وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، دوای مانگێک لە گفتوگۆی چڕ، پرۆسەی ئامادەکردنی پشکی هەرێمی بۆ بودجەی فیدراڵی 2027 کۆتایی هات و پڕۆژەکە بە شێوازی کاغەزی و ئەلیکترۆنی رەوانەی بەغدا کرا.

ئاماژەی بەوەشداوە، لەم پڕۆژەیەدا سەرجەم شایستە داراییەکان جێگیر کراون، لەوانە: دابینکردنی تەواوی موچە، هاوتاکردنی موچەی خانەنشینان و پێشمەرگە، دەستپێکردنەوەی پلەبەرزکردنەوەی فەرمانبەران، بەهەمیشەییکردنی فەرمانبەرانی گرێبەست، دامەزراندنی سێ یەکەمەکان و پزیشکان، لەگەڵ دابینکردنی بودجەی وەبەرهێنان بۆ پڕۆژە خزمەتگوزارییەکان.

وەزارەتی دارایی جەخت لەوەش دەکاتەوە، ئەمە بنەمایەکە بۆ چارەسەری ریشەیی کێشە داراییەکان و داوا لە حکومەتی فیدراڵ دەکات بە گیانی بەرپرسیارێتییەوە مامەڵە لەگەڵ پشکی هەرێم بکەن.

هاوکات، داوا لە فراکسیۆنە کوردستانییەکان دەکات لە پەرلەمانی عیراق یەکدەنگ بن بۆ داکۆکیکردن لەم مافانە و جێگیرکردنیان لە یاسای بودجەدا.

وەزارەتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان لەبارەی هاوردەکردنی ئۆتۆمبێلی مۆدێل 2024 راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ئاماژەی بەوەداوە: بەهۆی رەوشی ناهەمواری هەرێم و داواکاریی فرۆشیارانی ئۆتۆمبێل، وادەی هاوردەکردنی مۆدێلی ساڵ درێژدەکرێتەوە.

بەپێی رێنماییەکی نوێیەکەی وەزارەتی ناوخۆی هەرێم، رێکەوتی گۆڕینی مۆدێلی ئۆتۆمبێلی هاوردەکراو لە 1ـی 9ـەوە بۆ 1ـی 11ـی 2026 درێژکرایەوە.

ئەوەش روونکراوەتەوە، ئەم بڕیارە دوای داواکاریی بازرگانان و بەهۆی کاریگەریی رەوشی شەڕ لە ناوچەکەدا دراوە.

هاوکات ئاماژە بەوەشکراوە، بەپێی ئەم رێنماییە، بازرگانان دەتوانن تا سەرەتای مانگی نۆی ئەمساڵ ئۆتۆمبێلی مۆدێل 2024 هاوردە بکەن و ئامانجی وەزارەتیش بڕیارەکە، ئەوەیە کە کاسبکاران و بازرگانان بەهۆی دواکەوتنی بارەکانیان لە رێگەدا تووشی زیانی دارایی نەبن.

سەندیکای هونەرمەندان داواکارییەک ئاڕاستەی تەواوی دەزگا راگەیەندنەکانی کوردستان دەکات و رایگەیاند: چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەو هونەرمەندانەدا مەکەن کە رەوشی تەندروستییان جێگیر نییە.

سەندیکای هونەرمەندانی کوردستان نووسراوێکی رەسمی بڵاوکردەوە و تێیدا، داوا لە سەرجەم دەزگاکانی راگەیاندن دەکات، چیتر چاوپێکەوتن لەگەڵ ئەو هونەرمەندانە ئەنجام نەدەن کە بەهۆی نەخۆشی یان هەڵکشانی تەمەنەوە باری تەندروستییان تێکچووە و ناتوانن کۆنتڕۆڵی قسە و رەفتارەکانیان بکەن.

ئاماژەی بەوەش کردووە، بڵاوکردنەوەی ئەم جۆرە چاوپێکەوتنانە لە سۆشیال میدیا دەبێتە هۆی شکاندنی شکۆی هونەرمەندان و دروستکردنی کاردانەوەی نەرێنی، هەرچەندە مەبەستی هەندێک لە میدیاکان گەیاندنی داواکاری و هاوکاری بێت بۆیان.

