وەزارەتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە راگەیەندراوێکدا ناڕەزایەتی توندی بەرانبەر بڕیاری سەرۆک وەزیرانی عیراق بۆ دواخستنی سەندنەوەی باج لەسەر هێلکە و مریشکی هاوردەکراو دەربڕی.

 بێگەرد تاڵەبانی، وەزیری کشتوکاڵ، جەختی لەوە کردەوە، کە کەرتی پەلەوەر لە هەرێم گەیشتووەتە قۆناغی خۆژێنی و بەرهەمی ناوخۆیی نەک تەنها پێداویستی هەرێم، بەڵکو توانای دابینکردنی پێداویستی تەواوی عیراقی هەیە.

 بەپێی ئامارەکان، 59 پروژەی هێلکەی مێز ساڵانە 4.8 ملیار هێلکە بەرهەم دەهێنن لە کاتێکدا پێویستی ناوخۆ تەنها 1.8 ملیارە، هەروەها زياتر لە 2100 پڕۆژەی بەرهەمهێنانی مریشک ساڵانە لەسەرووی 450 هەزار تۆن ە و زۆر زیاترە لە پێویستی ناوخۆ کە  150 هەزار تۆنە

وەزیری کشتوکاڵ ئاماژەی بەوەش کردوە،  لابردنی باج لەسەر بەرهەمی دەرەکی دەبێتە هۆی خنکاندنی بازاڕی ناوخۆ، زیانی دارایی قورس بە کەرتی پەلەوەر دەگەیەنێت و دەیان هەزار هەلی کار دەخاتە مەترسییەوە.

لەم چوارچێوەیەدا،  بێگەرد تاڵەبانی داوا لە حکومەتی فیدراڵ کردوە لەبری ئەم بڕیارە، هاوکاری دابینکەرانی ئالیک و کێڵگەکان بکات و ەێگە بدات بەرهەمی زیادەی هەرێمی کوردستان بە ئاسانی رەوانەی پارێزگاکانی دیکەی عیراق بکرێت.

وەزارەتی کارەبا و سامانە سروشتییەکانی هەرێم رایدەگەیەنن؛لە سەعات 12ـی ئەمشەوەوە بەهۆی کەمبونەوەی بەرهەمهێنانی غاز لە لایەن کۆمپانیای داناغازەوە، بۆ ماوەی چوار رۆژ پێدانی کارەبا کەمدەبێتەوە.

لە راگەیەندراوە هاوبەشەکەی کارەبا و سامانە سروشتییەکاندا هاتووە؛ هۆکاری کەمبونەوەی پێدانی کارەبا، دەستکردنە بە قۆناغی دووەمی چاکسازییەکانی کۆمپانیای داناغاز، لە کێڵگەی کۆرمۆر.

ئاماژە بەوەشکراوە، کەمبونەوەکە بۆ ماوەی چوار رۆژە و بەرهەمهێنانی غاز لە  520 ملیۆن پێ سێجا بۆ 260 ملیۆن پێ سێجا کەمدەبێتەوە و بەمەش بڕی 1070 مێگاوات کارەبا کەمدەبێتەوە.

دڵنیایی بە هاوڵاتیان دەدرێت و دوو وەزارەتەکە دەڵێن؛ هەموو هەوڵی خۆیان دەدەن بۆ  ئەوەی کەمترین کاریگەریی لەسەر کاتەکانی پێدانی کارەبا هەبێت و دڵنیایی دەدەن، کە ئەم کەمبونەوەی غازە کاریگەری لەسەر غازی ماڵان نابێت.

قائیمقامەیتی سلێمانی لە رێگەی کوردسات نیوزیوە دڵنیای دەدات؛ ناهێڵن نرخی شتومەک بەرزبێتەوە، داواش دەکات هاووڵاتیان هاوکاریان بن.

دوای بەرزبونەوەی نرخی دۆلار بەرانبەر بە دینار، ترسی بەرزبونەوەی نرخی شتومەک لای هاووڵاتیان دروست بوە و لایەنە پەیوەندیدارەکانیش دڵنیای دەدەن رێگری دەکەن لە بەرزبونەوەی نرخ.

بابان ئەحمەد، سەرۆکی لیژنە هاوبەشەکانی قائیمقامیەتی سلێمانی بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لیژنەکانیان بەردەوام چاودێری بازاڕ دەکەن و هەر ئەمڕۆش پسوڵەی سەرپێچیان بۆ چەند شوێنێک کردووە، کە نرخی کاڵاو شمەک و خواردەمەنیەکانیان بەرزکردوەتەوە.

