عیراق
د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق لە کۆشکی سەلام پێشوازی لە ئیڤان فایق، وەزیری کوچ و کۆچبەران کرد، لە دیدارەکەدا پرسی ئاوارەکان وچۆنیەتی پەرەپێدانی هەوڵەکانی حکومەت بۆ چارەسەرکردنی ئاڵنگارییەکانی بەردەم وەزارەتەکە کرا.
ئەمڕۆ دووشەممە، لە بەغداد سەرۆک کۆمار پێشوازی کرد لە وەزیری کۆچ و کۆچبەران ، لە دیادرەکەدا باسیان لەگرنگترین پرسە هەڵپەسێردراوەکانی تایبەت بەئاوارەکان و چۆنیەتی پەرەپێدانی هەوڵەکانی حکومەت بۆ چارەسەرکردنی ئاڵنگارییەکانی ئێستا.
سەرۆک کۆمار جەختی لەگرنگی هاوکاری وەزارەت لەگەڵ دامەزراوە پەیوەندیدارەکانی دەوڵەت کردەوە بۆ پەرەپێدانی چارەسەری یەکجارەکی بۆ کێشەکانی کۆچ و دەستەبەرکردنی پاراستنی کەرامەتی هاووڵاتییان و دابینکردنی هەلومەرجی گونجاو بۆ گەڕانەوەیان بەسەلامەتی و شێوازێکی شکۆمەندانە.
د.لەتیف جەختیشی لەپێویستی گرتنەبەری سیاسەتێکی گشتگیر کردەوە، کە رەهەندە مرۆیی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکان لەبەرچاو بگرێت.
لەلای خۆیەوە وەزیری کۆچ و کۆچبەران، پلان و بەرنامەکانی ئێستای وەزارەتەکەی خستەڕوو و تیشکی خستە سەر دەستکەوتەکان و بەرچاوترین ئاستەنگەکانی بەردەم کارەکان.
هەروەها پابەندبوونی وەزارەتەکەشی دووپاتکردەوە بۆ بەردەوامبوون لە کارەکانی و هەماهەنگی لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکان بۆ جێبەجێکردنی ستراتیژییە نیشتمانییە پەیوەندیدارەکان.
د.لەتیف رەشید، سەرۆک کۆمار لە بەغداد پێشوازی کرد لە میری ئێزیدایان و بارودۆخی گشتی وڵات و پرسی تایبەت بەکۆمەڵگەی ئێزیدییانیان تاوتوێکرد، سەرۆک کۆمار پابەندبونی تەواوەتی دەوڵەتی عیراقی بۆ پاراستنی مافی هەممو پێکهاتەکان بە ئێزیدییەکانیشەوە دوپات کردەوە.
ئەمڕۆ دووشەممە، سەرۆک کۆمار د.لەتیف رەشید، ، لە کۆشکی بەغداد پێشوازیکرد لە میر حازم تەحسین بەگ سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای رۆحانی ئێزیدییان.
لەدیدارەکەدا باس لەبارودۆخی گشتی وڵات و پرسی تایبەت بەکۆمەڵگەی ئێزیدییان کرا وجەختیش لەپێویستی چارەسەرکردنی دەرئەنجامەکانی ئەو تاوانانەی بەرامبەریان ئەنجامدرا و رەخساندنی هەلومەرجی گونجاو بۆ گەڕانەوەی ئاوارەکان و پەرەپێدانی سەقامگیری کۆمەڵایەتی کردەوە.
سەرۆک کۆمار پابەندبوونی تەواوی دەوڵەتی عیراقی بەپاراستنی مافەکانی هەموو پێکهاتەکان بە ئێزیدییەکانەوە دووپاتکردەوە کەبەشێکی رەسەنی ناسنامەی نیشتمانین و جەختیشی لە پاراستنی فرەچەشنی ئایینی و کلتووری پایەیەکی بنەڕەتییە لە بنیاتنانی دەوڵەتدا کردەوە.
د. لەتیف رەشید جەختیکردەوە، کە سەرۆکایەتی کۆمار پرسی ئێزیدییەکان دەخاتە پێشینەی ئەرکە نیشتمانی و مرۆییەکانی خۆیەوە، ئاماژەشی بە گرنگی هەوڵی هاوئاهەنگ لەنێوان رێبەرانی ئایینی و کۆمەڵایەتی و دامودەزگاکانی دەوڵەت کرد ، کەدەبنە رێگە چارەی دەستەبەرکردنی دەرئەنجامەکانی ئەو کارەساتانەی کەبەسەریاندا هاتووە.
