ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان، دوای کۆبوونەوەی ئەمڕۆی، راگەیەندراوێکی بڵاوکردووەتەوە و تێیداهاتووە، باس لە یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە و داشکاندن بۆ قەرزی کۆنی کارەبا کراوە.

بڕگەی یەکەم؛ یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە

ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم رایگەیاندووە: لە بڕگەی یەکەمی کۆبوونەوەدا، وەزیری کاروباری پێشمەرگە، راپۆرتێکی وردی سەبارەت بە پرۆسەی رێکخستن و یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە لە ژێر چەتری وەزارەتی کاروباری پێشمەرگە خستەڕوو و هەنگاوە ئەنجامدراوەکان و پلان و پێداویستییەکانی قۆناغی داهاتووی پرۆسەکەی ڕوون کردەوە، هەروەها باس لە هەوڵەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان کرا بۆ یەکسانکردنی مووچە، پلە، دەرماڵە و شایستە دارایییەکانی پێشمەرگە لەگەڵ هاوتاکانیان لە دامەزراوەکانی بەرگریی حکومەتی فیدراڵ و جێگیرکردنی پێداویستییە دارایییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە لە چوارچێوەی خەرجییە سیادییەکانی بودجەی فیدراڵی؛ بەو پێیەی هێزی پێشمەرگە بەشێکە لە سیستەمی بەرگریی عێراق.

بەپێی راگەیەندراوەکەی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم، جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، پیرۆزبایی لە سەرکەوتنی پرۆسەی یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە کرد و بە دەسکەوتێکی نیشتمانی و دامەزراوەیی ناوی برد و جەختی لە بەردەوامیی پرۆسەی چاکسازی و پیشەییکردنی وەزارەتی پێشمەرگە و پاراستنی دەسکەوتەکانی کردەوە، هەروەها پێداگریی لەسەر یەکسانکردنی موچە و شایستە دارایییەکانی پێشمەرگە لەگەڵ هاوتاکانیان لە دامەزراوەکانی بەرگریی حکومەتی فیدراڵ کرد.

لە راگەیەندراوەکەشدا هاتووە، ئەنجومەنی وەزیران، وەفدی باڵای دانوستانکاریی حکومەتی هەرێمی کوردستانی راسپارد کە لە دانوستانەکانی بودجەی ساڵی 2027دا بەردەوام بێت لە هەوڵەکان بۆ جێگیرکردنی موچە، دەرماڵە، شایستە دارایییەکان و پێداویستییەکانی وەزارەتی پێشمەرگە لە چوارچێوەی خەرجییە سیادییەکان، هاوشێوەی وەزارەتی بەرگریی فیدراڵ، هەروەها گرنگیی رۆڵی نوێنەر و فراکسیۆنە کوردستانییەکان لە بەغداد بۆ داکۆکیکردن لەم داواکارییە لە پرۆسەی ئامادەکردن و پەسەندکردنی بودجەی 2027 دووپات کرایەوە.

بڕگەی دووەم؛ داشکاندن بۆ قەرزی کۆنی کارەبا

ئەنجومەنی وەزیران دەلێت، لە بڕگەی دووەمی کۆبوونەوەدا، ئەنجومەنی وەزیران بە کۆی دەنگ بڕیاری دا ماوەی سوودمەندبوون لە داشکاندنی قەرزە کۆنە کەڵەکەبووەکانی کارەبا لە 2026/9/24 تا 2026/10/18 بە هەمان مەرج و بڕگەکانی بڕیاری پێشوو درێژ بکرێتەوە؛ بۆ ئەوەی دەرفەتی زیاتر بۆ هاووڵاتیان بڕەخسێت لە داشکاندنەکە سوودمەند بن و قەرزەکانیان یەکلایی بکەنەوە و داهاتی بەدەستهاتووش جارێکی دیکە بۆ دابینکردن و باشترکردنی خزمەتگوزاریی کارەبا خەرج بکرێتەوە.

بڕگەی سێهەم

بەپێی زانیارییەکان، لە بڕگەی سێیەم و کۆتایی کۆبوونەوەدا، ئەنجومەنی وەزیران، بە ڕەچاوکردنی تایبەتمەندی و دەسەڵاتە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان، بڕیاری   جێبەجێکردنی یاسای کۆمپانیا گشتییەکان ژمارە (22)ی ساڵی 1997ی هەموارکراو لە هەرێمی کوردستان دا ، هاوشانی یاسای کۆمپانیاکان ژمارە (21)ی ساڵی 1997ی هەموارکراو، وەک دوو یاسای تەواوکاری یەکتر؛ بە مەبەستی کاراکردنی دامەزراوە گشتییەکان، پەرەپێدانی ژینگەی بازرگانی و ئابووریی هەرێمی کوردستان و هەماهەنگکردنی چوارچێوە یاساییەکان لەگەڵ یاسا فیدراڵییە پەیوەندیدارەکان.

ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان دوا دەرفەت دەداتە هاوبەشانی کارەبا بۆ دانەوەی قەرزەکانیان بە داشکاندنەوە و بڕیاریدا بە درێژکردنەوەی داشکاندن بە رێژەی 50٪ قەرزەکانیان.

ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان بڕیاریدا بە پێدانی دوا دەرفەت بە هاوبەشانی کارەبا لە سەرانسەری هەرێم، تاوەکو لە رێگەی پڕۆژەی روناکییەوە بە داشکاندنی رێژەی 25٪ و 50٪  قەرزە کەڵەکەبووەکانی کارەبایان بدەنەوە.

بە گوێرەی زانیارییەکان، لە سبەینێوە تا  رۆژی 18ـی10ـی 2026  سەرجەم هاوبەشانی ماڵان، کشتوکاڵی، بازرگانی، و پێشەسازی دەتوانن قەرزەکانیان بدەنەوە.

 ئەنجومەنی وەزیران ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەگەر هاوبەشان لەم ماوە دیاریکراوەدا سوود لەم دەرفەتە وەرنەگرن، دوای رێکەوتی  18ـی10ـی 2026  تەواوی قەرزەکانیان بەبێ هیچ داشکاندنێک دەکرێتە قستی مانگانە و راستەوخۆ دەخرێتە سەر پسولەی مانگانەی کارەباکەیان.

لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ ئەم هەنگاوەی حکومەت لەپێناو دادپەروەری و ئاسانکارییە بۆ نزیکەی 800 هەزار هاوبەشی کارەبا لەکۆی دوو ملیۆن کە هێشتا قەرزی کۆنیان لەسەر ماوە.

هێڵی ئاسمانیی تورکش ئێرلاین لە ئاگادارییەکی ئەلیکترۆنیدا فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی جەلال تاڵەبانی لە گۆڕانکاریی وادەی دەستپێکردنەوەی گەشتەکان و  پێشخستنیان ئاگادارکردوەتەوە.

بە گوێرەی راگەیەندراوی بەشی پەیوەندییەکانی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی جەلال تاڵەبانی لە رێکەوتی 2ـی10ـی 2026ـوە هێڵی تورکیش ئێرلاین گەشتەکانی بۆ فڕۆکەخانەکە دەستپێدەکاتەوە.

بە گوێرەی راگەیەندراوەکە، لە قۆناغی یەکەمدا هەفتانە بە ئەنجامدانی چوار گەشت لە نێوان ئەستەنبوڵ و سلێمانی دەستپێدەکەنەوە و بڕیاریشە، لە 14ـی12ـی2026وە ئاستی گەشتەکان زیاد بکرێن بۆ رۆژانە  و تەواوی هەفتە دەگرێتەوە.

پێشتر مرۆڤ تەنها خەمی ژیانی بوو، ئێستا خەمی مردنیشیانە، لە عیراق دۆزینەوەی پارچە زەوییەک بەخاکسپاردنی مردووەکان بووەتە یەکێک لە کارە قورسەکان و بەشێکی خەڵک بەر لە مردنیان زەوی و گۆڕ دەکڕن.

قەیرانی نەبوونی زەوی لە گۆڕستانەکانی عیراقدا پەیوەستە بە چەند هۆکارێکەوە، جیاواز لە زۆربوونی ژمارەی دانیشتووان و زیادبوونی مردن لە بەرانبەردا، زۆرینەی گۆڕستانە کۆنەکان پڕبوون و جێگە نەماوە، هاوکات، بەشێک لە خێزانەکان پێیان وایە دەبێت لەیەک گۆڕستان و لە نزیک یەکتردا بنێژرێن بۆئەوەی دوای مردنیش رۆحیان ئاسودە بێت.

نرخی زەوی و گۆڕ لە بەشێک لە گۆڕستانەکاندا نرخێکی خەیاڵییە، لەو گۆڕستانانەی نزیک لە مەزارگەکانن بۆنمونە گۆڕستانی وادی سەلام لە نەجەف کە بە گەورەترین گۆڕستان لە جیهان دادەنرێت و لە نزیک مەزارگەی ئیمامی عەلییە، نرخی یەک گۆڕ تیایدا دەگاتە سێ ملیۆن دیناری عیراقی.

گۆڕستانی وادی سەلام روبەرەکەی دەگاتە نۆ کیلۆمەتر چوارگۆشە و 13٪ی روبەری شاری نەجەف پێکدەهێنێت، بەدوای ئەویشدا گۆڕستانی شێخ مەعرەف دێت لە نزیک مەزارگەی شێخ مەعرەف کەرخی و گۆڕستانی خەیزەران و محەمەد سەکران دێت.

