مێرمنداڵێکی تەمەن 16 ساڵ لە گوندی 'ساڵح ئاغا'ـی سنوری ناحیەی قۆرەتوو خنکا.

سۆران محەمەد غەریب، وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان رایگەیاند: ئێوارەی ئەمڕۆ چوارشەممە، لە گوندی 'ساڵح ئاغا' سەربە ناحیەی قۆرەتوو، تەرمی مێرمنداڵێک بەناوی (هێمن ئیسماعیل کاکە عەلی) لەدایکبووی ساڵی 2010، هێنرایە نەخۆشخانەی فریاکەوتنی شەهید هەژار لە قەزای کەلار.

وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان دەشڵێت: بە وتەی کەسوکارەکەی، (هێمن ئیسماعیل) لەکاتی مەلەکردندا لەئاوی باڵەجۆ لە گوندەکەی خۆیان خنکاوە، لەئێستادا بەمەبەستی توێکاری تەرمەکەی رەوانەی پزیشکی دادی قەزای کەلار کراوەو لەسەرچۆنێتی روداوەکە پۆلیس دەستی بەلێکۆڵینەوە کردوە.

قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم پێشوازیکرد لە فەرامەرز ئەسەدی، کونسوڵی گشتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە هەولێر و لەبارەی چەند پرسێکی جێی بایەخی هەردوولا ئاڵوگۆڕی بێروڕایان کرد.

لە تەوەرێکی کۆبوونەوەکەدا ئەمڕۆ بەڕێوەچوو، باس لە دواین پێشهاتەکانی ناوچەکە کرا، لەمبارەیەوە جێگری سەرۆک وەزیران هیوای خواست دانوستانەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران بە دەرەنجامێکی دڵخواز بۆ هەموو لایەک بگات و ئاشتی و سەقامگیری هەمیشەیی لێ بکەوێتەوە.

سەبارەت بە رەوشی عیراق و پێکهاتنی حکومەتی نوێ، قوباد تاڵەبانی گەشبینی خۆی دەربڕی بەوەی دەرفەتێکی باش هاتووەتە ئاراوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغداد و جەختیکردەوە لەوەی پێویستە لەم قۆناغەدا هەرێم و بەغداد پێکەوە هاوکار و هەماهەنگ بن و کاربکەن بۆ گەشەپێدانی ئابوری و باشترکردنی رەوشی خزمەتگوزاری و ژیان و گوزەرانی هاووڵاتییان.

لە تەوەرێکی تردا، باس لە رەوشی سیاسی ناوخۆی هەرێمی کوردستان کرا، لەمبارەیەشەوە جێگری سەرۆک وەزیران جەختیکردەوە، لەسەر زیاترکردنی هەوڵەکان بۆ کۆتاییهێنان بەو چەقبەستووییەی ئێستا هەیە و بە پێویستی زانی دانووستانەکانی نێوان لایەنەکان بۆ پێکهێنانی حکومەتێک لەسەر بنەمای هاوبەشیی راستەقینە دەست پێ بکاتەوە.

ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم چەند بڕیارێکی گرنگ لەبارەی هەناردەکردنی نەوت، پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەغدا و سیستمی ئەسیکۆدا دەدات.

ئەمڕۆ چوارشەممە، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە، لە کۆبوونەوەکەدا چەندین دۆسیەی گرنگی تایبەت بە دانوستانەکانی نێوان هەولێر و بەغداد، پرسی کەمبوونەوەی داهاتەکان و دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت تاووتوێ کران.

لە بڕگەی یەکەمی کۆبوونەوەکەدا، تیشک خرایەسەر پێشنیازی هێنانەکایەی دەسەتەیەکی باڵای وەزاریی هاوئاهەنگیی هەمیشەیی کرا بە ئەندامیەتیی وەزیر و لێپرسراوانی پەیوەندیدار لە هەردوو حکومەت، بە ئامانجی گەڵاڵەکردنی نەخشەڕێگەیەک بۆ بەردەوامیدان بە دانوستان لەسەر دۆسیە هەڵپەسێردراوەکان، کە ئەم دەستپێشخەرییەش بە هەوڵی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم بوو.