لەلای خۆیەوە میر حازم، گرنگیدانی سەرۆک کۆمار و هەڵوێست و پاڵپشتییەکانی لەمەڕ پرسی ئێزیدییەکان بەرز نرخاند و پێزانینی خۆی بۆ ئەو هەوڵانە دەربڕی کەبۆ دادپەروەری بەرانبەر بەقوربانییان و بەرەوپێشبردنی پێکەوە ژیانی نیشتمانی دراون.
ئیدارەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغداد راگرتنی گەشتە ئاسمانییەکانی بەهۆی نالەباری کەشوهەواوە بۆ ماوەیەکی کاتی راگەیاند، ئاماژەیان بەوەکردوە بەهۆی زۆری تەم ومژەوە توانای بینینی ئاسۆیی کەمبوەتەوە بۆ خوار ئاستی پێویست و کەشەکە بۆ فڕین گونجاو نییە، داواش لەو هاووڵاتیان دەکەن، کە ئەمڕۆ گەشتیان هەیە تا ئاگاداریان نەکەنەوە سەردانی فڕۆکەخانە نەکەن.
ئەمڕۆ دووشەممە، ئیدارەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغداد راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتوە؛ راگرتنی گەشتەکان بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتی سەرنشینان و تیمەکانی فڕۆکەوانی و راگرتنی گەشتەکان بەردەوام دەبێت تا رەوشی کەشوهەوا باشتر دەبێت و بینین دەگەڕێتەوە بۆ ئاستی سەلامەت بەپێی ستانداردەکانی فڕۆکەوانی مەدەنی.
ئەوەشیان خستوەتەڕوو، تیمەکانی گەشتیاری ئاسمانی و کەشناسی بەردەوام چاودێری رەوشەکە دەکەن، هەرکاتێک بارودۆخی کەشوهەوا باشتر بوو گەشتەکان دەستپێدەکەنەوە، لەگەڵ گرنگیدانە بەو گەشتانەی بەهۆی راگرتنیانەوە دواخراون.
داواش لەو هاووڵاییانە دەکەن، کە ئەمڕۆ گەشتیان هەیە پەیوەندی بە هێڵە ئاسمانییەکانیانەوە بکەن بۆ زانینی نوێترین زانیاری لەسەر خشتەی گەشتەکان و سەردانی فڕۆکەخانە نەکەن تا دەستپێکردنەوەی هاتوچۆی ئاسمانی رادەگەیەندرێت.
ئەمڕۆ یەکشەممە لە کۆشکی سەلام لە بەغداد، شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، پێشوازی لە هونەرمەندی کۆمێدی عیراقی زوهێر محەمەد رەشید کرد و لە دیدارەکەدا سەرەرای جەختکردنەوە لە پاڵپشتیکردنی هونەر بۆ خزمەتکردنی کۆمەڵگە، چەند پرسێکی تر سەبارەت بە رۆڵی هونەر و کاریگەری لەسەر کۆمەڵگە تاوتوێ کرا.
لە میانی دیدارەکەدا، خانمی یەکەم رۆڵی گرنگی هونەرمەندان، بەتایبەتی ئەکتەرانی کۆمێدی بەرز نرخاند لە گەیاندنی پەیامی مرۆیی و بڵاوکردنەوەی خۆشی و خەندە خستنە سەر لێوی جەماوەر، سەرباری تیشک خستنە سەر ئەو پرس و کێشانەی رووبەڕووی کۆمەڵگە دەبنەوە لە رێگەی رەخنەی هونەریی بونیادنەرەوە.
شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، ئاماژەی بە پێگەی ئەستێرەکانی سینەما و شانۆ و هونەرمەندە گەورەکانی عیراق کرد و جەختی لەوە کردەوە، کە کارە هونەرییە نەمرەکانیان هێشتا لە هزری خەڵکدا ماون و بەشێک لە یادەوەریی رۆشنبیریی عیراق پێکدەهێنن.
لەلای خۆیەوە، هونەرمەند زوهێر محەمەد دیارترین کێشە و ئاستەنگەکانی خستەڕوو، کە دەبنە رێگر لە بەردەم جوڵەی کار و بەرهەمهێنانی هونەری و جەختی لە پێویستیی گرنگیدان بە مافەکانی خانەنشینییان و دابینکردنی ژیانێکی شایستە بۆ ئەم توێژە هونەرییە کردەوە.
زوهێر محەمەد ، سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ خانمی یەکەم دەربڕی بەرانبەر بە گرنگیدانی بەم بابەتە و روونیکردەوە، کە ئەم بایەخدانە رەنگدانەوەی رەهەندێکی مرۆیی و هونەرییە، کە پشتیوانی لە بزووتنەوەی رۆشنبیری و هونەری دەکات لە عیراقدا.
