وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی هەرێمی کوردستان رایگەیاند کە بابەت و شایستەی دامەزراندنی سەرجەم خاوەن بڕوانامە باڵاکان و سێیەکەمەکانی سەر ئاستی زانکۆکان ئەوانەی تاوەکو ئێستا دانەمەزراون لە پرۆژەبودجەی پێشنیازکراوی هەرێم و لەسەر میلاکی وەزارەت چەسپێنراون.

ئەم بڕیارە لە کۆبوونەوەیەکی تایبەتدا هات کە بە سەرپەرشتی د. توانا نەجەف محەمەدخان، بەڕێوەبەری گشتیی کارگێڕی و دارایی لە دیوانی وەزارەت، و بە ئامادەبوونی بەڕێوەبەرانی ژمێریاری و میلاکاتی سەرجەم زانکۆکانی کوردستان بەڕێوەچوو.

لە وتەیەکدا، بەڕێوەبەری گشتیی کارگێڕی و دارایی جەختی لە گرنگیی بوونی بودجەیەکی گونجاو کردەوە بۆ داڕشتنی نەخشەڕێی کارکردنی وەزارەت و بووژاندنەوەی ژێرخانی زانکۆکان.

هەروەها ئاماژەی بەوە دا کە تەرخانکردنی بودجەی پێویست بۆ دامەزراندنی سێیەکەمەکان و هەڵگرانی بڕوانامەی باڵا لە ئەولەویەتی کارەکانیاندایە.

لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکەدا، بە داتا و ژمارە تیشک خرایە سەر چۆنیەتیی داڕشتنی پێشنیازی بودجە، شایستە داراییەکانی مامۆستایان و فەرمانبەران، میلاکات و ئاستی داهات و خەرجییەکانی زانکۆ و دامەزراوە زانستییەکان.

لە کۆتاییشدا ئامادەبووان سەرنج و پێشنیازەکانی خۆیان بۆ رێکخستنەوەی میلاکات و باشترکردنی رەوشی دارایی زانکۆکان خستەڕوو.

دوای ناڕەزایی هاووڵاتیانی قەزای پێنجوێن، پڕۆژەی روناکی بەشێوەیەکی کاتی کارەکانی لە قەزاکە راگرت.

سەڵاح جەمیل، پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: دوای ناڕەزایی هاووڵاتیان، پڕۆژەی روناکی کارەکانی لە قەزای پێنجوێن راگرتووە.

ئەمە لەکاتێکدایە کە هاووڵاتیانی قەزاکە بە کوردسات نیوزیان راگەیاندبوو، "ناوچەکەیان شاخاوییە و گەر پڕۆژەی روناکی کاری پێ بکرێت پارەی زۆری کارەبایان بۆدێتەوە".

کۆمپانیاکانی "دانەغاز" و "نەوتی هیلال" دەستپێکردنی دابینکردنی غازی سروشتییان لە کێڵگەی کۆرمۆرەوە لە هەرێمی کوردستان بۆ وەزارەتی کارەبای عیراق لە شاری کەرکوک راگەیاند.

کۆمپانیاکانی دانەغاز لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، بەپێی رێککەوتنەکە، رۆژانە بڕی 100 ملیۆن پێ سێجا غاز لە کێڵگەی کۆرمۆرەوە رەوانەی وێستگەی کارەبای تازە لە کەرکوک دەکرێت بۆ ماوەی یەک ساڵ، ئەوەش بە ئامانجی پشتگیریکردنی بەرهەمهێنانی کارەبای نیشتمانی لە عیراق.

ئەوەشی خستەڕوو، ئەم هەنگاوە دوای تەواوبوونی پڕۆژەی فراوانکردنی (KM250) دێت لە تشرینی یەکەمی 2025، کە توانای بەرهەمهێنانی کۆرمۆری بە رێژەی ٪50 بەرزکردەوە بۆ 750 ملیۆن پێ سێجا لە رۆژێکدا.