جەختی لەوەش کردووەتەوە، پێویستە رێز لە مێژووی هونەریی ئەو کەسایەتییانە بگیرێت و لەجیاتی پیشاندانیان لە رەوشێکی نەخوازراودا، پارێزگاری لە کەسایەتی و شکۆیان بکرێت.

پارێزگاری بانكی ناوەندیی ئێران ئاشکرایکرد، بەهۆی داخستنی گەروی هورمز و پەككەوتنی هەناردەی نەوت، حكومەتی عیراق نەیتوانیوە شایستە داراییەكانی ئێران بداتەوە.

عەبدولناسر هیمەتی، پارێزگاری بانكی ناوەندیی ئێران رایگەیاند، هەناردەكردنی نەوتی وڵاتەكەی بە تەواوی وەستاوە و داهاتی نەوت گەیشتووەتە سفر، هەر بۆیە ناچارن روو لە وەرگرتنەوەی شایستە داراییەكانیان لەو وڵاتانە بكەن كە مامەڵەی بازرگانییان لەگەڵیدا هەیە.

هیمەتی ئاماژەی بەوەش كردووە، پێش جەنگ ساڵانە بە بەهای 12 ملیار دۆلار ئاڵوگۆڕی بازرگانییان لەگەڵ عیراق كردووە و بەو هۆیەشەوە شایستەی داراییان لە بانكی ناوەندیی عیراق ماوەتەوە و حكومەتی بەغدادیش بەڵێنیداوە شایستە داراییەكانیان بداتەوە.

راشیگەیاند،  بەهۆی داخستنی گەرووی هورمز و وەستانی هەناردەی نەوت، عیراق روبەڕووی قەیرانی دارایی بووەتەوە و ناتوانێت شایستەكان بداتەوە.

سەرۆك وەزیرانی عیراق ئاشكرای دەكات كار لەسەر ئامادەكردنی بودجەی ساڵی 2027 دەكەن و بەم زووانە رەوانەی ئەنجومەنی نوێنەران دەكرێت، جەختیش لە پەسەندكردنی یاسای حەشدی شەعبی دەكاتەوە.

نووسینگەی راگەیاندنی عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاند، زەیدی لە كۆبوونەوەیەكدا لەگەڵ فراكسیۆنی سادیقون ئاشکرای کردووە کە حكومەتی عیراق لە ئێستادا كار لەسەر ئامادەكردنی بودجەی ساڵی 2027 دەكات و بەم زووانەش رەوانەی ئەنجومەنی نوێنەرانی وڵاتەكە دەكرێت.

ئاماژەی بەوەشداوە، لە بودجەدا بڕێكی باش تەرخانكراوە بۆ دۆسێی كارەبا و حكومەتیش كاردەكات بۆ ئەوەی بەرهەمهێنان و هەناردەكردنی نەوت لە ساڵانی داهاتوودا زیادبكرێن.

لە كۆبوونەوەیەكی تریشیدا لەگەڵ فراكسیۆنی بەدر زەیدی جەختیكردووەتەوە لەوەی دەستەی حەشدی شەعبی جێگەی بایەخە بۆ حكومەتی عیراق و پێداگریشیكردووە لەسەر ناردنی یاسای حەشدی شەعبی بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بەمەبەستی پەسەندكردنی و داننان بە دەستەكەدا وەك بەشێك لە پێكهاتە و هێزە چەكدارەكانی عیراق.

دەستەی راگەیاندن و گەیاندنی عیراق رایگەیاند، بە هەماهەنگی لەگەڵ دەزگای ئاسایشی نیشتمانی، چەند بنکەیەکی سەر بە کۆمپانیای کۆڕەک تیلیکۆمیان لە بەغداد داخستووە.

لە راگەیەنراوەکەدا ئەوەش هاتووە، ئەم رێکارانە لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی ئەو بڕیارانەیە کە پێشتر لە بەرانبەر کۆمپانیاکە دەرچوون و مەبەستیش لێیان راگرتنی کارەکانی کۆمپانیاکەیە بەپێی یاسا.

