قوباد تاڵەبانی ئیدانەی هێرشە درۆنییەکەی سەر نوسینگەی سەرۆکی حکومەت دەکات و رایدەگەیەنێت: ئەم جۆرە هێرشانە پێشێلکردنێکی مەترسیداری سەروەریی عیراقە.

قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێم رایگەیاند، هەڵوێستی هەرێم لە دەستپێکی شەڕ و ئاڵۆزییەکانی ناوچەکەوە زۆر روون و راشکاوانە و ئاشتیخوازانە بووە.

ئاماژەی بەوەشکرد، هەربۆیە ئەم جۆرە هێرشانە نەک تەنها رێزنەگرتنە لە هەڵوێست و رۆڵی ئاشتیخوازانەی هەرێمی کوردستان، بەڵکو پێشێلکردنێکی مەترسیداری سەروەریی عیراقە .

تەمویلی موچەی مانگی حەوتی موچەخۆرانی هەرێم خرایەسەر هەژماری وەزارەتی دارایی و لە نزیکرترین کاتدا دەست بەدابەشکردنی دەکرێت.

وەزارەتی دارایی و ئابوریی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرایکرد، بڕی 830 ملیار و 782 ملیۆن دینار وەک تەمویلی موچەی مانگی تەمموزی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێم بە رەسمی خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەت لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عیراق.

ئاماژەی بەوەشکرد، هاوشێوەی مانگەکانی ڕابردوو، وەزارەتی دارایی فیدراڵ بڕی 120 ملیار دیناری وەک پشکی گەنجینەی فیدراڵ لە داهاتە نانەوتییەکانی هەرێم بۆ مانگی تەمموز لە کۆی گشتیی تەمویلەکە کەمکردووەتەوە.

وەزارەتی دارایی ئەوەشی خستەڕوو، بڕی سێ ملیار و 326 ملیۆن و 931 هەزار دینار لە تەمویلی ئەم مانگەدا نەنێردراوە، کە تایبەت بووە بە پڕکردنەوەی شایستەی موچەی مانگەکانی رابردووی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی لە هەرێم.

وەزارەتی دارایی جەختیشی کردووەتەوە، دوای تەواوکردنی رێکارەکان و وەرگرتنی پارەکە بە شێوەی کاش لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی، راستەوخۆ لیستی موچە بڵاودەکرێتەوە و لە نزیکترین کاتدا دەست بە دابەشکردنی موچەی مانگی تەمموز دەکرێت.

لە سلێمانی دوو تۆمەتبار کە چوار ملیۆن دینار و پێنج هەزار دۆلاریان دزیبوو دەستگیرکران.

پۆلیسی پارێزگای سلێمانی ئاشکرایکرد، مەفرەزەکانی نوسینگەی نەهێشتنی تاوانی راپەڕین دوو تۆمەتباریان دەستگیرکردووە کە بڕی چوار ملیۆن دینار و پێنج هەزار دۆلاری ئەمریکییان لە هاووڵاتییەک دزیبوو.

بەپێی راگەیەندراوێکی بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی پارێزگای سلێمانی، دوای سکاڵای هاووڵاتییەکە، بە بڕیاری دادوەر لێکۆڵینەوە و بەدواداچوون دەستیپێکرد و توانرا هەردوو تۆمەتبارەکە بدۆزرێنەوە و دەستگیربکرێن.

ئاماژەی بەوەشکردووە، لە کاتی دەستگیرکردنیاندا دەست بەسەر بەشێکی پارە دزراوەکەدا گیراوە و بەشەکەی تریشی لەلایەن تۆمەتبارانەوە بۆ کڕینی ماتۆڕسکیل و کەلوپەلی تر خەرجکرابوو.

پۆلیسی سلێمانی ئەوەشی خستەڕوو، تۆمەتبارەکان ناویان (ع، ج، ح) لەدایکبووی 1195 و (ز، ف، ع) لەدایکبووی 1997ە، لە ئێستادا بەپێی مادەی 444 لە یاسای سزادانی عیراقی و بە بڕیاری دادوەر راگیراون و لێکۆڵینەوە لەگەڵیاندا بەردەوامە.

