دوای ئەوەی هاووڵاتیان بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتی هاتنە سەرشەقامەکان و داوای کەمکردنەوەی نرخی ئەمپێری کارەبای موەلیدەیان دەکرد، بەرەبەیانیی ئەمڕۆ قائیمقامیەتی ناوەندیی کەرکوک بەدەم داواکارییەکەوە چوو و بڕیاریدا بە کەمکردنەوەی نرخی کارەبای موەلیدە.

لە بڕیارێکی نوێدا قائیقمامیەتی ناوەندیی کەرکوک رایگەیاند، نرخی یەک ئەمپێر کارەبای مۆلیدە ئەهلییەکانی بۆ سەرجەم گەڕەک و ناوچەکانی سەنتەری شارەکە بە 15 هەزار دینار دیاریکرد و هۆشداریش دەداتە سەرپێچیکاران.

بەپێی نووسراوێکی رەسمی کە ئیمزای نەقیب سەلام محەمەد عیزەدین، قائیقمامی ناوەندیی کەرکوکی لەسەرە، ئاماژە بەوە کراوە لەبەرچاوگرتنی رەوشی سەختی ئابوری و بژێویی ژیانی هاووڵاتییان و لە پێناو کەمکردنەوەی بارگرانی دارایی لەسەر شانیان، بڕیاردراوە بە یەکخستنی نرخی مانگانەی موەلیدە ئەهلییەکان و بۆ هەموو ناوچەکان بەبێ جیاوازی بۆ هەر ئەمپێرێک بڕی 15 هەزار دینار دیاریکرا.

لە بڕیارەکەدا جەخت لەوە کراوەتەوە، پێویستە سەرجەم خاوەن موەلیدەکان پابەندی ئەو نرخە بن و نابێت هیچ بڕە پارەیەکی زیادە وەربگرن؛ هاوکات لیژنە پەیوەندیدارەکان راسپێردراون لەڕێگەی بەدواداچوونی مەیدانییەوە چاودێریی جێبەجێکردنی بڕیارەکە بکەن و رێکاری یاسایی و کارگێڕیی توند بەرانبەر سەرپێچیکاران بگرنەبەر.

وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێم ئاشکرایکرد، سەرۆک وەزیرانی عیراق رەزامەندی لەسەر ناردنی 50 ملیۆن لیتر نەوتی سپی بۆ هەرێم دەربڕیوە، کە بە نرخی 250 دینار بۆ هەر لیترێک دابەش دەکرێت.

وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، دوای هەوڵە بەردەوامەکانیان، سەرۆک وەزیرانی فیدراڵ رەزامەندی لەسەر دابینکردنی 50 ملیۆن لیتر نەوتی سپی بۆ هەرێمی کوردستان دەربڕیوە.

بەپێی راگەیەندراوێکی وەزارەتی سامانە سروشتییەکان، ئەو بڕەی تەرخانکراوە تەنیا ٪18ـی پێداویستیی راستەقینەی هەرێم دابین دەکات، بەوپێیەی هەرێمی کوردستان پێویستی بە زیاتر لە 268 ملیۆن و 710 هەزار لیتر نەوت هەیە تا بتوانرێت بۆ هەر خێزانێک 200 لیتر دابەش بکرێت.

ئاماژەی بەوەشکردووە، راستەوخۆ دوای گەیشتنی بەشەنەوتەکە، لە رێگەی بەڕێوەبەرایەتییەکانی نەوت و کانزای پارێزگا و ئیدارە سەربەخۆکانەوە و بە هەمان نرخی پاڵپشتیکراوی حکومەتی فیدراڵ (250 دینار بۆ هەر لیترێک)، دەست بە دابەشکردنی دەکرێت.

لە کۆتایی راگەیەندراوەکەدا جەختکراوەتەوە کە وەزارەتی سامانە سروشتییەکان لەسەر هێڵ دەبێت لەگەڵ وەزارەتی نەوتی عیراق، بە مەبەستی خێراکردنی پرۆسەی گواستنەوەی نەوتەکە و زیادکردنی پشکەکە تا لەگەڵ پێداویستیی تەواوی خێزانەکانی هەرێمدا بگونجێت.

سەرۆكی ئاژانسی پاراستن و زانیاری / زانیاری دەڵێت؛ ئاسایشی ناوچەكەو جیهان ئەركێكی هاوبەشە، بۆیە هیچ وڵاتێك بە تەنیا ناتوانێت لەرێی سەپاندنی ستراتیژی خۆیەوە، ئاسایشی خۆی و هیچ ناوچەیەك لە جیهاندا بپارێزێت .

