کۆنفرانسی نێودەوڵەتی منداڵان و گەنجان بە ئامادەبونی شاناز ئیبراهیم ئەحمەد  و شارەزایانی جیهانی و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست  لە سلێمانی بەڕێوەچوو، تێیدا جەخت لەسەر دابینکردنی داهاتوویەکی سەلامەت بۆ نەوەی نوێ کرایەوە.

بە بەشداریی شارەزایانی جیهانی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەکادیمیستان و پەرۆشانی مافەکانی منداڵان، رێکخراوی منداڵپارێزی کوردستان بەهاوکاری زانکۆی سلێمانی، کۆنفرانسێکی زانستیی نێودەوڵەتی دەربارەی منداڵان و گەنجان رێکخست، لە یەکەم رۆژی کۆنفرانسەکەدا چەندین دیدگا و روانینی گرنگ سەبارەت بە داهاتووی منداڵان خرانەڕوو.

لەو پانێڵە ئاست بەرزەدا، خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد وتارێکی پێشکەش کرد و رایگەیاند: هەمووان دەڵێین منداڵان ئایندەی وڵاتن، بەڵام ئەو ئایندەیەی کە بڕیارە سەقەتەکانی گەورەکان بۆیان دروست دەکەن و نازانن چۆن تیایدا بژین.

ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد،  کە لە سەردەمی ئێستادا منداڵان روبەڕووی تەکنەلۆژیا و خێرایی سەردەمی (ئەی ئای) و (ئای تی) بوونەتەوە و جەختیکردەوە ، پاراستنی مافی منداڵ تەنها بە بڕیاری حکومەت یان بەڵێنی سیاسی ناکرێت، بەڵکو بەرپرسیارێتییەکی گشتییە بۆ ئەوەی منداڵان لەسەر گۆڕانکاری و هیوا پەروەردە بکرێن نەک تەنها بۆ قەیران و شەڕ.

هەر لە کۆنفرانسەکەدا، سارا لەتیف رەشید، سەرۆکی رێکخراوی منداڵپارێزی کوردستان، جەختی لەسەر پێویستیی گوێگرتن لە داواکاری و بۆچوونەکانی منداڵان و ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستی بۆ بڕیاردان لەسەر ژیان و داهاتوویان کردەوە.

هاوکات شازادە بەسمە کچی تەلال، باڵیۆزی رێزلێنراوی گەشەپێدانی مرۆیی بۆ بەرنامەی گەشەپێدانی نەتەوە یەکگرتووەکان (UNDP)، گرنگیی کاری پێکەوەیی بۆ فەراهەمکردنی ژینگەیەکی ئارام و دەرفەتی فێربوون بۆ گەنجان و منداڵان خستەڕوو.

لە کۆتایی کارەکانی یەکەم رۆژی کۆنفرانسەکەدا، ژمارەیەک منداڵ و گەنج لە تەمەنی جیاواز پانێڵێکیان بە ناوی "داهاتووی ئێمە پەیامی ئێمەیە" پێشکەش کرد و تێیدا داوایان کرد،  گوێیان لێ بگیرێت و بەشداریی پێبکرێت لەو رێسا و بڕیارانەی پەیوەندییان بە خۆیانەوە هەیە، جەختیشیان لەوە کردەوە کە پێویستە لە جیهانێکی دوور لە توندوتیژی و پڕ لە ڕێز و ژینگەیەکی پارێزراودا گەورە ببن.

وەزارەتی دارایی هەرێم کاتی بڵاوکردنەوەی لیستی موچەی ئاشکراکرد و دەشڵێت، " رێکارەکانی گواستنەوەی پارە بۆ سەر هەژماری موچەخۆران دەکەوێتە رۆژی یەکشەممە".

وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاندووە:: 834 ملیار و 920 ملیۆن دینار وەک تەمویلی موچەی مانگی 10ـی موچەخۆران بۆ هەرێم نێردراوە ، هەروەها دارایی عیراق 120 ملیار دیناری لە کۆی تەمویلی موچە بڕیوە.

