قوباد تاڵەبانی، باس لە چارەسەرکردنی کێشەکان دەکات و راشیگەیاندووە، "پێویستە هەموو لایەنە سیاسییەکان پشتگیری لە هەنگاوەکانی حکومەتی فیدراڵ بکەن".

قوباد تاڵەبانی رایگەیاندووە: لەگەڵ کلیمێنس زێمتنەر، باڵیۆزی یەکێتیی ئەوروپا لە عیراق هاوڕابووین کە پێویستە هەموو لایەنە سیاسییەکان پشتگیری لە هەنگاوەکانی حکومەتی فیدراڵ بکەن بۆ چەسپاندنی سەروەریی یاسا و کۆکردنەوەی چەک لە دەستی دەوڵەت و پاراستنی سەربەخۆیی و سەقامگیریی عیراق.

قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بەوەشداوە: جەختیشمان کردەوە لەسەر چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکانی نێوان هەرێم و بەغدا، بە تایبەت لەم قۆناغەدا کە زەمینەی زۆرباش و گونجاو هەیە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان بەپێی دەستوور.

پاسپۆرتی سلێمانی ناوی ئەو وێبسایت و ئەپەی بڵاوکردەوە کە هاووڵاتیان دەتوانن نۆرەی ئەلیکترۆنی تێدابگرن بۆ دەرهێنان و نوێکردنەوەی پاسپۆرت.

پاسپۆرتی سلێمانی رایگەیاندووە: هاووڵاتییان دەتوانن لەڕێگەی ئەپ و وێبسایتی چاوی عیراق 'عین العراق' نۆرە بۆ دەرهێنان و نوێکردنەوەی پاسپۆرت بگرن و لە ماوەی 24 سەعاتدا وەڵامتان دەدرێتەوە.

پاسپۆرتی سلێمانی دەشڵێت: هەر کەسێک دەتوانێت نۆرە بۆ دایک و باوک و خۆشک و برا بگرێت کە هەمان ژمارەی کارتی نیشتمانییان هەبێت، بەڵام ناتوانێت لەسەر هەمان هەژمار بۆ خزم یاخود هاوڕێکانی نۆرە بگرێت بەهۆی جیاوازیی ژمارەی کارتی نیشتمانییەوە.

بەپێی زانیارییەکانی پاسپۆرتی سلێمانی، لەکاتی نۆرەگرتندا پیویستە هاووڵاتییەکە خۆی ئامادەبێت لە بەرئەوەی راستەوخۆ وێنەی دەگیرێت، هەروەها پێویستە کارتی نیشتمانیەکەشی پێبێت لەبەرئەوەی پێویستی بە سکانکردنە لە بەرنامەکە، لە سەعات 8ـی بەیانییەوە وێبسایت و ئەپەکە بەردەستە تا سەعات 12ـی شەو.

ئاژانسی سه‌لامه‌تیی فڕۆكه‌وانیی یه‌كێتیی ئه‌وروپا، هۆشداریەکی بەپەلەی ئاڕاسەتی  کۆمپانیاکانی هێڵی ئاسمانی کردوە و داوای لێکردون تاوەکو کۆتایی مانگی ئەیلولی  خۆیان لە بەکارهێنانی ئاسمانی عیراق و ئێران بەدور بگرن.

دوای دەستپێکردنەوەی هێرشەکانی ئەمریکا  و ئێران، ئاژانسی سه‌لامه‌تیی فڕۆكه‌وانیی یه‌كێتیی ئه‌وروپا  رایدەگەیەنێت، لە ئێستادا ئاسمانی عیراق و  ئێران بۆ گەشتی فڕۆکەوانی سەلامەت نییە.

ئاژانسەکە دەڵێت؛ ئەم راسپاردەیە لە چوارچێوەی هەڵسەنگاندنی بەردەوامی مەترسییە ئەمنییەکاندا دەرچوە، بە ئامانجی پاراستنی گیانی گەشتیاران و سەلامەتیی فڕۆکە مەدەنییەکان، داواش دەکات رێگەی جێگرەوە بگرنبەر.