جەلال شێخ ناجی، سەرۆكی ئاژانسی پاراستن و زانیاری / زانیاری، لەپەراوێزی بەشداری لە دیالۆگی مەنامە (IISS Manama Dialogue) كە لە بەحرەین بەڕێوەدەچێت، لە سێهەمین رۆژی دیالۆگەكەدا، چەندین دیدارو كۆبوونەوەی لەسەر ئاستی باڵای هەواڵگری و ئەمنی ئەنجامدا.

سەرۆكی ئاژانسی پاراستن و زانیاری / زانیاری، لە پانێڵێكدا لە بارەی رێگاكانی چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، هەڵوەستەیكرد لەسەر پەرەسەندنە ئەمنی و سەربازییەكانی ناوچەكە و تێڕوانینی خۆی سەبارەت بە پێویستی یەكخستنی هەوڵە هاوبەشەكان بۆ چەسپاندنی بەهاكانی پێكەوەیی و هاریكاری هاوبەش بە ئاڕاستەی پاراستنی سەقامگیری خستەڕوو و رایگەیاند، بەبێ لێكتێگەیشتن و دیالۆگی بەرپرسیارانە، ناتوانین ئاسایش و ئارامی لەناوچەكەدا بەقەرار بكەین، ئەم هەلومەرجەش كە هاتۆتە پێش، ئەرك و بەرپرسیارێتی هەموولایەك زیاتر دەكات كە پێكەوە كاربكەین لەپێناو ئاسایشی خۆڕهەڵاتی ناوەڕاستدا.

سەرۆكی ئاژانسی پاراستن و زانیاری / زانیاری، ئەوەشی خستەڕوو، ئاسایشی ناوچەكەو جیهان ئەركێكی هاوبەشە، روداو و تەنگژەكانی ئەم دواییەش دەریخست، هیچ وڵاتێك بە تەنیا ناتوانێت لەرێی سەپاندنی ستراتیژی خۆیەوە، ئاسایشی وڵاتی خۆی یان هیچ ناوچەیەك لە جیهاندا بپارێزێت بۆیە بەهەماهەنگی دەتوانین بە ئاسانی زاڵببین بەسەر ئاڵنگارییەكاندا و نەهێڵین لە هیچ رەوشێکدا ئاسایشی وڵاتەكانمان بكەوێتە مەترسییەوە.

جەلال شێخ ناجی راشیگەیاند، پەیوەندییە هەواڵگریی و ئەمنییەكانمان لەبەرژەوەندی هەرێم و عیراق وسەقامگیری وڵاتەكەمان خستوەتە كار و نەمان هێشتووە خاكەكەمان دژی هیچ لایەنێك بەكاربهێنرێت ، بەڵكو كاردەكەین تا پێكەوە ئارامی ناوچەكە و ئاسایشی نیشتمانیمان بپارێزین و بەكەمترین زیان بەرۆكگیرییەكانی ئەم قۆناغە تێپەڕێنین.

جێگری سەرۆك  وەزیران و سەرۆكی ئەنجومەنی وەزاری ئابوری عیراق رایگەیاند، لەماوەی دوو مانگی داهاتوودا بڕی سێ ملیار دۆلار دەگاتە عیراق و دڵنیاییش دەدات لە موچەی فەرمانبەران.

محەمەد تەمیم، جێگری سەرۆك وەزیران و سەرۆكی ئەنجومەنی وەزاری  ئابوری عیراق  رایگەیاند، لە ماوەی دوو مانگی داهاتوودا بڕی سێ ملیار دۆلار بە كاش دەگاتە عیراق، قۆناغی یەكەمی ئەو بڕە پارەیەش لەماوەی دوو رۆژی رابردوودا گەیشتووە.

ئاماژەی بەوەشكرد، متمانەی ئەمریكا بە حكومەتی عیراق هۆكار بووە بۆ زیادكردنی ئەو بڕە دۆلارە، چونكە لە ساڵی 2022ـەوە بەهۆی نیگەرانی لە بەقاچاخبردنی، ئەمریكا رەوانەكردنی دۆلاری بۆ عیراق راگرتبوو، لە كاتێكدا پێشتر ساڵانە ئەمریكا 12 ملیار دۆلاری كاشی دەناردە عیراق.

