بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە ماڵی مام لە بەغداد پێشوازی لە محەمەد سەمعان ئاغا، سەرۆکی بەرەی تورکمانی عیراقی کرد و لە میانی دیدارەکەدا جەخت لە دوورخستنەوەی وڵات لە ململانێکان کرایەوە.

لە دیدارێکدا کە د. خالید شوانی، وەزیری دادی عیراق ئامادەبوو، هەڵسەنگاندن بۆ رەوشی ناوچەکە و عیراق کرا و جەخت لە دوورخستنەوەی وڵات لە ململانێکان کرایەوە.

هەردوولا دووپاتیان لە تەواوکردنی رێکارە دەستوورییەکان و پێکهێنانی حکومەتێکی نیشتمانیی خزمەتگوزار کردەوە کە ببێتە مایەی خۆشگوزەرانی و ئارامی زیاتر بۆ هاووڵاتیان.

 لە روداوێکی هاتوچۆدا لەسەر رێگای (پێنجوێن – سەیدسادق) مێرمنداڵێکی تەمەن 13 ساڵ گیانی لەدەستداوە و باوکیشی بە سەختی بریندارە.

 بە گوێرەی زانیارییەکانی پەیامنێری کوردسات نیوز، روداوەکە لە نێوان ماتۆڕسکیلێک و ئۆتۆمبێلێکی بارهەڵگردا رویداوە، باوک و کوڕەکە ماتۆڕسکیلیان پێبوە.

سەرچاوەیەک لە نەخۆشخانەی شەهید شەوکەت بە کوردسات نیوزی راگەیاند، تەرمی مێرمنداڵەکە رێکارە پێویستییەکانی بۆ ئەنجامدراوە و باوکیشی دوای وەرگرتنی چارەسەر بەهۆی سەختی برینەکەیەوە رەوانەی نەخۆشخانەی شاری سلێمانی کراوە .

بە گوێرەی زانیارییەکان ئەو کوڕ و باوکە، بە مەبەستی کۆکردنەوەی گیا بەهارییەکان رویان لە ناوچە کوێستانییەکانی پێنجوێن کردوە و لە کاتی گەڕانەوەدا توشی روداوەکە بوون.

ئەمڕۆ دووشەممە، بەهۆی خراپیی کەشوهەوا و ناسەقامگیریی بارودۆخی رێگاکان، روداوێکی سەختی هاتوچۆ لەسەر رێگای ئامێدی – زاخۆ رویدا.

لە روداوەکەدا پاسێکی گواستنەوەی خوێندکارانی زانکۆی زاخۆ وەرگەڕا و بەهۆیەوە 14 خوێندکار بریندار بوون. بەپێی زانیارییە سەرەتاییەکان، هۆکاری سەرەکی روداوەکە بۆ تەم و باران و ناسەقامگیریی کەشوهەوای ناوچەکە دەگەڕێتەوە.

لەلای خۆشیەوە، د. ئارام محەمەد قادر، وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، پەیامێکی بڵاوکردەوە و تێیدا هیوای تەندروستییەکی باش و سەلامەتی بۆ خوێندکارە بریندارەکان خواست.

وەزیری خوێندنی باڵا جەختیکردەوە، لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان و نەخۆشخانەکان لەسەر هێڵە بۆ دابینکردنی هەر پێویستییەک و بەدواداچوون بۆ رەوشی تەندروستیی بریندارەکان.

ئەمڕۆ دووشەممە، نزار ئامێدی، سەرۆک کۆماری عیراق، لە دوو کۆبوونەوەی جیادا لە کۆشکی بەغداد، پێشوازی لە محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی عیراق و قاسم ئەعرەجی راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی عیراق کرد. 

لە کۆبوونەوەکاندا،  پیرۆزبایی لە سەرۆک کۆماری نوێی عیراق کرا، هەروەها گرنگیی جێبەجێکردنی مەرجە دەستوریەکان و پێکهێنانی حکومەتێک کە نوێنەرایەتی هەموو عیراقیەکان بکات تاوتوێ کرا.

هەروەها دوایین پێشهاتە ئەمنییەکان و چەسپاندنی سەقامگیری وڵات تەوەرێکی تری کۆبوونەکان بوون.

