بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەباشان پێشوازی لە ئەکیرا ئیندۆ، باڵیۆزی ژاپۆن لە عیراق کرد.

لە کۆبوونەوەکەدا نوێترین گۆڕانکارییە سیاسییەکان لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان، عیراق و ناوچەکە گفتوگۆیان لەبارەوەکرا.

سەرۆکی یەکێتی رایگەیاند؛ لە سەرەتاوە هەوڵمان بۆ ئەوەبوو جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران کەمترین کاریگەریی لەسەر وڵاتەکەمان هەبێت.

بافڵ جەلال تاڵەبانی ئاماژەی بەوەشکرد، یەکێتی بە پەرۆشەوە کاردەکات بۆ گەیشتن بە حکومەتێکی خزمەتگوزار و بەهێز، کە لەسەر بنەمای دادپەروەری ئەرکەکانی راپەڕێنێت و هاوسەنگی و گیانی پێکەوەیی بپارێزێت و دەبێت هەموو لایەنەکان مافیان پارێزراو بێت.

هەر لە میانی کۆبوونەوەکەدا، دووپات لە بەهێزترکردنی پەیوەندییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و ژاپۆن کرایەوە.

بەڕێوەبەرایەتیی تۆمارکردنی خانوبەرەی دووەمی سلێمانی بڵاویکردوەتەوە، بە گوێرەی یاسا سەرجەم ئاوی کانییە سروشتییەکانی سنووری پارێزگاکانی سلێمانی، هەولێر و دهۆک  بە موڵکی گشتیی دەوڵەت ئەژمار دەکرێن و بە ناوی وەزارەتی داراییوە تۆمار دەکرێن.

لە راگەیەندراوەکەی بەڕێوەبەرایەتیی تۆمارکردنی خانووبەرەی دووەمی سلێمانی دا هاتووە؛  بەپێی هەموارکردنی مادەی (7، بڕگەی 2) لە یاسای ژمارە 90ی ساڵی 1975 ئەم یاسایە تەنانەت ئەو کانییانەش دەگرێتەوە کە لە رابردوودا بەپێی وێنەی تۆماری تاپۆ لەسەر ناوی هاووڵاتیان تۆمار کراون، بە جۆرێک کە ئیتر ئەو تۆمارانە حوکمی یاساییان نامێنێت و خاوەندارێتییان بۆ وەزارەتی دارایی دەگوازرێتەوە.

ئاماژە بەوەشکراوە، بەپێی رێکارە نوێیەکان، ئەو هاووڵاتییانەی کە پێشتر کانییەکان بەناویانەوە بووە، لەمەودوا ناتوانن لە فەرمانگە حکومییەکاندا (وەک فەرمانگەی تاپۆ) هیچ جۆرە مامەڵەیەکی کڕین و فرۆشتن یان گواستنەوەی خاوەندارێتی بەو کانییانەوە بکەن.

یاساکە جەخت دەکاتەوە، کانییە سروشتییەکان دەستیان بەسەردا دەگیرێت و تەنها لەپێناو بەرژەوەندی و سوودی گشتی جەماوەردا بەناوی وەزارەتی داراییەوە تۆمار دەکرێن.

وەک لە راگەیەندراوەکدا هاتووە؛  هیچ رێگەچارەیەکی یاسایی نەهێڵدراوەتەوە بۆ ئەوەی هاووڵاتیان بتوانن دووبارە ئەم کانییانە بەناوی خۆیانەوە تۆمار بکەنەوە، تەنانەت لە رێگەی کڕینەوەش لە حکومەت، چونکە ئەم کانییانە وەک موڵکی گشتیی دەوڵەت سەیر دەکرێن نەک موڵکی تایبەت، بۆیە حکومەت مافی هیچ جۆرە رەفتارپێکردن یان فرۆشتنێکیانی نییە.