بەگوێرەی ئەو پلانەی ئه‌نجومه‌نی باڵای دادوه‌ری عیراق بڵاوكرده‌وه‌تەوە، بەگوێرەی ماده ده‌ستورییه كارپێكراوه‌كان، ماوه‌ی ده‌ستوری بۆ قۆناغه راگوزه‌ریه‌كانی په‌یوه‌ست به پێكهێنانی سێ سه‌رۆكایه‌تیه‌كه‌ی عیراق دیاریكردوە.
ئه‌مڕۆ یه‌كشه‌ممه، دوای ئەوەی دادگای باڵای فیدڕاڵی، کە باڵاترین ده‌سه‌ڵاتی دادوه‌رییە له عیراق، ئه‌نجامی كۆتایی هه‌ڵبژاردنی گشتی بۆ ئه‌ندامێتی لە ئەنجومەنی نوێنەران په‌سه‌ند كرد، پلانێکیشی بڵاوکردوتەوە بۆ دیاریکردنی سێ سەرۆکایەتییەکە.
بە گوێرەی پلانەکەی دادگای دادوەری، هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی ئەنجومەنی نوێنەران و دوو جێگره‌كه‌ی بەپێی (ماده‌ی 54ی ده‌ستور) له ماوه‌ی 15 رۆژدا، له واده‌ی په‌سه‌ندكردنی له‌لایه‌ن دادگای باڵای فیدراڵی ئه‌نجامده‌درێت.
سەبارەت بە هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی كۆماریش، بەپێی (ماده‌ی 72/دوه‌م/ب)ـی ده‌ستور، له ماوه‌ی 30 رۆژدا له دوای یه‌كه‌مین دانیشتنی په‌رله‌مانه‌وه و دوای هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی نوێی په‌رله‌مان و هه‌ردوو جێگره‌كه‌ی ئه‌نجامده‌درێت.
بەپێی (ماده‌ی 76/یه‌كه‌می ده‌ستور)ـیش ده‌ستبه‌كاربونی سه‌رۆك وه‌زیران، له دوای هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكی كۆماره‌وه و له ماوه‌ی 15 رۆژدا ئه‌نجامده‌درێت.
هاوكات بەپێی (ماده‌ی 76/دوه‌می ده‌ستور) پێكهێنانی کابینەی حكومه‌تی نوێ له دوای ده‌ستبه‌كاربوونی سه‌رۆك وه‌زیرانه‌وه بۆ ماوه‌ی 30 رۆژدا ئه‌نجامده‌درێت.
سەرۆک وەزیرانی عیراق، بریاریداوە پرۆژەی یەکگرتنی کارتی نیشتیمانی وکارتی نیشتەجێبون خێرابکرێت و بۆ ئەو مەبەستەش ئەمرۆ کۆبونەوەیەکی تایبەت ەبو پرسە ئەنجامداوە، بە گوێرە پلانەکە ئیدی کارتی نیشتەجێبون کاری پێناکرێت
ئەمڕۆ یەکشەممە، نوسینگەی راگەیاندنی، محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عیراق، راگەیەندراوێکی بڵاوکردوەتەوە تێیدا هاتوە؛ کۆبونەوەیەکی تایبەت لەسەر پڕۆژەی کارتی نیشتمانی یەکگرتوو و یەكسختنی لەگەڵ کارتی نیشتەجێبون ئەنجامدراوە.
ئاماژە بەوەشکراوە، لە میانی کۆبونەوەکەدا پێداچونەوە بە راسپاردەکانی پڕۆژەکە کراوە، کە بریتیە لە پشتبەستن بە کارتی نیشتمانی لە تەواوی مامەڵەکاندا بۆ بەڕێوەبردنی زانیارییە کەسییەکانی هاووڵاتییان و زیادکردنی زانیارییەکانی کارتی نیشتەجێبونیس بۆ کارتی نیشتیمانی، بە ئامانجی کۆتایی هێنان بە بەکارهێنانی کارتی نیشتەجێبون.
وەک لە راگەیەندراوەکەدا باسکراوە، محەمەد شیاع سودانی فەرمانیکردوە، پەلەبکرێت لە تەواوکردنی پڕۆژەکە بۆ ئەوەی ئیدی کارتی نیشتیمانی ببێتە تاکە بەڵگەنامە بۆ مامەڵەکردنی هاووڵاتییان، بە مەبەستی کەمکردنەوەی بارگرانی لەسەر هاووڵاتییان
دادگای باڵای فیدراڵیی عیراق، ئەمڕۆ یەکشەممە، ئەنجامی کۆتایی هەڵبژاردنی گشتیی ئەنجومەنی نوێنەرانی پەسەندکرد.
