تەمویلی موچەی مانگی سێ خرایەسەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی هەرێم و رۆژی یەکشەممە دەست بەدابەشکردنی موچە دەکرێت.                                                                                              

وەزارەتی دارایی و ئابوری حکومەتی هەرێم لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ بڕی 957 ملیار دینار و 122 ملیۆن دینار وەک شایستەی موچەی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بۆ مانگی ئازار خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێمی کوردستان لەلقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق.     

ئاماژەی بەوەشکرد، بەهۆی ئەوەی پارەکە لە کۆتایی دەوامی رەسمی بانکی ناوەندی عیراق داخڵی سەر هەژماری بانکی وەزارەتمان بووە، وەرگرتنی پارە لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق دەکەوێتە رۆژی یەک شەممەو راستەوخۆ هەمان رۆژ دوای وەرگرتنی پارەکە دەست بەدابەشکردنی موچە دەکرێت.

بۆ چارەسەرکردنی کێشە خزمەتگوزارییەکان و رەوشی ئەمنی، سەرۆک وەزیرانی عیراق پێشوازی لە پارێزگاری کەرکوک کرد و هەوڵەکانی بۆ سەقامگیری شارەکە بەرز نرخاند.

محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، لە بەغداد پێشوازی لە رێبوار تەها، پارێزگاری کەرکوک کرد و پێکەوە رەوشی ئەمنی و خزمەتگوزاریی پارێزگاکەیان تاوتوێ کرد.

لە دیدارەکەدا، سەرۆک وەزیرانی عیراق سوپاس و دەستخۆشی ئاراستەی پارێزگاری کەرکووک کرد بۆ ئەو هەوڵانەی کە لە پێناو چەسپاندنی سەقامگیریی ئەمنی و کۆمەڵایەتی داویەتی، هەروەها رۆڵی پارێزگاری بەرز نرخاند لە بەهێزکردنی گیانی پێکەوەژیانی ئاشتییانە لە نێوان سەرجەم پێکهاتە جیاوازەکانی کەرکووکدا.

لای خۆیەوە، رێبوار تەها پارێزگاری کەرکوک، تیشکی خستەسەر ئەو ئاڵنگارییانەی لەم دواییانەدا رووبەڕووی پارێزگاکە بوونەتەوە، پارێزگار لیستێکی لە داواکاری و پێداویستییە بەپەلەکانی کەرکوکی پێشکەش بە سودانی کرد، بە تایبەت ئەو داواکارییانەی کە پەیوەستن بە چارەسەرکردنی زیانەکانی شەپۆلی بارانبارین و لافاوی ئەم دواییەی ناوچەکە و قەرەبووکردنەوەی زیانلێکەوتووان.

23 ساڵ لەمەوبەر لە 9ی نیسانی 2003، ئەمریكا و هاوپەیمانان ئۆپراسیۆنی رزگاركردنی عیراقیان بۆ لەناوبردنی رژێمی بەعس دەستپێكرد. دوای تێپەڕبوونی 21 رۆژ بەسەر شەڕەكەدا، شاری بەغداد بەتەواوی كۆنترۆڵكرا و پەیكەری سەدام حوسێن لە ناوەڕاستی پایتەخت شكێندرا .

رۆژی 9ی نیسانی 2003، وەك وەرچەرخانێكی مێژوویی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تۆماركرا، كاتێك هێزەكانی هاوپەیمانان بە سەرۆكایەتی واشنتۆن توانییان بە تەواوی كۆنتڕۆڵی بەغدادی پایتەخت بكەن.

لەو رۆژەدا و لە گۆڕەپانی فیردەوسی، رووخاندنی پەیكەری سەدام حسێن بووە رەمزی كۆتاییهاتن بە رەوشێكی پڕ لە ستەم و چەوسانەوە كە بۆ ماوەی زیاتر لە دوو دەیە باڵی بەسەر عیراقدا كێشابوو.

ئەم رووداوە تەنیا گۆڕینی دەسەڵات نەبوو، بەڵكو كۆتاییهاتنی قۆناغێكی تاریك بوو كە تێیدا هەموو پێكهاتەكان، بەتایبەت گەلی كورد، رووبەڕووی دڕندانەترین شێوەی پاكتاوی رەگەزی و جینۆساید بوونەوە.

