عەبدوڵا ئۆجەلان رایگەیاند، پڕۆسەی ئاشتی گەیشتووەتە قۆناغێکی زۆر جدی و هەنگاوی باشی ناوە، بەڵام هەندێک لایەن دەیانەوێت بە پیلانگێڕی پڕۆسەکە تێک بدەن.

ئۆجەلان بەرز نرخاندنی بۆ هەڵوێستی سەرکردەکانی تورکیا دەربڕی و ئاماژەی بەوەکرد، ئەردۆغان و باخچەلی ئیرادەیەکی بەهێزیان نیشان داوە. هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە لەسەر بانگەوازی ئەو خەباتی چەکداری کۆتایی پێهاتووە و پارتە سیاسییەکانیش پشتیوانییەکی مێژووییان لەو بانگەوازییە کردووە.

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا، ئۆجەلان ئاماژەی بە بەردەوامی هەنگاوە یاساییەکان کرد و رایگەیاند ئەو کۆمیسیۆنەی لەسەر بنەمای ئەم یاسایە دامەزرا دوێنێ یەکەمین کۆبوونەوەی خۆی ئەنجام دا. هاوکات ئەو بڵاوکراوانەی ئاڕاستەی پرۆسەکەن بە جووڵەی تێکدەرانەی دژبەرانی پڕۆسەکە وەسف کرد و ئەوەشی خستەڕوو، ئەو وتانەی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاودەکرێنەوە بە ناوی ئەوەوە راست نین.

لە کۆتاییدا جەختی کردەوە: "من هەوڵەکانم بۆ بونیادنانی ئاشتیی کۆمەڵایەتی و یاسای برایەتی زیاتر بەرەو پێشەوە دەبەم" و داوای لە هەموو لایەک کرد بە رۆحی برایەتی، هۆشیاری و هەستیارییەوە نزیک ببنەوە و هەوڵ بۆ سەرخستنی پڕۆسەکە بدەن.

قوباد تاڵەبانی لە یادی لەدایکبوونی پێغەمبەری ئیسلام، محەمەد (د.خ) پەیامێکی بڵاوکردووەتەوە و تێیداهاتووە: بەرزڕاگرتنی ئەم بۆنەیە کە بەشێکە لە کولتوور و تایبەتمەندیی دیاری گەلەکەمان.

دەقی پەیامەکە

بەبۆنەی یادی پیرۆزی لەدایکبوونی پێغەمبەر (د.خ)، گەرمترین پیرۆزبایی لە موسڵمانانی کوردستان و جیهان دەکەم. بەرزڕاگرتنی ئەم بۆنەیە کە بەشێکە لە کولتوور و تایبەتمەندیی دیاری گەلەکەمان هاندەرمانە بۆ قووڵکردنەوەی گیانی تەبایی، ڕێزگرتنی یەکتر و بەهێزترکردنی پێکەوەژیان لە نێوان هەموو پێکهاتەکاندا.

فایەق زێدان، سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق، ئەمڕۆ سێشەممە بە سەردانێکی رەسمی گەیشتە شاری تارانی پایتەختی ئێران.

بەپێی زانیارییەکان، سەردانەکەی فایەق زێدان بۆ تاران یەک رۆژ دەخایەنێت و لەسەر بانگهێشتنامەیەکی رەسمیی غولامحوسێن موحسنی ئاژەیی، سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەریی ئێران هاتوو.

هەروەها ئاماژە بەوەش کراوە کە ئامانج لەم سەردانە بەهێزکردنی پەیوەندییە هاوبەشەکانی نێوان بەغداد و تارانە، هاوکات تاوتوێکردنی چەندین دۆسیە و بابەتی دادوەری و یاسایی جێی بایەخی هەردوو وڵات دەبێت.

لیژنەی ئاسایش و بەرگریی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق داوا لە سەرۆك وەزیران دەكات بودجەی تایبەت بۆ كڕینی سیستمی بەرگریی ئاسمانیی وڵاتەكە تەرخان بكات.

لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئاشكرای كردووە، داوایەكی رەسمییان ئاڕاستەی عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیران كردووە تا لە پڕۆژە یاسای بودجەی گشتیدا بڕە پارەی پێویست بۆ كڕینی سیستمی بەرگریی ئاسمانیی پێشكەوتوو لە وڵاتانی روسیا، چین و كۆریای باشوور تەرخان بكرێت. 

دەشڵێت، ئامانج لەو هەنگاوە، پاراستنی ئاسمان و سەروەریی عیراقە و ئەو داوایەش لە كاتێكدایە كە سیستمی بەرگریی ئێستای عیراق سنوردارە و نەیتوانیوە رێگری لە پێشێلكردنی ئاسمانی عیراق بگیرێت لەلایەن وڵاتانی ناوچەكەوە.

