قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان و جۆناسان پاوڵ راوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی بەریتانیا لە هەولێر كۆبوونەوە، هەردوولا جەختیانكردەوە لە پێكهێنانی حكومەتێكی بەهێز و یەكگرتوو لە هەرێمی كوردستان.

لە كۆبوونەوەكەدا گفتوگۆ كرا لەسەر چۆنییەتی بەردەوامیدان بە هاوكاری و هەماهەنگییەكانی نێوان هەرێمی كوردستان و بەریتانیا كرا بە تایبەت لە بوارەكانی راهێنان بە هێزەكانی پێشمەرگە و زیاتر بە دامەزراوەییكردنی هێزە ئەمنی و هەواڵگرییەكانی هەرێم.

هەردوولا هاوڕابوون لەسەر پێكهێنانی حكومەتێكی بەهێز و یەكگرتوو لە هەرێم كە رۆڵی گرنگ و دیاری هەبێت لە پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری عیراق و ناوچەكە.

لە بەشێكی تری كۆبوونەوەكەدا، پرسی كۆچ خرایە بەرباس و هەردوولا جەختیانكردەوە لە بەردەوامیدان بە هەماهەنگییەكان و كاری هاوبەش بۆ رێگریكردن لە كۆچی نایاسایی گەنجان.

بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی گەرمیان رایگەیاند، تۆمەتبارێکیان دەستگیرکردوە، کە دەستڕێژی تەقەی لە ئۆتۆمبێلی بەڕێوەبەری پۆلسی دارستانی خانەقین کردوە و زیاتر لە 30 گولـلە بەر ئۆتۆمبێلەکە کەوتوە.

پۆلیسی گەرمیان رایگەیاند، ئێوارەی ئەمڕۆ دووشەممە، لە ئەنجامی ئۆپەراسیۆنێکی هاوبەشی هەریەکە لە بەڕێوەبەرایەتیی پۆلیسی گەرمیان و بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی گەرمیان، تۆمەتبارێک بە فەرمانی دادوەر دەستگیر کرا.

ئاماژەبەوەکراوە، دەستگیرکردنی ئەم تۆمەتبارە پەیوەندی بە روداوێکی پێشووی تەقەکردنەوە هەیە، کە تیایدا ناوبراو دەستڕێژی گولەی لە ئۆتۆمبێلی نەقیب (هاوڕێ جەلیل قادر)، بەڕێوەبەری بەشی پۆلیسی دارستانی خانەقین کردبوو؛ بە جۆرێک، نزیکەی (30) گولـلە بەر ئۆتۆمبێلەکە کەوتووە.

پۆلیسی گەرمیان دەڵێت؛ لە ئێستادا، تۆمەتبارەکە بە بڕیاری دادوەر و بەپێی ماددەی (430) لە یاسای سزادانی عیراقی دەستگیر کراوە، هاوکات لێکۆڵینەوە لە وردەکاری و هۆکارەکانی روداوەکە لەلایەن هێزە ئەمنییەکانەوە بەردەوامە.

لە راگەیەندراوێکدا، وەزارەتی کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان دەڵێت خۆشحاڵە بە سەرکەوتنی هەڵمەتی داشکاندنی قەرزی پێش روناکی، کە تێیدا لێخۆشبوون بۆ زیاتر لە 400 ملیار دینار کراوە.

وەزارەتی کارەبای هەرێم رایگەیاند، زیاتر لە 400 ملیار دینار گەڕاوەتەوە بۆ هاووڵاتیان  و کۆی گشتیی هاوبەشانی سوودمەند گەیشتووەتە 951,098 هاوبەش، کە بە   بڕی 403.13 ملیار دینار لێخۆشبوونیان بۆ کراوە.

