەهۆی دابەزینی پلەکانی گەرما و ناجێگیری كه‌ش و هه‌واو و لەپێناو سه‌لامه‌تی گیانی و خوێندکاران و مامۆستایانمان سبەینێ پشووی رەسمیە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەم پشووە ئەو خوێندکارانە ناگرێتەوە کە تاقیکردنەوەی بەراییان هەیە.

ئەمەش لەکاتێدایە کە لەزۆربەی شار و شارۆچکەکانی هەرێم بەهۆی دابەزینی پلەکانی گەرماوە پشووی رەسمی راگەیەنراوە.

بەهۆی دابەزینی پلەکانی گەرما سبەینێ لە قەزای چۆمان کرایە پشووی رەسمی، قائیمقامیەتی چۆمانیش هاووڵاتیان ئاگاداردەکاتەوە سەردانی ناوچە شاخاوییەکان نەکەن.

قائیمقامیەتی قەزای چۆمان بڵاویکردەوە، بەهۆی دابەزینی پلەکانی گەرما بۆ ( 9- بۆ 20-) ژێر پلەی سیلیزی لە چۆمان و ناحیەکانی دەوروبەری، لە پێناو بەرژەوەندی گشتی بۆ سەلامەتی مامۆستاو خوێندکاران و فەرمانبەرانی دام و دەزگاکانی حکومەت، بڕیاردرا سبەینێ پشووی رەسمی بێت.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو خوێندکارانەی بەشداری ئەزموونە دەرەکییەکان دەکەن پشووەکە نایانگرێتەوە.

قائیمقامیەتی قەزای چۆمان، داواش لە هاووڵاتیان دەکات بەبێ شارەزابوونیان و بەبێ زنجیر و ئۆتۆمبێلی دەبڵ ئەکسڵ، سەردانی شوێنە شاخاوییەکانی سنورەکە نەکەن.

بەیانی ئەمرۆ دوو پۆلیسی پاسەوانی سنور لە مەرزی کێلێ لەئیدارەی راپەڕین، بەهۆی بەفر بارینی زۆرەوە گیریان خواردووە لەلایەن تیمەکانی بەرگری و شارستانییەوە لەهەوڵی رزگارکردنیان.

بەڕێوەبەرایەتی بەرگری شارستانی راپەڕین بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ سەعات 9:00ی سەرلەبەیانی ئاگادارکراینەوە کە دوو کارمەندی پاسەوانی سنور لە مەرزی کێلێ گیریان خواردوە لەناو بەفر.

ئاماژەی بەوەشکرد، بەھاوبەشی تیمیەکانی بەرگری و شارستانی و بەفر ماڵین و شارەوانی، لەهەوڵی رزگارکردنی ئەو دوو پۆلیسەن بەڵام بە هۆی بەفری زۆرەوە تائێستا نەتوانراوە بگەنە شوێنی مەبەست.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو دوو پۆلیسە سەلامەتن و پێداوستی خۆیان پێێە.

ئەمڕۆ 37 ساڵ بەسەر تاوانی ئەنفالدا تێدەپەڕێت، ئەو شاڵاوەی 182 هەزار کوردی تێدا ئەنفال کرا و نزیکەی 200 هەزار ژن و پیاو و منداڵی کوردیش بەرەو ناوچەکانی ناوەراست و باشووری عیراق راگوێزران و شەهید کران.

حکومەتی بەعس لە 23ی شوباتی ساڵی 1988 بە هەشت قۆناغ پرۆسەی ئەنفالی کوردەکانی دەستپێکرد.

پڕۆسەی ئەنفال:

حکومەتی بەعس لە ساڵی 1988، بە بڕیاری سەدام حسێن سەرۆکی ئەو کاتەی عیراق و بە سەرکردایەتی عەلی حەسەن مەجید و لەژێر ناوی سورەتی 'الانفال'دا پرۆسەی ئەنفالکردنی کوردەکانی دەستپێکرد.

لەبارەی بەکارهێنانی سورەتی 'الانفال'ی قورئان، ماڵپەڕی نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێم لە بەغدا ئاماژەی بەوەکردووە، "ناوی ئەو سوورەتە بۆ شاڵاوی ئەنفال لەلایەن حزبی بەعسەوە بە هەڵە بەکارهاتووە."