رژێمی بەعس لە ماوەی دەسەڵاتداریدا، چەندین تاوانی گەورەی دژ بە مرۆڤایەتی ئەنجامدا.

لە 16ی ئازاری 1988، شاری هەڵەبجەی كیمیاباران كرد و بووە هۆی شەهیدبوونی 5000 هاووڵاتی بێتاوان.

جگە لەمەش، شاڵاوەكانی ئەنفال كارەساتێكی تر بوون كە تێیدا 182 هەزار كورد بێسەروشوێن كران.

بەپێی بەڵگەنامە مێژووییەكان، ئێستاش گۆڕە بەكۆمەڵەكان گەواهی ئەو دڕندەییە دەدەن كە دەرهەق بە كورد كراوە.

ئەم رژێمە هیچ سنوورێكی بۆ فشار و سەركوتكردنی نەیارەكانی نەدەناسی و هەموو تواناكانی بۆ پاراستنی كورسییەكەی بەكاردەهێنا.

سەدام حسێن ، كە لە 28ی نیسانی 1937 لە گوندی عۆجە لەدایكبووە، لە ساڵی 1979دا بە رەسمی بووە چوارەم سەرۆك كۆماری عیراق.

ئەو پێشتر رۆڵی سەرەكی لە كودەتای 17ی تەموزی 1968دا بینیبوو و هەموو جومگەكانی دەسەڵاتی لە دەستی خۆیدا كۆكردبووەوە.

سەدام نەك هەر وەك سەرۆك كۆمار، بەڵكو وەك ئەمینداری گشتی حزبی بەعس و فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانیش مامەڵەی دەكرد، ئەمەش وایكردبوو كە هیچ لێپرسراوێكی تر نەتوانێت بەبێ رەزامەندی ئەو بڕیار بدات.

پرۆسەی ئازادیی عێراق لە 20ی ئازاری 2003 بە یەكەم گورزی ئاسمانی دەستیپێكرد، دوای تێپەڕبوونی تەنیا چەند هەفتەیەك، لە 9ی نیساندا رژێمەكە هەرەسی هێنا.

سەدام حسێن دوای ماوەیەك خۆشاردنەوە، لە 13ی كانوونی یەكەمی 2003 لە ئۆپەراسیۆنێكی تایبەتدا دەستگیركرا.

پاش دادگاییكردنێكی درێژخایەن و ئیمزاكردنی بڕیاری لەسێدارەدانی، لە سەعاتەكانی سەرەتای رۆژی 30ی كانوونی یەكەمی 2006دا سزاكەی بەسەردا جێبەجێكرا و كۆتایی بە ژیانی یەكێك لە مەترسیدارترین دیكتاتۆرەكانی سەدەی بیستەم هات.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ جۆزێف عەون سەرۆک کۆماری لوبنان ئەنجامدا.

 لەمیانی پەیوەندییە تەلەفۆنیەکەدا باسیان لەو پێشهات و ئاڵنگارییانە کرد کە رووبەڕووی ناوچەکە دەبنەوە، ئەمەجگە لەوەی جەختیان لە گرنگی بەهێزکردنی هاوکاری و هەماهەنگی نێوان هەردوو وڵاتی برا کردەوە بە شێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندییە هاوبەشەکان بکات و ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکە بپارێزێت.

سەرۆک کۆمار، پشتیوانی عیراقی بە سەرۆکایەتی کۆمار و حکومەت و گەلی عیراقەوە بۆ گەلی لوبنانی برا دووپاتکردەوە و بە توندی سەرکۆنەی ئەو دەستدرێژییانەی کرد کەڕووبەڕوویان دەبێتەوە، هاوکات جەختیشی لە هەڵوێستی نەگۆڕی عیراق لەپشتیوانیکردنی ئاسایش و سەروەری لوبنان کردەوە.

هەروەها سەرۆک کۆمار، داوای لەکۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد کە بەرپرسیارێتی خۆی لە ئەستۆ بگرێت، بە کارکردن بۆ راگرتنی پەرەسەندن و پابەندکردنی هەموو لایەنەکان بەڕێزگرتن لە ئاگربەست و وەستاندنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان.