وەزارەتی کارەبا دەشڵێت؛  بەهۆی بڕیاری لێخۆشبونەکەوە، زیاتر لە 500 ملیار دینار  لە ماوەی سێ مانگدا (ئاب، ئەیلوول و تشرینی یەکەم) کۆکراوەتەوە و  لە ئێستادا زیاتر لە 70٪ی هەموو هاوبەشانی کارەبا لەسەرانسەری هەرێم هیچ قەرزێکی پێش روناکیان لەسەر نەماوە.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو کەسانەش، کە قەرزیان ماوە بەشێوەی ئۆتۆماتیکی دەکرێنە قیستی درێژخایەن.

لە نووسینگەی محەممەد شیاع سودانی، بە ئامادەبوونی عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، چوارچێوەی هەماهەنگی لە کۆبوونەوەیەکیدا بڕیاریدا بە پێکهێنانی لێژنەیەک بۆ لێکۆڵینەوە لە سەرجەم یاسا دەستورییە پەکخراوەکان و ئەو یاسایانەی جێبەجێکردنی بەرنامەی حکومەتیان وەستاندووە.

لە کۆبوونەوەکەدا، جەخت لەسەر پرسی دابەشکردنی سەرۆکایەتی و ئەندامێتی لێژنە پەرلەمانییەکان کرایەوە لەسەر بنەمای لێهاتوویی و هاوبەشی نیشتمانی بۆ چالاککردنی رۆڵی رەقابی و تەشریعی پەرلەمان. هەروەها چوارچێوەی هەماهەنگی پابەندبوونی خۆی بە ئامانجەکانی بەرنامەی حکومەت و وەرچەرخانی رێککەوتنە سیاسییەکان بۆ هەنگاوی کرداری راگەیاند.

لە تەوەرێکی تری کۆبوونەوەکەدا، جەختی لەسەر یەکلاکردنەوەی پرسی چەکی دەرەوەی دەسەڵاتی فەرمی لە رێککەوتی 30ی حوزەیرانی 2027 کردەوە و دەسەڵاتی تەواوی بە حکومەت بەخشى بۆ گرتنەبەری هەنگاوی پێویست.

لەڕووی ئابوریشەوە، جەخت لە کۆنتڕۆڵکردنی بازاڕ، دابینکردنی بودجەی پڕۆژە خزمەتگوزارییەکان و رووبەڕووبوونەوەی هەژاری و بێکاری کرایەوە.

لە کۆتاییدا، چوارچێوەی هەماهەنگی تاوتوێی ئاڵۆزییە هەرێمییەکانی کرد و جەختی لە پاراستنی سەروەری عێراق و بەدوورگرتنی وڵات لە ئاڵۆزییەکان کردەوە.

بۆ دەربازبوون لە قەیرانی ئاستەنگەكانی گەرووی هورمز عیراق كار بۆ كاراكردنەوەی پڕۆژەی راكێشانی بۆری نەوتی بەسرە – عەقەبە دەكات.

دوای ئەوەی هەناردەی نەوتی عیراق بەهۆی ئاڵۆزییەكانی جووڵەی كەشتیوانی لە گەروی هورمز تووشی ئاستەنگ بووەتەوە، بەغداد دەیەوێت رێگەی تر بگرێتەبەر بۆ قەرەبووكردنەوەی ئەو قەیرانە، لە چوارچێوەیەشدا نزار ئامێدی سەرۆك كۆماری عیراق و شا عەبدوڵڵای دووەم پاشای ئوردن لە پەیوەندیەكی تەلەفۆنیدا جەختیان لەسەر پێویستیی بەردەوامبوون لە جێبەجێكردنی پڕۆژەی راكێشانی بۆری نەوتی عیراق لە شاری بەسرەوە بۆ بەندەری عەقەبە لە باشووری ئوردن لەسەر دەریای سوور كردەوە.

ئاماژە بەوەش كراوە، بۆری نەوتی بەسرە – عەقەبە گرنگییەكی زۆری هەیە بۆ خزمەتكردنی بەرژەوەندییەكانی هەردوو وڵات.

