ئیسماعیل به‌قایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، رایگەیاند سبەینێ سێشەممە بافڵ جەلال تاڵەبانی، سه‌رۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان سەردانی تاران دەکات و لەگەڵ لێپرسراوانی باڵای ئێران کۆدەبێتەوە.

بەقایی ئاماژەی بەوەکردوە، سەردانەکەی سەرۆکی یەکێتی بۆ تاران کە لەسەر بانگهێشتی عەباس عراقچی،  وەزیری دەرەوەیە و لە چوارچێوەی راوێژکارییە بەردەوامەکانی نێوان ئێران و حکومەتی عیراق و هەرێمی کوردستاندایە.

ئاماژەی بەوەشکردوە، سەردانەکە بەمەبەستی  فراوانکردنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و پتەوکردنی ئاشتی و سەقامگیری لە ناوچەکەدا.

بەقایی جەختیشیکردوەتەوە سەرۆکی یەکێتی، لەگەڵ لێپرسراوانی باڵای ئێران سەبارەت بەو پرسانەی کە جێی بایەخی هاوبەشن، لەوانەش پرسەکانی پەیوەست بە هاوکاری ئابووری و ئاسایشی سنورەکان تاوتوێ و ئاڵوگۆڕی بیروڕا دەکەن.

وەزارەتی خوێندنی باڵای هەرێم بە رەسمی گواستنەوەی خوێندکاران لە نێوان کۆلێژەکانی پزیشکی گشتیی قەدەغە دەکات.

لە نوسراوێکی رەسمیدا، کە ئاڕاستەی گشت زانکۆ حکومییەکانی هەرێمی کردووە و کۆپیەکی دەست کوردسات نیوز کەوتوە،  وەزارەتی خوێندنی باڵای هەرێم رایگەیاندوە، لەسەر داواکاری زانکۆکان ئەو بڕیارەی داوە.

لە راگەیەنداوەکەدا هاتووە؛ بۆ ساڵی خوێندنی 2026-2027  هیچ گواستنەوەیەک لە نێوان کۆلێژە پزیشکییە گشتییەکان لە زانکۆکان ئەنجام نادرێت.

ئەم بڕیارەی وەزارەت لە کاتێکدایە کە ژمارەیەک لە خوێندکاران، دوای ئەوەی لە شارەکانی دەرەوەی شوێنی نیشتەجێبوونی خۆیان لە بەشی پزیشکی گشتی وەرگیرابوون، دوای ساڵێک لە خوێندن داوایان کردبوو بگوازرێنەوە بۆ بەشی پزیشکی گشتیی لە شارەکەی خۆیان ئەمەش دەبوە کێشە بۆ زانکۆکان.

قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم لەگەڵ باڵیۆز ستیڤ ڤەیگن هەڵسوڕێنەری کاروباری باڵیۆزخانەی ئەمەریکا لە هەولێر کۆبونەوە.

قوباد تاڵەبانی لە پەیامێکیدا رایگەیاند، خۆشحاڵە بەوەی باڵیۆز ستیڤ ڤەیگن جارێکیتر و بە ئەرکێکی نوێ گەڕاوەتەوە بۆ عیراق و هەرێمی کوردستان.

ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەمڕۆ پێکەوە گفتوگۆیەکی بەرهەمداریان کردوە لەبارەی رەوشی هەرێمی کوردستان و عیراق.

قوباد تاڵەبانی باسی لەوەشکردوە؛ لە کۆبونەوەکەدا هاوڕابوون لەسەر پێویستیی چارەسەرکردنی خێرای ناکۆکییەکان و پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی هەرێم و پاراستنی هەرێم لە هەر چەشنە هەڕەشە و مەترسییەک، کە بەهۆی ئاڵۆزییەکانی ناوچەکەوە رووبەڕویان ببێتەوە.

لە بەشێكی تری كۆبوونەوەكەدا، جەختیان كردەوە لە پشتگیریكردنی هەنگاوەكانی سەرۆك وەزیرانی عیراق لە چەسپاندنی سەروەریی یاسا و دوورخستنەوەی وڵاتەكە لە بارگرژییەكانی ناوچەكە.

سەرۆک کۆماری عیراق لە کۆبوونەوەیدا لەگەڵ وەزیری کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی حکومەتی هەرێمی کوردستان، جەختی لە گرنگیی بەهێزکردنی هەماهەنگیی نێوان حکومەتی فیدڕاڵ و حکومەتی هەرێم لە دۆسیەکانی کشتوکاڵ و ئاودا کردەوە.