محەمەد تەمیم جەختی لەوەشكردەوە، لە ماوەی داهاتوودا نرخی دۆلار لە بازاڕدا دابەزین بەخۆوە دەبینێت و نزیك دەبێتەوە لە نرخی رەسمی و جیاوازییەكەی كەمدەبێتەوە، دڵنیاییش دەدات لەوەی، موچەی فەرمانبەران بۆ ساڵی 2027 بە تەواوی دابینكراوە.

دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكانی عیراق سەرجەم خزمەتگوزارییەكانی كۆمپانیای كۆڕەك تیلیكۆمی لە 14 پارێزگا راگرت و سێرڤەرە سەرەكییەكان و تۆڕی كۆمپانیاكەشی لەكارخست.

دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكانی عیراق رایگەیاند، دوای كۆتاییهاتنی ئەو مۆڵەتەی بە بەكارهێنەرانی كۆمپانیای كۆڕەك درابووە كە تا 1ی تشرینی دووەم بوو، بە رەسمی و بە هاوكاری دەزگای ئاسایشی نیشتمانیی عیراق، تەواوی سێرڤەر و كۆنترۆڵە ناوەندییەكانی كۆمپانیاكەیان لە 14 پارێزگا كوژاندووەتەوە.

ئاماژەی بەوەشكردووە، چوار سێرڤەری سەرەكیی كۆمپانیاكەیان كوژاندووتەوە كە یەكێكیان لە پارێزگای بابل بووە و یەكێكیش لە پارێزگای بەسرە، دووانیشیان لە بەغداد، بارەگای سەرەكی كۆمپانیاكەشیان لە پارێزگای كەركوك داخستووە.

دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكانی عیراق راشیگەیاندووە، رێكارەكان لە چوار پارێزگاكەی هەرێمی كوردستان جێبەجێ نەكراون، بەڵام لە 14 پارێزگای عیراق توانای سیگناڵ و تۆڕی كۆمپانیاكە بەتەواوی راگیراوە، بەردەوامیشن لە هەماهەنگی بۆ تەواوكردنی رێكارەكانی كوژاندنەوەی تۆڕەكە لە پارێزگای نەینەواش.

دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەكان جەختیشیكردەوە، رێكارەكانی كوژاندنەوەی تۆڕەكە بە واتای داواكردن لە بەشداربووان بۆ لەناوبردنی سیمكارتەكانیان یاخود دەستبەرداربوون لە ژمارەكانیان نایەت.

جێگری سەرۆک وەزیرانی عیراق بۆ کاروباری ئابوری دەڵێت؛ نرخی دۆلار لە بازاڕدا بە شێوەیەکی بەرچاوە دادەبەزێت و زۆر نزیک دەبێتەوە لە نرخی رەسمی.

محەمەد تەمیم جێگری سەرۆک وەزیرانی عیراق بۆ کاروباری ئابوری رایگەیاند، پەیوەندییەکانی حکومەتی عیراق لەگەڵ ئەمریکادا لەسەر بنەمای بەهێز و متمانە دامەزراون، ئاماژەی بەوەشکرد، لە دوو مانگی رابردوودا ئەمریکا رێوشوێنی پێویستی گرتووەتەبەر بۆ ناردنی سێ ملیار دۆلاری کاش بۆ عیراق.

جەختیشیکردەوە، رۆژی پێنجشەممەی رابردوو بەشێکی دۆلارەکە گەیشتووەتە عیراق و سبەینێش بەشێکی تر بە بەهای زیاتر لە 500 ملیۆن دۆلار دەگاتە عیراق.

جێگری سەرۆک وەزیرانی عیراق ئەوەشی خستەڕوو، ئەو رێوشوێنانەی لەلایەن حکومەت و بڕیاری بانکی ناوەندییەوە دەگیرێنەبەر، لەگەڵ خستنەڕووی ئەو بڕە زیادەیەی دۆلار لە بازاڕدا، دەبنە هۆی دابەزینی نرخی دۆلار و نزیکبوونەوەی لە نرخی رەسمی، یان تەنانەت یەکسانبوونی وەک ئەوەی لە هەندێک لە وڵاتانی دراوسێدا هەیە.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایدەگەیەنێت، هێورکردنەوە و ئاساییکردنەوەی رەوشی گەروی هورمز بەندە بە کۆتاییهاتن بە گەمارۆکان و تۆمەتەکانی دژایەتیکردنی جووەکانیشی رەتکردەوە و بە دیاردەیەکی ئەوروپایی ناوی دەبات.

ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند؛ لە سەرووی هەموو پرسەکانەوە پێویستە ئاسایش و سەقامگیری بۆ گەروی هورمز بگەڕێندرێتەوە، بەڵام تا ئەو کاتەی گەمارۆکان لەسەر ئێران بەردەوام بن، هیچ گۆڕانکارییەک لە رەوشی گەرووەکەدا روونادات.

