قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم، پەیامێکی بڵاوکردوەتەوە تێیدا هاتووە؛ نێچیرڤان بارزانی سەرکردەیەکی نێودەوڵەتی و خاوەن دیدگایە،  پیرۆزبایی وەرگرتنی مەدالیای رێزلێنانی ئەستێرەی ئیتاڵیا بە پلەی سوارچاکی خاچی مەزنی لێ دەکات.

ئاماژەی بەوەشکردوە، هەموو ئەوانەی لە نزیکەوە نێچیرڤان بارزانی دەناسن، شاهیدی بۆ دەدەن کە هەمیشە هەوڵ دەدات کێشەکان لە رێگەی گفتوگۆ و لێکتێگەیشتنەوە چارەسەر بکات.

ئەوەشیخستوەتەڕوو، ئەم شێوازە سیاسەتکردنە بۆ کوردستان و عیراق و ناوچەکە، کە پڕە لە ململانێ و ناکۆکیی توند و ناپێویست، زۆر گرنگ و پێویستە.

لە کۆتایشدا قوباد تاڵەبانی پیرۆزبایی لە نێچیرڤان بارزانی دەکات بەبۆنەی وەرگرتنی مەدالیای رێزلێنانی ئەستێرەی ئیتاڵیا بە پلەی سوارچاکی خاچی مەزن.

ئامادەكردنی لیستی مووچەی مانگی حەوت دەستپێدەكات و كێشەی داهاتی نانەوتیش هێشتا بە هەڵواسراوی ماوەتەوە
لە كاتێكدا هێشتا مووچەی مانگی شەشی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان دابەش نەكراوە، وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێم سیستەمی پەیڕۆڵی بۆ ئامادەكردنی لیستی مووچەی مانگی حەوت (تەممووز) كارا كردووە.

بەپێی زانیارییەكانی پەیامنێری كوردسات نیوز، وەزارەتی دارایی مۆڵەتی هەفتەیەك بۆ 10 رۆژی بەخشیوەتە سەرجەم وەزارەت و فەرمانگەكان بۆ ئەوەی لیستەكانیان بەپێی سیستەمەكە ئامادە بكەن و رەوانی بكەن.

سەبارەت بە شایستە داراییەكانی هەرێم و ناردنی پارە لە بەغدادەوە، سەرچاوەیەكی بەرپرس لە وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێم چەند زانیارییەكی گرنگی بۆ بڕیار محەمەد پەیامنێری كوردسات نیوز ئاشكرا كردووە، رایگەیاندووە، هەرێمی كوردستان بڕی زیاتر لە 60ملیار دیناری وەك داهاتی نانەوتی ئامادە كردووە تا ڕەوانەی بەغدادی بكات.

بەڵام تا ئێستا وەزارەتی دارایی حكومەتی فیدراڵ رەزامەندی پێشان نەداوە لەسەر كەمكردنەوەی ئەو 120ملیار دینارەی كە مانگانە وەك داهاتی نانەوتی لە پشكی هەرێم دەبڕدرێت.

ئەو سەرچاوەیە راشیگەیاندووە، ئەگەر بەغداد بۆ ئەم مانگەش هاوشێوەی مانگی رابردوو بڕی 120ملیار دینار لە مووچەی هەرێم ببڕێت، ئەوا كورتهێنانێكی دارایی زۆر گەورە دروست دەبێت، ئەمەش ڕاستەوخۆ كێشە و ئاستەنگی جدی بۆ پڕۆسەی دابەشكردنی مووچەی مانگی شەشی مووچەخۆران دروست دەكات.

 باڵیۆزی فەرەنسا لە عیراق و وەفدێکی یاوەری، سەردانی مەزاری سەرۆک مەم جەلالیان کرد و چەپکەگوڵی رێز و وەفەیان لەسەر مەزارەکەی دانا.