تۆمارکردنی خانووبەرەی سلێمانی رونیشیکردوەتەوە، ئەم بڕیارە یاساییە تەنها ئەو سەرچاوە ئاوییانە دەگرێتەوە کە بە سروشتی هەڵدەقوڵێن و بە هیچ شێوەیەک ئەو سەرچاوە ئاوییانە ناگرێتەوە کە مرۆڤ خۆی لە دروستکردنیاندا دەستی هەبووە، وەک کارێزەکان، بیرە ئاساییەکان و بیرە ئیرتیوازییەکان.

فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی کەرکوک یەکەمین گەشتی ئاسمانیی راستەوخۆی خۆی بۆ بەیروتی پایتەختی لوبنان لە رێگەی هێڵی ئاسمانیی عیراقییەوە راگەیاند.

فڕۆکەخانەکە لە راگەیەندراوێکدا، دەستپێکردنی یەکەم گەشتی راستەوخۆ خۆی لە فڕۆکەخانەی کەرکوکەوە بۆ بەیروتی پایتەختی لوبنان راگەیاند.

فرۆکەخانەکە دەڵێت؛ ئەم هەنگاوە ستراتیژییە لە چوارچێوەی پلانەکانی ئیدارەی فڕۆکەخانەکەدا دێت بۆ فراوانکردنی تۆڕی گەشتە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانی، لەگەڵ ئەوەشدا دابینکردنی بژاردەی زیاتر بۆ گەشتیاران و بەهێزکردنی پەیوەندییە ئاسمانییەکانی نێوان پارێزگای کەرکووک و وڵاتی لوبنان.

هەروەها ئاماژەی بەوەکراوە، پێشبینی دەکرێت؛ ئەم هێڵە نوێیە کاریگەرییەکی بەرچاوی هەبێت لە ئاسانکاریی هاتوچۆی گەشتیاران و کەمکردنەوەی کات و ماندووبوونیان، هاوکات دەبێتە هۆی گەشەپێدانی ئابوری، چالاککردنی کەرتی گەشتیاری و زیادکردنی ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان هەردوو وڵات.

فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی کەرکوک یەکەمین گەشتی ئاسمانیی راستەوخۆی خۆی بۆ بەیروتی پایتەختی لوبنان لە رێگەی هێڵی ئاسمانیی عیراقییەوە راگەیاند.

فڕۆکەخانەکە لە راگەیەندراوێکدا، دەستپێکردنی یەکەم گەشتی راستەوخۆ خۆی لە فڕۆکەخانەی کەرکوکەوە بۆ بەیروتی پایتەختی لوبنان راگەیاند.

فرۆکەخانەکە دەڵێت؛ ئەم هەنگاوە ستراتیژییە لە چوارچێوەی پلانەکانی ئیدارەی فڕۆکەخانەکەدا دێت بۆ فراوانکردنی تۆڕی گەشتە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانی، لەگەڵ ئەوەشدا دابینکردنی بژاردەی زیاتر بۆ گەشتیاران و بەهێزکردنی پەیوەندییە ئاسمانییەکانی نێوان پارێزگای کەرکووک و وڵاتی لوبنان.

هەروەها ئاماژەی بەوەکراوە، پێشبینی دەکرێت؛ ئەم هێڵە نوێیە کاریگەرییەکی بەرچاوی هەبێت لە ئاسانکاریی هاتوچۆی گەشتیاران و کەمکردنەوەی کات و ماندووبوونیان، هاوکات دەبێتە هۆی گەشەپێدانی ئابوری، چالاککردنی کەرتی گەشتیاری و زیادکردنی ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوان هەردوو وڵات.