لە بەشێکی دیکەی لێدوانەکانیدا سەبارەت بە تۆمەتەکانی پەیوەست بە دژە جوویی، بەقائی ئاماژەی بەوە کرد، دیاردەی دژە جوویی دیاردەیەکی ئەوروپاییە و هیچ پەیوەندییەکی بە ئێرانەوە نییە، چونکە تاران پەیوەندییەکی مێژوویی و دێرینی لەگەڵ جووەکاندا هەیە و سەرجەم شوێنە پیرۆزەکانی یەهود لە ئێران پارێزراون و رێزیان لێدەگیرێت.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران جەختیشی کردەوە، ئەو رووداو و پشێوییانەی لە ئەوروپا دەگوزەرێن، بە هیچ شێوەیەک پەیوەندییان بە وڵاتەکەیەوە نییە.

پەرلەمانتارێکی پێشووی ئێران هەڕەشەی دروستکردنی چەکی ئەتۆمی لە ماوەی یەک هەفتەدا دەکات و رایدەگەیەنێت، بڕیاردان لە دەسەڵاتی رابەری باڵای ئێرانەوە یان ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیدایە.

مەنسور حەقیقەتپوور، پەرلەمانتاری پێشووی ئێران سەبارەت بە توانای وڵاتەکەی بۆ دروستکردنی چەکی ئەتۆمی رایگەیاند، هیچ رێگرییەک لەبەردەم گەیشتن بەو ئامانجەدا نییە و سەرجەم پێداویستییەکانیان لەبەردەستدایە.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەوەی دەمێنێتەوە تەنها ئەوەیە، کە لێپرسراوانی وڵات بڕیار بدەن و رایبگەیەنن، لەو حاڵەتەشدا دڵنیان دەتوانن لە ماوەی یەک هەفتەدا ئەوەی دەیانەوێت جێبەجێی بکەن.

مەنسور حەقیقەتپوور وتیشی، بڕیاردان لەسەر دروستکردنی چەکی ئەتۆمی نابێت لە شەقامەکان یان پەرلەمانەوە بدرێت، بەڵکو دەبێت لەلایەن موجتەبا خامنەیی، رابەری باڵای ئێران یان ئەنجومەنی باڵی ئاسایشی نیشتمانیی بڕیاری لێبدرێت.

وەزیری دەرەوەی ئێران دەڵێت، لە گفتوگۆکانیان بەرەوپێشچوونی هەبووە بەڵام گەیشتن بە رێککەوتنی کۆتایی بەندە بە وەڵامی ئەرێنیی ئەمریکا.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، دیپلۆماسی و دیالۆگ لە رێگەی نێوەندگیری قەتەرەوە بەردەوامە بۆ کەمکردنەوەی ئاڵۆزییەکان، هیواشی خواست لایەنی ئەمریکی دروست مامەڵە بکات و وەڵامی ئەرێنییان بداتەوە تا بگەنە رێککەوتنێک.

لەلایەکی دیکەوە، ئاژانسی رۆیتەرز لە سەرچاوەیەکی ئاگادارەوە بڵاویکردەوە، وەفدی دانوستانکاری ئێران بۆ سێیەم رۆژی لەسەریەک لە دەوحەن و راستەوخۆ لەگەڵ نێوەندگیری قەتەری واشنتۆن لە سەرخەتن بۆ بەدەستهێنانی رێککەوتنێک کە کۆتایی بە رووبەڕووبوونەوە سەربازییەکان بهێنێت.

ئەم دانوستانانە لە کاتێکدا بەڕێوەدەچن کە ترسی دەستثێکردنەوەی خولێکی نوێی شەڕ لەئارادایە، بەتایبەت لەگەڵ نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنەکانی نیوەی کۆنگرێسی ئەمریکا، لەو چوارچێوەیەدا، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندووە گفتوگۆکان بە باشی بەڕێوەدەچن بەڵام بژارەی سەربازی هێشتا لەسەر مێزە؛ لە بەرانبەردا موجتەبا خامنەیی رابەری ئێران فەرمانی بە هێزە چەکدارەکانی وڵاتەکەی داوە لە ئامادەباشی تەواودا بن و تاران هەڕەشەی کردووە هەر هێرشێک بکرێتە سەریان، بەبێ ڕەچاوکردنی سنوری جوگرافی وەڵامی توند دەدەنەوە.