دارایی هەرێم ئاماژەی بەوەشداوە، عیراق 4 ملیار و 476 ملیۆن و 540 هەزار دیناری لە تەمویلی موچەی مانگی تشرینی یەکەم نەناردووە کە بریتییە لە شایستەی موچەی مانگەکانی رابردووی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی.

دارایی هەرێم سەبارەت بە بڵاوکردنەوەی لیستی موچە و کاتی دابەشکردن رایگەیاندووە: لەبەرئەوەی کاتی داخڵبوونی پارە بۆ سەر هەژماری وەزارەتمان کەوتە کۆتایی دەوامی رەسمی، بەو هۆیەوە تەواوکردنی رێکارەکان و وەرگرتنی پارەکە لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق دەکەوێتە سبەینێ لە کاتی دەوامی رەسمی، هەروەها ئەمڕۆ چوارشەممە لیستی موچەی سەرجەم موچەخۆران بڵاودەکرێتەوە.

 "بەهۆی ئەوەی رێکارەکانی گواستنەوەی پارە بۆ سەر هەژماری بانکی موچەخۆران پێویستی بە رێکاری تەکنیکییە لە بانکی ناوەندی عیراق بە سیستەمی ( ACH ) و جێبەجێکردنی ئەو رێکارەش پێویستی بە ماوەی رۆژێکی تەواو هەیە، ئەوەش وادەکات تەواو کردنی رێکارەکانی گواستنەوەی پارە بۆ سەر هەژماری موچەخۆران بکەوێتە رۆژی یەکشەممە، چونکە رۆژی هەینی و شەممە پشووی رەسمییە لە بانکی ناوەندی عیراق و ناتوانرێت لەکاتی پشودا ئەو رێکارانە ئەنجام بدرێت"، وەزارەتی دارایی هەرێم وادەڵێت.

بەڕێوەبەرایەتیی کەشناسیی هەرێم لەبارەی گۆڕانی کەشوهەوا و بارانبارینەوە راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و هۆشداریش لە بەرزبوونەوەی ئاستی ئاوی رووبار و چەمەکان دەدات.

لە راگەیەنراوەکەدا هاتووە: لە سبەینێ پێنجشەممە، 5ـی 11ـی 2026ـەوە شەپۆلێکی بارانبارین تەواوی ناوچەکانی هەرێمی کوردستان دەگرێتەوە.

ئاماژە بەوەشکراوە، پێشبینی دەکرێت بارانبارینەکە تاکو هەفتەی داهاتووش بەردەوامبێت و شەممەی داهاتووش، لە سلێمانی 25 بۆ 30 ملیم و لە گەرمیان و هەولێریش 20 بۆ 30 ملیم باران ببارێت.

هۆشداریی ئەوەشی داوە، پێویستە هاوولاتیان ئاگادار بن چونکە ئەگەری بەرزبوونەوەی ئاستی ئاو لە رووبار و چەمەکان هەیە.

وەزیری دادی عیراق باس لە کۆبوونەوەیان لەگەڵ سەرۆک وەزیران دەکات و رایگەیاندووە، " بە سوپاسەوە جەنابی سەرۆک وەزیران چەند بڕیارێکی گرنگی بۆ کەرکوک دەرکرد".

د. خالد شوانی وەزیری دادی عیراق رایگەیاندووە: لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆماندا لەگەڵ جەنابی سەرۆک وەزیران عەلی زەیدی، دوای تاوتوێکردنی کێشەی کەمیی کارەبا و نیگەرانییەکانی هاووڵاتیانی شارەکە، بە سوپاسەوە جەنابی سەرۆک وەزیران چەند بڕیارێکی گرنگی بۆ کەرکوک دەرکرد؛ دابینکردنی 5 ملیۆن لیتر گاز و زیادکردنی 150 مێگاوات کارەبا بۆ چارەسەرکردنی بنەڕەتیی کێشەی کارەبا و دابینکردنی هەلی کار بۆ خەڵکی کەرکوک لەلایەن ئەو کۆمپانیا بیانییانەی کە لە پارێزگاکەدا کار دەکەن.