لەلای خۆیەوە سەرۆک کۆماری لوبنان، پێزانینی خۆی بۆ هەڵوێستە رەسمی و جەماوەرییەکانی عیراق دەربڕی بۆ پاڵپشتی لوبنان وجەختیشی لە گرنگی یەکخستنی هەوڵە عەرەبی و نێودەوڵەتییەکان کردەوە، بۆ وەستاندنی دەستدرێژییەکان وگرتنە بەرری رێگە چارەیەکی بەپەلە کە گەرەنتی پاراستنی هاووڵاتیانی سیڤیل و چەسپاندنی سەقامگیری لە ناوچەکەدا بەدیبهێنێت.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، لە ساڵیادی ئازادکردنی عیراقدا پەیامێکی بڵاوکردووەتەوە و تێیداهاتووە: وانە قووڵەکانی ئەم ساتەوەختە، داوامان لێدەکات ئەزموونی دیموکراسی بچەسپێنین و بناغەکانی پتەوتر بکەین و ئاڵنگارییەکان تێپەڕێنین و بە گیانێکی نیشتمانیی بەرپرسیارانەوە کاربکەین کەڕێگری لە دووبارەبوونەوەی کارەساتەکانی ڕابردوو بکات و داهاتوویەکی سەقامگیری شایستە بۆ هەموو عێراقییەکان دەستەبەر بکات.

دەقی پەیامەکە

لە ٩ی نیساندا یادی ساتەوەختێکی مێژووی نوێی عێراق دەکەینەوە، ئەو ڕۆژەی لاپەڕەی دیکتاتۆریەت هەڵدرایەوە کە ئەستۆی گەلەکەمانی بە ساڵانێکی دوورودرێژی ستەم و ئازار و جەنگی بێمانا قورس کردبوو، سەردەمێکی نوێی دیموکراسی و بنیاتنانی دەوڵەت لەسەر بنەمای دامەزراوەکان دەستی پێکرد.

وانە قووڵەکانی ئەم ساتەوەختە، داوامان لێدەکات ئەزموونی دیموکراسی بچەسپێنین و بناغەکانی پتەوتر بکەین و ئاڵنگارییەکان تێپەڕێنین و بە گیانێکی نیشتمانیی بەرپرسیارانەوە کاربکەین کەڕێگری لە دووبارەبوونەوەی کارەساتەکانی ڕابردوو بکات و داهاتوویەکی سەقامگیری شایستە بۆ هەموو عێراقییەکان دەستەبەر بکات.

هەر بەم بۆنەیەوە، بەئەوپەڕی ڕێزەوە قوربانیدانی ئەو شەهیدانەمان وەبیردەهێنیەوە کە ڕووبەڕووی دڕندەیی ڕژێمی ستەمکار بوونەوە، لە پێشەنگیاندا، سەید محمد باقر ئەلسەدر و خوشکەکەی، علوییە بنت ئەلهودا، شەهیدانی کیمیابارانی هەڵەبجە، شاڵاوەکانی ئەنفال، گۆڕە بەکۆمەڵەکان، ڕاپەڕینی شەعبانی و شەهیدانی بارزانیەکان و هەموو ئەو شەهیدانەی عێراق کەبوونە قوربانی سیاسەتەکانی ستەم و زۆرداری ڕژێمی بەعس، کەووڵاتی نوقمی دۆزەخی جەنگەکانی و کارەسات و وێرانکاری کرد.

وەفاداری بۆ خوێنی شەهیدان پێویستی بە بەرزڕاگرتنی یەکڕیزی و پتەوکردنی بەهاکانی دادپەروەری و ئازادی و بەرەوپێشچوونی بنیاتنانی عێراقێک کە تێیدا ئاشتی و خۆشگوزەرانی زاڵ بێت، و هەموو هاووڵاتیانی لە لەئامێز بگرێت.

 

د.لەتیف جمال ڕەشید

سەرۆک کۆمار

٩ی نیسان ٢٠٢٦

23 ساڵ لەمەوبەر لە 9ی نیسانی 2003، ئەمریكا و هاوپەیمانان ئۆپراسیۆنی رزگاركردنی عیراقیان بۆ لەناوبردنی رژێمی بەعس دەستپێكرد. دوای تێپەڕبوونی 21 رۆژ بەسەر شەڕەكەدا، شاری بەغداد بەتەواوی كۆنترۆڵكرا و پەیكەری سەدام حوسێن لە ناوەڕاستی پایتەخت شكێندرا .