رۆژی سێشەممە رێکەوتی 7ـی 7ـی 2026 باڵیۆز د. محەمەد سابیر، سەرۆکی دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی و بەڕێز یوسف زۆزانی، جێگری سەرۆکی دامەزراوەکە و وەفدێکی مەکتەبی سکرتاریەتی سەرۆک مام جەلال پێشوازیان لە پاتریک دۆرێل، باڵیۆزی فەرەنسا لە عیراق و وەفدی یاوەری کرد.

وەفدەکەی باڵیۆزخانەی فەرەنسا لە عیراق چەپکەگوڵی رێز و وەفایان لەسەر مەزاری سەرۆک مام جەلال دانا و لە تیانووسی یادگارییەکانی سەر مەزارەکە، بەشکۆوە ئاماژەی بە رۆڵی سەرۆک مام جەلال کرد و پەیوەندییە باشەکانی عیراق و وڵاتی فەرەنسا لەسەردەمی سەرۆکایەتیی سەرۆک مام جەلال وەک سەرۆک کۆماری عیراق بەرز نرخاند و لە کارەکانی رابردووی سەرۆک مام جەلالی لە پێشخستنی پرۆسەی ئاشتی، گفتوگۆ، دیموکراسی و نزیککردنەوەی نێوان پێکهاتە جیاوازەکانی عیراقی بە گرنگ وەسف کرد.

هاوکات، باڵیۆزی فەرەنسا سەرۆک مام جەلالی وەک سیمبولێکی یەکڕیزی، ئاشتی و هاوبەشی نیشتمانی لە یاد و هۆشی گشتیی عیراقدا پیشاندا.

ئۆپراسیۆنی دژ بە گەندەڵی لە عیراق كە لەلایەن حكومەتەكەی عەلی زەیدییەوە دەستیپێكردووە،  ناكۆكی لە نێوان حكومەت و سەركردەكانی پارتە شیعەكاندا دروستكردووە و كە پێدەچێت ببێتە رێگر لەبەردەم جێبەجێكردنی فەرمانی دەستگیركردنی  تۆمەتبارانی دۆسییەكانی گەندەڵی.

بەپیی راپۆرتێكی رۆژنامەی شەرقولئەوسەت چوارچێوەی هەماهەنگی هەوڵدەدات رێوشوێنەكانی دەستگیركردن و دادگاییكردنی گەندەڵكاران بەپێی بەرژەوەندی خۆی دابڕێژێتەوە، بەڵام ئەو هەوڵە پێدەچێت تووشی بەربەست بێت بەهۆی ویستی ئەمریكاوە بۆ بەكارهێنانی ئەو ئۆپراسیۆنە بە مەبەستی وشككردنی سەرچاوەكانی قاچاخكردنی پارە بۆ ئێران.

هاوكات، زانیارییەكان ئاماژە بەوەدەكەن، دەسەڵاتداران دەستیانكردووە بە رێككەوتن و پێكهاتن لەگەڵ ژمارەیەكی دیاریكراو لە تۆمەتباران، بەو مەرجەی پارە دزراوەكان بۆ گەنجینەی دەوڵەت بگەڕێننەوە.
بەپێی ئەو راپۆرتە هاوپەیمانی ئاوەدانكردنەوە و گەشەپێدان بە سەرۆكایەتی محەمەد شیاع سودانی، نیگەرانە لەو ئۆپراسیۆنەو  پێیوایە ئەو ئۆپراسیۆنە بە شێوەیەكی راستەوخۆ تەنهائەوان دەكاتە ئامانج.

ئۆپراسیۆنەكە دەستگیركردنەكان ترسی گەورەی لەناو پەرلەمانتاراندا دروستكردووە، بە جۆرێك هەندێكیان لە ترسی دەستگیركردن خۆیان لە ئامادەبوون لە دانیشتنەكانی پەرلەمان دەدزنەوە، لایەنەكان سەرۆكی پەرلەمان بەوە تۆمەتبار دەكەن كە بەشێوەیەكی بێلایەن كاری نەكردووە، پارێزگاری لە هەندێك پەرلەمانتار دەكات و پارێزبەندی لەسەر هەندێكی تر لادەبات.