مەجید جەعفەر، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای نەوتی هیلال رایگەیاند، ئەمە یەکەم دابینکردنی غازە بۆ وەزارەتی کارەبای عیراق و قۆناغێکی گرنگە بۆ پەرەپێدانی کەرتی غاز و دابینکردنی خواستی گەشەسەندووی کارەبا لە سەرانسەری عیراقدا.

لای خۆشییەوە ریچارد هال، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دانەغاز ئاماژەی بەوە کرد، رێککەوتنەکە بنەمایەکە بۆ هاوکاریی ستراتیژیی زیاتر لە بازاڕی عیراقدا بەرەو بەهێزکردنی ئاسایشی ئۆتۆنۆمیی وزە.

پڕۆژەی غازی کۆرمۆر سووتەمەنی بۆ زیاتر لە ٪80ـی بەرهەمهێنانی کارەبای هەرێمی کوردستان دابین دەکات و قەبارەی سەرمایەگوزاری تێیدا چوار ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە.

سوریا سوپای وڵاتەكەی خستە حاڵەتی ئامادەباشی سەربازییەوە و بە درێژایی سنوری عیراق هێزێكی زۆری ئەمنیی بڵاوەپێكرد، پاسەوانی سنوری عیراقیش دەڵێت، رەوشی سەر سنوور لەگەڵ سوریا ئارامە.

پەیامنێری كوردسات نیوز لە سوریا رایگەیاند، سوپای سوریا خراوەتە حاڵەتی ئامادەباشییەوە و بە درێژای سنووری عیراقیش هێزێكی زۆری ئەمنی لە دیوی سوریاوە بڵاوەی پێكراوە، وتیشی، تائێستا حكومەتی سوریا هیچ روونكردنەوەیەكی لەوبارەیەوە بڵاونەكردووەتەوە.

هاوكات، فەریق محەمەد عەبدولوەهاب فەرماندەی پاسەوانی سنوری عیراق رایگەیاند، رەوشی سەر سنوری عیراق و سوریا ئارامە، رێوشوێنە سەربازییەكانیش لە دیوی سوریاوە بە هەماهەنگی لەگەڵ عیراق ئەنجامدراون.

ئەوەشی خستەڕوو، هیچ هەڕەشەیەك لەسەر سنوری عیراق و سوریا نییە، بەردەوامیش لە گفتوگۆدان لەگەڵ هاوتا سوریەكانیان بۆ پاراستنی ئاسایشی سنووری نێوان هەردوو وڵات.

سنوری نێوان عیراق و سوریا نزیكەی 600 كیلۆمەتر درێژە و سێ دەروازەی سەرەكی لەخۆگرتووە، ئەوانیش دەروازەكانی ئەلیەعروبیە – رەبیعە، قائیم- ئەلبوكەمال- وەلید- تەنەف.

بۆ رێگری لە گەندەڵی و بەهەدەردانی سەرمایەی گشتی، سەرۆک وەزیرانی عیراق رێنماییدا بە ئەنجامدانی وردبینیی پێشوەختە بۆ سەرجەم گرێبەستە حکومییەکان پێش ئیمزاکردنیان.

عەلی زەیدی،  سەرۆکی ئه‌نجومه‌نی وەزیران، ئەمڕۆ سێشەممە، سەردانی بارەگای دیوانی چاودێریی دارایی فیدراڵی کرد و سەرپەرشتی کۆبوونەوەیەکی هاوبەشی کرد بە ئامادەبوونی، سەرۆکی دیوانی چاودێریی دارایی فیدراڵی، سەرۆکی دەستەی دەستپاکی، و وەزیری دارایی.

کۆبوونەوەکە تایبەت کرابوو بە تاوتوێکردنی میکانیزمەکانی بەهێزکردنی چاودێریی پێشوەختە، پاراستنی سەرمایەی گشتی و پەرەپێدانی رێکارەکانی وردبینی لە گرێبەستە حکومییەکاندا.