نزار ئامێدی، سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ دووشەممە، پێشوازی لە بێگەرد تاڵەبانی، وەزیری کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی حکومەتی هەرێمی کوردستان و وەفدی یاوەری کرد.

لە دیدارەکەدا تیشک خرانە سەر کۆمەڵێک دۆسیەی تایبەت بە کەرتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو. سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوە دا: گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا، کەمبوونی ئاو و کەمیی بارانبارین بوونەتە ئاستەنگی راستەقینە لەبەردم کەرتی کشتوکاڵدا، جەختیشی کردەوە لەسەر پێویستیی پەیڕەوکردنی پلانی بەردەوام بۆ بەڕێوەبردنی سەرچاوەکانی ئاو و گەشەپێدانی شێوازەکانی کشتوکاڵ بە مەبەستی رووبەڕووبوونەوەی ئەو گۆڕانکارییانە و پاراستنی ئاسایشی خۆراک و ئاو لە وڵاتدا.

لە بەرانبەردا، بێگەرد تاڵەبانی دۆخی کەرتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی لە هەرێمی کوردستان و گرنگترین پێداویستییەکانی خستەڕوو، جەختیشی لە گرنگیی بەردەوامیدان بە دیدار و هەماهەنگییەکان لەسەر دۆسیە هاوبەشەکان کردەوە.

لە بڕیارێکی نوێی دادگادا و بە تۆمەتی زیادکردنی سەروەت و سامان بە شێوەیەکی نایاسایی، دادگای تاوانەکانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی سزای حەوت ساڵ زیندانیکردنی بۆ بەڕێوەبەری گشتیی کۆمپانیای دابەشکردنی کارەبای ناوەڕاست دەرکرد و پابەندیشی کرد بە گەڕاندنەوەی زیاتر لە 25.7 ملیار دینار بۆ خەزێنەی دەوڵەت.

بەپێی راگەیەندراوێکی دەستەی دەستپاکی، دادگای تایبەت بە تاوانەکانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی سزای حەوت ساڵ زیندانیکردنی بۆ سزادراو (عەلاء سەمیر راشد) دەرکردووە، بەپێی ماددەی (19/دووەم) لە یاسای دەستەی دەستپاکی و دەستکەوتی ناڕەوا (ژمارە 30ی ساڵی 2011ی هەموارکراو).

لە بڕیاری دادگاکەدا هاتوو، سزادراوەکە پابەند کراوە بە گەڕاندنەوەی (پێنج ملیار و 524 ملیۆن و 135 هەزار دیناری عیراقی) لەگەڵ (پێنج ملیۆن و538 هەزار و 593 دۆلاری ئەمریکی)، جگە لە سەپاندنی سزایەکی دارایی بە هەمان بڕ، کە بە کۆی گشتی هەردوو بڕەکە دەکاتە 25.7 ملیار دینار.

دەستەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، بڕیاری دادگا پشتڕاستکردنەوەی دەستبەسەرداگرتنی گشت ئامراز و مڵکە گوازراوە ونەگوازراوەکانی سزادراوەکەی لەخۆگرتووە، لەگەڵ بەخشینی ماف بە دەستەی دەستپاکی بۆ داواکردنی قەرەبووکردنەوە لە زیانەکان دوای یەکلا بوونەوەی کۆتایی بڕیاری دادگا.

روانگەیەكی عیراق هۆشداری دەدات لەبەردەوامی خوێندنی خوێندكاران لە خوێندینگا قورنیەكان لە پارێزگای سەڵاحەدین و زیقار.

روانگەی ئێكۆ عیراق لە راگەیەنراوێكدا ئاشكرایكرد: عیراق پێویستی بە زیاتر لە 10هەزار خوێندنگای نوێ هەیە بۆ رووبەڕووبوونەوەی قەرەباڵغیی نێو پۆلەكان و چاككردنی ژینگەی خوێندن، لەگەڵ هەشت هەزار خوێندنەی تر بۆی خوێندن لە خوێندنگەكاندا بكرێتە یەك دەوامی.

هاوكات ئاشكرایكرد، 200 خوێندنگای قوڕین لە پارێزگای سەڵاحەدین و زیقار هێشتا لە كاردان و خوێندكارەكان لەسەر خاكەكەی دادەنیشتن بۆ خوێندن، ئەمە جگە لەوەی 800 خوێندكار لە كەرڤانەدا دەخوێن، روانگەكە هۆشداری داوە لەوەی ئەو ژینگانە كاریگەری نەرێنی لەسەر تەندروستی و دەرونی ئەو خوێندكارانە دەبێت.