لەم چوارچێوەیەدا، سەمیعە غەلاب، پەرلەمانتاری پارتی تەقەدووم بە سەرۆكایەتی محەمەد حەلبوسی، بە توندی رەخنەی لە شێوازی دەستگیركردنی پەرلەمانتاران گرت و شێوازەكەی بە نمایش وەسفكرد، دواتر، پارتی تەقەدووم دژایەتی خۆی بۆ لێدوانەكانی ئەو پەرلەمانتارەی نیشاندا و سزای لێپرسرینەوەی بەسەردا سەپاند.

چاودێرانیش پێیانوایە، پارتە سیاسییەكان سیاسیەتێكی دژبەیەك بەكاردەهێنن لەلایەك دەیانەوێت ئەو  ئۆپراسیۆنە نەگاتە كەسایەتیە هەستیارەكان، لە لایەكی دیكەوە دەیانەوێت بە گێرانەوەی ئەو  پارەیە و دەستگیكردنی چەند كەسێك توڕەی شەقامی عیراقی دابمركێنەوە و قەربووی ئەو زیانە بكەنەوە كە بەهۆی گەندەڵییەوە لە ساڵانی رابردوودا بە رناوبانگی عیراق كەتووە

لە هورمزەوە بۆ بانیاس، عیراق دەروازەكانی هەناردەكردنی نەوت هەمەجۆر دەكات و بیر لە رێگای نوێ دەكاتەوە.

حكوومەتی عیراق بە نیازە رێڕەوی هەناردەكردنی نەوت لە رێگەی سووریاوە كارا بكاتەوە، ئەمەش لە چوارچێوەی هەوڵەكانیدا دێت بۆ هەمەجۆركردنی دەروازەكانی هەناردەكردن و كەمكردنەوەی پشتبەستن بە گەروی هورمز.
داخستنی گەروی هورمز لە گەرمەی گرژییەكانی رۆژهەڵاتی ناوەراست  كاریگەری نەرێنی لەسەر عیراق  دروستكرد تا ئێستاش بەردەوامە.

عاسم جیهاد، شارەزای نەوتی عیراقی، رایگەیاند، وڵاتەكەی زیانی گەورەی بەركەوتووە كە گەیشتووەتە نزیكەی سێ ملیۆن و 300 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێكدا.

ئاماژەی بەوەشكرد، وەزارەتی نەوتی عیراق دەستیكردووە، بە گەڕان بەدوای ڕێڕەوی جێگرەوەدا، لە پێشەنگیشیاندا زیادكردنی بڕی نەوتی هەناردەكراو لە ڕێگەی بەندەری جەیهانی توركییەوە. لە ئێستادا هەناردەكردن لەو دەروازەیەوە لە نێوان 150 بۆ 200 هەزار بەرمیلدایە لە رۆژێكدا، لەگەڵ ئەگەری بەرزكردنەوەی بۆ 250  تا 300 هەزار بەرمیل.

روونیشكردەوە، وەزارەتی نەوت لە مانگی نیسانی رابردوودا نەوتی رەشی لە رێگەی بەندەری بانیاسەوە هەناردە كردووە و ئێستاش ئامادەكاری دەكات بۆ هەناردەكردنی نزیكەی 50 هەزار بەرمیلی دیكە لە رۆژێكدا لە نەوتی بەسرا لە رێگەی تانكەرەوە بۆ بەندەری بانیاس، وەك پێشەكییەك بۆ دووبارە هەناردەكردنەوەی بۆ بازاڕەكانی جیهان.

