هەناردەی نەوت لەڕێی بۆری نەوتی هەرێمی كوردستانەوە بۆ بەندەری جیهانی توركی زیادی كردووە.

سەرچاوەیەكی تایبەت لە كۆمپانیای سۆمۆوە، بە كوردسات نیوزی راگەیاند، كۆی نەوتی هەناردەكراوی كەركوك و هەرێمی كوردستان لە ئەمڕۆدا دەگاتە نزیكەی 230 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا.

سەرچاوەكە ئەوەشی خستەڕوو، لەئێستادا بەراورد بە چەند رۆژی رابردوو، بڕی هەناردەكراوی نەوتی كێڵگەكانی هەرێم بۆ بەندەری جەیهانی توركی نزیكەی 25 بۆ 30 هەزار بەرمیل زیادی كردووە.

بەپێی سەرچاوەكە، ئەو بڕە نەوتەی لەئێستادا لە كێڵگەكانی هەرێمەوە هەناردە دەكرێت، گەیشتووەتە 40 بۆ 45 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێكدا.

لەبارەی نۆژەنكردنەوەی بۆریی نەوتی كەركوك-توركیا، ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوەکرد، وەزارەتی نەوتی عیراق لە هەوڵی نۆژەنكردنەوەی بۆریی نەوتی كەركوك-توركیایە كە بە هێڵی 46 ناسراوە و ئەوەشی خستەڕوو، کە بۆریی نەوتی كەركوك-بانیاسیش لەنێوان عیراق و سوریا، هێشتا كاری تێدا نەكراوە، هەرچەندە بۆرییەكە لە سنووری عیراقدا هیچ كێشەیەكی نییە.

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە سلێمانی سەردانی مامۆستا عەلى باپیر، سەرۆکی کۆمەڵی دادگەریی کوردستانی کرد.

لە کۆبوونەوەیەکدا کە شاڵاو کۆسرەت رەسوڵ و سالار لالە سەرحەد، لێپرسراوی بۆردی پەیوەندییە کوردستانییەکانی یەکێتی ئامادەیبوون، تاوتوێی دۆخی سیاسیی هەرێمی کوردستان و عیراق کرا و جەخت لە یەکخستنی هەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان کرایەوە.

پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی نێوان یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و کۆمەڵی دادگەریی کوردستان و گرنگیی دیالۆگ لە نێوان لایەنە سیاسییەکاندا، تەوەرێکی دیکەی گفتوگۆکان بوون.

عەلی فالح زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق  رایگەیاند، پەیوەندی نێوان عیراق و ئەمریکا لە پەیوەندی سەربازییەوە دەگۆڕێت بۆ هاوبەشی ئابووری و روبەروبونەوەی بەرەنگاربونەوەی گەندەڵی لە کاری پێشینەی ئەوە.

ئەمڕۆ چوارشەممە، عەلی فالح زەیدی سەرۆک وەزیرانی عێراق رایگەیاند، پەیوەندی لەگەڵ ئەمریکا لە پەیوەندی سەربازییەوە دەگۆڕێت بۆ هاوبەشی ئابووری و لە بارەی چەکدانانی گروپە چەکدارەکانی عیراقیشەوە، جەختیکردوەتەوە، زۆربەی کوتلەکان لە ئێستاوە دەستیانکردووە بە رادەستکردنی چەکەکانیان بە دەوڵەت.

عەلی زەیدی دوپاتیکردوەتەوە، دوای کشانەوەی سەرجەم هێزەکانی ئەمەریکا، هیچ پاساو و پێویستییەک بۆ هیچ گروپێکی چەکدار لە عیراقدا نابێت و چەک دەبێت تەنها لە دەستی دەوڵەتدا بێت.

سەرۆک وەزیرانە نوێیەکەی عیراق جەختیکردوەتەوە، کاری لە پێشیینەی ئەو بەرەنگاربونەوەی گەندەڵییە و بۆ ئەو مەبەستەش تەواوی هەوڵەکانی دەخاتەگەڕ. 

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە، دەیانەوێت بڕی بەرهەمهێنانی نەوت زیاد بکەن و داوایان لە  رێکخراوی ئۆپێک ئەوەیە بەرهەمهێنانی نەوتیان بەگوێرەی توانا نەوتییەکانی عیراق و قەبارەی دانیشتوان زیاد بکات.

ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق رێکاری توندی یاسایی دژی دروستکردن و بەکارهێنانی فڕۆکە بێفڕۆکەوان راگەیاند.

ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق رێنمایی ئاڕاستەی سەرجەم دادگا تایبەتەکان کرد، کە بڕگەکان یاسای دژەتیرۆری ژمارە (13)ی ساڵی 2005 جێبەجێ بکەن بەسەر هەر کەسێکدا کە هەستێت بە دروستکردن، بەکارهێنان، یان هێشتنەوەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن) بۆ هەر مەبەستێک کە پێچەوانەی یاسا بێت 

ئەم هەنگاوە دادوەرییەی بەغداد وەک هەوڵێک دەبینرێت بۆ کۆنترۆڵکردنی چالاکییە سەربازییەکانی دەرەوەی چوارچێوەی دەوڵەت و رێگریکردن لە تێوەگلانی زیاتری عیراق لە ململانێ هەرێمییەکاندا

رێكخراوی تەندروستی جیهانی رەتیدەكاتەوە هیچ حاڵەتێكی توشبون بە ڤایرۆسی هانتا لە عیراق تۆمار كرابێت . 

