کوردستان
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆکی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان بەبۆنەی ھاتنی مانگی رەمەزانی پیرۆزەوە پەیامێک بڵاودەکاتەوە و رایدەگەیەنێت: ھیوادارم لەم مانگە پیرۆزەدا، هەوڵ و هەنگاوەکان بەرەو تەبایی و یەکڕیزیی سەرکەوتووبن
دەقی پەیامەکەی سەرۆک بافڵ....
بەبۆنەی هاتنەوەی مانگی رەمەزانی پیرۆزەوە، گەرمترین پیرۆزبایی لە موسڵمانانی کوردستان و عیراق و جیهان دەکەم. ھیوادارم لەم مانگە پیرۆزەدا، هەوڵ و هەنگاوەکان بەرەو تەبایی و یەکڕیزیی سەرکەوتووبن تاوەکو داهاتوویەکی گەشتر بۆ گەلەکەمان بەدیبهێنین و بەسەر ئاڵنگارییەکاندا زاڵبین.
خوای گەورە گەل و وڵاتمان بپارێزێت و رۆژوو و خواپهرستيى هەموولایەک قبووڵ بکات.
بافڵ جەلال تاڵەبانی
سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان
وەزارەتی ئەوقافی هەرێمی كوردستان رایگەیاند، ئەم ئێوارە مانگ بینراوە و سبەینێ یەكەمین رۆژی مانگی رەمەزانی پیرۆزە.
پشتیوان سادق، وەزیری ئەوقاف و كاروباری ئایینی هەرێم رایگەیاند، لە میانی كۆبوونەوەی ئەمڕۆی لیژنەی باڵای بینینی مانگ و دوای پرۆسەیەكی وردی چاودێریكردن، مانگ لە ئاسمانی هەرێمی كوردستان بینرا و بەوەش سبەینێ شەممە یەكەم رۆژی مانگی رەمەزانی پیرۆزە.
هەروەها دیوانی وەقفی سوننەی عیراقیش رۆژی شەممەی وەك یەكەم رۆژی مانگی پیرۆزی رەمەزان دەستنیشان كرد. هەروەها هەریەك لە سعودیە و توركیا و عومان و ئوردن و چەند وڵاتێكی تریش بەڕەسمی سبەینێیان وەك یەكەم رۆژی مانگی پیرۆزی رەمەزان دیاریكرد.
ئەمەش لەكاتێكدایە ئێران رۆژی یەكشەممەی وەك یەكەم رۆژی مانگی رەمەزان دەستنیشانكردووە.
یەکێکە لە چیا بەرزەکانی زنجیرە چیای زاگرۆس و دەکەوێتە نێوان سنووری رۆژهەڵات و باکوور و باشووری کوردستان، واتە نێوان کوردستان و ئێران، بەشێکی چیاکە دەکەوێتە پیرانشەهری ئێران و رووباری زێی بچووک لەم چیایەوە هەڵدەقوڵێت.
بەرزی چیای قەندیل لە کوردستان دەگاتە 3587 مەتر، بەرزترین لوتکەی چیاکە لوتکەی کەوکەزە کە بەرزییەکەی دەگاتە 3800مەتر و دەکەوێتە باکووری کوردستان، کێوەڕەشیش بە نزیکەی 3500 مەتر دەکەوێتە نێوان شنۆ و پیرانشەهر.
قەندیل تەنیا شاخێکی بەرزی ئاسایی نییە، بەڵکو بەهۆی هەڵکەوتەی جوگرافیەکەیەوە، کە کەوتووەتە نێو هەرسێ دەوڵەتی تورکیا و ئێران و عیراقەوە بووەتە جێگە سەرنجێکی زۆر و خاوەن پێگەیەکی گەورە.
مێژووی سیاسی:
شاخی قەندیل لە مێژووی کوردستاندا رۆڵێکی گرنگی ھەبووە. لە ساڵانی شەڕی نێوان عیراق و ئێراندا، ئەم شاخە بووەتە شوێنی پەنابەرانی کورد. لە دوای شەڕەکەش، قەندیل بووەتە شوێنی چالاکییە سیاسییەکانی کورد و یەکێکە لە شوێنە ستراتیژییەکانی پەکـ.ەکە. لەم شاخەدا چەندین بارەگای سیاسی و سەربازی ھەن کە لەلایەن کوردەکانەوە بەڕێوەدەبرێن.