روانگەكە ئاماژی بەوەشكردوە، زیاتر لە 40 هەزار قوتابخانە لە سەرانسەری عیراقدا هەن، بەڵام ئەو ژمارەیە بەشی پێداویستییە راستەقینەكان ناكات، 

لە كۆتاییدا، روانگەكە راشیەیاندوە، وەزارەتی پەروەردەی عیراق و هەوڵەكانی چڕ كردووە بۆ چارەسەركردنی رەوشی قەرەباڵغی پۆلەكان و باشتركردنی ژینگەی پەروەردەیی لە وڵاتدا.

دوای دەستبەسەرداگرتنی گەروی بابولمەندەب، ئەمڕۆ ناوی حوسییەکان بەشێوەیەکی بەهێز بە موشەک، درۆن، دەریای سوور و گەروی بابولمەندەبەوە بەستراوەتەوە، بەڵام ئەم گروپەی کە ئێستا بونەتە سەردێری میدیا جیهانییەکان، لە سەرەتادا نەک وەک هێزێکی هەرێمی، بەڵکو وەک بزوتنەوەیەکی ئایینی و ناوخۆیی لە چیاکانی باکوری یەمەن دروست بوو.

گروپە چەکدارەکە ئێستا لە لوتکەی دەسەڵاتدایە، خاوەنی هەزاران چەکدارە و هەرەشي لە وزەی جیاهن دەکات، ئەمریکاش بە ناچاری دەڵێت پەوەندی راستەوخۆمان لەگەڵیاندا هەیە و چاودێری رەوشەکەدەکەین.

مێژوی حوسییەکان

حوسییەکان ناوەکەیان لە بنەماڵەی "حوسی"یەوە وەرگرتووە و بە "ئەنساڕوڵڵا"ش دەناسرێن،لە دەیەی هەشتاکانی سەدەی رابردودا لەناو زەییدییەکانی باکوری رۆژئاوای یەمەن دروستبوون، زەییدییەکان لقێکن لە مەزهەبی شیعه کە بەشێکی گرنگی دانیشتووانی باکووری یەمەن پێکدەهێنن.

ئامانجی سەرەتایی بزووتنەوەکە نوێکردنەوە و گەڕاندنەوەی ناسنامە و نەریتەکانی زەییدی بوو، لەگەڵ بەرەنگاربوونەوەی رەوتی سەلەفی لە ناوچەکەیاندا، بەڵام ئێستا بونەتە گروپێکی دەسەڵاتدار کە کاریگەریان لەسەر جیهان هەیە.

لە بزوتنەوەیەکی بانگخوازەوە، بۆ گروپێکی چەکداری..

لە ساڵی 2004، حکومەتی عەلی عەبدوڵڵا ساڵح، سەرۆکی ئەو کاتی یەمەن، هەوڵیدا حوسێن بەدرەدین حوسی، یەکێک لە رێبەرە سەرەکییەکانی بزوتنەوەکە دەستگیر بکات، ئەم هەوڵە دەرئەنجامەکەی، یاخیبونی چەکداری لێکەوتەوە و لە هەمان ساڵدا حوسێن حوسی کوژرا.

حوسییەکان، کوشتنی رابەرەکەیان نەک هەر نەبووە هۆی کۆتاییهاتنی گروپەکە، بەڵکو عەبدولمەلیک حوسی رابەرایەتی گرتە دەست و چوونە ناو زنجیرەیەک جەنگ لەگەڵ سوپای یەمە، کە تا ئێستاش کاریگەرییەکەی ماوە.

لە نێوان ساڵانی 2004 تا 2010، شيش جەنگ لە لە نێوان دەسەڵات و حوسییەکان رویدا، ئەم جەنگانە زیانی زۆریان بە گروپەکە گەیاند، بەڵام هاوكات ئەزمونی سەربازی، رێکخستن و توانای جەنگییان زۆر زیادی کرد.

بەهاری عەرەبی؛ بوە پایزێک بۆ دەسەڵاتی یەمەن بەرانبەر حوسییەکان

لە ساڵی 2011، خۆپیشاندانی بەرفراوان دژی دەسەڵاتی عەلی عەبدوڵڵا ساڵح لە یەمەن دەستیپێکرد و بووە هۆی دەستلەکارکێشانەوەی، پاشان عەبدڕەبە مەنسور هادی جێگەی گرتەوە. خۆپێشاندانەکان و شکستی پرۆسەی گواستنەوەی سیاسی و هەڵوەشاندنەوەی پێکهاتەی حکومەت، کەلێنێکی دەسەڵاتی گەورەیان دروستکرد و حووسییەکان کەڵکیان لێوەرگرت بۆ بەرفراوانکردنی هەژموونی خۆیان.