وەزیری دادی عیراق ئاماژەی بەوەشداوە: بەناوی خۆمان و نوێنەرانی کەرکوکەوە، سوپاس و پێزانینی زۆرمان ئاڕاستەی جەنابی سەرۆک وەزیران دەکەین بۆ هاوکاری و بەدەنگەوەهاتنی بەردەوامی بەمەبەستی چاککردنی دۆخی شارەکەمان.

بانکی ناوەندیی عیراق بڕیاریداپشکی دۆلاری گەشتیاران لە دوو هەزارەوە بۆ سێ هەزار دۆلار بەرز بکاتەوە، هاوکات دیاریکردووە کە دوو مانگ جارێک گەشتیار دەتوانێت لە رێگە رەسمییەکانەوە ئەم پشکە وەربگرێت.

بانکی ناوەندیی عیراق، ئەمڕۆ ئاشکرایکرد، لە سبەینێ سێشەممە، 3ـی تشرینی دووەمی 2026وە، پشکی دۆلاری کاشیی گەشتیاران لە دوو هەزار دۆلارەوە بۆ سێ هەزار دۆلار بەرز دەکرێتەوە، بەجۆرێکیش لە ساڵێکدا بەپێی رێکار و مەرجە پەسەندکراوەکان زۆرترین رێگەپێدان شەش جار دەبێت.

نووسینگەی راگەیاندنی بانکی ناوەندی لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکرد، لەپێناو دابینکردنی پێداویستییەکانی هاووڵاتییان لە دراوی بیانی لە کاتی گەشتکردنیان بۆ دەرەوەی وڵات، بانکی ناوەندی بڕیاریدا پشکی گەشتیاران بۆ سێ هەزار دۆلاری ئەمریکی بەرز بکاتەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، پێدانی ئەم پشکە دوو مانگ جارێک دەبێت، واتە زۆرترین رێگەپێدان شەش جارە لە ساڵێکدا بەپێی رێنماییە پەسەندکراوەکان.

بانکی ناوەندی ئاشکراشیکرد، ئەم هەنگاوە بە ئامانجی رەخساندنی ئاسانکاریی زیاترە بۆ گەشتیاران تا بتوانن لە رێگە رەسمییەکانەوە دراوی بیانی بۆ داپۆشینی خەرجییەکانیان دەستبکەوێت.

دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكانی عیراق سەرجەم خزمەتگوزارییەكانی كۆمپانیای كۆڕەك تیلیكۆمی لە 14 پارێزگا راگرت و سێرڤەرە سەرەكییەكان و تۆڕی كۆمپانیاكەشی لەكارخست.

دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكانی عیراق رایگەیاند، دوای كۆتاییهاتنی ئەو مۆڵەتەی بە بەكارهێنەرانی كۆمپانیای كۆڕەك درابووە كە تا 1ی تشرینی دووەم بوو، بە رەسمی و بە هاوكاری دەزگای ئاسایشی نیشتمانیی عیراق، تەواوی سێرڤەر و كۆنترۆڵە ناوەندییەكانی كۆمپانیاكەیان لە 14 پارێزگا كوژاندووەتەوە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، چوار سێرڤەری سەرەكیی كۆمپانیاكەیان كوژاندووتەوە كە یەكێكیان لە پارێزگای بابل بووە و یەكێكیش لە پارێزگای بەسرە، دووانیشیان لە بەغداد، بارەگای سەرەكی كۆمپانیاكەشیان لە پارێزگای كەركوك داخستووە.

دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكانی عیراق راشیگەیاندووە، رێكارەكان لە چوار پارێزگاكەی هەرێمی كوردستان جێبەجێ نەكراون، بەڵام لە 14 پارێزگای عیراق توانای سیگناڵ و تۆڕی كۆمپانیاكە بەتەواوی راگیراوە، بەردەوامیشن لە هەماهەنگی بۆ تەواوكردنی رێكارەكانی كوژاندنەوەی تۆڕەكە لە پارێزگای نەینەواش.

دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكان جەختیشیكردەوە، رێكارەكانی كوژاندنەوەی تۆڕەكە بە واتای داواكردن لە بەشداربووان بۆ لەناوبردنی سیمكارتەكانیان یاخود دەستبەرداربوون لە ژمارەكانیان نایەت.

ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند،  پێشوازی لە شکستخواردنی کۆمارییەکان لە هەڵبژاردندا دەکەن و بە هێرشکردنە سەر ئێران سەرکەوتن بەدەست نایەت.

ئەمڕۆ چوارشەممە، لە پەیامێکیدا لە ئێکس، ئیسماعیل بەقائیی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رەخنەی توندی لە سیاسەتی ئەمریکا گرتووە و ئاماژەی بەوە کردووە، کە دەستدرێژیکردنە سەر ئێران لەژێر کاریگەریی هەڵەی مێشک و فێڵبازیی بنیامین ناتانیاهۆی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیلدا بووە.

ناوبراو جەختی کردەوە کە گەلی ئەمریکا، لەم هەڵبژاردنەدا پەیامێکی توندی دایە لێپرسراوانی ئەمریکا، کە جەنگیان لەگەڵ ئێران ناوێت.

بەقائیی ئاماژەی بەوەکردوە، "حوکمدان و هێرشکردن سەر ئێران سەرکەوتنی لێ ناکەوێتەوە و تەنیا بەرەو شکستت دەبات"

 ئەم قسانەی بەقائیی،  لە کاتێکدایە، دوای شکستەکەیان لە هەڵبژاردن، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، سەرەڕای داننان بە کاریگەریی جەنگ لەسەر ئەنجامی هەڵبژاردنەکان، جەختی لەوە کردووە کە لە هێرشکردن سەر ئێران پەشیمان نییە و دوو ساڵی مێژویان بەڕێکردوە.

رۆژنامەی نیویۆرك تایمز ئاشكرای دەكات، ئیسرائیل بە بیانووی هەبوونی چەكی كیمیایی هەوڵ دەدات ئەمریكا هان بدات بۆ دەستپێكردنەوەی هێرشی سەربازی بۆ سەر ئێران.

بەپێی راپۆرتێكی رۆژنامەی نیویۆرك تایمزی ئەمریكی، لەناو لێپرسراوانی واشنتۆندا ناكۆكی دروست بووە سەبارەت بەو زانیارییانەی ئیسرائیل كە باس لە بوونی چەكی كیمیایی ئێران دەكەن بەجۆرێك بەشێك لە لێپرسراوانی ئەمریكا دەڵێن ئەم بانگەشانەی ئیسرائیل هەڵەی خەمڵاندنە هەواڵگرییەكانی ساڵی 2002ـی چەكەكانی عیراقیان بیر دەخاتەوە.

لای خۆشیەوە نووسینگەی بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل بە رۆژنامەكەی راگەیاندووە، بە وردی چاودێریی هەموو ئەو هەڕەشانە دەکەن كە لەلایەن ئێرانەوە دەكرێن و ئامادەیە بۆ مامەڵەكردن لەگەڵیاندا.

هاوكات، لێپرسراوانی ئەمریكا هۆشداری دەدەن كە ناتانیاهۆ دەیەوێت فشار بخاتە سەر دۆناڵد ترەمپ بۆ دەستپێكردنەوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكان دژی ئێران.

راوێژکاری رابەری باڵای ئێران رایدەگەیەنێت، تەنها لەو کاتەدا گەروی هورمز دەکەنەوە، کە ئەمریکا بە تەواوی و بە روونی وەڵامی سەرجەم مەرجەکانی ئێران بداتەوە و کاریان پێبکات.

موحسین رەزایی، راوێژکاری رابەری باڵای ئێران، لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس هەڵوێستی تاران بەرانبەر بە ئەمریکا راگەیاند و جەختی کردەوە، وەڵامەکانی واشنتۆن بۆ ماف و داواکارییەکانی ئێران بڕواپێکەر نەبوون.

ئاماژەی بەوەشكرد، دەبێت ئەمریکا بە تەواوی و بە روونی وەڵامی مەرجەکانی ئێران بداتەوە و کاری پێبکات، تەنها لەو کاتەدا گەروی هرمز دەکەنەوە، لە دەرەوەی ئەوەش هیچ دانوستانێکی نوێ لە ئارادا نابێت.