ئەنجومەنی وەزیران دوای گفتوگۆ، پێشنیازەکەی پەسەند کرد و بڕیار درا ئاراستەی حکومەتی فیدڕاڵ بکرێت بۆ بڕیاری هاوبەشی هەردوو حکومەت.

لە بڕگەی دووەمی کۆبوونەوەکەدا، دوا پەرەسەندنەکانی کەرتی نەوت و دەرئەنجامی کۆبوونەوەکانی وەفدی هەرێم و نوێنەری کۆمپانیا نەوتییەکان لەگەڵ سەرۆک وەزیران و لایەنە پەیوەندیدارەکانی حکومەتی فیدراڵ لەلایەن وەزیری سامانە سروشتییەکان بە وەکالەت و ئەندامانی وەفدی دانوستانکار خرایەڕوو.

ئەنجومەنی وەزیران جەختی لە سەر هەڵوێستی هەرێم کردەوە لە پشتیوانیکردنی حکومەتی نوێی فیدڕاڵ بە سەرۆکایەتیی عەلی زەیدی، بۆ بەرەنگاربوونەوە و چارەسەری ئەو ئاڵنگارییە داراییانەی رووبەڕووی عیراق بووەتەوە بەهۆی بارودۆخی ئەم دواییەی ناوچەکە.

وەزیری سامانە سروشتییەکان و وەفدی دانوستان راسپێردران کە رێکارەکان خێرا بکەن تا هەرچی زووە لە رێگەی بۆریی نەوتی هەرێمەوە، بەرزترین ئاستی هەناردەکردن بۆ بازاڕی جیهانی ئەنجام بدرێت و داهاتەکەش بگەڕێتەوە بۆ گەنجینەی فیدڕاڵ.

هەر لە کۆبوونەوەکەدا دوای دڵنیاییدانی حکومەتی فیدڕاڵ بە پاراستنی ئاسایشیی کەرتی نەوت و وزەی هەرێم و قەرەبووکردنەوەی زیانی هەر هێرشێک، بڕیاردرا دەبێت کۆمپانیا نەوتییەکان لە چەند رۆژی داهاتوودا دەست بە زیادکردنی بەرهەمهێنان و هەناردەکردنی نەوت بکەنەوە.

تەوەری کۆتایی کۆبوونەوەکە تایبەت بوو بە دۆسیەی داهاتە ناوخۆییەکان و بابەتی جێبەجێکردنی رێکارەکانی سیستمی ئەسیکۆدا لە هەرێمی کوردستان و کاریگەرییەکانی لەسەر کەمبوونەوەی بەرچاوی داهاتی گشتی و موچە.

وەزیری دارایی و ئابوری لە چوارچێوەی راپۆرتێکدا روونی کردەوە کە داهاتی پێنج مانگی یەکەمی ساڵی 2026 بەراورد بە ساڵی 2025 دابەزینی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە، بەهۆی جەنگ، بارودۆخی ئاڵۆزی ناوچەکە و یەکلایینەبوونەوەی دۆسیەی ئەسیکۆدا، داهاتی مانگانەی هەرێم بە رێژەی زیاتر لە 70٪ دابەزیوە.

ئەنجومەنی وەزیران داوای لە حکومەتی فیدڕاڵ کرد پێداچوونەوەی پێویست بکات بە بڕیاری بڕینی 120 ملیار دیناری دیاریکراو وەک بەشی گەنجینەی فیدڕاڵ.