ئەوەش دوای ئەوە دێت، ئوردن و عیراق لە نیسانی 2012دا رێككەوتننامەیەكی چوارچێوەییان ئیمزا كرد بۆ راكێشانی بۆرییەك بە درێژایی هەزار و 700 كیلۆمەتر، كە توانای گواستنەوەی یەك ملیۆن بەرمیل نەوتی لە رۆژێكدا هەبێت.

وەزارەتی کشتوکاڵ جەخت لە بەردەوامیی هەڵمەتە مەیدانییە چاودێرییەکان دەکاتەوە بۆ بەدواداچوون بۆ سەلامەتیی ئەو گۆشتەی لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت، ودڵنیابوونەوە لەوەی لە کوشتارگەکاندا سەربڕدراون و پشکنینی پزیشکیی ڤێتێرنەرییان بۆ کراوە.

 قوسەی حەتاب، وتەبێژی وەزارەتی کشتوکاڵ، لە لێدوانێکدا بۆ ڕرۆژنامەی رەسمی رایگەیاند: تیمە چاودێرییە ڤێتێرنەرییەکانی سەر بە وەزارەت لە بەغداد و پارێزگاکان، گەشتی مەیدانیی نزیکەی رۆژانە ئەنجام دەدەن بۆ بەدواداچوون بۆ دۆخی گۆشتی نمایشکراو لە بازاڕەکاندا، لە چوارچێوەی پلانێکی چاودێریدا کە بە هەماهەنگی لەگەڵ لایەنە ئەمنییەکان دایڕشتووە.

روونیشی کردەوە: تیمە ڤێتێرنەرییەکان بە شێوازێکی فراوان چاودێریی پرۆسەکانی سەربڕین و مامەڵەکردن بە گۆشتەوە دەکەن، بۆ دڵنیابوونەوە لە ئاستی پابەندبوونیان بە مەرجە تەندروستی، و ئاماژەی بەوەش دا: وەزارەت بە هەماهەنگی لەگەڵ هێزە ئەمنییەکان کار دەکات بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بەرانبەر سەرپێچیکاران و سنووردانان بۆ پرۆسەکانی سەربڕینی هەڕەمەکی و خستنەبازاڕی ئەو گۆشتانەی پشکنینیان بۆ نەکراوە.

حەتاب داوای لە هاووڵاتییان کرد کە ئەو گۆشتانە نەکڕن کە لە شوێنەکانی دەرەوەی چاودێریی ڤێتێرنەری نمایش دەکرێن، و بچن بۆ کڕینی ئەو گۆشتانەی مۆری رەسمیی ڤێتێرنەرییان لەسەرە لە بنکە بازرگانییە متمانەپێکراوەکاندا، چونکە ئەوە نیشانەیەکە بۆ ئەوەی کە خستراونەتە ژێر پشکنینی رێکارە یاساییەکان و دڵنیابوون لە شیاوبوونیان بۆ بەکارهێنانی مرۆیی بە شێوازێکی سەلامەت.

مەسعود پزشکیان،سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند،  قبوڵی ناکەن هیچ وڵاتێک بە هێز و ئامرازەکانی فشار ئیرادەی خۆی بەسەریاندا بسەپێنێت.

ئەمڕۆ دوشەممە، لە میانی دیدارێکیدا لەگەڵ سێرگی لاورۆڤ، وەزیری دەرەوەی روسیا، مەسعود پزیشیکان سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، تاران قبوڵی نییە هیچ وڵاتێک بە هێز و ئامرازەکانی فشار بیەوێت خۆی بەسەر تاراندا بسەپێنێت.

پزیشکیان، جەختیی کردەوە ئێران و روسیا خاوەنی دیدگایەکی هاوبەشن لەسەر بنەماکانی رێزگرتن و یەکتر قبوڵکردن لەسەر بنەمای هاوبەش.