ئەم هۆشدارییە لە کاتێکدایە، ئاڵۆزییه‌ سه‌ربازییه‌كانی نێوان واشنتن و تاران و چالاكیی فڕۆكه‌ بێفڕۆكه‌وان و موشه‌كه‌كان له‌ ناوچه‌كه‌دا، به‌رده‌وام مه‌ترسی بۆ سه‌ر هێڵه‌ ئاسمانییه‌ مه‌ده‌نییه‌كان دروستده‌كات و ده‌بێته‌ هۆی گۆڕینی رێڕه‌وه‌ نێوده‌وڵه‌تییه‌كان.

حەیدەر عەبودی وتەبێژی حكومەتی عیراق رایگەیاند، زەیدی پێشنیازی مانەوەی بەشێك لە هێزەكانی هاوپەیمانانی رەتكردووەتەوە، لە مانگی داهاتووشدا دەنگ لەسەر پڕۆژە بودجەی 2027 دەدرێت. 

عەبودی لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: پڕۆژە بودجەی 2027 جیاواز دەبێت و بڕیارە ئەنجومەنی وەزیران لە مانگی ئەیلولی ئەمساڵدا دەنگی لەسەر بدات. 

وتیشی: حكومەت تاوتوێی پرسی بەهەمیشەیی كردنی گرێبەستەكان و دیاریكردنی تێچووی داراییان دەكات.

حەیدەر عەبودی باسی لەوەشكرد: گەڕانەوەی چەك بۆ دەستی دەوڵەت لەپێشینەی كارەكانی حكومەتی عیراقە و ئەو رێكارانەشی حكومەت لەوبارەیەوە ئەنجامی دەدات، بەپێی یاسا و دەستورە.

بە وتەی عەبودی: عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق پێشنیازێكی بۆ هێشتنەوەی بەشێك لە هێزەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە دوای 30ی ئەیلول رەتكردووەتەوە. 

ئەوەشی ئاشكرا كرد: زەیدی گەشتێك بۆ وڵاتانی ئەوروپا لە ناوەڕاستی مانگی ئەیلول ئەنجام دەدات، كە پاریس و بەرلین لەخۆدەگرێت و باسی پرسی ئەمنی و چەندین بابەتی تر دەكرێت.

سەبارەت بە پرسی گەندەڵیش وتی: حكومەتی عیراق دەستكەوتی وای بەدەستهاتووە كە لە ساڵی 2003ەوە بەدەستنەهاتووە و هەروەها تاوتوێی هەمەجۆركردنی سەرچاوەكانی داهات دەكات. 

دادگای لێکۆڵینەوەی تاوانەکانی دژە گەندەڵی ناوەندی بە سەرۆکایەتیی دادوەر ضیاء جەعفەر، ئەمڕۆ دووشەممە، دەستبەسەرداگرتنی بڕە پارەیەکی زۆر، موڵک و ئۆتۆمبێلی سەر بە تۆمەتباری دەستبەسەرکراو (عەلاء موحسین خەلەف)، بەڕێوەبەری نووسینگەی تۆمەتباری دەستبەسەرکراو (عەدنان جومەیلی) ئاشکرا کرد، ئەمەش لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوە بەردەوامەکانی لەگەڵیدا.

دادوەری لێکۆڵینەوەی تایبەتمەند لە راگەیەندراوێکدا روونی کردەوە، رێکارەکانی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوون بوونە هۆی دەستبەسەرداگرتنی بڕی حەوت ملیار دیناری عیراقی، جگە لە پێنج ملیۆن و نیو دۆلاری ئەمریکی.

دادوەر ئاماژەی بەوەش دا: لێکۆڵینەوەکان بوونە هۆی دەستبەسەرداگرتنی 35موڵک و 6 ئۆتۆمبێلی سەر بە تۆمەتبارەکە.

