نووسەر و سیاسەتمەداری بەناوبانگی بەریتانی و دۆستی دێرینی كورد، جێفری ئارچەر لە تەمەنی 86 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد.

نووسەری بەناوبانگی جیهانی و سیاسەتمەداری پێشووی بەریتانی، لۆرد جێفری ئارچەر، لە تەمەنی 86 ساڵیدا  كۆچی دوایی كرد.

ئارچەر لە كاتی نووسیندا كۆچی دوایی كردووە، ئەوەش دوای رۆژێك لە ناساندن و بڵاوكردنەوەی كتێبە نوێیەكەی دێت كە بۆ سەدان هەواداری.

كتێبەكانی ئارچەر سەدان ملیۆن دانەیان لە سەرانسەری جیهاندا لێ فرۆشراوە. 

ناوبراو لە ساڵی 1992 بە دەستنیشانكردنی ئەندامی ئەنجومەنی لۆردان رێزی لێنرا.

جێفری ئارچەر بە دۆستی دێرینی كورد ناسراوە و لە ساڵانی نەوەدەكانی سەدەی رابردوودا هاوكاری پەنابەرانی كوردی كردووەو هاوكاربووە لە گەیاندنی دۆسیەی كورد.

هەروەها ساڵی 1991 لەرێگەی كۆنسێرتێكەوە داهاتی بۆ هاوكاری پەنابەرانی كورد كۆكردووەتەوە دوای جەنگی كەنداو.

دەزگای ئاسایشی هەرێم دەستگیر کردنی 22 ئەندامی داعشی راگەیاند، کە سەر بە (کەتیبەی 5ی سەربە ویلایەتی کوردستان)ـن و  بڕێکی زۆر چەک و تەقەمەنیان پێبوە.

 دەزگای ئاسایشی هەرێم رایگەیاند، لە ئۆپراسیۆنێکی بەرفراواندا کە بە هەماهەنگی لەنێوان بەڕێوەبەرایەتی گشتی ئۆپراسیۆنەکانی ئاسایش و بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی پارێزگای هەڵەبجە بەڕێوەچوو، توانییان گروپێکی تیرۆرستانی داعش (کەتیبەی 5ی سەربە ویلایەتی کوردستان) هەڵوەشێننەوە. 

دەگای ئاسایشێ هەرێم دەڵێت؛ ئۆپراسیۆنەکە لەسەر بنەمای زانیاری وردی هەواڵگریی و ئەنجامدانی لێکۆڵینەوە لە نێوان رۆژانی 8 تا 12ی ئەیلوولی 2026 و لە ماوەی 96 سەعاتدا بە بڕیاری دادوەری لێکۆڵینەوە بەڕێوەچوو.

ئاماژە بەوەشکراوە، لە ئۆپراسیۆنەکەدا  22 تۆمەتبار لە سنوری پارێزگاکانی سلێمانی، هەڵەبجە، پێنجوێن، خورماڵ و سیروان دەستگیرکران.

بەپێی زانیارییەکانی ئاسایش، پیلانی ئەم گروپە بریتی بووە لە خۆڕێکخستن و وەرگرتنی بەیعەت لە ئەندامانیان، کۆکردنەوەی پارە بۆ کڕینی چەک، هەروەها دانیشتنی بۆمب و تەقینەوە لەناو پارێزگای هەڵەبجە و چاودێریکردن و تەقەکردن لە هێزە ئامادەیییە ئەمنییەکان لە کاتی مەشق و راهێنانەکاندا.

جگە لەوەش، گروپەکە هیوای دروستکردنی "ئەمائارەتێک"یان لە ناوچەکانی هەورامان یان شارەزوور هەبووە و هەوڵیانداوە پەیوەندی لەنێوان شانە نووستووەکانی داعش لە کوردستان و عیراق لەگەڵ تیرۆریستانی دەرەوەدا ببەستنەوە.

دەزگای ئاسایشی هەرێم  دەڵێت؛ لە هێرش و پشکنینەکانی ئەم ئۆپراسیۆنەدا دەستگیرا بەسەر بڕێکی زۆر لە چەک و کەلوپەلی سەربازی، لەوانە:

-یەک چەکی ئاربیجی بە سێ گولـلە و پێنج حەشوەوە.

 -یەک گوللـە هاوەن، شەش رومانە (بۆمبی دەستی).

 -شەش چەکی کڵاشینکۆف لەگەڵ 13 مەخزەن و 300 فیشەک.