ئەوەشی روونکردووەتەوە، پرۆسەی داخستنەکە سێ بنکەی فرۆشتن و بنکەیەکی سەرەکی کۆمپانیاکەی لە ناوچەی 'جادرییە' دەگرێتەوە.

دەستەکە جەختی لەوەش کردووەتەوە، بەردەوام دەبن لە گرتنەبەری رێوشوێنە یاساییەکان بۆ پاراستنی مافی دەوڵەت و بەرژەوەندی گشتی و مافی بەکارهێنەرانی خزمەتگوزارییەکانی پەیوەندی.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، وڵاتەکەی رەزامەندی لەسەر چوونی هێزێکی نێودەوڵەتی بۆ چەسپاندنی سەقامگیری لە کەرتی غەززە، نیشان نەداوە.

لەلایەکی دیکەشەوە، نووسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ئەو راپۆرتە میدیاییانەی رەتکردەوە کە ئاماژەیان بەوە دابوو حکومەتی ئیسرائیل رێگە بە بەشێک لەو هێزانە دابێت لە ناوچەیەکی دیاریکراوی کەرتی غەززەدا دەستبەکار بن.

ئاماژەی بەوەشداوە، ئیسرائیل روونکردووەتەوە کە هیچ ئاوەدانکردنەوەیەک لە کەرتی غەززەدا ئەنجام نادرێت پێش ئەوەی بە تەواویی چەک لە دەستی حەماس دابماڵرێت.

ئەم ڕاپۆرتانە سەبارەت بەم بڕیارە کەمێک پێش سەردانەکەی ناتانیاهۆ بۆ لای دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە کۆتایی مانگی تەمموزی ڕابردوودا بڵاوکرانەوە.

ئێران قەبارەی زیانەکانی موڵکی هاووڵاتیان لە دوای 40 رۆژ لە جەنگی ئەمریکا ئاشکرا دەکات.

دامەزراوەی نیشتەجێكردنی ئێران بڵاویكردەوە، ئەو زیانانەی بەهۆی جەنگی 40 رۆژی ئەمریكاوە بەسەر موڵك و ماڵی هاووڵاتیان كەوتووە، بە نزیكەی 200 ملیۆن دۆلار مەزەندە دەكرێت.

دامەزراوەكە راشیگەیاند، ئەم خەمڵاندنانەی دامەزراوەكانی سەر بە حكومەتی ئێران، تەنها پەیوەندیدارە بە زیانی موڵك و ماڵی مەدەنی و ژێرخانی گشتی یان شوێنە سەربازییەكان ناگرێتەوە.

لە دوایین پەرەسەندندا بنكەیەكی ئاسمانی گرژی خستووەتە نێوان ئیسرائیل و سوریا و توركیاوە، بنكەكە دەكەوێتە ناو خاكی سوریا و ئیسرائیل بە تۆمەتی بوونی سەربازیی توركیا تیایدا، هەشت هێرشی ئاسمانی كردووەتە سەر، هەریەك لە توركیا و سوریاش وتەكانی ئیسرائیل رەتدەكەنەوە و داوای گرتنەبەری رێكاری دیپلۆماسی دەكەن.

ئەمە وێنەی بنكەی ئاسمانی ئەبو زهورە لە باكوری رۆژئاوای سوریا، یەكێكە لە گرنگترین و گەورەترین بنكە ئاسمانییەكان و پێگەیەكی جوگرافی بەهێزی هەیە، كە ئێستا بووەتە هۆكاری گرژی لەنێوان سوریا و ئیسرائیل و توركیا.