پێگەی ئەکسیۆس بڵاویکردوەتەوە، بە ئامانجی رێگری لە ئێران لە دوبارە بنیاتنانەوەی توانا راداری و موشەکییەکانی دۆناڵد ترەمپ و یاریدەدەرە باڵاکانی تاوتوێی ئەنجامدانی هێرشی سەربازیی سنوردار دەکەن بۆسەر ئێران لە گەروی هورمز.

ئەکسیۆس لە زاری لێپرسراوانی باڵای ئەمریکاوە بڵاویکردوەتەوە، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا دەیەوێت بە هێرشی سنوردار تواناکانی ئێران لە گەروی هورمز لاواز بکات.

ئەکشیۆس دەڵێت؛  پلانەکە لەلایەن فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا (سێنتکۆم) ئامادەکراوە و لەلایەن وەزیری جەنگییشەوە پاڵپشتی دەکرێت، ئامانج لەم پلانە کەمکردنەوەی مەترسیی هێرشەکانی ئێرانە بۆ سەر کەشتییە نەوتهەڵگرەکان و کەشتییە جەنگییەکانی ئەمریکا.

ئەکسیۆس ئاشکرای کردوە، سێنتکۆم پێیوایە سوپا پێویستی بە ئەنجامدانی هێرشی خولیی و بەردەوام هەبێت بۆ رێگریکردن لە بەهێزبوونه‌وه‌ی سیستمی بەرگریی ئاسمانی و موشەکیی ئێران، تا بتوانرێت هاتوچۆی رۆژانەی کەشتییەکان لە کەنداو بە ئارامی مسۆگەر بكرێت.

دوو دووگەری بچوکی ئێران، یەکێکیان شاریانی هەناردەی نەوتە و ئەوی دیکەیان سەنگەری رووبەڕووبوونەوەی سەربازی، تێکچوونی ئاسایشی هەر یەکێکیان، بەسە بۆ ئەوەی بازاڕەکانی جیهان و نرخی نەوت توشی شۆک بکات.

لە کۆگاکانی نەوت لە دورگەی خارگەوە تا رێڕەوە دەریاییە بەرتەسکەکانی نزیک لارک، هەردوو دوورگەکە لەسەر نەخشە بچووک دەبینرێن، بەڵام کێش و گرنگییان زۆر لە رووبەرە جوگرافییەکەیان گەورەترە، یەکێکیان شاریانی سەرەکیی هەناردەکردنی نەوتی ئێرانە، لە کاتێکدا ئەوی دیکەیان بووەتە بنکەیەکی سەربازیی هەستیار کە راستەوخۆ دەڕوانێتە سەر یەکێک لە گرنگترین رێڕەوە دەریاییەکانی جیهان.

دوورگەی خارک، دڵی نەوتی ئێران

لە کەنداو، لەو شوێنەی رێگاکانی وزە و بازرگانی لەگەڵ هاوکێشە سەربازییەکاندا بەیەک دەگەن، دوورگەی خارگ وەک دڵی نەوتیی ئێران دەردەکەوێت، دوورگەکە بەرانبەر کەناراوەکانی ئێران هەڵکەوتووە و یەکێک لە گرنگترین و گەورەترین دامەزراوەکانی هەناردەکردنی نەوتی خاوی وڵاتەکەی تێدایە، بەپێی ئیدارەی زانیاریی وزەی ئەمریکا، وێستگەی خارگ گەورەترین وێستگەی هەناردەکردنی نەوتی خاوە لە ئێران و بۆ وەرگرتنی بڕێکی زۆر لە نەوت و لەخۆگرتنی نەوتهەڵگەرە زەبەلاحەکان دروستکراوە.

گرنگیی خارگ لە پێگە دەریاییەکەی و بەستراوەیی بە تۆڕێکی فراوانی هێڵەکانی بۆڕی و دامەزراوە نەوتییەکانەوە سەرچاوە دەگرێت، سەرچاوە نوێیەکان مەزەندە دەکەن کە نزیکەی %90ـی هەناردەی نەوتی خاوی ئێران لەم دوورگەیەوە تێپەڕ دەبێت، ئەمەش وا دەکات هەر شڵەژانێک لە دامەزراوەکانیدا نەخوازراو کاریگەری لەسەر ئابوریی ئێران و بازاڕەکانی وزەی جیهانیش دروست بکات.