سروشتی قەندیل:
شاخی قەندیل بە دیمەنە سەرنجڕاکێشەکەی، بە داری بەڕو و دۆڵە فراوانەکانی ناسراوە. لە وەرزی بەھاردا، دیمەنی سەوز و گوڵە جۆراوجۆرەکانی شاخەکە سەرنجی زۆر کەس رادەکێشێت و ساڵانە لە جەژنی نەورۆزدا هاووڵاتیان رودەکەنە ئەو چیایە و ئاهەنگ دەگێڕن، لە وەرزی زستانیشدا، لەبەر بەفرە زۆرەکەی، دیمەنێکی سەیر و سەرنج راکێش لەخۆ دەگرێت.
قەندیل لە روی سیاسیەوە بۆ کورد پێگەیەکی گەورەی هەیە و لە کولتووری کوردیدا وەک سومبولی تێکۆشان و خەونی سەرکەوتن و کۆڵنەدان ناو دەهێنرێت.
یەكێتیی زانایانی ئایینی ئیسلامی كوردستان داوا لە بازرگانان و دوكانداران دەکات لە مانگی ڕەمەزاندا نرخی كاڵا و خواردەمەنیان گران نەكەن.
عەبدوڵا شێركاوەیی، وتەبێژی یەكێتیی زانایان، رایگەیاند كە بەرزكردنەوەی نرخی كاڵا و خواردەمەنی لە مانگی رەمەزاندا پێچەوانەی رەوشتی كۆمەڵگەی موسڵمانانە و پێچەوانەی شەریعەتی ئیسلامیشە.
شێركاوەیی ئاماژەی بەوەدا: "بەرزكردنەوەی نرخی كاڵا و خواردەمەنی لەم مانگەدا گوناهـو تاوانە. بەپێی شەریعەتی ئیسلام، قۆستنەوەی بازار و هەڵگرتنی كاڵا بۆ گرانكردنەوەی نرخ، ڕێگەپێنەدراوە."
وتەبێژی یەكێتیی زانایان هەروەها باسی لەوە كرد، كە بازرگانان پێویستە لەم مانگەدا زیاتر بەرپرسیارێتییان لەبەرچاو بگرن و رەوشتی ئایینی و كۆمەڵایەتییان بپارێزن.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی كارەبای سلێمانی رایگەیاند، كە كاتژمێرەكانی پێدانی كارەبای نیشتمانی لە چەند شوێنێك دەگۆڕدرێت. بەپێی راگەیەندراوێكی فەرمی، ئەم گۆڕانکارییە بەتایبەتی بۆ مانگی ڕەمەزان ڕێکخراوە و ئاماژە بەوە دەكرێت كە دانیشتووانی گوندەكانی دەوروبەری پارێزگای سلێمانی، هەڵەبجە و ئیدارەی راپەڕین لەم گۆڕانکارییەدا دەبن.
بەپێی راگەیەندراوەكە، لە مانگی رەمەزاندا، كارەبای نیشتمانی بۆ ئەو گوندانە لە سەعات 03:30ـی بەرەبەیان تا 05:30ـی بەیانی دەبێت، جگە لە بەرنامەی رۆژانەی كارەبای نیشتمانی كە پێشتر هەیانە.
بەڕێوەبەرایەتی كارەبای سلێمانی هاوڵاتیان ئاگادار دەكاتەوە كە خۆیان بۆ ئەو بەرنامە نوێیە ئامادە بكەن.
ئۆجەلان لە پەیامەکەیدا داوای لە پەکەکە کرد چەک دابنێت و وتی بەرپرسیارێتی ئەو بڕیارە هەڵدەگرم
نوێدەکرێتەوە...
نوێترین وێنەی عەبدوڵا ئۆجەلان بلاوکرایەوە
قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەڵێت، " بۆچونەکانی چەنگیز چاندار، دۆستی دێرینی کورد و سەرۆک مام جەلال هەمیشە ئیلهام بەخشە و گفتوگۆکردنیش لەگەڵیدا هەمیشە چێژبەخشە".
قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی حکومەتی هەرێم پەیامێکی بڵاوکردووەتەوە و دەڵێت، "خۆشحاڵ بووم جارێکیتر بە دیداری بەڕێز چەنگیز چاندار، دۆستی دێرینی کورد و سەرۆک مام جەلال و پەرلەمانتاری ئێستای دەمپارتی شاد بوومەوە. بۆچوونەکانی هەمیشە ئیلهام بەخش و گفتوگۆکردنیش لەگەڵیدا هەمیشە چێژبەخشە".