هەروەها ئەنجومەنی وەزیران جەختی کردەوە، پێویستە لە نزیکترین دەرفەتدا، ئەنجومەنی وەزاریی فیدڕاڵ بۆ کاروباری ئابوری، ئەو لەیەکترتێگەیشتنە بەراییە پەسەند بکات کە لە مانگی نیسانی ئەمساڵ لەنێوان هەردوولا تایبەت بە جێبەجێکردنی سیستمی ئەسیکۆدا لە دەروازە سنورییەکانی هەرێم ئیمزا کراوە، چونکە بە چارەسەرکردنی ئەم دۆسیەیە، داهاتی دەروازەکان زیاد دەکات، جوڵەی بازرگانی چالاک دەبێتەوە و بازاڕ دەبووژێتەوە، کە ئەمەش لە بەرژەوەندیی تەواوی عیراقدایە.

وتەبێژی سەرۆک وەزیران، حەیدەر عەبودی، ئەمڕۆ چوارشەممە، جەختی کردەوە کە سەردانی داهاتووی سەرۆک وەزیران بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، چەندین دۆسیە و دەستپێشخەریی گرنگ لەخۆدەگرێت.

حەیدەر عەبودی، وتەبێژی سەرۆک وەزیران، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا کە لە ئەنجومەنی وەزیران سازی کرد، رایگەیاند: حکومەت لەسەر بنەمای رێنماییەکانی سەرۆک وەزیران، عەلی زەیدی، بڕیاریداوە بودجەی پڕۆژە و بەرنامەکان بە هەماهەنگی لەگەڵ بانکی نێودەوڵەتی و لیژنەی دارایی پەرلەمان پەسەند بکات، ئەمەش بۆ گواستنەوەی قۆناغ بە قۆناغ بەرەو بەهێزکردنی چاکسازییە ئابوورییەکان.

وتیشی: سەرۆک وەزیران سەرپەرشتی پڕۆژەی (سندووقی گەشەپێدان) دەکات لە رێگەی بەشداریی نێودەوڵەتیی کاراوە، خاڵی دەستپێکی پڕۆژەکە بە 100 ملیار دۆلار دەبێت و پێدەچێت بگاتە 250 ملیار دۆلار.

ئاماژەی بەوەش کرد کە: سندوقی گەشەپێدان دەفرێکی وەبەرهێنانە و بە بەشداریی نێودەوڵەتیی دۆستانی عیراق بەڕێوەدەچێت، ئەم بەشدارییەش پێداویستییەکانی گەشەپێدان دابین دەکات.

عەبوودی رونیکردەوە: حکومەت پشت بە بودجەی پڕۆژە و بەرنامەکان دەبەستێت، سەرۆک وەزیرانیش تێبینی و سەرنجی لەسەر شێوازی ئێستای بودجە هەیە و پێیوایە لەئاستی پێویستدا نییە، بۆیە پێیوایە بودجەی بەرنامەکان بۆ ئەم قۆناغە باشترینە.

لە کۆتاییدا ئاماژەی بەوە کرد کە: سەردانی داهاتووی سەرۆک وەزیران بۆ ئەمریکا، دۆسیە و دەستپێشخەریی زۆر گرنگ لەخۆدەگرێت.

بەپێی پێشبینیەكانی دەستەی كەشناسی عیراق، لە چەند رۆژی داهاتوودا شەپۆلێكی بەهێزی گەرما روو دەكاتە هەرێمی كوردستان و پارێزگاكانی تری عیراق.

دەستەی كەشناسی عیراق  بڵاویكردەوە، لەچەند رۆژی داهاتودا گۆڕانكاری لە پلەكانی گەرمادا رودەدات، سەرەتا بە دابەزینێكی رێژەیی دەستپێدەكات و پاشان پلە بەپلە لە زۆربەی ناوچەكانی وڵات پلەکانی گەرما بەرزدەبنەوە.