سەرۆک کۆماری ئێڕان ئاماژەی بەوەکرد  بەرنامە هاوبەشەکان بە شێوازێکی جدی لە په‌یوەندیدا لەگەڵ سەرۆکی روسیا بەدواداچوونیان بۆ دەکرێت و هیواخواست لە سەفەری داهاتووی بۆ مسکۆ، زەمینەی پێویست بۆ جێبەجێکردنی پراکتیکیی رێککەوتنەکان و بەدیهێنانی ئەنجامی بەرجەستە بڕەخسێت.

پزیشکیان هیواشی خواستوە، پەرەپێدانی پەیوەندییەکان لە چوارچێوەی رێکخراوە ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکاندا ببێتە هۆی بەهێزکردنی بەرژەوەندییە هاوبەشەکان.

بەپێی راپۆرتی کۆمپانیای چاودێریی کەشتییە نەوتهەڵگرەکان نرخی رۆژانەی کرێی کەشتییەکان بۆ گواستنەوەی نەوت، لە نێوان 35 بۆ 50 هەزار دۆلاری پێش جەنگەوە، بۆ ئاستێکی پێوانەیی کە 1.4 ملیۆن دۆلارە بەرزبوەتەوە.

ئەمڕۆ دوشەممە، بەپێی داتاکانی کۆمپانیای تانکەر تراکەرز، کە چاودێر جوڵەی دەریای دەکات و رەوشێ ئاڵۆزی و هەستیاری گەروی هورمز نیشاندەدات، کڕێی  رۆژانەی یەک کەشتی نەوتهەڵگر لە گەروەکەدا 1.4 ملیۆن دۆلاری تێپەڕاندوە.

کۆمپانیاکە رایگەیاند، کە حکومەتی ئێران 104 کەشتی خستوەتە لیستی رەشەوە،  لە کاتێکدا ژمارەی ئەو کەشتیانەی بە گەروەکەدا تێدەپەڕن و جی پێ ئێسەکانیان دەکوژێنەوە نزیکەی چوارهێندەی ئەو ژمارەیە.

تانکەر تراکەرز، ئاماژەی بەوەکردوە،  سەرەڕای ئەم بەرزبوونەوە خەیاڵییەی نرخەکان و مەترسییەکانی پێکانی کەشتییەکان، بەڵام هێشتا کۆمپانیا و خاوەنی کەشتیی زۆر ئامادەن نەوت بگوازنەوە و هەموو رۆژێکیش کەشتی نوێ دەدۆزرێتەوە و نەوت لە گەرەکەدا دەگوازنەوە.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، دەبێت بە یەکجاری و بۆ هەمیشە دەسەڵاتی ئێستای ئێران بڕۆخێنن و ئەو فەرمانەی بە هەمو دەزگا ئەمنییەکانی وڵاتەکەی داوە

میدیاکانی ئیسرائیل بڵاویانکردوەتەوە بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاندوە، وڵاتەکەی ئامادەیە بۆ هێرشی پێشوەختە بۆ سەر ئێران، تەنانەت بەبێ پشتیوانی ئەمریکا.

رۆژنامەی ئیسرائیل هیۆم بڵاویکردوەتەوە،  ناتانیاهۆ  روخاندنی کۆماری ئیسلامی بە یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی دەزانێت.

ئاماژەی بەوەشکردوە،  بڕیارەکانی ئیسرائیل بۆ روبەڕوبونەوەی هەڕەشەکانی ئێران بەندە بە رەزامەندی واشنتۆن، بەڵام ئەگەر پێویست بکات وڵاتەکە سەربەخۆ مامەڵە دەکات.

رۆژنامە ئیسرائیلییەکە ئەوەشیخستوەتەڕوو، ناتانیاهۆ  ئێرانێکی چەکداری ئەتۆمی وەک گەورەترین هەڕەشەی ئەمنیی  بۆسەر وڵاتەکەی دەستنیشان کردوە.