سەرۆک وەزیران جەختی لەوە کردەوە: بەرپرسیارێتی پێویستی بە کارکردنی جدی، بەدەستهێنانی دەستکەوت و ئەنجامدانی ئەرکەکان بە باشترین شێوە هەیە، و روونی کردەوە کە دەبێت سەرجەم لایەنەکان بەرپرسیارێتییە یاسایی و نیشتمانییەکانی خۆیان هەڵبگرن.

زەیدی رێنماییدا بە پەیڕەوکردنی بنەمای "وردبینیی پێشوەختە" بۆ گردبەستەکان پێش ئیمزا کردنیان، وەک رێکارێکی خۆپارێزی کە ئامانجی چارەسەرکردنی کێشەکانە پێش رودانیان، چونکە ئەمە وەک پارێزبەندییەک وایە بۆ دامەزراوەکان.

هەروەها داوای لە دیوانی چاودێریی دارایی و دەستەی دەستپاکی کرد کە ببنە چاوی دەوڵەت بۆ دۆزینەوەی کەلەبەرەکان و چارەسەرکردنیان پێش ئەوەی ببنە کێشە یان پەڕاوی گەندەڵی.

لە کۆبوونەوەکەدا، سەرۆک وەزیران رێنماییدا بە پێکهێنانی تیمێکی پسپۆڕ لە دیوانی چاودێریی دارایی کە ئەرکی وردبینیی پێشوەختەی گردبەستەکان لەئەستۆ بگرێت، بە مەرجێک ماوەکەی لە دە رۆژی کاری تێنەپەڕێت، هاوکات بڕی ئەو گردبەستانەش دیاری بکرێن کە دەکەونە ژێر ئەم جۆرە وردبینییە، بە جۆرێک خێرایی لە ئەنجامدان و کارامەیی لە چاودێری بەدەستبهێنرێت.

وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، ئەو کەشتیانەی نەوتی عیراقیان هەڵگرتووە، بە سەلامەتی گەروی هورمزیان تێپەراند، ئاماژەی بەوەشکردوە بەردەوامن لە فرۆشتنی نەوتی خاو  

سەلیم رکابی، وتەبێژی وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، جوڵەی گواستنەوەی نەوتی خاوی عیراق لەرێگەی گەروی هورمزەوە بەردەوامە و کەشتییە نەوتهەڵگرەکانیان بە شێوەیەکی ئاسایی  بە گەروەکەدا تێدەپەڕن.

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە ،دوا تێپەراندنی گەروەکە بەرپرسیارێتیی رێڕەوی  کەشتییەکان و وەرگرتنی مۆڵەتە پێویستەکان و پرۆسەی گواستنەوەکە بەتەواوی دەکەوێتە ئەستۆی کڕیارەکان و وەزارەت خاوەندارێتی ئەو کەشتییانە ناکات کە بەشێکیان  بارەکەیان دوو ملیۆن بەرمیل نەوتە.

وتەبێژی وەزارەتی نەوت باسی لەوەشکردوە،  کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عیراق (سۆمۆ) راستەوخۆ لەڕێگەی سیستەمی جیهانیی چاودێرییەوە بەدواداچوون بۆ جوڵەی کەشتییەکان دەکات تاوەکو گەیشتنیان بە پاڵاوگەکان. 

سەبارەت بە ئاستی هەناردەکردنیش، ناوبراو جەختی لەسەر بەرزبوونەوە و باشتربوونی پلە بە پلەی فرۆشی نەوتی عیراق کردەوە لە مانگەکانی دواییدا و رایگەیاند، ئەنجامی فرۆشتنی مانگی رابردوو لە مانگەکانی پێشوتر باشتر بووە،  ئەمەش نیشانەی چاکبوونەوەی بەردەوامی ئاستی هەناردەکردنەوەیە بەراورد بەو قۆناغەی دوای قەیرانی هەناردەکردن لە ێگەی گەروی هورمزەوە هاتە ئاراوە.