ناوەندی راگەیاندنی دادگاکە لە راگەیەندراوێکدا رایگەیاند، "ئەمڕۆ یەکشەممە، دادگای باڵای فیدراڵی بە سەرۆکایەتیی دادوەر مونزر ئیبراهیم حسێن و بە ئامادەبوونی سەرجەم ئەندامەکانی، کۆبونەوەیەکی داخراوی ئەنجامدا بۆ وردبینیکردنی ئەنجامە کۆتاییەکانی هەڵبژاردنی گشتیی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بۆ ساڵی 2025 (خولی شەشەم)."
ئاماژە بەوەشکراوە، ئەنجامەکان لە رۆژی 8ی 12ی 2025 لەلایەن کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانەوە رەوانەی دادگاکە کرابوون.
لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، دوای وردبینی و گفتوگۆ، بۆ دادگاکە دەرکەوت کە پرۆسەی هەڵبژاردنەکە مەرجە دەستوری و یاساییەکانی تێدابووە و هیچ شتێک نییە کە زیان بە دروستیی پرۆسەکە بگەیەنێت.
بەپێی راگەیەندراوەکە، دادگای فیدراڵی بە پشتبەستن بە بڕگەی (حەوتەم) لە مادەی (93)ی دەستوری عیراقی ساڵی 2005، بڕیاریدا بە پەسەندکردنی ئەنجامە کۆتاییەکانی هەڵبژاردنەکە.
دادگاکە جەختیکردۆتەوە کە بڕیارەکە "کۆتایی و پابەندکەرە بۆ سەرجەم دەسەڵاتەکان" و هەرسێ دەسەڵاتەکەی وڵات (یاسادانان، جێبەجێکردن و دادوەری) لە بڕیارەکە ئاگادار دەکاتەوە.
د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ شەممە 13ی کانونی یەکەم، دوای بەشداریکردنی لە کۆڕبەندی "ئاشتی و متمانە" و ئەنجامدانی ژمارەیەک دیدار لەگەڵ سەرۆکی وڵاتان، لە تورکمانستانەوە گەڕایەوە بەغداد.
بەپێی راگەیەندراوی سەرۆکایەتی کۆمار، لەمیانی سەردانەکەیدا بۆ ئیشق ئاباد بە مەبەستی بەشداریکردن لە یادی 30 ساڵەی بێلایەنی تورکمانستان، د. لەتیف رەشید زنجیرەیەک دیداری رەسمی ئەنجامداوە، دیارترینیان کۆبوونەوە بووە لەگەڵ ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی روسیا، مەسعود پزیشکیان سەرۆکی ئێران و رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا.
لە کۆبوونەوەکاندا، سەرۆک کۆمار جەختی لە گرنگی دەستپێکردنەوەی دیالۆگ و جێبەجێکردنی رێککەوتنەکان کردووەتەوە و ئاماژەی بەوەداوە کە هەماهەنگی بەردەوامی نێوان وڵاتان زۆر گرنگە بۆ روبەڕووبوونەوەی ئاستەنگەکان، هاوکات رەتکردنەوەی توندی عیراقی بۆ هەر جۆرە دەستدرێژییەک یان پێشێلکردنی سەروەری نیشتمانی دووپات کردووەتەوە.
سەرۆک کۆمار لە وتارێکدا لەبەردەم ئامادەبووانی کۆڕبەندەکە رایگەیاند: "عيراق دوای چەندین ساڵ لە گۆشەگیری، ئێستا ڕۆڵی سەرەکی خۆی لەسەر ئاستی ناوچەیی و نێودەوڵەتی دەگێڕێت و هەوڵدەدات پەیوەندییەکی هاوسەنگ و کاریگەر لەگەڵ دراوسێکانی دروست بکات، لەسەر بنەماکانی ئاشتی و رەتکردنەوەی جەنگ".
هەر لە پەراوێزی کۆڕبەندەکەدا، د. لەتیف رەشید لەگەڵ هەریەک لە سەردار بەردی موحەمەدۆڤ سەرۆکی تورکمانستان و سەرۆکانی ئەرمینیا، کازاخستان، قیرغیزستان و ئۆزبەکستان کۆبووەوە و پەرەسەندنەکانی دۆخی نێودەوڵەتی و ناوچەییان تاوتوێ کرد.
سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان بە سەردانێكی رەسمی گەیشتە بەغداد و لەگەڵ سودانی كۆبوەوە و جەختی لە پاڵپشتی و هاریكاریكردنی عیراق كردەوە.