دكتۆرە عەلیا جاسم محەمەد، لێپرسراوی تەندروستی گشتی لە نووسینگەی رێكخراوی تەندروستی جیهانی لە عیراق، رایگەیاندووە ، ئەو هەواڵانەی باس لەوە دەكەن كە حاڵەتی توشبون بە ڤایرۆسی هانتا لە عیراق تۆمار كرابێت دورن لە راستیەوە و لەگەڵ وەزارەتی تەندروستی عیراق هەماهەنگییان هەیە و بە بەردەوامی بەدواداچوون بۆ ئەو نەخۆشییە گوازراوانە دەكەن و تا ئێستاش هیچ ئاماژەیەك نیە بۆ ئەوەی توشبون بە ڤایرۆسی هانتا لە وڵاتەكەدا تۆماركرابێت . 

 ڤایرۆسی هانتا نەخۆشییەكی ڤایرۆسی دەگمەنە كە بەگشتی لە هەندێك جۆری قرتێنەرەكانی وەك "مشك و جرج" بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە و لە زۆربەی جۆرەكانیشدا بە ئاسانی لە نێوان مرۆڤەكاندا بڵاو نابێتەوە.

وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە نوێترین لێدواندا ھەڵوێستی وڵاتەکەی سەبارەت بە دۆسیەی ئەتۆمی ئێران، ئاسایشی کەنداو و پەرەسەندنەکانی لوبنان راگەیاند و جەختی لەوە کردەوە، واشنتن پابەندە بە پاراستنی سەقامگیری ناوچەکە.

مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، واشنتن هیچ هەنگاوێک نانێت ئاسایشی وڵاتانی کەنداوە بکەوێتە مەترسییەوە، ئاماژەی بەوەش کرد، پێویستە گەروی هورمز بە کراوەیی و بەبێ سەپاندنی باج بمێنێتەوە، هۆشداریشی دا کە ئەگەر تاران پابەندی رێککەوتنەکە نەبێت، ئەوا چەندین بژاردەی جۆراوجۆریان لەبەردەستدایە بۆ سزادانی.

هاوکات سوپاسی پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی کرد و هیوای خواست ئێران پابەندی بەڵێنەکانی بێت، ئاشکراشیکرد، بڕیارە لە 30ـی ئەم مانگەدا، گفتوگۆیەکی تەکنیکی نوێ لە نێوان ئەمریکا و ئێران لە وڵاتی سویسرا دەستپێبکاتەوە، کە تایبەت دەبێت بە دۆسیەی ئەتۆمی و سزا ئابورییەکانی سەر ئێران.

لەسەر ئاستی ناوخۆیی لوبنانیش، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، هێرشە موشەکییەکانی حزبوڵا بوونەتە هۆی ئەوەی سوپای ئیسرائیل بچێتە ناوچەکانی باشوری لوبنانەوە، وتیشی: "دەمانەوێت لوبنان بە تەواوی کۆنتڕۆڵی خاکەکەی خۆی بکات، کاریش بۆ بونیادنانەوەی تواناکانی سوپای لوبنان دەکەین."

لە کۆتایی لێدوانەکانیدا، مارکۆ رۆبیۆ هیوای خواست کە گفتوگۆ و دانوستانەکانی ئێستای نێوان لوبنان و ئیسرائیل بگەنە ئەنجامێکی ئەرێنی.

 لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانی هاوبەشدا لەگەڵ شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان، مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، بەرنامەی موشەکی ئێران بەشێک نەبووە لە رێککەوتنی ئەم دواییە و لە داهاتووشدا نابێتە بابەتی دانوستان.

سەرۆک کۆماری ئێران بە ئاماژەدان بە رۆڵی بەرگریی و توانای وڵاتەکەی رایگەیاند، ئەگەرئ ەوان موشەکەکایان نەبوایە، کە بۆ بەرگریی رەوای خۆیان بەکاری دەهێنن،  ئێستا ئەمریکا و ئیسرائیل ئیسرائیل ئێرانیان وێران کردبوو، وەک چۆن غەززەیان وێران کرد و هیچ رەحمێکیان بە گەنجان و پیرەکان نەکرد.

مەسعود پزیشیکان ئاماژەی بەوەشکرد، ئەوەی بەسەر غەززە هات، دەرخەری ئەوە بوو، کە مافی مرۆڤ جگە لە درۆیەکی گەورە هیچی تر نییە.

ئەم لێدوانانەی سەرۆک کۆماری ئێڕان لە کاتێکدایە، سنوردارکردنی توانا موشەکییەکانی ئێران نیگەرانییەکی گەورەی ئیسرائیلە و یەکێک بوو لەو ئامانجانەی، کە بەرپرسانی ئیدارەی ترەمپ لە سەرەتای جەنگدا دایاننابوو، بەڵام  تا ئێستا تاران رەتیدەکاتەوە دەستبەرداری توانا موشەکییەکانی ببێت.

عەلی مەدەنی زادەی وەزیری ئابوری ئێران رایگەیاند، لە جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل بەرانبەر بە وڵاتەکەی توانیویانە سەرکەوتووبن و شەقامیش شان بەشانی حکومەت هۆکاربون بۆ سەرکەوتنیان.

وەزیری ئابوری ئێران رایگەیاند  دوای ئەو جەنگەی بەرانبەر بە وڵاتەکەی کرا، توانیان سەرکەوتوبن، متمانەی نەتەوەیی و سەرمایەی کۆمەڵایەتی و شانازی نەتەوەیی لە نێو خەڵکدا دروست بووە.

ناوبراو ئەوەشیخستوەتەڕوو، راستە جەنگی مەیدانی کۆتایی هاتووە، بەڵام جەنگی ئابوری دەستیپێکردوە و ئێستا دەبێت تاران بچێتە ناو شەڕی ئابوری جیهانەوە.