سەرۆک وەزیرانی عیراق، رایدەگەیەنێت؛ سەردانی چاوەڕوانکراوی بۆ واشنتن تەنها سەردانێکی پرۆتۆکۆڵی نییە، بەڵکو راگەیاندنی قۆناغێکی نوێیە لە هاوبەشی نێوان عیراق و ئەمریکا، دەشڵێت لە مانگی ئەیلول هێزە بیانییەکان دەکشێنەوە و کۆنگرەی سەروەری عیراق دەبەستین، مەبەستیشمان تا سێ ساڵی تر، بری هەناردەی نەوت بۆ حەوت ملیۆن بەرمیلی رۆژانە بەرز بکەینەوە و بەردەوامیش دەبین لە رووبەڕوو بونەوەی گەندەڵی و پێداچوونەوەش گرێبەستەکان دەکرێت.

عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرانی عیراق، لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەناڵی سکای نیوز عەرەبیە، رایگەیاند: سەردانەکەمان بۆ واشنتۆن سەردانێکی پرۆتۆکۆڵی نییە، بەڵکو راگەیاندنی قۆناغێکی نوێیە لە هاوبەشی نێوان عیراق و ئەمریکا، کە لەسەر بنەمای بەرژەوەندی هاوبەش و ڕێزی یەکتری بونیاد نراوە.

روونیشی کردەوە، دەمانەوێت لە قۆناغی هاوبەشی سەربازییەوە بگوازینەوە بۆ هاوبەشییەکی ئابوری بەردەوام، و پردێکی ئابوری کارا لە نێوان عیراق و ئەمریکا دروست بکەین کە بەرژەوەندی هەردوو گەل بەدی بهێنێت،بۆیە رێنماییمان داوە بە وەزارەتەکانی نەوت، کارەبا و پەیوەندییەکان کە کاری لە پێشینە بدەنە کۆمپانیا بەناوبانگەکانی ئەمریکا لە بوارەکانی وزە، پەیوەندییەکان، تەکنۆلۆژیا و گەشەپێدان.
ئاماژەی بەوەش کرد، ئەنجومەنی وەزاری بۆ کاروباری ئابوری بڕیاری گرنگی داوە سەبارەت بە پڕۆژە گەورەکانی نەوت لەگەڵ کۆمپانیا جیهانییەکان، لەوانە :شیڤرۆن، هالیبێرتۆن، و کۆمپانیای HKN، جگە لەوەش هەلی کار لە کێڵگە نوێیەکانیان پێدەدەین.

عەلی زەیدی، ئەوەشی خستەڕوو، کەرتی پەیوەندییەکان بەرەو هاوکارییەکی ستراتیژی لەگەڵ کۆمپانیای (ستارلینک) هەنگاو دەنێت بەجۆرێک کە ژێرخانی دیجیتاڵی عیراق لەگەڵ لایەنی ئەمریکی بەهێز بکات .

 لە بارەی سندوقی گەشەپێدانی وزەشەوە، رایگەیاند، پڕۆژەی سندووقی وزە و گەشەپێدان لە 500 هەزار بەرمیل لە رۆژێکدا دەست پێدەکات تا دەگاتە دوو ملیۆن بەرمیل، ئەمەش بەپێی بارودۆخی ئابوری و بەرهەمهێنان، و یاساکانی ئۆپیک گۆڕانکاری بەسەردا دێت.
سەرۆک وەزیرانی عیراق دەشڵێت؛ لە ماوەی سێ دەیەدا، دەکرێت دارایی سندووقەکە بگاتە نزیکەی 400 ملیار دۆلار، لەگەڵ گەشەکردنێکی قۆناغ بە قۆناغ کە بەستراوەتەوە بە ئەدای پڕۆژەکان و کۆمپانیا جێبەجێکارەکانەوە.

 پەیوەست بە چەکدانانی گروپەکانیش، سەرۆک عەلی زەیدی، رایگەیاند: گفتوگۆیەکی قووڵمان لەگەڵ گرووپە چەکدارەکان ئەنجامداوە و دووپاتمان کردووتەوە، دەوڵەت کۆکەرەوەی هەمووانە،بۆیە ناتوانرێت بوونی چەک لە دەرەوەی دامەزراوەکانیدا قبووڵ بکرێت،چونکە قۆناغی ئێستا پێویستی بەوەیە هەمووان  لە چوارچێوەی دامەزراوەکانی دەوڵەتەوە کار بکەن.