گرنگیی خارگ تەنها لە کەرتی ئابوریدا کورت نابێتەوە، ئەو دوورگەیەی کە بۆ چەندین سەدە وەک وێستگەیەکی دەریایی و بازرگانی سەیر دەکرا، لە سەدەی بیستەمدا بووە ناوەندێکی بنەڕەتیی نەوتی لە ئێران، بە بڵاوبوونەوە و فراوانبوونی بەرهەمهێنانی نەوت، نەوتهەڵگرە زەبەلاحەکان لە بەندەرەکانیدا لەنگەریان دەگرت بۆ بارکردنی نەوت بەرەو بازاڕەکانی جیهان، ئەمەش بەهایەکی ستراتیژیی ناوازەی بە دوورگەکە بەخشی.

لارک.. ئەو چاوەی دەڕوانێتە سەر گەروی هورمز

لە دیمەنێکی دیکەی دوور لە نەوت، دوورگەی لارک وەک توخمێکی گرنگ لە هاوکێشەی سەربازی و دەریاییدا دەردەکەوێت، دوورگەکە لە ئاوەکانی گەروی هورمزدا دەکەوێتە نزیک رێڕەوە کەشتیوانییەکان، کە یەکێکە لە گرنگترین رێڕەوەکانی وزە لە جیهاندا.

شیکارییە ستراتیژییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لارک، جیا لە دوورگەکانی قشم و هورمز، کۆمەڵە دوورگەیەک پێکدەهێنن کە ئامادەییی و گرنگییەکی تایبەتیان لە دەروازەی گەروەکەدا هەیە، پێگە نزیکەکەی لە هێڵەکانی کەشتیوانی، مۆڵەتی چاودێریکردنی جوڵەی کەشتییەکانی پێدەبەخشێت، هەروەها دامەزراوەی سەربازیی سەر بە سوپای پاسدارانیشی تێدایە.

گرنگیی لارک زیاتر دەبێت کاتێک دەخرێتە چوارچێوەی سروشتی خودی گەروی هورمزەوە، گەرووەکە کەنداو بە کەنداوی عومان و دەریای عەرەبەوە دەبەستێتەوە، و بڕێکی زۆر لە نەوت و گازیشی پێدا تێپەڕدەبێت، بەپێی ئیدارەی زانیاریی وزەی ئەمریکا، تێکڕای رێژەی رۆشتنی نەوت و مادە خاوەکان لە رێگەی گەروەکەوە لە نیوەی یەکەمی ساڵی 2025دا گەیشتووەتە 20.9 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا، کە ئەمەش بەرانبەر بە %20ـی جیهانیی مادە نەوتییەکانە.

بۆچی لارک تا ئەم رادەیە هەستیارە؟

وەڵامەکە لە جوگرافیادا شاراوەیە، ئەو کەشتییانەی لە گەروەکەوە تێپەڕدەبن لە ناو رێڕەوی دەریایی سنورداردا دەجووڵێنەوە، ئەمەش وا دەکات ئەو دوورگانەی لەم رێڕەوانەوە نزیکن ببنیە خاڵی گرنگ بۆ روانگە، چاودێری و کاریگەرییدانان لەسەر جووڵەی کەشتیوانی.

لە پێشهاتێکی زۆر بەرچاو کە لە 30ـی ئابی 2026دا رویدا، سەرچاوە ئەمریکییەکان رایانگەیاند، هێزەکانی ئەمریکا هێرشیان کردووەتە سەر دوو سەکۆی هەڵدانی موشەکی ئێرانی لە نزیک دوورگەی لارک، دوای ئەوەی واشنتۆن، ئآکرایکرد، هێزەکانی ئێران ئامادەکارییان دەکرد بۆ بەکارهێنانی موشەک و مینی دەریایی.