- دوو دەمانچە و 100 فیشەک، بە هەمان شێوە کامێرایەکی چاودێری، دووربینێکی سەربازی و بڕێک جلوبەرگ و کەلوپەلی سەربازی ناوچەکە.

سروش سازانی، لێپرسراوی بەشی ژینگەی بەڕێوەبەرایەتی گشتی شارەوانییەکانی سلێمانی رایگەیاند، هۆکاری رێگری لە دروستبوونی لافاو و نەبوونی کاریگەریی نەرێنی بارانی کتوپڕ لەسەر سنووری پارێزگای سلێمانی، بۆ جێبەجێکردنی پلانێکی پێشوەختە و ستراتیژیی خاوێنکردنەوەی رێڕەوە ئاوییەکان دەگەڕێتەوە.

لێپرسراوی بەشی ژینگەی شارەوانییەکانی سلێمانی ئاماژەی بەوە کرد: "لە ناوەڕاستی مانگی ئابی رابردوودا، لەسەر پێشنیاری بەشی ژینگە و لەسەر راسپاردەی بەڕێوەبەری گشتی بەڕێوەبەرایەتی گشتی شارەوانییەکانی سلێمانی، هەڵمەتێکی فراوانمان بۆ پاککردنەوەی سەرجەم باراناو، مەنهۆڵ و ڕێڕەوە ئاوییەکانی زۆنی چەمچەماڵ ئەنجام دا."

ئەوەشی روونکردەوە، هەڵمەتەکە لە ماوەی یەک مانگدا و لە بەرەبەیانی زووی هەموو رۆژێکدا دوور لە چاوی کامێرا و میدیاکان، بە بێ چاوەڕوانی سوپاسگوزاری، لەسەر دەستی تیم و ژینگەپارێزانی کۆمپانیاکانی (ئانزو، گەردین و ئۆرانوس) و بە سەرپەرشتیی سەرپەرشتیارانی زۆن و چاودێرانی شارەوانییەکان ئەنجام دراوە.

ناوبراو ئاماری کارەکانی لە سنووری 43 شارەوانی بەم شێوەیە خستەڕوو:

9078 باراناو پاککراونەتەوە.

1712 مەنهۆڵ پاککراونەتەوە.

122 قەنتەرە و رێڕەوی ئاوی خاوێنکراونەتەوە.

سروش سازانی جەختیشی کردەوە، ئەم کارانە دەستکەوتێک بوون کە لە بێدەنگیدا و لە نێوەندی قەیرانی دارایی و موچەدا بە ئەنجام گەیەندراون. بە درێژایی وەرزەکانی پاییز و زستان، هەمان ئەم تیمانە بەردەوام دەبن لە شەونخونی و ئامادەباشی بۆ پاراستنی گیان و ماڵی هاووڵاتییان.

ئەمڕۆ، 5ی تشرینی یەکەمی 2026، چوارچێوەی هەماهەنگی کۆبوونەوەی ئاسایی خۆی ژمارە (298) لە نووسینگەی موحسین مەندەلاوی، سەرۆکی هاوپەیمانێتی ئەساسی نیشتمانی، بە ئامادەبوونی سەرۆک وەزیرانی عیراق ئەنجامدا. کۆبوونەوەکە تەرخانکرابوو بۆ تاوتوێکردنی چەندین پرس و دۆسیەی گرنگی نیشتمانی کە پەیوەندیی راستەوخۆیان بە بژێویی ژیان و خزمەتگوزارییەکانی هاووڵاتیانی عیراقەوە هەیە.

بەپێی راگەیەندراوێکی فەرمانگەی راگەیاندنی چوارچێوەی هەماهەنگی، لە کۆبوونەوەکەدا میوانداریی فالح ساری، وەزیری دارایی کراوە و تێیدا پێداچوونەوە و گفتوگۆ لەسەر کاروباری دارایی و ئابوریی وڵات و پلانی خزمەتگوزارییەکانی حکومەت کراوە.

وەک لە راگەیەنراوەکەدا هاتووە، ئامادەبووانی کۆبوونەوەکە تیشکیان خستووەتە سەر دۆسیە ئابوری و داراییە لەپێشینەکان، هەروەها جەختیان لەسەر گرتنەبەری سیاسەتی نەختینەیی و گەشەپێدان کردەوە کە پشتیوانی لە سەقامگیریی ئابوری بکات و بە شێوەیەکی بەرچاو بەشداری بکات لە بەرزکردنەوەی ئاستی بژێویی تاکی عیراقی و باشترکردنی خزمەتگوزارییە سەرەکییەکان.

