قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس، پەیامێکی هاوخەمی بۆ کۆچی دوایی مەهدی زانا، هاوسەری لەیلا زانا ژنە سیاسەتمەداری کورد بڵاوکردەوە.

دەقی پەیامەکە:

مەهدی زانا سیاسەتمەدارێکی ناودار و نیشتمانپەروەرێکی گەورەی کورد بوو. بە بیستنی هەواڵی کۆچی دوایی ئەم تێکۆشەرە دڵسۆزەی کورد، خەمبار و دڵگران بووین. بەم بۆنەیەوە، قووڵترین سەرەخۆشیی خۆمان ئاراستەی هاوژینەکەی، خاتوو لەیلا زانا و تەواوی گەلی کورد لە باکووری کوردستان دەکەین.

لە خوای گەورە داواکارین گیانی مەهدی زانا بە بەهەشتی بەرین شاد بکات و ئارامیی هەمیشەیی پێ ببەخشێت، هەروەها خەون و هیواکانی بۆ گەلی کورد و چەسپاندنی ئاشتی لە تەواوی ناوچەکەدا بێنێتە دی.

ئاسایشی هەولێر دەستگیرکردنی ئەو تۆمەتبارەی راگەیاند، کە لە گەڕەکێکی شاری هەولێردا گێچەڵی سێکسی کردبووە سەر ژنێک.

بەپێی راگەیەندراوێکی بەڕێوەبەرایەتیی ئاسایشی هەولێر، دوای بڵاوبوونەوەی گرتە ڤیدیۆیی ژنێک لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، تیمەکانی تاوان بەدواداچوونیان دەستپێکرد و توانییان ناسنامەی تۆمەتبارەکە ئاشکرابکەن.

ئاماژەی بەوەشکردووە، دوای وەرگرتنی رەزامەندیی دادوەری لێکۆڵینەوە، تۆمەتبارەکە دەستگیرکراوە و لێکۆڵینەوەکان لەگەڵیدا بەردەوامن.

سبەینێ موچەی مامۆستایانی گرێبەستی وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی دەکرێت.

وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێم رایگەیاندووە: رۆژی یەکشەممە 30ـی 8ـی 2026، دەست بە دابەشکردنی موچەی مانگی حەوتی مامۆستایانی گرێبەستی وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی دەکرێت.

دارایی هەرێم دەشڵێت: هاوکات لەهەمان کاتدا دەست بە دابەشکردنی موچەی مانگی حەوتی سەرجەم ئەو فەرمانبەرانە دەکرێت کە لەدوای ( 1ـی 7ـی 2024) بە شێوەی گرێبەست و هەمیشەیی لەسەر میلاکی دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێم دامەزراون و شایستەکانیان لەسەر داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان خەرج دەکرێت.

وتەبێژی حكومەتی عیراق رایگەیاند، لە چوارچێوەی هەڵمەتی بەرەبەیاندا زیاتر لە یەك ترلیۆن و 359 ملیار دینار گەڕێنراوەتەوە بۆ خەزێنەی دەوڵەت.

حەیدەر عەبودی، وتەبێژی حكومەتی عیراق ئاماژەی بەوە كرد، بە بەهای زیاتر لە یەك ترلیۆن و 359 ملیار دینار پارە و موڵك و ماڵی گشتی لەلای گەندەڵكاران گەڕێنراوەتەوە بۆ خەزێنەی دەوڵەت.

ئەوەشی خستەڕوو، هەر لە چوارچێوەی هەڵمەتەكەدا زیاتر لە 26 هەزار هەواڵ گەیشتووەتە دەستەی دەستپاكی لەسەر دۆسییەی گەندەڵی و گەندەڵكاران.

عەبودی ئاماژەی بەوەشدا، بەپێی یاسای پاداشتكردنی هەواڵدەر، هەر هەواڵدەرێك نزیكەی 5%ی ئەو بڕە پارەیە پاداشت دەكرێت كە لە دۆسییەكی گەندەڵیدا دەستی بەسەردا دەگیرێت، وتیشی، حكومەتی عیراق هەنگاوی گەورەی ناوە لە رێڕەوی چاكسازی و بنبڕكردنی سەرچاوەكانی گەندەڵی.