حكومەتی عیراق بە نیازە لە كۆتایی ئەمساڵدا بە ئەلیكترۆنیكرنی دەروازەسنورییەكانی هەرێم و داخستنی دەروازە نایاساییەكان جێبەجێ بكات.

سامر قاسم، سەرۆكی دەستەی گشتیی گومرگی حكومەتی عیراق رایگەیاند، بەرەو دەستپێكردنی پڕۆژەیەكی فراوان بۆ بەئەلیكترۆنیكردنی دەروازە سنوورییەكانی هەرێمی كوردستان هەنگاو دەنێن، ئەمەش وەك بەشێك لەو ڕێكارانەی كە ئامانجیان بەهێزكردن و كۆنتڕۆڵكردنی داهاتی گومركی و رێگریكردنە لە بەفیڕۆچوونی سامان و داهاتی گشتی. 

وتیشی: پلانیان هەیە بۆ داخستنی دەروازە سنوورییە نایاساییەكانی هەرێمی كوردستان، هەروەها ئەو دۆسییانە لەگەل هەرێمی  كوردستان رێككەوتنی لەسەر كراوە.

وتیشی، پڕۆژەی بەئەلكترۆنیكردنی دەروازە سنورییەكان لە مانگی تشرینی یەكەمی داهاتوودا دەستپێدەكات، بە مەرجێك تەواوكردنی سیستەمەكە لە سەرجەم دەروازەكانی هەرێمدا پێش كۆتایی ئەمساڵ كۆتایی پێبێت.

وەزیری دارایی عیراق رایگەیاند، داخرانی گەروی هورمز کاریگەریی راستەوخۆی لەسەر ئابوریی عیراق دروستکردووە، ئاماژەی بەوەشکرد کاردەکەن بۆ تێپەڕاندی رەوشی ئێستا و بەرزکردنەوەی داهاتە نانەوتییەکان.

ئەمڕۆ یەکشەممە فالح ساری، وەزیری دارایی عیراق لە میانی کۆبونەوەی لەگەڵ عیرفان سدیق، باڵیۆزی بەریتانیا لە عیراق رایگەیاند، بەهۆی نەمانی جوڵەی کەشتیوانی لە گەروی هورمزدا، کێشە بۆ هژەناردەی نەوت دروست بووە و راستەوخۆ کاریگەری کردوەتە سەر ئابوری عیراق.

وەزیری دارایی عیراق، جەختیکردوەتەوە وەزارەتەکەی سورە لەسەر تێپەڕاندنی ئەم رەوشە لەڕێگەی بەهێزکردنی داهاتە ناونه‌وتییەکان، پەرەپێدانی ئامرازەکانی بەڕێوەبردنی دارایی و بەردەوامیدان بە پرۆسەی چاکسازی.

دەستەی نەزاهەتی فیدراڵی عیراق رایگەیاند، دادگای تایبەت بە بەرەنگاربونەوەی گەندەڵی ناوەندی بە غیابی، سزای حەوت ساڵ زیندانیکردنی بۆ عەممار جەبر خەلیل، پارێزگاری پێشوی سەلاحەدین دەرکردووە، ئەوەش بەهۆی تێوەگلانی لە تاوانی دەوڵەمەندبوونی ناڕەوا و زیادبوونی گوماناویی سەرمایەکەی.

دادگا جگە لە سزای زیندانیکردنەکە، بڕیاری داوە بە سەپاندنی سزایەک  بە بڕی یەک ملیار و 728 ملیۆن و 74 هەزار دینار، کە هاوتا دەبێتەوە لەگەڵ بڕی ئەو سەرمایەی بە ناڕەوا بەدەستی هێناوە، لەگەڵ پابەندکردنی بە گەڕاندنەوەی هەمان بڕە پول بۆ خەزێنەی دەوڵەت، بەپێی یاسای هەموارکراوی دەستەی  دەستپاکی.