جەختیشیكردەوە، بۆری نەوتی نێوان عیراق و سوریا شیاوی بەكارهێنان نییە بۆ هەناردەكردن و دروستكردنی بۆری نوێ باشترین بژاردەیە بۆ بەگەرخستنەوەی ئە كەنالەی هەناردەكردنی نەوتی عیراق لەلایەكی دیكەوە، عەلی ناجی، سەرۆكی روانگەی ئیكۆ عیراق رایگەیاند، دەستپێكردنەوەی هەناردەكردنی نەوتی عیراق لە رێگەی سوریاوە، رێڕەوێكی جێگرەوە بە عیراق دەبەخشێت، بەڵام سەرەڕای لایەنە ئەرێنییەكان، عەلی ناجی ئاماژەی بە چەند ئاڵنگاری كرد كە ڕووبەڕووی پڕۆژەكە دەبنەوە، لەوانە گواستنەوەی نەوت بە تانكەر تێچووی زۆر زیاترە بەراورد بە بۆرییەكان، هەروەها ئەو بڕە نەوتەی بەم شێوازە دەگوازرێتەوە كەم و سنووردارە، ئەمە جگە لە بەردەوامیی مەترسییە ئەمنییەكان بە درێژایی ڕێگا وشكانییەكان.

عیراق لە ئێستادا بۆ هەناردەكردنی زۆربەی نەوتی خاوی خۆی پشت بە بەندەرەكانی بەسر دەبەستێت لە رێگەی گەروی هورمزەوە، بەڵام پشێوییەكانی ئەم دواییەی ناوچەی كەنداو و هاتوچۆی دەریایی، حكوومەتی نەچار كردووە پەلە بكات لە گەڕان بەدوای دەروازەی نوێدا بۆ پاراستنی ئاسایشی نەوتەكەی.

مستەفا سەنەد، وەزیری پەیوەندییەکانی عیراق، ئەمڕۆ چوارشەممە، پوولێکی پۆستەیی نوێی بەبۆنەی مەراسیمی بەخاکسپاردنی خامنەیی لە عیراق بەڕێوەچوو، وەک رێزلێنانێک بۆ کۆچی دوایی خامنەیی راگەیاند.

وەزارەتی پەیوەندییەکان رایگەیاند: دەرکردنی ئەم پوولە پۆستەییە وەک رێزلێنانێکە بۆ بەشداریکردنی بەرفراوانی خەڵکی عیراق لە مەراسیمی بەڕێکردنی تەرمی خامنەیی.

تەلەفزیۆنی رەسمی ئێران رایگەیاند،  دەنگی هەشت تەقینەوە لە شاری بەندەر عەباس لە باشوری وڵاتەکە بیسترا و سیستمی بەرگریی ئاسمانی چالاک کرا، سێنتکۆمیش پشتراستیکردەوە هێرشەکان بە فەرمانی دۆناڵد ترەمپ بووە.

دوای ئەوەی میدیاکانی ئێران، بڵاویان کردوەتەوە، دەنگی چەند تەقینەوەیەک لە باشوری وڵاتەکەی بیستراوە، فەرماندەی ناوەندیی ئەمریکا هێرشيکانی بۆسەر ئێران پشتراست کردەوە.

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا 'سێنتکۆم' رایگەیاند، قۆناغێکی نوێی هێرشەکانی بۆ سەر پێگەکانی ئێران دەستپێکرد، ئامانجی ئەم هێرشانەش پەکخستن و تێکشکاندنی زیاتری ئەو توانایانەی ئێرانە، کە دەبنە هەڕەشە بۆ سەر ئازادیی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمز.

ئاماژەی بەوەشکرد، واشنتۆن بە توندی سەرکۆنەی رەفتارەکانی ئەم دواییەی تاران دەکات، هەروەها ئێران بە تەواوی بەرپرسیارە لەو هێرش و دەستدرێژییانەی کە کراونەتە سەر کەشتییە بازرگانییەکان، لە کاتێکدا کە بە شێوەیەکی یاسایی و ئازادانە لەو رێڕەوە ئاوییە نێودەوڵەتییە گرنگەدا هاتوچۆیان کردووە.

ئاژانسی هەواڵی ئێرانیش  پچڕانی کارەبای راگەیاند لە  بەشێک لەو شوێنانە لەلایەن سوپای ئەمریکاوە کراونەتە ئامانج.