یەکێک لە وەرچەرخانە سەیرەکانی ئەم بزوتنەوەیە، هاوپەیمانیی کاتییان بوو لەگەڵ عەلی عەبدوڵڵا ساڵح، ئەو کەسەی ساڵانێک جەنگیان لەگەڵدا کردبوو. 

ساڵح کە تۆڕێکی بەهێزی لە سوپا و کەسایەتییە سیاسییەکاندا مابووەوە، لەگەڵ حووسییەکاندا دژی حکومەتی عەبدڕەبە مەنسور هادی بوونە هاوپەیمان.

ئەم هاوپەیمانییە رێگەی خۆشکرد تا حووسییەکان لە ساڵی 2014دا بە بەرگرییەکی زۆر کەمەوە بچنە ناو پایتەختی وڵاتەکە کە شاری سەنعایە.

کەوتنی سەنعا و هاتنی سعودییە بۆ ناو جەنگ

لە ئەیلوولی 2014، حوسییەکان چونە ناو سەنعا و لە کانوونی دووەمی 2015دا کۆشکی سەرۆکایەتییان کۆنتڕۆڵ کرد. عەبدڕەبە مەنسور هادی هەڵهات بۆ عەدەن و دواتریش چوە سعودییە.

دەستبەسەرداگرتنی پایتەخت مەترسیی زۆری بۆ ریاز دروستکرد، بەتایبەت بەهۆی سنوری هاوبەشی نێوان سعودییە و یەمەن، کە زیاتر لە هەزار کیلۆمەترە،  لە ئاداری 2015 سعودیە هاوپەیمانییەکی سەربازی پێکهێنا و هاتە ناو جەنگەکەوە.دژی حوسییەکان، ئەگەرچی جەنگەکە ساڵانێک درێژەی کێشا و زیانی گەورەی گەیاند، بەڵام نەیتوانی پایتەخت لە حوسییەکان وەرگرنەوە.

رۆڵی ئێران لەم بەهێزبوونەدا

حووسییەکان بە تەواوی دروستکراوی ئێران نین، بەڵام لەگەڵ تێپەڕبوونی کاتدا هاوکارییەکانی تاران بۆیان لە روی چەک، مەشق، زانیاری هەواڵگری و توانای موشەکی و درۆن زیاتر بوو. زۆرێک لە شیکەرەوان حووسییەکان بە هاوپەیمان یان هاوبەشێکی سەربەخۆی ئێران دەزانن، کە لە زۆر روەوە بەرژەوەندی هاوبەشیان هەیە، بەڵام ئامانج و بڕیاری سەربەخۆی خۆشیان هەیە بە تایبەت کاتێک ئێران کەوتە جەنگەوە لەگەڵ ئیسرائیل و ئەمریکا حوسییەکان هیچ جۆرە هێرشیکیان ئەنجام نەدا، بە پیجەوانەوە بۆ شيری سعودییە بێدەنگ نەبون و ئیسرائیلیان کردە ئامانج.

لە کاتێکدا ئێران ستایشی حوسییەکان دەکات وەکو بەشێک لە " بەرەی بەرهەڵستکاران"، بەڵام شارەزایانی یەمەن دەڵێن؛ حوسییەکان بەپێی ئەجێندایەکی ناوخۆیی ئیش دەکەن.

لە جەنگی ناوخۆوە بۆ مەترسی لەسەر بازرگانیی جیهانی

دوای دەستپێکردنی جەنگی غەززە لە ساڵی 2023، حووسییەکان هێرشی موشەکی و درۆنییان بۆ سەر کەشتییە بازرگانییەکان لە دەریای سوور دەستپێکرد بە مەبەستی پشتیوانی لە فەلەستینییەکان، جێگیربوونیان لە نزیک گەروی بابولمەندەب بوە هۆی ئەوەی لە گروپێکی چەکداری ناوخۆییەوە ببنە هێزێک، کە دەتوانێت ئاستەنگ بۆ بازرگانی و وزەی جیهانی دروست بکات و لە ئێسدادا دوای دەستبەسەرداگرتنی گەروی بابولمەندەب، جەی دی ڤانس، جێگری دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، چاودێری روداوەکانی یەمەن دەکەن و لەگەڵ حوسییەکان پەیوەندییان هەیە و ئەوەی رودەدات لە ژێر چاودێری ئەواندایە و نیگەرانن لە دەستبەسەرداگرتنی گەروی بابولمەندەب و دورگەی پەریم لەلایەن حوسییەکانەوە.

