شوێنەوارناسانی زانکۆی بوو عەلی سینای هەمەدان لە گۆڕستانێکی چاخی ئاسن لە باشوری رۆژئاوای سنە و لە داوێنی چیای ئاویەر، چەندین گۆڕ و شوێنەواری مێژویییان دۆزیوەتەوە کە تەمەنیان نزیکەی 3000 ساڵە. 

میدیای ئێران لە زاری کازم مەلازادە، ئەندامی گروپی شوێنەوارناسی رایگەیاندوە، لە سوێنی دۆزینەوەی گۆڕەکان، پێنج شوێنیان هەڵکۆڵیوە  و ژمارەیەک گۆڕیان دۆزیوەتەوە، لە سەر گردەکەش پاشماوەی شوێنی ژیان دۆزراوەتەوە کە ڕەنگە هی سەردەمی ئەشکانی یان ساسانی بێت.

هەر لە هەمان شوێن ژمارەیک گۆڕی تر دۆزراونەتەوە، کە نیشانەکان دەریدەخەن نوێترن و مێژویان بۆ  750 تا 500ساڵی پێش زایین دەگەڕێنەوە و بە شێوازی  بەخاکسپاردنەکەیاندا، گریمانەی ئەوە دەکرێت رۆژ  پەرستبوبن.

گۆڕستانەکە یەکەم جار ساڵی 2008 لە کاتی کارکردن لە  شەقامێکدا دۆزرایەوە و قۆناغی دووەم دوای 18 ساڵ دەستی پێکردووە، داواش دەکرێت شوێنەکە بکەنە مۆزەخانە، بۆ ئەوەی خەڵک و گەشتیارانیش زیاتر لە مێژوەکەی ئاگاداربن.

پۆلیسی دارستانی سلێمانی رایگەند، بەهۆی کەوتنەوەی ئاگر لە سنوری گوندی گەڵناغاج لە سنوری ئاغجەلەر نزیکەی 300 دۆنم پوش وپاوان سوتا.

بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی دارستان و ژینگەی سلێمانی رایگەیاند، دوای کەوتنەوەی ئاگر لە سنوری گوندی گەڵناغاج، دەستبەجێ تیمەکانیان چونەتە شوێن روداوەکە و لەگەڵ هاووڵاتیاندا توانراوە ئاگرەکە کۆنتڕۆڵ بکرێت.

لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوەکراوە، بەهۆی ئاگرەکەوە نزیکەی 300 دۆنم لەوەڕگا و پوش و پاوان سوتاون.

پۆلیسی دارستانی سلێمانی راشیگەیاندوە، دوای کۆنتڕۆڵکردنی ئاگرەکە، کەسێکیان دەستگیرکردوە بە تۆمەتی کردنەوەی ئاگەرکە و پەڕاوی لێکۆڵینەوەی بۆکراوەتەوە.

سەرۆکایەتیی دادگای تێهەڵچوونەوەی ناوچەی سلێمانی راگەیەنراوێکی لەبارەی بڕیارێکی دادگای کارگێڕیی سلێمانی بڵاوکردەوە و جەخت دەکاتەوە، بەپێی دەستور و یاسا، هیچ بەربەستێک لەبەردەم هاووڵاتییانی عیراقدا نییە بۆ خاوەندارێتیی رەوای خانووبەرە لە سلێمانی.

دادگای تێهەڵچوونەوەی ناوچەی سلێمانییەوە ئاشکرایکرد، ئەمڕۆ دادگای کارگێڕیی سلێمانی بڕیاری ژمارە 57/ک/2026 لە 21ـی10ـی2026 دەرکردووە، کە بووەتە باس و خواسی راگەیاندنەکان و لێکدانەوەی جیاوازی جۆراوجۆری بۆ کراوە، بەجۆرێک پێچەوانەی یاسا و هەتا مەنتووقی بڕیاری ئاماژەبۆکراویشە.

ئاماژەی بەوەشکرد، سەرەتا ئەو بڕیارە تەنها لە مەنتووقەکەیدا هەڵوەشاندنەوەی فەرمانێکی کارگێڕی لەخۆ دەگرێت و ئەو بڕیارەش پلەی بنەبڕیی وەرنەگرتووە و هیچ بەڵگەیەک (حوجییەتێک) پێک ناهێنێت، واتە ئەو بڕیارە تەنها تاوتوێی حاڵەتێکی تایبەتی لەخۆ گرتووە کە بە یەکلاکەرەوە دانانرێت هەتاوەکو بڕیارەکە پلەی کۆتایی وەرنەگرێت، لەکاتێکدا بڕیارەکە تەنها بڕیارێکی کارگێڕی هەڵوەشاندووەتەوە لە رووی تایبەتمەندێتیی (اختصاص)ەوە.