ئەمەش لە کاتێكدایە، دوێنێ 3ـی8ـی2026، وەزیری نەوتی عیراق رایگەیاند لە گفتوگۆدان لەگەڵ ئێران تا کەشتیە نەوتهەڵگرەکانیان گەروی هورمز تێپەڕێنن.

لە سەروبەندی نزیكبوونەوەی رێككەوتن لەگەڵ ئەمریكا لەسەر گەروی هورمز، ئێران تاوتوێی پێدانی ئەركی هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكانی گەروی هورمز بە وڵاتانی ئەوروپا دەكات.

ئاژانسی " بلومبێرگ" لە گەورە لێپرسراوێكی ئێرانەوە ئاشكرایكردووە، دەسەڵاتدارانی ئێران تاوتوێی پێشنیازێك دەكەن بۆ سپاردنی ئەركی هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكانی گەروی هورمز بە وڵاتانی ئەوروپا.

ئەوەشی خستووەتەڕوو، لە ئەگەری پەسەندكردنی ئەو پێشنیازە لەلایەن ئێرانەوە، پێویستە ئەو وڵاتە گرەنتی سەلامەتی بۆ هەر كەشتییەكی ئەوروپی بكات كە لە گەروی هورمز ئەركی هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكان دەبێت.

ئەوەش لەكاتێكدایە، تائێستا تەنها بەریتانیا ئامادەیی نیشانداوە لە وڵاتانی ئەوروپا بۆ هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكانی گەروی هورمز، ئەویش بەو مەرجەی ئێران لەكاتی هەڵگرتنەوەی مینەكان گرەنتی ئاسایشی كەشتییەكانی لەو گەروەدا بكات.

وپای سوریا بەبێ ئاشکراکردنی هیچ هۆکارێکی رەسمی، هێزی زیاتری رەوانەی سنوورەکانی رۆژهەڵاتی وڵاتەکەی لەگەڵ عیراق کرد و ئاستی ئامادەباشیی سەربازیی هێزەکانی بەرزکردەوە.

سەرچاوە سورییەکان، ئەمڕۆ سێشەممە، ئاشکرایان کرد کە سوپای سوریا کەوتووەتە باری ئامادەباشیی سەربازییەوە، هاوکات جوڵەی سەربازی و رەوانەکردنی هێزی بەهێزکەر بەرەو سنوورەکانی نێوان عیراق و سوریا دەستی پێکردووە، بەبێ ئەوەی هیچ روونکردنەوەیەکی رەسمی سەبارەت بە هۆکاری ئەم رێکارانە بڵاو بكرێتەوە.

بەپێی ئەو سەرچاوانەی قسەیان بۆ کەناڵی "العربیة" کردووە، فیرقەی ۸86ی سوپای سوریا هێزی زیاتری رەوانەی ناوچە سنوورییەکان کردووە، لە کاتێکدا لایەنە رەسمییەکانی سوریا تاوەکو ئێستا هیچ زانیارییەکیان لەسەر سروشت یان ئامانجی ئەو جوڵانە رانەگەیاندووە.

کۆبوونەوەی نێوان مەزڵوم عەبدی و ئەحمەد شەرع کۆتایی هات و پرسی یەکخستنەوەی هەسەدە و سوپای سوریا تاوتوێ کرا.

پەیامنێری کوردسات نیوز لە رۆژئاوای کوردستان رایگەیاند، کۆبوونەوەی مەزڵوم عەبدی فەرماندەی گشتی هەسەدە و ئیلهام ئەحمەد لەگەڵ ئەحمەد شەرع سەرۆکی سوریا و ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوە کۆتایی هات.

وتیشی، بەپێی زانیارییەکان تەوەری سەرەکی کۆبوونەوەکە یەکخستنەوەی هێزەکانی سوریای دیموکرات و سوپای سوریا بووە و لەچەند رۆژی داهاتودا راگەیەنراوی رەسمی بڵاودەکەنەوە.