ئاماژەی بەوەشداوە، "ئەمڕۆ پێکەوە گفتوگۆیەکی تێروتەسەلمان کرد سەبارەت بە پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا، ئاشتی و چارەسەری پرسی کورد خەمێکی لە مێژێنەی بەڕێزیانە و هەردووکمان هیوادارین کە ئەمجارەیان پرۆسەکە سەربگرێت".
قوباد تاڵەبانی رایگەیاند، حکومەت دەبێت پارێزراو بێت لە سیاسەت، وتیشی، یەکێتی نییەتی کشانەوەی لە حکومەت نییە.
قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەت بەشداری لە سێیەم کۆڕبەندی هەولێر کرد و رایگەیاند، حکومەت دەبێت پارێزراو بێت لە سیاسەت نابێت حکومەت سیاسیانە بەکاربهێنرێت وەک چەکێک بۆ پاکتاوکردنی یەکتر.
باسی لەوەشکرد، " یەكێتی نیەتی كشانەوەی لە حكومەت نییە"، وتیشی، "نامەوێت ناوەڕۆکی گفتوگۆکانی پێکهێنانی حکومەت ئاشکرا بکەم، چونکە گفتوگۆکان زۆر ئەرێنین، یەکەمجارە هەردوولا بەوجۆرە رەفتار دەکەن و گفتوگۆکە تەنها لەنێوان ئەو دوو لایەنەدایە و باسی ناکەن".
لەبارەی دۆخی رۆژئاوای کوردستانیشەوە وتی، "ئێمە هەمیشە لە پەیوەندیداین لەگەڵ رۆژئاوا و بەهیواین هاوشێوەی کاک مەسعود و مام ئەو رۆڵە ببینن بۆ چەسپاندنی پێگەی کورد لە سوریا، هاوشێوەی عیراق".
وتیشی، "هەمیشە لەگەڵ هەڤاڵ مەزڵوم لە پەیوەندیداین کە بەرەو دیمەشق بڕۆن، بەڵام دەبێت شوێنی هەبێت لە دیمەشق و پارێزراو بێت، لەگەڵ تورکیاشدا بۆ ئەو بابەتە قسەدەکەین".
ئەوەشی خستە روو، پەراوێزخستنی کورد هەڵەیەکی گەورە دەبێت کە سوریای نوێ بیکات، بەبێ کورد سوریا نابێتە دەوڵەت و نابێتە دەوڵەتێکی هێمن، مەجالی ئەوەی نابێت سەرکەوێت.
هاتوچۆی گەرمیان رایگەیاندووە، لە روداوێکی هاتوچۆدا لە کەلار ماتۆڕسکیلێک خۆی کێشاوە بە بارهەڵگرێکدا و بەهۆیەوە سەرنشینێکی ماتۆڕسکیلەکە گیانی لەدەستداوە و شۆفێرەکەشی بریندار بووە.
بەڕێوەبەرایەتی هاتوچۆی گەرمیان رایگەیاندووە، بەیانی ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە ناوچەی پیشەسازی کەلار ماتۆڕسکیلێک خۆی کێشاوە بە ئۆتۆمبێلێکی بارهەڵگردا و بەهۆیەوە سەرنشینێکی ماتۆڕەکە کە لەدایکبووی ساڵی 1992 بووە گیانی لەدەستداوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، شۆفێری ماتۆڕسکیلەکە کە لەدایکبووی ساڵی 2009 بووە، لە رووداوەکەدا بریندار بووە و لەئێستادا بە مەبەستی وەرگرتنی چارەسەر گواستراوەتەوە بۆ نەخۆشخانە.
کەشناسیی هەرێم پێشبینییەکانی کەشوهەوای ئەمڕۆ و سبەینێی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکردووە، پلەکانی گەرما روو لە بەرزبوونەوە دەکەن.