هەوڵەکان بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی کورد لە ناوچەکانی خۆیان، بە چەندین شێوە و لەژێر چەندین ناوی جیاوازدا بە درێژایی حوکمی دیکتاتۆری بەعس و چەندین حکومەتی دیکە بەردەوام بوون.

جینۆساید و تەعریبکردنیش لە سەردەمی رژێمی بەعسدا یەکێک بوو لەو تاوانانەی دژ بە کورد دەکران وەک "تەعریبکردنی گوندەکانی دەوروبەری کەرکوک لە ساڵی 1963، راگواستن و بێسەروشوێنکردنى کوردانى فەیلى لە ساڵانى 1970 و 1980کان، ئەنفالکردنى هەشت هەزار کەس 'ئەنفالی بارزانییەکان' لە ساڵى 1983، بەکارهێنانى چەکى کیمیایی لە کۆتایى ساڵانى 80کان وەک کیمیابارانکردنى هەڵەبجە، هەڵمەتى فراوانى ئەنفاڵ لە ساڵى 1988 کە هەشت قۆناغ بوو".

سەدام حسێندا بە هەشت قۆناغ لەژێر ناوی سورەتی ئەنفالدا پرۆسەکەی ئەنجامدا، کە لە 23ی شوبات تاوەکو ٦ی ئەیلوولی خایاند و سەدان هەزار خەڵکى بێتاوان زیندەبەچاڵ کران و شوناسی چەندین خانەوانە لەناوبرا.

زیانەکانی پرۆسەی ئەنفال:

لە پرۆسەی ئەنفالدا زیانی گەورە لەرووی مرۆیی و لەرووی کلتور و لایەنی کۆمەڵایەتی و جوگرافیاوە بە کورد گەیەنرا، لەوانەش بەکۆمەڵ کوشتنی 182 هەزار هاووڵاتی مەدەنی لە ژن و پیاو و منداڵ، وێرانکردنی نزیکەی چوار هەزار گوند لە کۆی چوار هەزار و 655 گوندی کوردستان و تیایدا 250 گوند بەر هێرشی چەکی کیمیایی کەوتن، بەکارهێنانی چەکی کیمیایی قەدەغەکراو، کە تاوەکو ئێستاش کاریگەریی بەسەر ئەو کەسانەوە ماوە کە بەرکەوتەی چەکی کیمیایین، هەروەها کاریگەریی ئەو چەکە لەسەر خاک و ئاوی ناوچەکانیش ماوە".

یادی ئەنفال

14ی نیسانی هەموو ساڵێک بە یادی ئەنفال دانراوە، ئەوەش لەبەر ئەوەی قۆناغی سێیەمی ئەنفال لە 31ی ئازار تاوەکو 14ی نیسانی ساڵی 1988 خایاند و ناوچەکانی گەرمیانی گرتەوە.

ئەنفالی گەرمیان گەورەترین و فراوانترین قۆناغی ئەو شاڵاوە بوو، کە تیایدا پێنج هەزار گوند خاپورکران و 20 هەزار ژن و پیاو و منداڵ رەوانەی سەربازگەی قۆڕەتو کران.

هەربۆیە حکومەتی هەرێم ١٤ی نیسانی هەموو ساڵێک بۆ یادکردنەوەی ئەو تاوانە دیاریکردووە.

قۆناغەکانی ئەنفال:

قۆناغی یەکەم: لە 21ی شوبات تاوەکو 18ی ئازاری 1988ی خایاند و گوندەکانی دۆلی جافایەتی و ناوچەی شارباژێری گرتەوە. لەو قۆناغەدا 25 بۆ 30 گوند وێرانکران و بە تەواوی چۆڵکران و بەعس بە تاڵانی بردن.

قۆناغی دووەم: لە 14ی ئازار تاوەکو 22ی ئازار 1988ی خایاند، ناوچەی قەرەداغی گرتەوە و بە سەختی کیمیاباران کرا، بەشێکی زۆری دانیشتووانەکەی ئاوارەی ناوچەکانی گەرمیان بوون و بەشێکی زۆریان بەعس دەستگیری کردن و برانە بەندیخانەی "نوگرەسەلمان"، کە لەوێ زۆرینەیان بەهۆی تینویەتی و برسیەتیەوە گیانیان لەدەستدا.

قۆناغی سێیەم: لە 31ی ئازار تاوەکو 14ی نیسانی ساڵی 1988ی خایاند، کە ئەنفالی گەرمیانی پێدەوترێت، ئەم قۆناغەی ئەنفال گەورەترین و فراوانترین قۆناغی پرۆسەکە بوو، کە پێنج هەزار گوند خاپور کران و 20 هەزار ژن و پیاو و منداڵ رەوانەی سەربازگەی قۆڕەتو کران.