دادگای تێهەڵچوونەوەی ناوچەی سلێمانییەوە ئەوەشی خستەڕوو، بابەتی خاوەندارێتیی خانووبەرە لە شاری سلێمانی هاوشێوەی شارەکانی تری عیراق، دەستوور پاشان یاسا تایبەتەکان و لە پێشیانەوە یاسای تۆمارکردنی خانووبەرە رێکیخستووە، هیچ بەربەستێکی یاساییان تێدا نییە رێگر بێت لەبەردەم هاووڵاتیانی ناوچەکانی تری عیراق کە خاوەندارێتیی یاساییان هەبێت بۆ شوقە و خانووبەرە، چونکە بەپێی دەستوری عیراقیی بەرکار هاووڵاتیان یەکسانن لە ماف و ئەرکدا بەبێ جیاکاریی رەگەزی و تائیفی و ناوچەگەرێتی.

راشیگەیاند، بەوەش ناکرێت هەر کەسە و لای خۆیەوە راڤە و لێکدانەوە بۆ بڕیارێکی دادوەری بکات کە پلەی بنەبڕیی وەرنەگرتووە و گشتاندن بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتە بکات کە ئەو بڕیارە تاوتوێی کردووە.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، پێویستە سەرۆك وەزیرانی عیراق ئەو بەڵێنانەی بە سەرۆكی ئەمریكای داوە جێبەجێی بكات.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا، لە كۆنفرانسێكدا جەختیكردەوە، واشنتۆن چاوەڕوان دەكات عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق،  پابەندی ئەو بەڵێنە بێت كە لە سەردانەكەیدا بۆ واشنتۆن بە ی سەرۆكی ئەمریكای دابوو، كە ئەوانیش بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر، رێگریكردن لە ئەنجامدانی هەر هێرشێك لە ناو خاكی عیراق، و بنیادنانی هاوبەشییەكی ئەمریكی - عیراقی كە خزمەتی بەرژەوەندیی هەردوو وڵات بكات.

وتیشی، ئامانجەكانی واشنتۆن نەگۆڕە لە عیراق، ئەویش بریتییە لە عیراقێكی خاوەن سەروەری، ئارام و  گەشەكردوو كە پێداویستییەكانی گەلەكەی دابین بكات و بەشداری لە بەهێزكردنی سەقامگیریی ناوچەكەدا بكات.

هاوكات وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا ئێرانی بەوە تۆمەتبار كرد، گروپە چەكدارەكان بۆ تاڵانكردنی سامانەكانی عیراق و هەڕەشەكردن لە سەروەرییەكەی بەكاردەهێنێت.

حكومەتی عیراق بوونی هەر بنكە و بارەگایەكی حوسییەكان لەناو خاكی وڵاتەكەی رەتدەكاتەوە و جەخت لەوەدەكاتەوە، بوونی چەكدارانی بیانی پێچەوانەی دەستوورە.

حەیدەر عەبودی وتەبێژی حكومەتی عیراق رایگەیاند: هیچ بنكەیەكی حوسیەكان لەسەر خاكی عیراقدا نییە و ئەوانەی باسی دەكەن، هیچ بەڵگەیەكیان نییە و تەنها پشت بە گێڕانەوەكانی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان دەبەستن.

دووپاتیشی كردەوە، عیراق نابێتە شوێنی هێرشكردنە سەر وڵاتانی دروسێ و هیچ گروپێكی چەكدار یش لەخۆ ناگرێت كە بەشداری لە ململانێكاندا بكات.

حەیدەر عەبودی جەختی لەوەشكردەوە، بوونی هەر گروپێكی چەكدار لەناو خاكی عیراقدا پێچەوانەی دەستوورە و حكومەت رێگە بەوە نادات.

فەرماندەیی هێزەکانی سنوری عیراق رایگەیاند هاووڵاتیەکیان بە زیاتر لە ملیۆنێک دیناری ساختەوە لە مەرزی شەلەمچە دەستگیر کرد.

ئەمڕۆ چوارشەممە، فەرماندەیی سنوری هێزەکانی سنوری عیراق رایگەیاند، پۆلیسی گومرگی مەرزی شەلەمچە لە سنوری عیراق  و ئێران  تۆمەتبارێکیان بە ملیۆنێک و 300 هەزار دیناری ساختەوە دەستگیرکرد.

ئاماژە بەوەشکراوە تەواوی پارە ساختەکە لە جۆری 25 هەزار دیناری بووە و ویستویەتی لە ناو خاکی عیراقدا ساغیبکاتەوە.

بە گوێرەی راگەیەندراوەکەی فەرماندەیی هێزەکانی سنوری عیراق پەڕاوی لێکۆڵینەوە بۆ تۆمەتبارەکە کراوەتەوە و رادەستی یاسا کراوە.