هاوكات سەرۆك وەزیرانی عیراق لەگەڵ فەرماندەی هێزەكانی ئەڵمانیا لە دەرەوەی وڵات و سەرۆكی دەستەی فیدراڵیی هاریكاریی سەربازی و تەكنیكیی روسیا كۆبوویەوە و دۆسیەی ئامادەكارییەكان بۆ كشانەوەی تەواوەتیی هێزەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی، بەهێزكردنی توانای سەربازی و هەواڵگریی هێزە ئەمنییەكان، و پەرەپێدانی هەماهەنگیی هاوبەش بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر تاوتوێ كران.

هێزێكی ئەمنی لە بەغداد ئەندامێكی دەستەی ئەركانی حەشدی شەعبی و سێ ئەندامی تریان دەستگیركرد. 

سەرچاوەیەكی ئەمنی بڵاویكردەوە، بەیانی ئەمڕۆ هێزێكی ئەمنی یەكێك لە ئەندامانی دەستەی ئەركانی حەشدی شەعبی بە ناوی ئەكرەم ئەبو جەعفەر دەستگیركردووە، بەبێ ئەوەی هۆكاری دەستگیركردنەكەی روون بكرێتەوە. 

هاوكات لە هەمان پرۆسەدا، هێزە ئەمنییەكان سێ ئەندامی تری سەر بەحەشدی شەعبییان لە ناوچەی بەلەدیات لە رۆژهەڵاتی بەغداد دەستگیركردووە، هۆكاری دەستگیركردنی ئەوانیش نەخراوەتەڕوو. 

مەزڵوم عەبدی هەڵوەشاندنەوەی هەسەدە و تێکەڵبوونی هێزەکەی بە دامەزراوەکانی سوریا راگەیاند.

مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سوریای دیموکرات 'هەسەدە' لە کۆشکی سەرۆکایەتی سوریا، لە دوای کۆبوونەوەی لەگەڵ ئەحمەد شەرع سەرۆکی سوریا، بە زمانی کوردی وتارێکی پێشکەشکرد رایگەیاند، دوای رێککەوتن لەگەڵ ئەحمەد شەرع، هەڵوەشاندنەوەی هەسەدە وەک هێزێکی سەربازیی سەربەخۆ، کۆتاییهاتنی ئەرکەکەی و تێکەڵبوونی تەواوەتیی لە دامەزراوەکانی سوریا رادەگەیەنن، جەختیشی کردەوە کە ئەمڕۆ لاپەڕەیەکی گرنگ لە مێژوی سوریا هەڵدەدەنەوە و وڵات چووەتە قۆناغێکی نوێوە.

ئاماژەی بەوەکرد، شەڕڤانان لە سەختترین قۆناغدا بەرپرسیارییەتیی گەورەیان هەڵگرت و زۆرێک لە شار و شارۆچکەکانیان لە دەسەڵاتی بەعس و تیرۆری داعش رزگار کرد، هەروەها هەزاران شەهیدیان لەپێناو داهاتوویەکی ئارام بۆ منداڵانی وڵات بەخشی تا رۆژێک بێت سورییەکان پێویستیان بە جەنگ نەمێنێت.

لە بەشێکی تری قسەکانیدا هیوای خواست ئەم رۆژە ببێتە دەستپێکی گواستنەوە لە چەکەوە بۆ ئاشتی و لە بەرگرییەوە بەرەو بونیادنانەوەی سوریا، هاوکات تیشکی خستەسەر مافی فێربوون بە زمانی کوردی و ئاشکرایکرد، ئەحمەد شەرع هەڵوێستێکی کراوەی بەرانبەر پاراستن و گەشەپێدانی زمانی دایک نیشان داوە.

لە وەرچەرخانێكی مێژووییدا لە سوریا وانەی زمانی كوردی بۆ یەكەمجار بە شێوەیەكی رەسمی دێتە ناو پڕۆگرامی خوێندنی خوێندنگەكانی سوریاوە و بۆ ساڵی خوێندنی 2026-2027 وەك بابەتێكی ئارەزوومەندانه دەخوێندرێت.

لە هەنگاوێكی گرنگدا بۆ جێگیركردنی مافە كلتورییەكان و لە ناویشیاندا مافی خوێندن بە زمانی دایك، زمانی كوردی بۆ یەكەمجار بە شێوەیەكی رەسمی و رێكخراو دەچێتە ناو پڕۆگرامی خوێندنی قوتابخانەكانی سوریاوە. بڕیارەكە پشتی بە مەرسومی ژمارە 13ی ساڵی 2026 بەستووە و بەپێی و رێنماییەكانی وەزارەتی پەروەردەی ئەو وڵاتە جێبەجێ دەكرێت، تیاشیدا زمانی كوردی وەك بابەتێكی ئارەزوومەندانه بەڕێژەی دوو وانە لە هەفتەیەكدا بۆ ساڵی خوێندنی 2026-2027 دیاری كراوە. مەرسومەكەش جەخت لەوە دەكاتەوە، كوردانی سوریا بەشێكی رەسەنی گەلی سوریان و ناسنامەی زمانییان بەشێكی دانەبڕاوە لە ناسنامەی نیشتمانیی فرەیی سوریا.