بەشێک لە گۆڕهەڵکەنانی عیراق باس لەوەدەکەن، بەشێوەیەکی گشتیی نرخی زەوی و گۆڕەکان لە 500 هەزار دینارەوە دەستپێدەکات و تا سێ ملیۆن دینار و زیاتریش درێژدەبێتەوە، بەشێک لە هاووڵاتیانیش گۆڕستانی خێزانی دەکڕن.

عادل فەخری هاووڵاتییەکی نەجەفە و بە رۆژنامەی عەرەبی جەدیدی راگەیاندووە، پارچە زەوییەکی کڕیوە بۆ گۆڕستانی خێزانەکەی بە 10 ملیۆن دیناری عیراقی، بەڵام ئێستا جێگا نەماوە و دەبێت بۆ ئەندامە نوێیەکانی خێزانەکە زەوی تر بکڕێت.

گرانبوونی نرخی گۆڕ ناڕەزایەتیی هاووڵاتیانی لێکەوتووەتەوە و باس لەوەدەکەن، ناکرێت مردن و گۆڕستان بکرێت بە بازرگانی، لە کاتێکدا، بەشێکی زۆر لە خێزانەکان توانای کڕینی یەک گۆڕیشیان نییە نەک گۆڕستانی خێزانی.

لەکاتێکدا گۆڕستانە مێژووییەکان خواستێکی زۆریان لەسەرە، بەشێکی زۆری هاووڵاتیان داوا دەکەن، حکومەت بە وردی چاودێری کاری گۆڕستانەکان و ناشتنی مردووان بکات و ئەو بارگرانییە لەسەر شانی خێزانە کەمدەرامەت و هەژارەکان لاببات.

عالیە نوسیف و ئەشواق سالم حەسەن، کە  ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقن بە تۆمەتی گەندەڵی دارایی و بە هەدەردانی سامانی گشتی سزایی حەوت ساڵ زیندانیان بەسەردا سەپێندرا.

دەستەی دەستپاکی عیراق بڵاویکردوەتەوە،بەهۆی ئەنجامدانی تاوانی کەسی و ناڕەوا و بەهەدەردانی سامانی گشتی سزایی حەوت ساڵ زیندانی بەسەر هەریەکە لە  عالیە نوسیف و ئەشواق سالم حەسەن سەپێندرا لەگەڵ گەڕاندنەوەی پارەش بۆ خەزێنەی گشتی دەوڵەت.

دەستەی دەستپاکی عیراق ئاماژەی بەوەشکردوە،عالیە نوسیف دەبێت 61 ملیار دینار و ئەشواق سالم حەسەنیش پێویستە 12 ملیار دینار بگەرێننەوە بۆ خەزێنەی گشتی.

بەپێی راگەیەندراوی دەستەکە، دادگای تایبەمەند بە تاوانەکانی دژە گەندەڵی ناوەندی، سزاکەی بە شێوەی ئامادەیی و بەپێی ماددەی (١٩/دووەم) لە یاسای دەستەی دەستپاکی دەرکردووە.

هەروەها بڕیاری دەستبەسەرداگرتنی سەرمایە و موڵکە گوازراوە و نەگوازراوەکانیان پشتڕاستکراوەتەوە و مافی داواکردنی قەرەبووکردنەوەی زیانەکانیش بە دەستەی دەستپاکی دراوە دوای ئەوەی بڕیارەکە پلەی کۆتایی وەردەگرێت.

لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئامادەكارییەكانی بۆ بودجەی ساڵی داهاتوو كردووە و پرسی كورتهێنانی بودجە گەورەترین ئاڵەنگاریی بەردەمیانە.

ئیخڵاس دلێمی ئەندامی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایگەیاند، ئامادەكارییان بۆ پرۆژەیاسای بودجەی ساڵی 2027 كردووە و پێشبینی دەكەن كورتهێنان لە بودجەدا بگاتە 65 ترلیۆن دینار، بۆ روبەڕوبوونەوەی ئەم كورتهێنانەش، لیژنەكە گۆڕانكاری لە نرخی دراو و ئەو چارەسەرانە تاوتوێ دەكات كە لەلایەن وەزارەتی داراییەوە پێشكەش دەكرێن.

ئیخڵاس دلێمی راشیگەیاندووە، لە بودجەی ساڵی داهاتوودا موچەی موچەخۆران بە تەواوی مسۆگەر كراوە، بەتایبەت ئێستا كە قەبارەی هەناردەكردنی نەوت بەرزبووەتەوە و یەدەگی دراوی باش لە بانكی ناوەندیدا هەیە.