کەشناسیی هەرێم رایگەیاندووە، ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئاسمان پەڵە هەور و نیمچە هەور دەبێت و پلەکانی گەرما 1 بۆ 2 پلەی سیلیزی بەرز دەبنەوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، سبەینێ هەینی، ئاسمان پەڵەهەور و نیمچەهەور دەبێت و پلەکانی گەرما 1 بۆ 2 پلەی دیکە بەرزدەبنەوە.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی :
هەولێر: 10 پلەى سیلیزى
سلێمانی: 8 پلەى سیلیزى
دهۆک: 9 پلەى سیلیزى
کەرکوک: 13 پلەى سیلیزى
زاخۆ: 10 پلەى سیلیزى
هەڵەبجە: 10 پلەى سیلیزى
حاجی ئۆمەران: 1- پلەى سیلیزى
سۆران: 8 پلەى سیلیزى
گەرمیان: 13 پلەى سیلیزى
وەفدی ئیمڕاڵی بۆ ئەنجامدانی سێیەم دیدار لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان، بەرەو دوورگەی ئیمڕاڵی بەرێکەوت و بڕیارە ئەمڕۆ بەشێوەی راستەوخۆ پەیامی ڤیدیۆیی ئۆجەلان بڵاو بکەنەوە.
وەفدەكەی ئەمجارە لە حەوت كەس پێكدێت كە لەناویاندا پەرلەمانتارانی دەم پارتی پەروین بۆڵدان و سری سورەیا ئۆندەر هەن، هەروەها ئەحمەد تورك سیاسەتمەداری كوردیش دوای ئەوەی دوێنێ رەزامەندی لە وەزارتی دادی تورکیا پێدرا، لەگەڵ وەفدەکەدا دەچێتە ئیمڕاڵی.
بڕیارە دوای دیدارەکە، وەفدەکە سەعات 5ی ئێوارە پەیامی عەبدوڵا ئۆجەلانی رێبەری زیندانیکراوی کورد بەشێوەی ڤیدیۆیی و راستەوخۆ بڵاوبکاتەوە.
بۆ ئەو مەبەستە لە باخی گشتیی سلێمانیش بەشێوەی راستەوخۆ پەیامی ئۆجەلان پەخش دەکرێت.
قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان لە دیوانی ئەنجوومەنی وەزیران پێشوازی لە ئەکیرا ئیندۆ باڵیۆزی نوێی ژاپۆن لە عێراق کرد.
لە کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ چوارشەمە بە ئامادەبوونی ئەراکاوا میکیهیرۆ کونسوڵی گشتیی ژاپۆن لە هەرێم بەڕێوەچوو، گفتوگۆ لەبارەی چۆنییەتی پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی نێوان ژاپۆن و هەرێمی کوردستان و چەند پرسێکی دیکەی جێی بایەخی هەردوولا کرا.
لە میانەی کۆبوونەوەکەدا، جێگری سەرۆکوەزیران پیرۆزبایی دەستبەکاربوونی لە باڵیۆزی نوێی ژاپۆن کرد و هیوای خواست لە ماوەی ئەرکەکەیدا لە عیراق، پەیوەندییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و وڵاتی ژاپۆن بەرەوپێشچوونی زیاتر بەخۆیەوە ببینێت، هەروەها بەبۆنەی کۆتاییهاتنی ئەرکەکەی لە هەرێم، ماڵئاوایی لە کونسوڵی گشتیی ژاپۆن کرد و هیوای سەرکەوتنی بۆ خواست لە ئەرکی داهاتوویدا.
لە لایەکی دیکەوە، جێگری سەرۆکوەزیران سوپاسی حکومەتی ژاپۆنی کرد بۆ هەموو هاوکارییەکانی لە هەرێمی کوردستان، بە تایبەتیش جێبەجێکردنی پڕۆژەی ئاوی هەڵەبجە و یارمەتیدانی مۆزەخانەی سلێمانی و گەڕاندنەوەی کۆمەڵێک شوێنەواری مێژوویی بۆ مۆزەخانەی سلێمانی.
بەپێی راگەیاندراوەکە، لە کۆبوونەوەکەدا هەردوولا جەختیان کردەوە لەسەر پێویستیی پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی نێوان هەرێم و وڵاتی ژاپۆن لە بوارە جیاوازەکاندا، لەم چوارچێوەیەدا قوباد تاڵەبانی داوای کرد، حکومەتی ژاپۆن لە پەرەپێدانی تواناکانی گەنجان لە بوارەکانی تەکنەلۆژیا و کارسازییدا هاوکاری هەرێمی کوردستان بکات.
فەرماندەی گشتیی هەسەدە رایگەیاند، هەڵوێستی دەسەڵاتدارانی ئێستای دیمەشق لەژێر كاریگەریی توركیادایە و شەڕی وڵاتەكەش دژی باكوور و رۆژهەڵاتی سوریا توندتر بووەتەوە.