بڕیارەكە دوای زیاتر لە نیو سەدە لە سیاسەتی جیاكاری و پەراوێزخستن دێت، بەتایبەتیش دوای سەرژمێریی ساڵی 1962ی وڵاتەكە لە پارێزگای حەسەكە، كە دەسەڵاتی حزبی بەعس هەزاران هاووڵاتیی كوردی لە رەگەزنامە و مافە بنەڕەتییەكانی تر بێبەش كرد. بەڵام دوای گۆڕانكارییە سیاسییەكان و رووخانی دەسەڵاتی پێشوو لە كۆتاییەكانی 2024دا، پێكهاتەكانی وڵاتەكە رێڕەوێكی نوێیان گرتەبەر بۆ جێگیركردنی هاووڵاتیبوونێكی یەكسان. ئەو هەنگاوەش بە دیاریكراوی لە چوارچێوەی رێككەوتنەكانی 10ی ئاداری 2025 و 29ی كانوونی دووەمی 2026دا هات بۆ تێكەڵكردنی دامەزراوەكان و بنیاتنانی سوریایەكی یەكگرتوو.

بۆ جێبەجێكردنی ئەم ئەركەش، ناوەندی نیشتمانی بۆ پەرەپێدانی پڕۆگرامەكانی پەروەردە راسپێردراوە كە لە ماوەی شەش مانگدا پڕۆگرامی خوێندنی زمانی كوردی بۆ هەموو قۆناغەكان دابنێت. بەپێی بڕیارەكە، زمانی كوردیی بابەتێكی ئارەزوومەندانه دەبێت، نمرەی وانەكەش لە كۆی گشتیدا هەژمار دەكرێت بەبێ ئەوەی كاریگەریی لەسەر دەرچوون یان دەرنەچوونی قوتابی هەبێت.

یەكێكی تر لە تایبەتمەندییەكان هەبوونی مامۆستایانی پسپۆڕە، بۆ ئەو مەبەستەش، وەزارەتی پەروەردەی سوریا دەرگای تۆماركردنی بۆ ئەو مامۆستایانە كردووەتەوە كە بڕوانامەی ئەكادیمی و شارەزاییان لە زمانی كوردیدا هەیە. هاوكات، وانەكەش لە خوێندنگە حكومی و تایبەتەكانی ئەو ناوچانە دەوترێتەوە كە رێژەی دانیشتووانی كوردیان تیایاندا بەرچاوە یان زۆرە، لەوانەش ناوچەكانی باكور و رۆژهەڵاتی سوریا.

توێژەران و شارەزایانی كلتوری ئاماژە بەوە دەكەن، خوێندن بە زمانی دایك مافێكی بنەڕەتییە و رێگە لە فەوتانی زمان و كەلەپوور دەگرێت. بەرەوڕووبوونەوەی ئاستەنگەكانی وەك كەمیی كادری پسپۆڕ و دانانی پڕۆگرامی یەكگرتووش دەتوانرێت لەڕێگەی راهێنانی بەردەوامەوە چارەسەر بكرێت. باسیان لەوەش كردووە، فێربوونی زمانی كوردی لە تەمەنێكی بچووكدا نەك تەنها داهێنانی ئەدەبی بەو زمانە بەهێزتر دەكات، بەڵكو فرەیی كلتوریش دەكاتە سەرچاوەی دەوڵەمەندكردنی ناسنامەی نیشتمانی.

بەنزینخانەکانی شاری تاران رووبەڕووی قەرەباڵغییەکی زۆر و ریزبەندیی درێژی ئۆتۆمبێلەکان بوونەتەوە، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ قووڵبوونەوەی کێشەی کەمیی سووتەمەنی و ئاڵۆزتربوونی بارودۆخی ئابووریی ئێران، بەپێی راپۆڕتێکی رۆژنامەی فاینەنشاڵ تایمز.

رێکخراوی باشترکردنی بەکارهێنانی وزەی ئێرانی رایگەیاندووە کە وڵاتەکە رووبەڕووی کورتهێنانی رۆژانەی نزیکەی 15 ملیۆن لیتر بەنزین بووەتەوە، لە کاتێکدا داواکاریی رۆژانە گەیشتووەتە 135 ملیۆن لیتر.

 رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەش کردووە: گەمارۆی دەریایی ئەمریکا توانای تاران بە شێوەیەکی بەرچاو کەمکردووەتەوە بۆ دابینکردنی سووتەمەنی، هاوکات هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل زیانیان بە بەشێک لە تواناکانی پاڵاوتنی نەوتی وڵاتەکە گەیاندووە.

لە لایەکی ترەوە، حکومەتی ئێران رایگەیاند: سیستمی پاڵپشتیی سووتەمەنی و بەخشینی بەنزین بە نرخی هەرزان چیتر لە سایەی بەرزبوونەوەی هەڵئاوسان و پچڕانی پێداویستییەکان توانای بەردەوامبوونی نییە.

مسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران وتی: فرۆشتنی بەنزین بە کەمتر لە نرخی بازاڕ گوشارێکی زۆر دەخاتە سەر سەرچاوەکانی حکومەت کە بۆ پاڵپشتیی خۆراک و کرێکاران تەرخانکراون.