بەپێی بڕیارەکەی دادگا، نە گەڕاندنەوەی پارەکە و نەدانی سزاداراییەکە، لەدوای بەسەرچوونی ماوەی زیندانییەکەشی نابێتە هۆی ئازادکردنی تۆمەتبارەکە لە حالەتی دەستگیرکردنیدا، تاوەکو تەواوی بڕە پارەکە نەگەڕێنێتەوە.

هەروەها دادگا بڕیاری دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی گوازراوە و نەگوازراوەی تۆمەتبارەکە و هاوسەرەکەی پەسەند کردووە، لەگەڵ دەستبەسەرداگرتنی سەرمایەی کوڕەکەی.

ناکۆکییەکانی واشنتۆن و تەلئەبیب لەسەر غەززە قوڵتر دەبنەوە و ئەمڕۆ کۆشنەر و ناتانیاهۆ لەسەر ئەو پرسە کۆدەبنەوە.

جارید کۆشنەر، زاوا و راوێژکاری دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، بۆ بەدواداچوون و جێبەجێکردنی پلانی ئاشتیی ئەمریکا لە کەرتی غەززە، ئەمڕۆ دووشەممە لە ئیسرائیل لەگەڵ بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئەو وڵاتە کۆدەبێتەوە.

ئاژانسەکانی هەواڵ بڵاویانکردووەتەوە، سەردانەکەی کۆشنەر بۆ تەلئەبیب لە کاتێکدایە، حکومەتی ئیسرائیل تێبینی و سەرنجی جدی لەسەر بەشەکانی پلانی ئەمریکا هەیە، بەتایبەت لەبارەی پرسی داماڵینی چەکی حەماس و قۆناغەکانی کشانەوەی سوپای ئیسرائیل لە کەرتەکە.

پێش گەیشتنی بۆ ئیسرائیل، کۆشنەر دوێنێ یەکشەممە لە میسر لەگەڵ سەرکردەکانی بزووتنەوەی حەماس کۆبووەوە، لە کۆتایی مانگی تەمموزی رابردوودا حەماس رەزامەندی لەسەر نەخشەڕێگەیەکی ئەمریکی دەربڕی کە ئامانج لێی دەستپێکردنی قۆناغی دووەمی پلانی ئاشتییە، بە جۆرێک داماڵینی چەکی بزووتنەوەکە و کشانەوەی سوپای ئیسرائیل لە غەززە لەخۆدەگرێت.

لە بەرانبەردا، بنیامین ناتانیاهۆ بەڕەسمی بەڵگەنامەکەی رەتکردووەتەوە و داوای کردووە داماڵینی چەکی حەماس بە شێوەیەکی بەکردەوە و "راستەقینە" جێبەجێ بکرێت.

ئەمە لە کاتێکدایە بزووتنەوەی حەماس، لە سەرەتای مانگی تەمموزدا هەڵوەشاندنەوەی ئیدارە مەدەنییەکەی لە غەززە راگەیاند و ئامادەیی دەربڕی بۆ رادەستکردنی دەسەڵاتەکان بە "لیژنەی نیشتمانی بۆ بەڕێوەبردنی غەززە".

وادەی دیاریکراوی رێککەوتنی نێوان واشنتۆن و تاران کە لە مانگی حوزەیرانی رابردوودا ئیمزاکرابوو گەیشتووەتە کۆتایی، ئەوەش لە کاتێکدایە دەرفەتەکانی پاراستنی لێکتێگەیشتنەکە لە نێوان دانوستان و ئاڵۆزتربوونی رەوشەکەدا ماونەتەوە.