نزار ئامێدی، سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ دووشەممە گەیشتە پارێزگای سلێمانی و لەلایەن جەعفەر شێخ مستەفا، جێگری سەرۆکی هەرێمی کوردستان و رەفعەت عەبدوڵا، جێگری سەرۆکی یەکێتی و هەڤاڵ ئەبوبەکر، پارێزگاری سلێمانی و ژمارەیەک لە ئەندامانی مەکتەبی سیاسی یەکێتی پێشوازی لێکرا.

سەرۆک کۆمار هەر لەگەڵ گەیشتنی، سەردانی مەزاری سەرۆک مام جەلالی کرد و تاجی گوڵینەی لەسەر مەزاری کۆچکردوو دانا.

نزار ئامێدی لە دەفتەری یادگارییەکانی مەزارەکەدا نووسیویەتی: "عیراق و کوردستان سەرباری هەموو ئاڵەنگارییەکانی ناوچەکە، هەر بە باشی دەمێننەوە." هەروەها نوسیویەتی، سور دەبێت لەسەر بەردەوامبوون لەسەر رێبازەکەی سەرۆک مام جەلال و کارکردن بۆ خزمەتکردنی تەواوی گەلی عیراق.

وەزارەتی نەوتی عیراق ئاماری  بڕی هەناردەی نەوتی خاو و داهاتی مانگی رابردوو راگەیاند.

وەزارەتی نەوتی عێراق لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، بەپێی ئاماری رەسمی کۆمپانیای سۆمۆ، کۆی هەناردەی نەوت لە ئازاردا 18 ملیۆن و 604 هەزار بەرمیل بووە و داهاتەکەی ملیارێک و 957 ملیۆن دۆلارە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، کێڵگەکانی ناوەڕاست و باشوور پشکی شێریان بەرکەوتووە و زیاتر لە 14 ملیۆن و 561 هەزار بەرمیلیان لێ هەناردە کراوە.

وەزارەتی نەوت ئاشکراشیکرد، نەوتی کەرکوک لە رێگەی بەندەری جیهانی تورکییەوە، بڕی دوو ملیۆن و 772 هەزار بەرمیل هەناردە کراوە، هاوکات بڕی نەوتی هەنادەکراوی هەرێمی کوردستان گەیشتووەتە ملیۆنێک و 271 هەزار بەرمیل.

وەزارەتی نەوت راشیگەیاند کە بڵاوکردنەوەی ئەم ئامارانە لە چوارچێوەی شەفافیەت و ئاگادارکردنەوەی هاوڵاتییانە لە پرۆسەی هەناردە و داهاتی سامانی نیشتمانی.

ئاکسیۆس بە پشت بەستن بە بەرپرسێکی ئەمریکی  زانیاری نوێی ئاشکرا کردوە، کە  واشنتۆن لە کاتی دانوستانەکاندا لە ئیسلام ئاباد، پێشنیازی بۆ ئێران کردوە بۆ ماوەی 20 ساڵ پیتاندنی یۆرانیۆم رابگرێت، بەڵآم ئێران رەتیکردوەتەوە.

بە گوێرەی زانیارییەکانی ئاکسیۆس، لە وەڵامی پیسنیازەکەدا، ئێران وتویتی لە بری 20 ساڵ، وەفدی ئێران پیشنیازیان کردوە  10 ساڵ پیتاندنی یۆرانیۆم رابگیرێت یاخود چاودێری پیتاندنی یۆرانیۆم بکرێت لە بری وەستاندن.

هەروەها ئاماژە بەوەکراوە، سەرەڕای نەگەشتنە رێککەوتن، واشنتۆن وتارا لە پەیوەندی بەردەوامدان و پیسکەوتن لە هەوڵەکاندا بەدی دەکرێت بە مەبەستی گەیشتنە رێککەوتن.

ئەمە لە کاتیكدایە، دانوستانەکانی ئیسلام ئاباد شکستی هێنا و هێزی دەریای ئەمریکا لە ئێستادا بە فەرمانی دۆناڵد ترمپ گەماری خستوەتە سەر گەوری هورمز و رێگە بە تێپەربونی هیش کەشتییەک نادرێت.