ئاژانسی رۆیتەرز پشتڕاستی کردەوە، هێرشەکە دوو شوێنی هەڵدانی موشەکی لە دوورگەکەدا کردووەتە ئامانج، ئەمەش وەک ئاڵۆزبوونی نوێ لە دەوری ئاسایشی دەریادەوانی لە گەروی هورمزدا.

دەکرێت گرنگیی هەردوو دوورگەکە لە هاوکێشەیەکی روندا کورت بکرێتەوە، خارگ دەروازەی نەوتی ئێرانە بۆ جیهان، لە کاتێکدا لارک یەکێکە لە خاڵە جێگیر و سەربازییەکانی ئێران لە نزیک دەروازەی دەریایی کەنداو.

خارگ لە بنەڕەتدا بە ژێرخانی نەوتی و هەناردەکردنەوە بەستراوەتەوە، لە کاتێکدا لارک بە چاودێری، بەرگری و بوونی سەربازی لە نزیک هێڵەکانی کەشتیوانییەوە بەستراوەتەوە، بەڵام پێگەی هەردوو دوورگەکە لە ناو سیستمی جوگرافیی کەنداو، دەیانکاتە بەشێک لە یەک هاوکێشە: وزە لە لایەک، و ئاسایشی رێگاکانی وزە لە لایەکی دیکەوە.

هەستیاریی ئەم هاوکێشەیە دوو بەرانبەر دەبێتەوە چونکە هەر شڵەژانێک لە گەرووی هورمزدا روبدات لە ناوچەکەدا سنوردار نابێت و کاریگەری زۆر دەبێت، ئیدارەی زانیاریی وزەی ئەمریکا جەختی کردووەتەوە، گەرووەکە یەکێکە لە گرنگترین رێڕەوە بەرتەسکە دەریاییەکانی نەوت لە جیهاندا، و ئەو جێگرانەی لەبەردەستدان بۆ تێپەڕاندنی گەروەکە ناتوانن تەواوی ئەو بڕانە لەخۆبگرن کە پێیدا تێپەڕ دەبن.

لە دوو دوورگەوە بۆ کارتی فشاری نێودەوڵەتی

لەبەر ئەم هۆکارە، خارگ و لارک لە دوو دوورگەی ئاسایی ئێرانییەوە لە کەنداو بوونەتە دوو کارتی ستراتیژی لە ململانێیەکی گەورەتردا لەسەر ئاسایشی وزە و کەشتیوانی.

ئەوەی توانای پاراستنی دامەزراوەکانی خارگی هەبێت، بەشێکی گرنگی کلیلی بەردەوامیی هەناردەی نەوتی ئێرانی لەدەستدایە، و ئەوەشی کۆنتڕۆڵی ناوچەکانی نزیک لە لارک و رێڕەوەکانی هورمز ببات، توانایەکی گەورەتری دەبێت بۆ چاودێریکردنی یەکێک لە گرنگترین شاریانەکانی بازرگانیی دەریایی لە جیهاندا.

لە سایەی گرژییەکانی ئێستادا، گرنگیی هەردوو دوورگەکە تەنها وەک پرسێکی ناوخۆیی ئێران نەماوەتەوە، بەڵکو راستەوخۆ بە نرخەکانی نەوت، جوڵەی نەوتهەڵگرەکان و ئاسایشی بازرگانیی جیهانییەوە بەستراوەتەوە، ئاڵۆزییەکانی دوایی دەوروبەری لارک و گەروی هورمز راستەوخۆ رەنگدانەوەی لەسەر بازاڕەکان هەبووە، بەوپێیەی نرخەکانی نەوت بەهۆی نوێبوونەوەی مەترسییەکان لەسەر جوڵەی کەشتیگەلەکان لە گەروەکەدا بەرزبوونەوە.

لە جەرگەی هەستیارترین رێڕەوی دەریایی جیهاندا، دوورگەیەکی بچووکی ئێران بووەتە ئامانجی راستەوخۆی هێرشە ئاسمانییەکانی پنتاگۆن، دوورگەی لارک کە بە باڵادەستییە جۆگرافییەکەی بەسەر گەروی هورمزدا وەک "چاوی ئێران" دەبینرێت.