لە بری ئەوەی ئەم وادەیە ببێتە هۆی کەمبوونەوەی گرژییەکان، رۆژانی کۆتایی رێککەوتنەکە ئاماژەیان بە پاشەکشەی پرۆسەکە کردووە، پاش ئەوەی تاران هاتوچۆی لە گەروی هورمز داخست وەک ناڕەزایەتییەک بەرانبەر هەوڵەکانی ئەمەریکا بۆ دروستکردنی رێڕەوێکی جێگرەوە، لە بەرانبەردا واشنتۆن بە سەپاندنەوەی گەمارۆی دەریایی وەڵامی دایەوە.

هاوکات لە ناوخۆی ئێراندا، فشارە ئابورییەکان رویان لە زیادبوون کردووە و دابەزینی بەهای دراوی ناوخۆیی و گەمارۆکان کەرتی نەوتیان تووشی سستبوونی گەورە کردووە، لەم باریەوە محەمەد رەزا عارف، جێگری سەرۆک کۆماری ئێران هۆشداریی دا لەوەی وڵاتەکەی لە ناو "جەنگێکی ئابوری"دایە و داوای لە دامەزراوەکان کرد بەرەنگاری شەپۆلی بەرزبوونەوەی نرخەکان و هەڵئاوسان ببنەوە.

لە بەرانبەردا، تۆڕی هەواڵی "سی ئێن ئێن"ـی ئەمریکی بڵاویکردووەتەوە، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمەریکا دوای شەش مانگ لە رووبەڕووبوونەوەکان، داواکارییەکانی کەمکردووەتەوە، لە کاتێکدا لە سەرەتادا باسیان لە رادەستبوونی تەواوەتی ئێران و راگرتنی تەواوەتی بەرنامە ئەتۆمییەکان دەکرد، بەڵام لە یاداشتەکەی حوزەیراندا ئەو مەرجانە کەمکراونەتەوە و جەخت لە پاراستنی سەقامگیریی نرخی نەوت کراوەتەوە. 

جێی ئاماژەیە، بەپێی ئامارەکان ئاستی هاتوچۆی کەشتییەکانی گواستنەوەی کەلوپەل و نەوت لە گەروی هورمز بەشێوەیەکی بەرچاو کەمی کردووە، ئەمەش مەترسییەکان لەسەر داهاتووی ئاسایشی دەریاوانی و ئەگەری سەرهەڵدانەوەی گەڕێکی نوێی رووبەڕووبوونەوە زیاتر دەکات.

هاتوچۆی كەشتییەكان لە گەروی هورمز پەكیكەوتووە و لە رۆژی یەكشەممەدا تەنانەت یەك كەشتییش لەو رێڕەوەدا تێپەڕ نەبووە.

بەپێی داتاكانی كۆمپانیای "كیپلەر" بۆ چاودێریی جوڵەی كەشتییەكان، هاتوچۆی بازرگانی لە گەرووی هورمز لە كۆتایی ئەم هەفتەیەدا سستییەكی بەخۆوە بینیوە. ئامارەكان ئاشكرای دەكەن كە رۆژی شەممە تەنها پێنج كەشتیی بارهەڵگر لە گەرووەكە تێپەڕبوون، بەڵام رۆژی یەكشەممە هیچ جۆرە هاتوچۆیەكی كەشتیوانی تۆمار نەكراوە. ئەمە لە كاتێكدایە كە لە هەمان كاتی هەفتەی رابردوودا، 31 كەشتی لەو رێڕەوە ستراتیژییەدا هاتوچۆیان كردبوو.

ئەم پەككەوتنە لە ناكاوەی كەشتیوانی دوای زنجیرەیەك هێرش دێت كە كەشتییە نەوتهەڵگرەكانی لە ناوچەكەدا كردبووە ئامانج، هاوكات سستیی هەوڵە دیپلۆماسییەكانی نێوان واشنتۆن و تاران بۆ چارەسەركردنی ململانێكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دڵەڕاوكێی زۆری لای كۆمپانیاكانی گواستنەوە دروست كردووە. هاتوچۆی كەشتییەكان لە گەروی هورمز بە شێوەیەكی بەرچاو كەمی كردووە.