بابان ئەحمەد ئاماژەی بەوەشکردوە، هەر فرۆشیارێک گران فرۆشی بکات و نرخەکانی بەرزبکاتەوە سزای دەدەن، داواش لە هاووڵاتیان دەکەت، کە هاوکاریان بکەن و هەر فرۆشیارێک نرخی بەرزکردەوە ئاگاداریان بکەنەوە تا سزایان بدەن.

سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند، بۆ دەربازبون لەو قەیرانەی تییکەوتون، سێ بژاردەیان لەبەردەستدا بووە؛ جێبەجێكردنی پاشەكەوتی ناچاری، 45 رۆژ جارێک موچە دابەشبکرێت یاخود پەنا ببرێت بۆ قەرزی دەرەکی و نوقمکردنی زیاتری وڵات.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە میانی کۆبونەوەی لەگەڵ سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، علەی زیەدی سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند، بەرزکردنەوەی نرخی دۆلار ناچاریبووە و ئابوری عێراق لە قەیرانێکی قوڵدایە.

عەلی زەیدی ئاماژەی بەوەکرد، کاتێک حکومەتی گرتوەتە دەست زیاتر لە 200 ملیار دینار قەرزی کەڵەکەی هەبووە و بۆ رزگاربونی ئابوری وڵاتێش سێ بژارەدیان لەبەردەستدا بووە و  هەندێك كەس هەوڵیانداوە درزێك لەنێوان ئەوان و خەڵكدا دروست بكەن.

لە بارەی بژاردەکانەوە، لەبری بەرزکردنەویە نرخی دۆلا، جێبەجێكردنی پاشەكەوتی ناچاری، 45 رۆژ جارێک موچە دابەشبکرێت یاخود پەنا ببرێت بۆ قەرزی دەرەکی و نوقمکردنی زیاتری وڵات ئەو بژاردانەبوون کە لەبەردەستدابوون.

زەیدی دەڵێت؛ پێویست بوو حكومەت مانگانە 10 ترلیۆن دینار دابین بكات و ئەمەش وایکردوە بڕیاری بەرزکردنەوەی نرخی دۆلار بدەن تا  لەو قەیرانە ئابوریەی توشی وڵات بوە رزگاریان ببێت.

سەبارەت بە بازاڕی دراو و نرخی ئاڵوگۆڕی دینار بەرانبەر بە دۆلار وتویەتی؛ جیاوازیی پێشوی نرخی ئاڵوگۆڕی دراو لەلایەن هەلپەرستانەوە دەقۆزرایەوە و سودی بۆ هاووڵاتیان نەبووە.

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئاشكراكرد،  بەشێكی زۆری لایەنەكانی ناڕازیی لە بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار  پێشوەختە ئاگاداری بڕیارەكە بوون و سوودی مادیی گەورەیان لێ بینووە.

ئەمیر مەعمووری، ئەندامی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، رەخنەی توندی لەو لایەنە سیاسییانە گرت كە دژایەتی بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار دەكەن و رایگەیاند: زۆربەی ئەوانەی ئێستا رەخنە لە بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار دەگرن، پێشوەختە زانیارییان لەسەر گۆڕانكارییەكە هەبووە و پێش دەنگدان و جێگیركردنی نرخەكە بۆ 1520 دینار، دۆلاریان لە بازاردا كڕیوە و سوودێكی دارایی زۆریان دەستكەوتووە.

ئاماژەی بەوەشكرد، ئەنجومەنی وەزیران نوێنەری تەواوی فراكسیۆنە سیاسییەكانی تێدایە و دەنگیان بۆ  گۆرانكارییەكەداوە .

ئەو پەرلەمانتارە ئاماژەی بەوەشكرد، گۆڕینی نرخی دۆلار بەرپرسیارێتییەكی نیشتمانییە و پێویستە بە لۆژیكی دەوڵەت بەڕێوەبچێت بۆ پاراستنی سەقامگیریی دارایی.

عەلی زەێدی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، رێنمایی دا بە دواخستنی وەرگرتنی رسووماتی گومرکی و باجی سەر بەرهەمەکانی هێلکە، مریشک و گۆشتی زیندوی هاوردەکراو.

نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران لە بەیاننامەیەکدا ئاماژەی بەوە کرد: زەیدی رێنمایی داوە بە دواخستنی وەرگرتنی رسووماتی گومرکی و باج لەسەر بەرهەمەکانی هێلکە، مریشک و گۆشتی زیندوی هاوردەکراو، بە مەبەستی بەشداریکردن لە پشتیوانیکردنی سەقامگیریی بازاڕە ناوخۆییەکان و دابینکردنی ئەم پێداویستییە سەرەکییانە بە نرخێکی گونجاو تاوەکو لە توانای دارایی سەرجەم هاووڵاتیاندا بێت.