 دوابەدوای هێرشەکانی ئەمریکا، دەسەڵاتی پەخشی ئیسرائیل بە پشتبەستن بە سەرچاوەیەکی ئیسرائیلیی بڵویکردەوە، واشنتۆن پێشوەخت ئاگاداری کردونەتەوە لە نیازی هێرشکردنە سەر ئێران.

لای خۆشیەوە، ئەکسیۆس بە پشت بەستن بە لێپرسراوێکی ئەمریکی رایگەیاند، سوپای ئەمریکا  پێگە سەربازییەکانی ئێرانی لە گەروی هورمز کردوەتە ئامانج و ئاماژەی بەوەشکردوە، هێرشەکانی ئەمشەوی سەر ئێران لە هێرشەکانی دوێنی فراوانترن.

 بە گوێرەی زانیارییەکان، ئێران ئامادەکاری دەکات بۆ وەڵامدانەوەی هێرشەکان و سەرچاوەیکی سەربازی رایگەیاندوە، وەڵامان بۆ هێرشيکان توند و پەشیمانکەرەوە دەبێت

ئیسرائیل ئامادەکارییەکانی بۆ روبەڕوبوونەوەی پەرەسەندنەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران چڕ دەکاتەوە بەگوێرەی راپۆرتێکی کەناڵی 12ـی ئیسرائیلی، دامەزراوە بەرگرییەکانی ئەو وڵاتە بە وردی چاودێری گرژییەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران دەکەن.

کەناڵی 12ـی ئیسرائیلی بڵاویکردوەتەوە،  سوپای ئیسرائیل خۆیان بۆ سیناریۆی جۆراوجۆر ئامادە دەکەن؛ ئەمەش لەبەر رۆشنایی زیادبوونی نیگەرانییەکان لە ئەگەری پەرەسەندنی خێرای ململانێکان و راکێشرانی ئیسرائیل بۆ ناو ئەو قەیرانە.

هەرچەندە ئاڵوگۆڕی تەقەکانی ئەم دواییانە تەنیا لە ناوچەی کەنداودا بووە و نەکەوتووەتە ناو خاکی ئیسرائیلەوە، بەڵام بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، بە مەبەستی هەڵسەنگاندنی رەوشی ئەمنی، کۆبوونەوەیەکی راوێژکاری بە ئامادەبوونی یسرائیل کاتز، وەزیری بەرگریی بەڕێوەدەبات.

لە راپۆرتەکەدا هاتووە، سوپای ئیسرائیل ئاستی ئامادەباشی خۆی لە سەرجەم سێکتەرەکاندا بەرزکردووەتەوە؛ هاوکات بۆ رێگریکردن لە هەر سوپرایزێک، هەماهەنگییەکی نزیک لەگەڵ فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم) دەپارێزێت و ئامادەکارییە بەرگریی و هێرشبەرییەکانی بەهێزتر کردووە. 

لە دوای لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپ، عەباس عراقچی لە ئێکس، وەڵامی داوەتەوە و دەڵێت؛ مامەڵەکردن لەگەڵ نەتەوەی مەزن و شارستانی و ئازای ئێران بە زمانێکی سوکایەتی و بێزارکەر، لە گەورەیی ئەم نەتەوەیە کەم ناکاتەوە

وەزیری دەرەوەی ئێران ئاماژەی بەوەکردوە، ئەوان هەرگیز بە وشەی هاوشێوە وەڵامی وشەی ناشرین نادەنەوە؛ وەڵامی ئەوان کردەوەی یەکلاکەرەوەیە و چاونەترس و پڕ لە بوێری و ئازایەتییە.

عەباس عراقچی نوسیویەتی؛ ئێرانیەکان بە شارستانیەتی کۆن و کولتوری دەوڵەمەند، پابەندبوون بە بەرزترین بەها ئەخلاقییەکان ناوبانگیان هەیە و ئەو قسە نەشیاو و نەگونجاوانەی دۆناڵد ترەمپ لە ئاستی گەورەیی میلەتی ئێرانو مێژوی ئێران کەمناکاتەوە.