 ئەمە یەکەمجار نییە لە مەرزی شەلەمجە  دەست بەسەر پاری ساختەدا بگیرێت و هەفتانە چەندین تۆمەتبار بە تۆمەتی هێنانی مادی هۆشبەر و پارەی ساختە دەستگیر دەکرێن.

دوای هێرشی حوسییەكان بۆ سەر فرۆكەخانەی دەمام و كێڵگە نەوتییەكان، ئەمریكا فەرمان بەكشانەوەی بەشێك لە دیپلۆماتكار و خێزانەكانیان لە سعودیە دەكات.

تۆمی پیجوت وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، واشنتۆن فەرمانی كردووە بە كشانەوەی كارمەندە  نا سەرەكییەكان و خێزانی دیپلۆماتكارانی ئەمریكی لە سعودیە

وتیشی: ئەمریكا پلانی هەیە خێزانی كارمەندەكانی لەچەند باڵیۆزخانەیەكی تری وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەراست بكشێنێتەوە.

ئەو هەنگاوەی ئەمریكا دوای ئەوەدێت لەئەنجامی دوو هێرش حوسییەكان بۆ سەر فڕۆكەخانەی دەمام و كێڵگەیەكی نەوتی، چوار كەس كوژران و  10 كەسیش برینداربوون.

دەسەڵاتی گشتیی فڕۆکەوانیی مەدەنی لە سعودیە رایگەیاند، ژمارەی قوربانیانی هێرش و دەستدرێژییەکە بۆ سەر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی پادشا فەهد لە شاری دەممام بۆ دوو گیانلەدەستدان بەرز بووەوە، ئەوەش دوای پشتڕاستکردنەوەی گیانلەدەستدانی بریندارێکی تر.

بەپێی راگەیەندراوەکە، دوو گیانلەدەستداوەکە بریتیین لە هاووڵاتییەکی سعودی و نیشتەجێیەکی خەڵکی وڵاتی هیندستان.

دەسەڵاتەکە ئاماژەی بەوەش کردووە کە ژمارەی بریندارەکان لە هەشت کەسدا جێگیر بووە، کە پێکهاتوون لە هاووڵاتییەکی سعودی، لەگەڵ دوو نیشتەجێی هیندی، دوو یەمەنی، دوو بەنگلادیشی و نیشتەجێیەکی نیپاڵی.

بەپیی راگەیاندراوەکە برینی بریندارەکان لە نێوان سووک و قورسدایە و لە ئێستادا لە چەند نەخۆشخانەیەکدا چاودێریی پزیشکیی پێویستیان پێ دەدرێت.

لە کۆتایی راگەیەندراوەکەدا جەخت لەوە کراوەتەوە: بە هاوئاهەنگی لەگەڵ دەزگا ئەمنییەکان، بەردەوامن لە هەڵسەنگاندنی زیانەکان و گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ دڵنیابوونەوە لە سەلامەتیی گەشتیاران و کارمەندان، وەک ئامادەکارییەک بۆ دەستپێکردنەوەی گەشتە ئاسمانییەکان و ئاساییبوونەوەی جووڵەی فڕۆکەخانەکە.

سوپای پاسداران سووتانی چوار كەشتیی نەوهەڵگری لە كەنداوی فارس و سێ كەشتیی تری لە گەروی هورمز بەهۆی مینەوە راگەیاند.

راگەیاندنی هێزی دەریایی سوپای پاسداران رایگەیاند، چوار كەشتیی نەوهەڵگری لە كاتی گواستنەوەی نەوت لە ناو كەشتی بۆ كەشتیەكی تر لە باكووری كەنداوی فارس كراونەتە ئامانج و لە ئەنجامدا سووتاون، ئەمەش لە كاتێكدایە كە شەوی ڕابردوو سێ كەشتیی تریش لە ڕۆژئاوای گەروی هورمز بەهۆی پێكدادان بە مین تووشی رووداو و ئاگركەوتنەوە بوون.

بەپێی ڕاگەیەندراوەكەی سوپای پاسداران، ئەم ئۆپەراسیۆنە پاش ئاگادارییە پێشوەختەكان بۆ ئەو كۆمپانیا دەریاییانە هاتووە كە بە وتەی سوپای ئەمریكایان كردووە و لە رێگا نایاساییەكانەوە تێپەڕیوون، هێزی دەریایی سوپا دەشڵێت كە چاودێری و بەدواداچوونی بۆ ئەم ٤چوار كەشتییە كردووە پێش ئەوەی لە باكووری كەنداوی فارس بكرێنە ئامانج.

لە بەشێكی تری لێدوانەكەیدا، سوپای پاسداران هۆشداری تووندی داوە ئەو كەشتیانە كە بە وتەكانی سوپای ئەمریكا هەڵنەخەڵەتین رێگە نایاساییەكان بەكارنەهێنن.