ئەم بڕیارە دوای بڕیاری هەموارکردنەوەی نرخی ئاڵوگۆڕی دینار بەرانبەر بە دۆلاری ئەمریکی هات، لەسەر پێشنیازی وەزیری دارایی و پارێزگاری بڕیاردەری بانک ناوەندیی عیراق لە کۆبوونەوەی ئاسایی ژمارە (544)ی ساڵی 2026، تاوەکو نرخی کۆتایی فرۆشتنی دۆلار بۆ هاووڵاتیان و دامەزراوە داراییە ناپانکییەکان ببێتە (1520) دینار بۆ هەر دۆلارێک، لە شوێنی 1320 دینار.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، پێش هەڵبژاردنەکانی ئەمریکا، کە لە مانگی 11دا ئەنجامدەدرێت، هێرش ناکاتە سەر ئێران، ئاماژەی بەوەشکردوە گەروی هورمز لە رەوشێکی باشدایە بۆ هەناردەی نەوت.

سەرۆکی ئەمریکا، پەیامێکی لە تروس سۆشیاڵ بڵاوکردوەتەوە  و دەڵێت؛  لە ئێستادا لە گفتوگۆی بەرهەمداردان لەگەڵ ئێران و بیر لە هێرشکردن ناکەنەوە.

لە بارەی رەوشی ئابوریی ئێرانیشەوە، سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت؛ ئەوان لە رەوشێکی تەواو خراپدان، لە روی ئابوری و سەربازییەوە بە تەواوەتی تێکشکاون.

ناوبراو ئاماژەی بە گەمارۆکانی هێزی ئەمریکا داوە بۆسەر ئێرانو دەڵێت بە تەواوەتی کاریگەری دروست کردوە.

سەرۆکی ئەمریکا دەشڵێت؛ لە ئێستادا نەوتێکی زۆر بە گەروی هورمزدا تێدەپەڕێت  و تەنها شەوی رابردوو 22 ملیۆن بەرمیل نەوت بە گەروەکەدا رۆشتوە.

ئەمە لە کاتێکدایە، فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا(سێنتکۆم) پێشتر، رایگەیاندوە لە مانگەکانی رابردوی جەنگدا هێزەکانی ئەمریکا، هاوکاربون بۆ تێپەڕبونی ملیارێک و 250 ملیۆن بەرمیل نەوت بە گەروی هورمزدا.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، رایگەیاند تاران سەرقاڵی پێداچوونەوە و تاوتوێکردنی وەڵامی ئەمریکایە بۆ پڕۆژە حەوت رۆژیەکەی تاران.

عراقچی لە لێدوانێکیدا بۆ رۆژنامەنووسان ئاماژەی بەوە کرد کە پرۆسەی دانوستانەکان نەپچڕاون و ئاڵوگۆڕی پەیامەکان لە رێگەی ناوبژیوانانەوە بەردەوامە.

 ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە، دیدگاکانی لایەنی ئەمریکییان وەرگرتووە و پێشبینی دەکەن لە  چەند رۆژی داهاتوودا وەڵامی رەسمی ئەمریکا بدەنەوە.

 ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە، پێشتر دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندبوو پێشنیازە حەوت رۆژیەکەی ئێرانی رەتکردوەتەوە.

هاکان فیدان، وەزیری دەرەوەی تورکیا، دووپاتی کردەوە کە وڵاتەکەی هێزی سەربازی نانێرێت بۆ خاکی وڵاتانی تر بۆ ئەنجامدانی هێرش لێیانەوە.

فیدان لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: تورکیا هێزی سەربازی نانێرێت بۆ خاکی وڵاتێکی تر تا هێرشی لەوێوە بپێورێت، روونیشی کردەوە: پەیماننامەی مەککە رێککەوتنێکی بەرگرییە نەک هێرشبەری، و لە ئاناساتێکدا ئەگەر یەکێک لە وڵاتانی ئەندام رووبەڕووی هێرش ببێتەوە، وڵاتانی تر پشتیوانی لێ دەکەن.

ئاماژەی بەوەش کرد: لیژنە سەربازییەکان لە هاوپەیمانیی مەککە کاردەکەن لەسەر لێکۆڵینەوە لە چۆنیەتی بەشداری لە پشتیوانیکردنی عەرەبستانی سعودیە دژی هێرشەکانی حوسییەکان.