بۆ یەكەمجار لەدوای هەڵگیرسانی جەنگی ئەمریكا و ئێرانەوە، كۆمپانیای سۆمۆ ئامادەیی نیشاندا بۆ فڕۆشتنی نەوتی عیراق لە دەرەوەی گەروی هورمز و لەڕێگەی بەندەرەكانی عوممانەوە.

ماڵپەڕی بلومبێرگ بە پشتبەشتن بە چەند نووسراوێكی كۆمپانیای سۆمۆ بۆ بە بازاڕكردنی نەوتی عیراق ئاشكرایكردووە، كۆمپانیاكە ئامادەیی نیشانداوە بۆ فڕۆشتنی نەوتی عیراق لەڕێگەی بەندەرەكانی عوممانەوە.

ئەوەشی خستووەتەڕوو، بۆ یەكەمجارە لەدوای هەڵگیرسانی جەنگی ئەمریكا و ئێرانەوە، عیراق ئامادەیی نیشاندەدات بۆ فڕۆشتنی نەوتەكەی لە دەرەوەی گەروی هورمز و لەڕێگەی بەندەرەكانی عوممانەوە.

ئەوەش لەكاتێكدایە، ئێران لەبەرانبەر تێپەڕبوونی كەشتییە بارهەڵگرەكانی عیراق بە گەروی هورمزدا، داوادەكات عیراق قەرزەكانی لەو وڵاتە پاكتاو بكات كە نزیكەی 12 ملیار دۆلارە و خۆی لە قەرزی غاز و كارەبادا دەبینێتەوە.

مەزهەر محەمەد ساڵح، راوێژکاری دارایی سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند، یەدەگی دراوی بیانیی وڵات هیچ مەترسیەکی لەسەر نییە، ئاماژەی بەوەشکردوە بەپێی خەمڵاندنەکانی سندوقی نێودەوڵەتیی دراویش بۆ ساڵی 2026، کۆی یەدەگی عیراق گەیشتوەتە نزیکەی 79.2 ملیار دۆلار.

مەزهەر محەمەد ساڵح، راوێژکاری دارایی سەرۆک وەزیرانی عیراق ئاماژەی بەوەکردوە، ئەو بڕە دراوە بیانییە بەشی دابینکردنی هاوردەکردنی کەلوپەل و خزمەتگوزارییەکانی زیاتر لە نۆ مانگ دەکات.

ناوبراو رونیشی کردوەتەوە، بەپێی پێوەرەژمێرییەکان، دابینکردنی زیاتر لە شەش مانگی هاوردەکردن بە ئاستێکی ئارام دادەنرێت، بەڵام دابەزینی تۆمارکراوی ئەمساڵ پێویستی بە وشیاری و بەدواداچوونی زیاتر هەیە تاوەکو ئاستی دڵنیایی لە دەست نەدرێت.

مەزهەر محەمەد ساڵح ئاماژەی بەوەش کرد، یەدەگی دراوی بیانی رۆڵێکی سەرەکی لە پاراستنی سەقامگیریی نرخی ئاڵوگۆڕی دیناری عیراقیدا دەگێڕێت و وەک هێڵی یەکەمی بەرگریی دەستنیشان دەکرێت، چونکە بانکی ناوەندیی لە رێگەی دابینکردنی دۆلار و پڕکردنەوەی داواکارییە یاساییەکانەوە ڕێگە لە فشارەکان دەگرێت.

سەرۆكی پەرلەمانی ئێران، دەنگۆی تێپەڕبوونی 130 ملیۆن بەرمیل نەوت لە گەروی هورمز رەتدەكاتەوە و دەڵێت زیانەكانی كۆمپانیای جەین ستریت لە گرەوە بازرگانییەكاندا لە كەرتی نەوتدا زیاتر لە 130 ملیۆن دۆلاری زیان بەركەوتووە: 

محەمەد باقر قالیباف، سەرۆكی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند، ئەگەر ئەمریكا بەدوای ژمارە 130دا دەگەڕێت، با سەیری ڕاپۆرتەكانی ئاژانسەكان بكات كە دەریدەخات تێچووی جەنگ بۆ ئەمریكا زیاتر لە 130 ملیار دۆلار بووە.

وتیشی، زیانەكانی كۆمپانیای جەین ستریت لە گرەوە بازرگانییەكاندا لە كەرتی نەوتدا زیاتر لە 130 ملیۆن دۆلاری زیان بەركەوتووە.

سكۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریكا لە چەند رۆژی رابردوودا رایگەیاندبوو كە هێزەكانی ئەمریكا لە ماوەی 14 ڕۆژی ڕابردوودا ئاسانكارییان بۆ دەرچوونی 130 ملیۆن بەرمیل نەوت لە گەرووی هورمز كردووە، لە كاتێكدا ئاستی هەناردەی نەوتی ئێران گەیشتووەتە سفر.

بەهۆی سزاكانی ئەمریكاوە تادێت قەیرانی وزە لە ئێراندا قوڵتردەبێتەوە و سەرۆك كۆماری ئەو وڵاتەش دەڵێت، لایەنە پەیوەندیدارەكانی راسپاردووە ئەگەر پێویست بكات كارەبا لە دامودەزگا حكومییەكان بكوژێننەوە.

مەسعود پزیشكیان، سەرۆك كۆماری ئێران رایگەیاند، حكومەتی ئێران كار بۆ بەڕێوەبردنی باشتر و كۆنترۆڵكردنی بەكارهێنانی ئاو و كارەبا دەكات، بە تایبەتی لەئێستادا كە وەرزی سەرما نزیكە.

ئەوەشی خستەڕوو، بە هیچ جۆرێك رێگەنادەن كەرتی پیشەسازی و بەرهەمهێنانی ئێران پەكیبكەوێت، بۆ ئەو مەبەستەش لایەنە پەیوەندیدارەكانی راسپاردووە ئەگەر پێویست بكات كارەبا لە دامودەزگا حكومییەكان بكوژێننەوە، بەڵام لە دامەزراوە پیشەسازیی و بەرهەمهێنەرەكان نەیكوژێننەوە.

پزیشكیان ئاماژەی بەوەشدا، حكومەتی ئێران بەنیازە چەند رێوشوێنێك بگرێتەبەر بۆ رێگریكردن لە بەهەدەردانی وزە لە وەرزی سەرمادا، لەوانە یەكخستنەوەی چالاكییە حكومییەكان و فراوانی كارەكانی حكومەت، جەختیشی لەوە كردەوە، لەپاڵ گەلی ئێراندا دەوەستنەوە و یەكگرتوویی و یەكڕیزی دوو بنەمای سەرەكین بۆ روبەڕوبونەوەی ئەو قەیرانانەی بەرۆكی ئێرانیان گرتووە.

سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، درێژەکێشانی گەمارۆکان دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی زیاتری گرانبوونی کاڵاکان، بەوپێیەی تێچوی گواستنەوە و هاوردەکردن زیادیکردووە. ئاماژەی بەوەش کرد، هەموان پێشبینی برسێتیمان دەکرد، بەڵام ئەوان دەزانن لەسەر خەزێنە خەوتون.

مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆماری ئێران لە چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ میدیای وڵاتەکەی رایگەیاند، ئەوان لەسەر خەزێنە خەوتون و  نابێت هاووڵاتیەکانیان برسیبن.

پزیشکیان ئاماژەی بەوەکردوە، بەهۆی گەمارۆکانەوە هاوردە  و هەناردە بە رێژەی ٪25 بۆ ٪35 کەمی کردوە و ئەمەش کاریگەری تەواوی کردوەتە سەر ئابوری وڵاتەکەیان.

 پزشکیان باسی لەوە کرد وڵاتەکەی لەسەر گەنجینەیەکی گەورەیە و نابێت هاووڵاتییەکانیان برسیبن، ئەگەر نەتوانن کێشەکانی خەڵک چارەسەر بکەن و سەرقاڵی ململانێی سیاسی بن، ناکرێت وەڵامی خوا بدەنەوە.

سەبارەت بە چارەسەرکردنی قەیرانی ئابوری و دابینکردنی پێداویستییەکان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند لەڕێگەی بەشداریپێکردنی خەڵکەوە دەکرێت تا رادەیەکی زۆر کێشەی توێژە کەمدەرامەتەکان و کێشەی نیشتەجێبوون چارەسەر بکرێت.

داواشی کرد لەبری تۆمەتبارکردنی یەکتر، کەموکوڕییەکانی یەکتر پڕبکەنەوە، چونکە ناتوانێت بە تەنیا وڵات راستبکاتەوە و دەبێط هەموان پێکەوە هەوڵی تێپەراندنی قەیرانەکە بدەن.