ئەو ئەندامەی لیژنەی دارایی ئاماژەی بەوەشكردووە، لە 15ی مانگی داهاتوودا پرۆژەیاساكە دەگاتە ئەنجومەنی نوێنەران.

لێپرسراوێكی باڵای ئێران هۆشداری دەداتە وڵاتانی ناوچەكە و دەڵێت، داخستنی ئاسمانیی هەر وڵاتێك بەڕووی فڕۆكەكانی ئێران، لەكارخستنی فڕۆكەخانەكانی ئەو وڵاتەیە.

موحسین رەزایی، راوێژکاری موجتەبا خامنەیی رایگەیاند، داواكارن لە سەرجەم وڵاتانی ناوچەكە، نەبنە بەشێك لە جەنگی ناوچەكە و ئامرازێك بۆ جێبەجێكردنی سزاكانی ئەمریكا لە دژی ئێران.

وتیشی، وڵاتانی ناوچەكە دۆستی ئێرانن و نابێت لەگەڵ ئەمریكادا لە دژی ئێران بوەستنەوە، چونكە بەرژوەندی و خاڵی هاوبەشی زۆریان هەیە.

موحسین رەزایی هۆشداریشیدا و وتی، هەر وڵاتێك ئاسمانەكەی بەڕووی فڕۆكەكانی ئێراندا دابخات، سەرجەم فڕۆكەخانەكانی ئەو وڵاتە لەكاردەكەون.

ئەوەش لەدوای ئەوەدێت، ئەمریكا تەواوی هێڵی ئاسمانیی ئێرانی خستە لیستی سزاكانییەوە، هۆشداریشدا هەر وڵاتێك لەگەڵ كۆمپانیا فڕۆكەوانییەكانی ئێراندا كاربكات، سزا دەدرێت.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران مەرجەکانی تاران بۆ زەمینەسازکردنەوەی دانوستان لەگەڵ ئەمریکا ئاشکرا دەکات و رایدەگەیەنێت، هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی و سزادانی ئابوری لە مەرجە سەرەکییەکانیانن.

ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە تۆڕی کۆمەڵایەتی 'ئێکس' نووسیویەتی؛ لە پەراوێزی کۆبوونەوەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان، خولێکی تری ئاڵوگۆڕی پەیام لەنێوان ئێران و ئەمریکا بە نێوەندگیریی قەتەر بەڕێوەچوو.

ئاماژەی بەوەشدا، پرۆسەی ئاڵوگۆڕی پەیامەکان نزیکەی دوو سەعاتی خایاندووە و تێیدا هەڵوێست و مەرجەکانی تاران بۆ دەستپێکردنەوەی پرۆسەی دیپلۆماسی بە شێوازێکی روون بڵاوکراونەتەوە، بە جۆرێک رێگە لە هەر بیانوویەک لەلایەن دەسەڵاتدارانی واشنتۆنەوە دەگرێت.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران جەختیشی کردەوە، مەرجەکانی تاران تەواو روونن، لەوانەش راگرتنی "کردەوە دوژمنکارییەکان"ـی ئەمریکا و هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی و سزادانی ئابوری، کۆتاییهێنان بە شەڕ لە تەواوی بەرەکان و ئازادکردنی سەرمایە بلۆککراوەکانی ئێران و دابینکردنی ئاسایشی رێڕەوە کەشتیوانییەکان.

مەسعود پزیشكیان، سەرۆك كۆماری ئێران، لە بارەگای نەتەوە یەكگرتووەكان لە نیویۆرک وتارێکی پێشکەشکرد و رایگەیاند: دەمانەوێت بۆ دەستەبەركردنی ئاسایش هاوكاری بكەین، ئەمریكا تاوانی دژ بە مەدەنییەكان لە ئێران ئەنجام داوە.

پزیشکیان دەشڵێت: ئێران پێویستی بە وزەی ئەتۆمییە، نەك بۆمبی ئەتۆمی، هەوڵ بۆ بەدەستهێنانی وزە دەدەین لەپێناو پێشكەوتن لە بواری زانستیدا، هەروەها هەوڵ بۆ بەدەستهێنانی هێز دەدەین بۆ رێگریكردن لە هەر هەڕەشەیەك لەسەر ئاسایشمان، بەڵام هەوڵ بۆ بەدەستهێنانی چەكی ئەتۆمی نادەین.

راشیگەیاند، ئەمریكا كۆسپ لەبەردەم تواناكانیان بۆ دەستگەیشتن بە رێڕەوە دەریایییەكان دروست دەكات.

سەرۆک کۆماری ئێران لە بە شێکی وتارەکەیدا ئاماژەی بەوەکرد، "ترەمپ بە تیرۆریست وەسفی کردین، بەڵام خۆمان بووینە قوربانی تیرۆر".