رۆژی 18ی ئەم مانگە ئیسرائیل هەشت هێرشی كردە سەر بنكەكە و رێڕەوی فڕین و ژێرخانی فڕۆكەخانەكەی كردە ئامانج، هۆكاری هێرشەكەشی بۆ ئەوە گەڕاندەوە سوریا خەریكە پێگەی ئەمنی و رەوشی باو لە بنكەكە دەبەزێنێت و رێگە بە هێزەكانی توركیا دەدات تیایدا جێگیر ببن.
بۆردومانەكەی ئیسرائیل تەنها چەند سەعاتێك لەدوای سەردانی وەفدێكی توركیا هات بۆ بنكەكە، كە سەرپەرتی چاككردنەوەی فڕۆكەخانەكەیان دەكرد. لەبارەی بۆردومانەكەشەوە بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، چەندین جار هۆشداریمان داوەتە سوریا لەبارەی بوونی سەربازی توركیا لەو بنكەیە، بەڵام دیمەشق پشتگوێی خستووە، بۆیە پێمان باشبوو باشتر بۆیان روونبكەینەوە كە نابێت ئەو كارە بكەن.

هەر دوابەدوای هێرشەكە هەردوو حكومەتی سوریا و توركیا وتەكانی ئیسرائیلیان بە تۆمەت ناوبرد و بە تەواوی رەتیانكردەوە، توركیا رایگەیاند، وتەكانی ناتانیاهۆ رەتدەكەنەوە و ئیسرائیل لەو رێگەیەوە دەیەوێت شەرعییەت بدات بە هێرشەكانی بۆسەر خاكی سوریا.

ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سوریاش ئیدانەی هێرشەكەی كرد و دەڵێت: ئێمە چەندین جار ئەوەمان بۆ ئیسرائیل روونكردووەتەوە، نیازمان نییە هیچ سەربازێكی توركیا لە خاكەكەماندا جێگیر بكەین. رەتیشیكردەوە نۆژەنكردنەوەی بنكەكە پەیوەندی بە جێگیركردنی سەربازانی توركیا هەبێت، بەڵكو دەیانەوێت لە داهاتوودا بیخەنە خزمەتی سوپای سوریاوە.

بنکەی ئەبو زهور

بنكەی ئەبو زهور دەكەوێتە پارێزگای ئیدلیب و بە نزیكەی 70 كیلۆمەتر لە سنوری توركیاوە دوورە، پێگە گرنگەكەشی ئەوەیە دەكەوێتە سەر هێڵی گواستنەوەی نێوان حەلەب و حەما و دەشتی سوریا، بنكەیەكی فراوانە و لە چەندین هێڵی سەرەكی فڕین و فڕینی لاوەكی و كۆگای پاراستنی فڕۆكە و چەكو تەقەمەنی و باڵەخانەی فەرماندەیی و نیشتەجێبوون پێكدێت.

ئیسرائیل هەر جوڵەیەك لەو بنكەیەدا بە مەترسی بۆسەر خاكەكەی خۆی ناودەبات و یسرائیل کاتس وەزیری بەرگریی ئیسرائیل باس لەوەدەكات، رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا بە جوڵەكانی وڵاتەكەی دەخاتە ناو سەرگەرمییەكی مەترسیدارەوە.

هەرچی هەڵوێستی لایەنی ئەمریكییە لەم قۆناغەدا جددی دەرناكەوێت و میدیاكانی ئەمریكا ئاشكرایان كردووە، دۆناڵد ترەمپ ئاگاداری هێرشەكە بووە، تۆم باراك نێردەی تایبەتی ترەمپیش بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەڵێت: نیگەرانم لە هێرشەكە و بۆ ئێستادا گرژییەكی ناپێویستە. هاوكات، پشتیوانی خۆی بۆ حكومەتی سوریا و رێكاریی دیپلۆماسی دەربڕی.

ئەگەرچی دیمەشق وەڵامی هێرشەكانی نەدایەوە و تەنها داوای رێگریی لە هێرشەكان كرد، بەڵام شارەزایانی سەربازی و سیاسی پێیان وایە، هێرشەكەی ئیسرائیل دوو پەیامی لەخۆ گرتبوو، یەكەمیان دەیەوێت توركیا ئاگادار بكاتەوە لە هەنگا و و توانا سەربازییەكانی و دووەمیش هۆشدارییەكە بۆ دیمەشق لە داڕشتنەوەی پەیكەری سەربازی سوپای وڵاتەكەی و سنوری دەسەڵاتەكانی، كە ئیسرائیل بەهێزبوونەوەی بە مەترسی بۆسەر خۆی دەبینێت.