مەزڵوم كۆبانێ، فەرماندەی گشتیی هێزەكانی سوریای دیموكرات 'هەسەدە' لە لێدوانێكدا بۆ تەلەفیزیۆنی بی بی سی رایگەیاند، تاوەکو ئێستا لەگەڵ دەسەڵاتدارانی نوێی سوریا لە دیمەشق نەگەیشتوونەتە رێككەوتن، چونكە دیمەشق لە ژێر فشار و كاریگەریی توركیادایە.
كۆبانێ وتوویەتی، رون نییە هەڵوێستی دیمەشق دوای فشارەكانی توركیا بەرانبەر كورد و خۆسەریی لە باكور و رۆژهەڵاتی سوریا چۆن دەبێت، بەڵام لێدوان و هەڵوێستەكانی دەسەڵاتدارانی سوریا تاوەکو ئێستا ئەرێنیی بووە.
بە وتەی فەرماندەی گشتیی هەسەدە، ئەمریكا و فەڕەنسا هەندێك وڵاتی عەرەبی خوازیاری ئەوەن دیمەشق پابەندی مافەكانی كورد بێت لە سوریا.
ئاماژەی بەوەش كردووە، ئەگەر توركیا ئۆپەراسیۆنی سەربازیی دژی رۆژئاوای كوردستان ئەنجام بدات، ئەوان ناچارن تاكتیكی سەربازیی خۆیان بگۆڕن و رەنگە ئەوەش ببێتە هۆی هەڵاتنی زیندانیكراوانی داعش لە هەندێك ناوچەی ژێر دەسەڵاتی ئەوان.
کارەبای سلێمانی رایگەیاند، بۆ مانگی رەمەزان بەرنامەی کارکردنی مووەلیدە ئەهلییەکان دەگۆڕێت و کاتی کارکردنیان زیاد دەکرێت.
بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کارەبای سلێمانی رایگەیاندووە، لە یەکەم رۆژی مانگی رەمەزانەوە بەرنامەی کارکردنی مووەلیدەکان دەگۆڕێت و لە پارشێوەوە کاردەکەن.
ئاماژەی بەوەشکردووە، رۆژانە مووەلیدەکان لە سەعات 1ی نیوەڕۆ تاوەکو 1ی شەو کاردەکەن و لە 1ی شەوەوە مووەلیدەکانیان دەکوژێننەوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە سەعات 3 و 30 خولەکی شەوەوە مووەلیدەکان دادەگیرسێن تاوەکو 8ی بەیانی و بە درێژایی مانگی رەمەزان بەرنامەی کارکردنیان بەو جۆرە دەبێت.
هەفتەی داهاتوو مانگی رەمەزان دەستپێدەکات و بە ئەگەری زۆرەوە 1ی ئازار، یەکەم رۆژی مانگی رەمەزان دەبێت.
بڕیارە سبەینێ وفدەكەی دەمپارتی سێیەمین دیدار لەگەل ئۆجەلان ئەنجام بدات و ئەحمەد تورك سیاسەتمەداری كوردیش دوایی 16 ساڵ سەردانی ئیمراڵی دەكات.
سەرچاوەكانی هەواڵی توركیا بڵاویانكردوەتەوە وەفدەكەی دەم پارتی كە پێكهاتووە لە پەرلەمانتارانی دەم پارتی "پەروین بۆڵدان و سورەیا ئۆندەر "سبەینێ سەردانی ئیمراڵی دەكەن و ئەحمەد تورك سیاتمەداری كوردیش سەردانی ئیمراڵی دەكات و چاوی بە ئۆجەلان دەكەوێت.
هاوكات ئایشەگوڵ دۆغان وتەبێژی دەمپارتی ڕایگەیاند، وەفدەكەی دەمپارتی بۆ ئەنجامدانی دیدار لەگەل عەبدوڵا ئۆجەلان سەردانی وەزارەتی دادی توركیایان كردووە و داواشیان كردووە ئەحمەد تورك لە ناو وەفدەكەدا جێ بگرێت بەڵام تا ئێستا وەزارەتی داد وەڵامی نەداوەتەوە
ئەمە لە كاتێكدایە كە ئەحمەد تورك و ئایلا ئاكات ئاتا، لە ساڵی ٢٠٠٩ وەك یەكەمین پەرلەمانتارانی كورد سەردانی ئیمراڵییان كردو و لەگەڵ ئۆجەلان كۆبوونەوە .