بەپێی راگەیەنراوەكەی دەستەی كەشناسی، پێشبینییەكانی بۆ رۆژانی كۆتایی هەفتە و سەرەتای هەفتەی داهاتوو، لە هەرێمی كوردستان و پارێزگاكانی ناوەڕاستی عیراق ئاسمان ساماڵ دەبێت، بەڵام پلەكانی گەرما بە رێژەیەكی بەرچاو روو لە بەرزبوونەوە دەكەن بە تایبەتیش لە پارێزگاكانی باشور پلەكانی گەرما زۆر زیاتر بەرزدەبنەوە.

عەلی فالح زەیدی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران و فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی عیراق، لە دەیەمین ساڵیادی داگیرکردنی شاری موسڵ لەلایەن رێخراوی تیرۆرستی  داعشەوە راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ئەو رۆژەی بە یەکێک لە پڕئازارترین وێستگەکانی مێژوی هاوچەرخی عیراق ناو بردوە.

عەلی زەیدی ئاماژەی بەوەکردوە، ئەو رۆژە پڕۆژەیەکی تاریک و تاوانکاری یەکڕیزی و سەروەریی وڵاتی کردبووە ئامانج.

 زەیدی ئاماژەی بەوە کردوە، کە چۆن گەلی عیراق بە هەموو پێکهاتەکانییەوە، بە قارەمانێتی سوپا، دەزگا ئەمنییەکان، پێشمەرگە و حەشدی شەعبی ، داستانێکی نەمری نیشتمانییان تۆمارکرد و توانییان خاکەکەمان لە تیرۆر پاک بکەنەوە.

سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران بەڵێنی نوێکردەوە دەدات بۆ بەردەوامبوونی حکومەتەکەی لەسەر پاراستنی ئەو سەرکەوتنە گەورەیەی بە خوێنی شەهیدان بەدیهاتووە و جەختی لەسەر چەسپاندنی ئاسایش، هێشتنەوەی چەک لە دەستی دەوڵەت و درێژەدان بە کاروانی چاکسازی و ئاوەدانکردنەوەی گشتگیر کردەوە

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل دەڵێت؛ وڵاتەکەی بەردەوام دەبێت لە کارکردنی رژد و توند لە دژی ئێران و گروپە چەکدارەکان ناوچەکەدا.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لە راگەیەنراوێکدا کە لەلایەن نوسینگەکەیەوە بڵاوکراوەتەوە، ئاماژەی بەوە کردووە، تاران و هاوپەیمانەکانی هەڕەشەیەکی راستەوخۆن بۆ سەر سەقامگیریی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ئاسایشی نێودەوڵەتی.

وتیشی، بە هەموو شێوەیەک رووبەڕووی تاران دەبنەوە و ناهێڵن هیچ مەترسییەک لەسەر وڵاتەکەیان هەبێت.

لە پەرەسەندنێکی تردا، لێپرسراوێکی باڵای ئیدارەی ئەمریکا بە "فۆکس نیوز"ی راگەیاندووە، سەرەڕای هەڕەشەکانی دۆناڵد ترەمپ بۆ وەشاندنی لێدانی سەربازیی نوێ لە تاران، دانوستانەکانی ئاشتی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئێران بەردەوامییان هەیە.

ئاماژەی بەوەشکرد، دانوستانەکان هێشتا لە ئارادان و واشنتۆن لە پێناو گەیشتن بە رێککەوتن، بەردەوام دەبێت لە پەیڕەوکردنی سیاسەتی ئەوپەڕی گوشار دژی تاران.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ئەمڕۆ چوارشەممە، واشنتۆنی تۆمەتبار کرد بە داڕشتن و جێبەجێکردنی هێرشەکەی سەر فڕۆکەخانەی کوێت، بە مەبەستی خوڵقاندنی پاساوێک بۆ فرۆشتن و ساغکردنەوەی سیستمەکانی بەرگری ئاسمانیی دژە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن).