سەرۆكی دەسەڵاتی دادوەریی ئێران ئامادەیی وڵاتەكەی بۆ درێژەدان بە دانوستان لەگەڵ ئەمریكا دەربڕی بەو مەرجەی لەسەر بنەمای لۆژیك بن، رۆژنامەیەكی ئەمریكیش ئاشكرایدەكات، ئێران لەسەر ئاستی ناوخۆیی تاووتوێی دەستبەرداربوون لە پیتاندنی یۆرانیۆم دەكات.

غولامحسێن موحسینی ئیژەیی، سەرۆكی دەسەڵاتی دادوەریی ئێران، لەبارەی دانوستانەكانی نێوان واشنتۆن و تاران لە ئیسلام ئاباد رایگەیاند، ئەمریكا دەیویست لەسەر مێزی گفتوگۆ، ئەو دەستكەوتانە بەدەست بهێنێت كە لە جەنگدا نەیتوانیبوو بەدەستیان بهێنێت.

ئاماژەی بەوەش كرد، وەفدی ئێران توانی بە سەركەوتوویی پارێزگاری لە مافەكانی بكات و نەهێڵێت ئەمریكا بگاتە ئامانجەكانی.

وتیشی، "تاران ئامادەیە بۆ درێژەدان بە دانوستان لەگەڵ واشنتۆن بەو مەرجەی دانوستانەكان لۆژیكی و واقعی بن".

سەرچاوەیەكیش بە رۆژنامەی نیویۆرك پۆستی ئەمریكی راگەیاند، ئاستەنگی پەیوەندی لە نێوان وەفدی ئێران لە ئیسلام ئاباد لەگەڵ سەركردایەتی لە تاران هۆكارێكی شكستی دانوستان بوو، وتیشی، لە ئێستادا ئێران تاووتوێی دەستبەرداربوون لە پیتاندنی یۆرانیۆم دەكات وەك مەرجێكی ئەمریكا بۆ كۆتاییهێنان بە جەنگ.

لە چوارچێوەی گۆڕینی هاوکێشە سەربازییەکانی ناوچەکە، تەلئەبیب پلانی توندکردنی گەمارۆ دەریاییەکانی سەر ئێران دەخاتەڕوو، هەروەها ستراتیژییەکی نوێی هاوبەش لەگەڵ واشنتۆن رەچاو دەکات.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، زنجیرەیەک لێدوانی توندی سەبارەت بە پەرەسەندنەکانی ناوچەکە و هەڵوێستی وڵاتەکەی بەرانبەر ئێران و حزبوڵا راگەیاند. ناتانیاهۆ پاڵپشتی تەواوی خۆی بۆ بڕیارەکەی دۆناڵد ترەمپ دەربڕی سەبارەت بە سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر ئێراندا.

ناتانیاهۆ جەختی کردەوە، ئیسرائیل پاڵپشتی هەڵوێستی ترەمپ دەکات بۆ سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر تاراندا، ئاماژەی بەوەشکرد، جەنگ لەگەڵ ئێران بەردەوامە.

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، ئامانجی سەرەکی ئەوان و ئەمریکییەکان گەرەنتی کردنی ئەوەیە کە ئێران نەتوانێت یۆرانیۆم بپیتێنێت و دەبێت هەموو مادە پیتێنراوەکانی لێ وەربگیرێتەوە.

سەبارەت بە لوبنان، ناتانیاهۆ رەتیکردەوە تەنها باس لە "پێنج خاڵی سنوری" بکرێت، بەڵکو ئاشکرایکرد، پلانیان هەیە ناوچەیەکی ئەمنی "بەهێز و قوڵ" لە باشوری ئەو وڵاتە دروست بکەن.

ناتانیاهۆ راشیگەیاند، هێزەکانیان کۆنترۆڵی ئەو گوندانە دەکەن کە حزبوڵا تێیدا باڵادەست بووە و بە تەواوی تێکیان دەشکێنن.

ئەم لێدوانانەی نەتانیاهۆ هاوکاتە لەگەڵ توندتربوونی گەمارۆکانی ئەمریکا بۆ سەر رێڕەوە ئاوییەکانی ناوچەکە و نیشاندەری هەماهەنگییەکی بەهێزی نێوان واشنتۆن و تەلئەبیب-ە بۆ گۆڕینی هاوکێشە سەربازییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.