لە بەشێکی دیکەی دیدارەکەدا، باس لە پێشهاتەکانی گۆڕەپانی هەرێمی و نێودەوڵەتی و پرسەکانی ئێستای ناوچەکە و جیهان کرا، هاوکات گرنگیی پاراستنی سەقامگیریی عیراق و بەرژەوەندییە باڵاکانی لە نێو ئەو ئاڵەنگارییانەی دەوروبەریدا دووپات کرایەوە.

عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند، رێگە بە هیچ هەوڵێک نادرێت بۆ لاوازکردنی قەوارەی دەوڵەت و ئەرکی ئەوانە رێگری بکەن لە رشتنی  خوێنی عیراقییەکان.

سەرۆک وەزیرانی عیراق لە میانی کۆبونەوەی لەگەڵ سەرۆک هۆزەکان رایگەیاند، حکومەتەکەی رێگری لە گۆشەگیربوونی نێودەوڵەتیی عیراق کردووە و بەرەو دروستکردنی هاوبەشیکردنی  ئابووری، ڕاکێشانی وەبەرهێنانی بیانی، بونیادنانی ژێرخانی کارەبا هەنگاوی ناوە.

عەلی زەیدی جەختیشیکردەوە، مانگان بە 500 ملیار دیناریان بۆ شایستە داراییەکانی جوتیاران تەرخان کردوە بەردەوامیشن لە دابەشکردنی پرۆسەی یەک ملیۆن پارچە زەوی بەسەر هاووڵاتیاندا.

لە رووی ئاسایش و پەیوەندییە دەرەکییەکانەوە، سەرۆک وەزیران باسی لەوە کردوە، ئەرکی ئەوانە رێگری بکەن لە رفشتنی عیراقییەکان و   گفتوگۆکان لەگەڵ لایەنی تورکی بووەتە هۆی پاشەکشەی سوپای تورکیا لە بەشێک لە خاکی عیراق، هەروەها  گفوگۆکردن لەگەڵ کوێت بەردەوامە بۆ چارەسەری کێشەکان.

لەبارەی پرۆسەی رادەستکردنی چەکیشەوە، عەلی زەیدی رایگەیاندوە، تا ئێستا پێنج گروپ رەزامەندیان داوە و پێشتریش سێ گروپ چەکیان داناوە، گفتوگۆکردنیش لەگەڵ گروپەکانی تر بەردەوامە.

ئەندامێکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق باس لە پڕۆژەیاسای بودجەی ساڵی 2027ـی عیراق دەکات و دەشڵێت: مژدە بۆ موچەخۆرانی هەرێم، موچەکانیان زامن کراوە.

دیلان غەفور، ئەندامی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند: دوێنێ لەگەڵ فالح ساری، وەزیری دارایی عیراق کۆبوومەوە، باسمان لە چەند تەوەرێکی یاسای بودجەی 2027ـی عیراق کرد وەک نرخی دۆلار و نرخی بەرمیلی نەوت، هەروەها باسمان لە بەشەبودجەی هەرێمی کوردستان کرد.

بەهای دۆلار و نرخی نەوت

سەبارەت بە بەهای دۆلار و نرخی نەوت، دیلان غەفور ئەوەی خستەڕوو: بەهای 100 دۆلار بە 150 هەزار دینار لە پڕۆژەیاسای بودجەی ساڵی 2027 جێگیرکراوە، هەروەها بۆ بەرمیلێک نەوت 58 دۆلار پێشنیاز کراوە.

موچەی موچەخۆرانی هەرێم

دیلان غەفور ئاماژەی بەوەشدا: مژدە دەدەم بە موچەخۆرانی هەرێم کە موچەکانیان جێگیرکراوە، پێویستمان بەوەیە کە وەفدی هەرێم لە بەغداد بن و ئەو بڕگانەی کە نەگەیشتوونەتە رێککەوتن، تێبپەڕێندرێت.

بەهەمیشەییکردنی گرێبەستەکان

سەبارەت بە بەهەمیشەییکردنی گرێبەستەکان، ئەندامەکەی ئەنجومەنی نوێنەران رایگەیاند: لە عیراق 100 هەزار گرێبەست دەکرێنە هەمیشەیی، 50 هەزاریان سەربازین و 50 هەزاریان مەدەنین، ئەم بابەتە لەگەڵ هەرێمی کوردستان جیایە.