قۆناغی چوارەم: لە 18ی نیسان تاوەکو 20ی نیسان ساڵی 1988ی خایاند، ئەو ناوچانەی گرتەوە کە دەکەوێتە نێوان زێی بچوک؛ گوندەکانی ئاغجەلەر و تەق تەق و عەسکەر و گۆپتەپە، کە جارێکی دیکە چەکی کیمیایی لێ بەکارهێنرا.

قۆناغی پێنجەم و شەشەم وحەوتەم: لە 24ی ئایار تاوەکو 31ی ئابی ساڵی 1988ی خایاند، گوندەکانی پارێزگای هەولێری گرتەوە و 52 گوند لە خەلیفان و رەواندز و خۆشناو وێران کران.

قۆناغی هەشتەم: لە 25ی ئاب تاوەکو 6ی ئەیلولی 1988ی خایاند و زاخۆ ئامێدی و شێخان و ئاکرێی گرتەوە و چەکی کیمیایی هێشوویی تێدا بەکارهێنرا.

قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی حکومەتی هەرێم دەڵێت، "حکومڕانی بەبێ داتا، حکومڕانییە لە تاریکیدا. بەبێ داتا بڕیاری دروست نادرێت و ناتوانرێت پلانی زانستی بۆ گەشەپێدانی هیچ کەرتێک دابندرێت".

قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی حکومەتی هەرێم لە هەژماری خۆی پەیامێکی بڵاوکردووەتەوە و دەڵێت، "ئەمڕۆش لە دووەمین کۆنفڕانسی رێکخراوی مید بۆ گەشەپێدانی ناوچەیی، ئاماژەم بەوەدا کە لەگەڵ کەسانی پسپۆڕ کاردەکەین تا ببینە خاوەنی یاسای پاراستنی داتا و دروستکردنی ناوەندی کۆکردنەوەی داتا و هاوکات هەوڵ دەدەین هێزی مرۆیی شارەزا بۆ کۆکردنەوەی و شیکاری داتا پەروەردە بکەین".

ئاماژەی وەشداوە، "حکومڕانی بەبێ داتا، حکومڕانییە لە تاریکیدا. بەبێ داتا بڕیاری دروست نادرێت و ناتوانرێت پلانی زانستی بۆ گەشەپێدانی هیچ کەرتێک دابندرێت، زیاتر لە ساڵێکە دەستپێشخەری شۆڕشی “داتا”مان راگەیاندووە کە بریتییە لە کۆکردنەوەی داتا و شیکاری زانستی بۆ داتاکان".

کەشناسیی هەرێم پێشبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی راگەیاند و ئاماژەی بەوەکردووە، ئەگەر هەر دابارینێک هەبێت ئەمڕۆ، ئەوا بەشێوەی بەفر دەبێت. بەپێی پێشبینییەکانیش، پلەکانی گەرما لە سەرجەم شارەکان، لە سفری سیلیزی نزیک دەبنەوە.

کەشناسیی هەرێم رایگەیاندووە، ئەمڕۆ یەکشەممە، کەش سارد و ئاسمان نیمچەهەور دەبێت، لەسەر لوتکەى شاخە بەرزەکان و هەندێک ناوچەى جیا جیا، لەکاتى بوونى هەر جۆرە دابارینێک بەشێوەى بەفر دەبێت، لە شەودا دیاردەى بەستن و دروستبوونى شەختە دەبێت   .

ئاماژەی بەوەشکردووە، سبەینێ دووشەممە، کەش سارد دەبێت و لەکاتەکانی بەیانیدا شەختە دروست دەبێت، لە ناوچە شاخاوییەکانیش ئاسمان هەور دەبێت.

کەشناسی ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەمڕۆ پلەکانی گەرما نزم دەبنەوە و سبەینێش پلەکانی گەرما زیاتر نزم دەبنەوە.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی بۆ سبەینێ :

هەولێر: 3 پلەى سیلیزى

سلێمانی: 1 پلەى سیلیزى

دهۆک: 0 پلەى سیلیزى

کەرکوک: 4 پلەى سیلیزى

زاخۆ: 0 پلەى سیلیزى

گەرمیان: 5 پلەى سیلیزى