جەختیشیکردەوە، ئامادەکاری بۆ بەستنی کۆنفرانسێکی نێودەوڵەتی بە ناونیشانی (کۆنفرانسسی سەروەری) دەکەین، کە جەخت دەکاتەوە بڕیاری عیراق بە دەستی عیراقییەکان خۆیانە، لەگەڵ عیراقێک کە هێزە بیانییەکانی تێدا نییە و گروپی چەکدار لە دەرەوەی دەوڵەت بوونی نییە.

نزار ئامێدی سەرۆك كۆماری عیراق، لە پەیامێكدا كە ئاراستەی گەلی عیراقی كرد بەبۆنەی ساڵیادی عاشورا، تەئكیدی كردەوە لەسەر پێویستی وەرگرتنی وانە مەزنەكان لە ڕاپەڕینی ئیمام حسێن (سەلامی خوای لێبێت) لە كاروانی بنیادنانی دەوڵەت و چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری و سەروەریی یاسادا.

وتیشی: لە پێش هەمووشیانەوە باوەڕبوون بە چاكسازی، پابەندبوون بە دادپەروەری، ڕێزگرتن لە شكۆی مرۆڤ، پێشخستنی بەرژەوەندی گشتی، و چەسپاندنی بەهاكانی هاووڵاتیبوون و پێكەوەژیان و یەكڕیزی نیشتمانی.

سەرۆك كۆماری عیراق ئاماژەی بەوەش كرد، ساڵیادی عاشورا تەنها بۆ بیرهێنانەوەی ڕابردوو نییە، بەڵكو هاندەرە بۆ وەرگرتنی بەها بەرزەكانی لە ڕووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگاریەكانی ئێستا و دروستكردنی داهاتوو، بە شێوەیەك كە یەكگرتوویی كۆمەڵگە بەهێز بكات و یەكڕیزی نیشتمانی بپارێزێت، و كلتووری گفتوگۆ و لێبوردەیی و هاوكاری لەنێوان هەموو ڕۆڵەكانی نیشتماندا بچەسپێنێت.

نزار ئامێدی ئاماژەی بەوەشدا، موسڵمانان بە هەموو مەزهەب و خوێندنگە و بۆچوونە جیاوازەكانیانەوە، كۆكن لەسەر خۆشەویستی ئالوبەیتی پێغەمبەری ئیسلام (درودی خوای لەسەر بێت) و ڕێزگرتن لێیان و شانازیكردن بە پێگە باڵاكەیان لە مێژوو و ویژدانی ئومەتی ئیسلامیدا.

یسرائیل کاتز، وەزیری بەرگری ئیسرائیل رایگەیاند، وەک ئەوەی ئەو و سەرۆک وەزیران بەڵێنیان دا، سوپای ئیسرائیل لە لوبنان ناکشێتەوە و ناوچەی ئەمنی لە باشوری لوبنان بە بەرزاییەکانی بیوفۆرتیشەوە دەپارێزێت.

وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل، رایگەیاند کە ئەو رێککەوتنەی دوێنێ لە نێوان وڵاتەکەی، ئەمریکا و لوبناندا ئیمزا کرا، رداوێکی مێژوویی و دەستکەوتێکی سیاسی و ئەمنیی گەورەیە بۆ ئیسرائیل، کە دەبێتە هۆی گۆڕینی واقیعی ئەمنی لەسەر سنورەکانی باکور.

کاتز جەختی لەوەش کردەوە، کە هێزەکانی ئیسرائیل بە چاوپۆشین لەم ڕێککەوتنە لە باشوری لوبنان ناکشێنەوە و بەردەوام دەبن لە جێگیربوون لە ناوچە ئەمنییەکەدا، لەنێویاندا قەڵای شەقیف.

وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل مەرجی سەرەکی بۆ هەر جۆرە کشانەوەیەک یان دوبارە بڵاوەپێکردنەوەی هێزەکانی کورتکردەوە لە داماڵینی تەواوەتی چەکی لە دەستی حزبوڵادا لە سەرتاسەری لوبنان.

ئەمە لە کاتیكدایە، نەعیم قاسم، ئەمینداری گشتیی حزبوڵای لوبنان، رایگەیاند، رێککەوتنی نێوان ئیسرائیل و لوبنان پوچەڵە و پێویستە یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی ئێران و ئەمریکا جێبەجێبکرێت، ئاماژەی بەوەشکردوە بەردەوام دەبن  لە فشارەکانیان تا ئەوکاتەی ئیسرائیل لە لوبنان دەکشێتەوە.

نەعیم قاسم، ئەمینداری گشتیی حزبوڵای لوبنان، رایگەیاند، رێککەوتنی نێوان ئیسرائیل و لوبنان پوچەڵە و پێویستە یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنی ئێران و ئەمریکا جێبەجێبکرێت، ئاماژەی بەوەشکردوە بەردەوام دەبن  لە فشارەکانیان تا ئەوکاتەی ئیسرائیل لە لوبنان دەکشێتەوە.

نەعیم قاسم، داوای لە حکومەتی لوبنان کرد دەستبەرداری رێککەوتنی نێوان لوبنان و ئیسرائیل بێت رەتیشیکردەوە، چەکدانانی حزبوڵا ببێتە مەرجی کشانەوەی سوپای ئیسرائیل لە باشوری لوبنان و ئەوەی بە هێڵی سور وەسف کردوە.

نەعیم قاسم داوای لە حکومەتی لوبنان کردوە وازبهێنێت لە رێککەوتنی لەگەڵ ئیسرائیل کە خەریکە بەوە لوبنان لەناو دەبات و ئاماژەی بەوەشکردوە ئەو رێککەوتنە شەرمەزارییە و دەستبەرداربونە لە سەروەری وڵات.

سەرچاوە رەسمییەکانی ئێران هۆشداریی توند دەدەنە سەرجەم ئەو کەشتیانەی، کە بە گەروی هورمزدا تێپەڕدەبن، پێویشتە پابەندی مەرجەکانی سوپای پاسداران بن، بۆ ئەوەی بە سەلامەتی بتوانن گەروەکە تێپەڕێنن.

بەپێی راپۆرتێکی تەلەڤزیۆنی رەسمی ئێران، تاران جەخت دەکاتەوە، کە رێنمایی و یاساکانی ئێران بۆ تێپەربون  لە گەروی هورمز وەک خۆیان ماونەتەوە و بە توندی جێبەجێ دەکرێن.

ئەمەش لە دوای ئەوەهات، کە هێزە ئێرانییەکان تەقەی ئاگادارکردنەوەیان لە چەند کەشتییەک کردووە کە بەبێ مۆڵەت هەوڵی تێپەڕبونیان دابوو، بە گێورەی تەلەڤزیۆنی ئێران لە ئێستادا چەندین کەشتیی  هەوڵی وەرگرتنی مۆڵەتی رەسمین لە ئێران بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی گەشتەکانیان.

تەلەڤزیۆنی ئێران ئاماژەی بەوە کردووە، کە پێویستە لەمەودوا سەرجەم کەشتییەکان لە کاتی هاتنەناوەوە یان چوونەدەرەوەیان لە گەروی هورمز، هەماهەنگی و پەیوەندی راستەوخۆ لەگەڵ هێزی دەریایی سوپای پاسدارانی ئێراندا بکەن.

هاوکات هۆشداری ئەوەش دراوە، کە هێزە دەریاییەکانی  ئێران بە توندی و بەبێ سڵەمینەوە مامەڵە لەگەڵ هەر کەشتییەک دەکەن، کە سەرپێچی بکات و ئەو رێڕەوانە نەگرێتەبەر کە لەلایەن ئێرانەوە بۆیان دەستنیشان کراوە.