رۆژی 9ی نیسانی 2003، وەك وەرچەرخانێكی مێژوویی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست تۆماركرا، كاتێك هێزەكانی هاوپەیمانان بە سەرۆكایەتی واشنتۆن توانییان بە تەواوی كۆنتڕۆڵی بەغدادی پایتەخت بكەن.

لەو رۆژەدا و لە گۆڕەپانی فیردەوسی، رووخاندنی پەیكەری سەدام حسێن بووە رەمزی كۆتاییهاتن بە رەوشێكی پڕ لە ستەم و چەوسانەوە كە بۆ ماوەی زیاتر لە دوو دەیە باڵی بەسەر عیراقدا كێشابوو.

ئەم رووداوە تەنیا گۆڕینی دەسەڵات نەبوو، بەڵكو كۆتاییهاتنی قۆناغێكی تاریك بوو كە تێیدا هەموو پێكهاتەكان، بەتایبەت گەلی كورد، رووبەڕووی دڕندانەترین شێوەی پاكتاوی رەگەزی و جینۆساید بوونەوە.

رژێمی بەعس لە ماوەی دەسەڵاتداریدا، چەندین تاوانی گەورەی دژ بە مرۆڤایەتی ئەنجامدا.

لە 16ی ئازاری 1988، شاری هەڵەبجەی كیمیاباران كرد و بووە هۆی شەهیدبوونی 5000 هاووڵاتی بێتاوان.

جگە لەمەش، شاڵاوەكانی ئەنفال كارەساتێكی تر بوون كە تێیدا 182 هەزار كورد بێسەروشوێن كران.

بەپێی بەڵگەنامە مێژووییەكان، ئێستاش گۆڕە بەكۆمەڵەكان گەواهی ئەو دڕندەییە دەدەن كە دەرهەق بە كورد كراوە.

ئەم رژێمە هیچ سنوورێكی بۆ فشار و سەركوتكردنی نەیارەكانی نەدەناسی و هەموو تواناكانی بۆ پاراستنی كورسییەكەی بەكاردەهێنا.

سەدام حسێن ، كە لە 28ی نیسانی 1937 لە گوندی عۆجە لەدایكبووە، لە ساڵی 1979دا بە رەسمی بووە چوارەم سەرۆك كۆماری عیراق.

ئەو پێشتر رۆڵی سەرەكی لە كودەتای 17ی تەموزی 1968دا بینیبوو و هەموو جومگەكانی دەسەڵاتی لە دەستی خۆیدا كۆكردبووەوە.

سەدام نەك هەر وەك سەرۆك كۆمار، بەڵكو وەك ئەمینداری گشتی حزبی بەعس و فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانیش مامەڵەی دەكرد، ئەمەش وایكردبوو كە هیچ لێپرسراوێكی تر نەتوانێت بەبێ رەزامەندی ئەو بڕیار بدات.

پرۆسەی ئازادیی عێراق لە 20ی ئازاری 2003 بە یەكەم گورزی ئاسمانی دەستیپێكرد، دوای تێپەڕبوونی تەنیا چەند هەفتەیەك، لە 9ی نیساندا رژێمەكە هەرەسی هێنا.

سەدام حسێن دوای ماوەیەك خۆشاردنەوە، لە 13ی كانوونی یەكەمی 2003 لە ئۆپەراسیۆنێكی تایبەتدا دەستگیركرا.

پاش دادگاییكردنێكی درێژخایەن و ئیمزاكردنی بڕیاری لەسێدارەدانی، لە سەعاتەكانی سەرەتای رۆژی 30ی كانوونی یەكەمی 2006دا سزاكەی بەسەردا جێبەجێكرا و كۆتایی بە ژیانی یەكێك لە مەترسیدارترین دیكتاتۆرەكانی سەدەی بیستەم هات.

یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئێران ئاشكرایكرد وەفدی وڵاتەكەی بۆ دانوستانەكان لەگەڵ ئەمریكا بەرەو ئیسلام ئاباد بەڕێكەوتوون و پێدەچێت قالیباف سەرۆكایەتیان بكات.

سەعید خەتیبزادە، یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئێران  رایگەیاند، وەفدێكی ئێران بۆ دانوستانی رۆژی هەینی لەگەڵ ئەمریكا دەچێتە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاكستان.

خەتیبزادە ئاماژەی بەوەشكرد، پاكستان پێی راگەیاندوون، جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆكی ئەمریكا سەرۆكایەتیی وەفدی ئەمریكا دەكات، بۆیە ئەگەری هەیە محەمەد باقر قالیباف، سەرۆكی پەرلەمانی ئێران سەرۆكایەتی وەفدەكەی ئێران بكات.

 راشیگەیاند، بەهۆی پێشێلكردنی ئاگربەست لەلایەن ئیسرائیلەوە، وڵاتەكەی شەوی رابردوو لە لێواری وەڵامدانەوەی سەربازیی یەكلاكەرەوەدا بووە، بەڵام بە نێوەندگیریی پاكستان و گەیاندنی پەیامێك لەلایەن ئەمریكاوە بۆ قایلكردنی ئیسرائیل بۆ راگرتنی ‌هێرشەكان بۆ سەر لوبنان، ئێران وەڵامدانەوەی دواخستووە.

جەختیشیكردەوە، پێویستە بەدیهاتنی ئاشتی لە ناوچەكە لوبنانیش بگرێتەوە و سەعاتەكانی داهاتووش زۆر چارەنووسساز دەبن.

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، هەڕەشەی بەردەوامبوونی هێرشەکانی بۆ سەر حزبوڵای لوبنان دەکات.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، "ئێمە بە هێز و وردی و بەبڕیارەوە بەردەوامین لە لێدانی حزبوڵا، هەرکەسێک دژی مەدەنییەکانی ئێمە بجوڵێتەوە، لێی دەدەین تا ئاسایش بۆ دانیشتووانی باکور دەگەڕێتەوە."

ئاماژەی بەوەشکرد، سوپای ئیسرائیل تەنها لە ماوەی 10 خولەکدا 100 هێرشی ئاسمانی چڕی کردە سەر ناوچە جیاجیاکانی بەیروت، باشور و بیقاع.

لەلایەکی ترەوە، سوپای ئیسرائیل ئاشکرایکرد، سكرتێری ئەمینداری گشتیی حـ.ـزبـ.ـوڵامان لە هێرشێکی ئاسمانیدا بۆ سەر بەیروت کوشتووە.

رۆژنامەیەكی ئیسرائیلی ئاشكرایدەكات، لە سەرەتای دەستپێكی هێرشەكان دژی ئێران 42 هاووڵاتی ئیسرائیلی كوژراون، سوپای ئەو وڵاتەش دەڵێت، لە ماوەی 10 خولەكدا 100 بنكەی سەربازی حیزبوڵایان پێكاوە.

رۆژنامەی یەدیعۆت ئەحرۆنۆت رایگەیاند، لە سەرەتای دەستپێكردنی ئۆپەراسیۆنی نەڕەی شێرەوە لە 28ی شوباتەوە، 42 ئیسرائیلی كوژراون كە 22یان بەهۆی هێرشی موشەكییەوە بووە.

لای خۆیەوە سوپای ئیسرائیل ئەوەی خستەڕوو، لە ماوەی 10 خولەكدا 100 بنكەی سەربازی حیزبوڵایان پێكاوە، هاوكات سەرچاوە پزیشكییەكانی لوبنانیش باسیان لە كوژرانی 182 لوبنانی كردووە لەو هێرشانەدا.

ئەمە لە كاتێكدایە رێكخراوی مافی مرۆڤی هەرانە ژمارەی كوژراوانی ئێرانی بە سێ هەزار و 400 خەمڵاندووە.

سەرەڕای رێككەوتنی دوو هەفتەیی نێوان ئەمریكا و ئێران بۆ كردنەوەی گەروی هورمز، بەردەوامی هێرشەكانی ئیسرائیل مەترسی هەڵوەشاندنەوەی رێككەوتنەكەی دروستكردووە.