"هەرێمی کوردستان داوایکردووە لە پڕۆژەیاسای بودجەی 2027 گرێبەستەکانی هەرێمیش بکرێنە هەمیشەیی، بەڵام ئەم بڕگەیان تا ئێستا گفتوگۆی لەبارەوە دەکرێت و جێگیر نەکراوە"، دیلان غەفور وادەلێت.

لە راگەیەندراوێکی هاوبەشدا، کە هەر یەکە لە سعودیە، تورکیا و پاکستان لەخۆدەگرێت، ئامادەیی تەواوی خۆی بۆ دەستپێکردنی دەستبەجێی پابەندبوونی بەرگریی هاوبەش راگەیاند. 

لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە؛ ئاسایشی هەر وڵاتێک لەم سێ وڵاتە، بەشێکی دانەبڕاوە لە ئاسایشی بەکۆمەڵی هەموویا و  لەم چوارچێوەیەدا بڕیاردراوە بە دابینکردنی هێز و توانای سەربازی و بڵاوەپێکردنی خێرایان لە خاکی  سعودیە بۆ بەرپەرچدانەوەی هەر هەڕەشەیەک.

 هەردوو وڵاتی تورکیا و پاکستان ستایشی ئامادەیی و لێهاتوویی هێزە چەکدارەکانی سعودیەیان کرد لە روبەڕوبونەوەی هەڕەشە و هێرشەکاندا.

 لە بەشێکی دیکەی راگەیەندراوەکەدا، هاوپەیمانی مەککە بە توندی سەرکۆنەی هەوڵەکانی بەئامانجگرتنی شاری مەککەی پیرۆز و مەدینەی منەوەرە و هەروەها هێرشە بەردەوامەکانی سەر شار و دامەزراوە مەدەنی و ئابوورییەکانی سعودیەی کرد.

مەسعود پزیشکیان رایگەیاند، دانوستان لەگەڵ دوژنێک، کە رۆژانە کاری تیررۆستی ئەنجامدەدات، پەنا دەباتە بەر سەپاندنی سزاکان، گوشارەکان و پێشێلکردنی بەڵێنەکان، هیچ مانایەکی نییە.

مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، کە کێشەی سەرەکی ئێران لەگەڵ ئەمریکادا ئەوەیە لە هەر کاتێکدا کە دێنە سەر مێزی دانوستان، شەڕیان بەسەردا دەسەپێندرێت.

ئاماژەی بەوەشکرد، وڵاتەکەی بەردەوام ڕاستگۆیی خۆی سەبارەت بە چالاکییە ئەتۆمییەکانی سەلماندوە و کەوتووەتە ژێر توندترین پرۆسەی چاودێریی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم.

پزیشکیان باسی لەوەشکردوە، لە رابردوودا، هەر جارێک پشکنەرانی ئاژانسەکە سەردانی ئێرانیان کردبێت، بنکە ئەتۆمییەکان و زاناکانیان دەستنیشان کراون، بەدوای ئەوەشدا ئەو بنکانە کراونەتە ئامانج  و زاناکانیان تیرۆر کراون.

لێپرسراوێکی باڵای ئێران بانگەشەی ئەوەدەکات، ئەگەر دوژمن هەڵەیەکیان بەرانبەر بکات، توشی شکستی قورس دەبن و روبەڕوی وەڵامێکی تەواو گونجاوی هێزەکانیان دەبنەوە.

موحسین رەزایی، سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران، رایگەیاند، ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی بیانەوێت هێرشبکەنە سەر ئێران روبەڕوی وەڵامێکی توند دەبنەوە، کە دەبێتە سوپرایزێکی گەورە و چاوەڕواننەکراو.

ناوبارو ئاماژەی بەوەشکردوە، خەیاڵ پڵاوی دۆناڵد ترەمپ تەنها وەک خەیاڵ دەمێنێتەوە و لە کۆتایدا بڕیاری واقیعی لەسەر زەوی ئێران دەیدات.

موحسین رەزایی جەختیشیکردوەتەوە، بە سەرکردایەتیی رابەری باڵای ئێران و هاوکاریی گەل و هەماهەنگیی سەرجەم جومگەکانی دەسەڵات، ئێران بە سەربەرزییەوە لەم قۆناغە ئاڵۆزە تێپەڕ دەبێت.