ئەم تۆمەتبارکردنە لە رێگەی پۆستێکی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، ئیسماعیل بەقایی، لەتۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" هات، کە تێیدا لێدوانی لەسەر بەڵگەنامەیەکی ئەمریکی داوە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێنجی ئەم مانگە و لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاوە دەرچووە و تایبەتە بە فرۆشتنی سیستمی سەربازیی دژە درۆن بە کوێت.

بەقایی جەختی لەوە کردەوە کە: پارچەکانی مەتەڵەکە زۆر بە خێرایی لە پاڵ یەک کۆدەبنەوە، و وتیشی: ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کۆپییەکی هاوشێوەی درۆنی (لوکاس)ی بۆ لێدانی فڕۆکەخانەی کوێت بەکارهێناوە.

بەقایی رونیکردەوە: ئامانج لەم ئۆپەراسیۆنە دروستکردنی پاساوێکی نموونەییە بۆ بازاڕکردن و ساغکردنەوەی سیستمەکانی بەرگری ئاسمانی دژە درۆن" کە لەلایەن کۆمپانیای "باوەرز"ەوە گەشەی پێدراوە، ئەمەش لە ژێر پەردەی پاراستنی کوێت لە هێرشەکانی ئێران.

له‌ کۆتایی پۆستەکەشیدا، بەقایی نووسیویەتی: ئەم کارە بەڕاستی قازانجێکی زۆری هەیە، وەک ئاماژەیەک بۆ ئەوەی کە گرێبەستە سەربازییەکەی ئەمریکا لەگەڵ کوێت سوود لە دروستکردنی مەترسییەکی وەهمی وەردەگرێت.

 

بەرپرسانی ئەفغانستان و سەرچاوە خۆجێییەکان، رۆژی چوارشەممە، رایانگەیاند، کە بەهۆی هێرشە ئاسمانییەکانی پاکستان بۆ سەر چەند پێگەیەک لە ناوخۆی ئەفغانستان لە نزیك سنووری نێوان هەردوو وڵات، لانی کەم 12 کەس کوژراون.

زەبیحوڵڵا موجاهید، وتەبێژی حکومەتی ئەفغانستان لە رێگەی تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس"ەوە رایگەیاند: شەوی رابردوو سوپای پاکستان دووبارە بەزاندنی ئاسمانی ئەفغانستانی ئەنجامداوە و چەندین ماڵی مەدەنی لە ویلایەتەکانی کۆنەر، خوست و پاکتیکا بۆردومان کردووە.

موجاهید زیاتر وتی: لە ئەنجامی ئەم هێرشانەدا، 11 منداڵ و ژنێک، لەگەڵ پیاوێکی بەتەمەن کوژراون.

هاوکات بەرپرسێک لە ویلایەتی خوست رایگەیاند، هێرشێکی ئاسمانی ماڵێکی لە ناوچەی "سپێرا" کردووەتە ئامانج و بەو هۆیەوە نۆ کەس کوژراون و دە کەسی دیکەش بریندار بوون.

لەلایەکی ترەوە، لە ویلایەتی "پاکتیکا"ی هاوسێ، دوو لە دانیشتووانی ناوچەکە رایانگەیاند کە هێرشێکی جیاواز لە ناوچەی "بارمال" بووەتە هۆی کوژرانی سێ هاووڵاتی مەدەنی.

ئەمە لەکاتێکدایە کە ئیسلام ئاباد چەندین جار جەختی کردووەتەوە کە هێرشەکانی بۆ سەر ئەفغانستان چەکدارە چلاکوانەکان دەکاتە ئامانج کە هێرش دەکەنە سەر خاکەکەی، نەک هاووڵاتیانی مەدەنی.

ئەم هێرشانە بە خوێناویترین هێرش دادەنرێن لە ماوەی چەند هەفتەی رابردودا، کە دوای قۆناغێک لە هێوربوونەوەی رێژەیی لەسەر سنوورەکان دێن لەو کاتەوەی کە جەنگی نێوان هەردوو وڵات لە کۆتاییەکانی مانگی شوباتدا سەریهەڵدا.