 بۆچی حوسییەکان تا ئێستا بەهێزن؟
حوسییەکان، کە مێژویەکی زۆریان لەگەڵ جەنگدا هەیە  جەماوەرێکی راستەقینەیان هەیە لە باکوری یەمەن و خاوەنی چەندین ساڵ ئەزمونی جەنگی چڕ و ژێرخانی سەربازیی شاراوەن لە ناوچە شاخاوییەکاندا. هەروەها هاوکاری دەرەکی دەکرێن بە تایبەتی پشتبەستن بە هاوکاریی تەکنیکی، موشەکی و درۆنیی ئێران و لاوازبونی رکابەرەکانیان لە یەمەندا، لە هۆکارە سەرەکییەکانی بەهێزی ئەو گروپە چەکدارە لە ئێستادا.

2026 خاڵی وەرچەرخانی حوسیەکان.

پێشهاتەکانی ئەم دواییەی ساڵی 2026 نیشانیدەدات، کە حوسییەکان لە پێشڕەویی بەردەوامدان؛ بە کۆنتڕۆڵکردنی شاری بەندەریی "مەخا" و دورگەی "پریم" لە دەروازەی بابولمەندەب، لە ئێستادا ئەو چەکدارانەی بە جوتێک ناعل و چەکەکانی دەستیانەوە هەرەشەدەکەن، دەسەڵاتی تەواویان بەسەر یەکێک لە گرنگترین رێڕەوە دەریاییەکانی جیهاندا هەیە و تا ئێستاش لە دوای چەند رۆژێک لە پێشرەوییەکەیان وڵاتانی زلهێزی وەک سعودییە و ئەمریکا دەستەوەستانن بەرانبەریان.

ئەم پێشرەویە کتوپڕەی حوسییەکان لە یەمەن و شکانی دەسەڵاتی یەمەن بەرانبەریان، گەرچی گومانی رێککەوت و هاوکێشەی نێودەوڵەتی لێدەکرێت، بەڵام ئەمە ئەو راستییە ناگۆرێت، کە ئەو گروپە چەکدارە توانیان بەرانبەر بە تەکنەلۆژیا و بەهێزی سعودیە و هاوپەیەمانەکانی سەرکەوتن بەدەستبهێنن و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش خۆیان بسەلمێنن.

لە هەواڵێکی بێپێشینەدا، دەسەڵاتدارانی سعودییە ئاشکرایانکرد، توانیویانە نزیکەی 110 ملیۆن تۆن مادەی خاوی یۆرانیۆم لە نزیک شاری مەدینە بدۆزنەوە.

لە میانەی بەشدارییکردنی لە کۆنفرانسی گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمی (IAEA) لە ڤییەننا، عەبدولعەزیز بن سەلمان ئال سعود، وەزیری وزەی عەرەبستانی سعودیە ئەم هەواڵەی راگەیاند.

ناوبراو جەختیکردەوە، ئەمە دەستکەوتێکی گەورەیە بۆ کەرتی وزەی وڵاتەکەیان و میدیای وڵاتەکەش پشتڕاستی هەواڵەکەی کردوەتەوە و بوەتە رۆژەڤی وڵاتەکە.

دوابەدوای ئاشکراکردنی ئەو بڕە زۆرە لە مادەی خاوی یۆرانیۆم  وەزیری وزەی ئەمریکا رایگەیاند، تا ئێستا هیچ بەرنامە و پلانێک بۆ پیتاندنی ئۆرانیۆم لە ناوخۆی خاکی عەرەبستانی سعودیەدا لە ئارادا نییە.

بریارە ئەمرۆ رێورەسمی بەخاكسپاردنی 10 شەهیدەكەی گرتووخانەكەی شاری كۆبانێ لە گۆرستانی شەهید دجلە بەرێوەبچێت.

پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، بڕیارە سەعات پێنجی ئێوارەی ئەمڕۆ تەرمی ئەو 10 كەسی بە هۆی كەوتنەوەی ئاگر لە گرتوخانەی شاری كۆبانی شەهیدبوون لە گۆڕستانی شەهید دیجلە بەخاكبسپێردرێن.

رۆژی 12ی ئەم مانگە، چەند هاووڵاتیەكی رۆژئاوای كوردستان، بەهۆی ئەنجامدانی خۆپیشاندان و دەربڕینی ناڕەزاییەوە دژی شەهیدكردنی شەڕڤانێك لەلایەن چەند چەكدارێكی عەرەبەوە، دەستبەسەركران و رەوانەی گرتوخانەی كۆبانێ كران، پاشان لە ئەنجامی كەوتنەوەی ئاگر لە گرتووخانەكە، 10كەس شەهیدبوون و 19 كەسی تریش بەهۆی دووكەڵی ئاگرەكەوە و سووتانەوە برینداربوون.