دوورگەی "لارک"ی ئێران لە گەروی هورمز، کە کەوتووەتە نزیک بەندەری ستراتیژیی بەندەر عەباس، ناوەندێکی گرنگی گرژییە سەربازییەکانی نێوان واشنتۆن و تارانە، ئەوەش دوای ئەوەی بووە ئامانجی هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا.

دوێنێ یەکشەممە، هێزەکانی ئەمریکا دوو سەکۆی هەڵدانی موشەکیان لە دورگەی لارک بۆردومان کرد، کە ئەوە یەکەم هێرشی ئەمریکایە بۆ سەر ناوخۆی ئێران لە کۆتاییەکانی تەمموزی رابردووەوە. لە بەرانبەردا، ئێران بە ئاڕاستەکردنی هەشت موشەکی بالیستی بۆ سەر ئوردن وەڵامی دایەوە، کە تەواوی موشەکەکان بە لە ئاسماندا تێکشکێنران.

حەشاردگەیەکی سەربازی لە شوێنێکی بەرتەسکدا

لەسەر نەخشە، لارک تەنها دوورگەیەکی بچووکە لە رۆژهەڵاتی دوورگەی قشم و باشوری دوورگەی هورمز لە کەنداو، بەڵام دەکەوێتە هەستیارترین ناوچەی بەرتەسکی گەروی هورمز و زۆر نزیکە لە رێڕەوی کەشتی و نەوتهەڵگرە جیهانییەکان.

ئەم پێگە جۆگرافییە وادەکات لارک ببێتە چاوی چاودێریی ئێران بەسەر گەروەکەدا، چونکە تاران رادار و دامەزراوەی چاودێریی پێشکەوتووی تێدا جێگیرکردووە بۆ بەدواداچوونی جووڵەی کەشتیگەلەکان.

بنکەی سەربازی و تێرمیناڵی نەوت

جگە لە چاودێری، لارک بنکەیەکی سەربازیی گرنگی سوپای پاسدارانی تێدایە و هاوكات بنکەیەکی گواستنەوە و هەناردەکردنی نەوتیشی تێدایە کە مێژووەکەی بۆ کۆتاییەکانی هەشتاکانی سەدەی رابردوو دەگەڕێتەوە، سوپای پاسداران بەندەرەکانی ئەم دوورگەیە بەکاردێنێت بۆ سه‌پاندنی مەرجەکانی بەسەر کەشتییەکاندا، لەوانەش وەرگرتنی باج و رسوومات لە بەرانبەر تێپەڕبوونیاندا.

بەپێی راپۆرتێکی ماڵپەڕی "ئەکسیۆس"، ئەم گرنگییە سەربازییەی لارک وایکردووە هەمیشە لە ریزی یەکەمی ئەو ئامانجە سەربازییانەدا بێت کە پنتاگۆن بۆ لێدان لە بنکەکانی ئێران و پاراستنی ئازادیی دەریادەوانی لە گەروی هورمز دیارییان دەکات.

رووبەری دوورگەکە نزیکەی 77 کیلومەتری چوارگۆشەیە، ژمارەیەکی کەم دانیشتووانی کە نزیکەی دوو هەزار کەسن و زۆربەیان بە ماسیگری و کەرتی خزمەتگوزاری سەربازییەوە سەرقاڵن.

پانایی گەروی هورمز لە نزیک دوورگەی لارک نزیکەی 39 کیلومەترە، بەڵام رێڕەوی کەشتیوانیی سەلامەت بۆ کەشتییە زەبەلاحەکان تەنها نزیکەی چوار کیلومەتر پانە، ئەمەش وادەکات لارک باڵادەستیی تەواوی بەسەر ئەم رێڕەوە باریکەدا هەبێت.

سەرچاوەکان: ماڵپەڕی ئەکسیۆس، میدیا جیهانییەکان