ئەنتۆنیۆ گۆتیرێز سكرتێری گشتی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان گەیشتە فڕۆكەخانەی نێودەوڵەتی بەغداد و لەلایەن فوئاد حسێن وەزیری دەرەوەی عیراق پێشوازی لێكرا و دواتر لەگەڵ محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراق كۆبووەوە.
وەزارەتی دەرەوەی عیراقیش رایگەیاند، سەردانەكەی گۆتیرێز بەبۆنەی كۆتایی هاتنی نوێنەرایەتی نەتەوە یەكگرتووەكانە لە عیراق كە چەندین ساڵە پاڵپشتی سیاسی دەكات و هاوكاری پێشكەشكردووە.
فوئاد حسێن وەزیری دەرەوەی عیراقیش رایگەیاند، كۆتاییهاتنی ئەركی نوێنەرایەتی نەتەوە یەكگرتووەكان بە مانای بەرەوپێشچون و سەقامگیری عیراق دێت و توانای بەڕێوەبردنی كاروباری خۆی و سەروەری و دامەزراوە دەستوریەكانی هەیە.
گۆتیرێزیش رایگەیاند، پشتیوانی نەتەوە یەكگرتووەكان بۆ عیراق بەردەوام دەبێت بەشێوەیەك لەگەڵ قۆناغی داهاتوو بگونجێت.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، لە پەراوێزی کۆڕبەندی نێودەوڵەتی بۆ ئاشتی و رێوشوێنی دروستکردنی متمانە لە رۆژهەڵاتی ناوەراست (IFBC) لە عیشقئاباد پایتەختی تورکمانستان لەگەڵ ڤلادیمێر پوتن سەرۆکی روسیا کۆبووەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ هەینی بەڕێوەچوو ، باس لە ئاسۆی هاریکاری هاوبەشی نێوان هەردوو وڵات و ئەو رێوشوێنانە کرا کە پێویستە بۆ زیاتر لێکتێگەیشتن لەسەر بابەتەکانی بەرژەوەندی هاوبەش.
سەرۆک کۆمار جەختیکردەوە، لە گرنگی دەستپێکردنەوەی گفتوگۆی سیاسی و دانیشتنەکانی راوێژکاری بۆ بەدواداچوون بۆ جێبەجێکردنی رێککەوتنە دووقۆڵییەکان و یاداشتی ئیمزاکراو لە نێوان هەردوو وڵاتدا.
هەروەها لە کۆبوونەوەکەدا باس لە دوایین پێشهاتی ناوچەیی و نێودەوڵەتییەکان کرا لە بەر ڕۆشنایی ئەو گۆڕانکارییە خێرایانەی کە لە ناوچەکەدا رودەدەن و پەرەسەندنی ئاستەنگەکانی پەیوەست بە ئاسایش و سەقامگیری.
هاوکات رێککەوتن کرا لەسەر درێژەدان بە راوێژکاری و هەماهەنگی هاوبەش بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو ئاڵەنگارییانە بە شێوەیەک کە ئاشتی و سەقامگیری بپارێزێت.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ هەینی لە شوێنی مانەوەی خۆی لە عیشق ئابادی پایتەختی تورکمانستان، لەگەڵ مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئیسلامیی ئێران کۆبووەوە، ئەوەش لە چوارچێوەی کارەکانی "کۆڕبەندی گشتیی نێودەوڵەتی بۆ ئاشتی و متمانە"دا.
لە دیدارەکەدا گفتوگۆ کرا لەبارەی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵات و قووڵایی سیاسی و ستراتیژیی ئەو پەیوەندییانە، هەروەها جەختکرایەوە، لەسەر پێویستیی برەودان بە پەیوەندییەکان و پەرەپێدانی میکانیزمەکانی هاریکاری بەجۆرێک کە لە بەرژەوەندیی هەردوو گەلی دراوسێدا بێت و هەردوو وڵات بتوانن بەشداریی کارا بکەن لە چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیریی ناوچەکەدا.
هەر لە دیدارەکەدا سەرۆک کۆمار روونیکردەوە هەماهەنگیی بەردەوام لە نێوان هەردوو وڵاتدا فاکتەرێکی گرنگە بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگارییە هەرێمییەکان، هاوکات جەختی لە رەتکردنەوەی رەهای عیراق کردەوە بۆ هەر جۆرە دەستدرێژی یان پێشێلکردنی سەروەریی نیشتمانیی وڵاتان.
هەروەها سەرۆک کۆمار جەختی لە هەڵوێستی نەگۆڕی عیراق کردەوە لە پشتیوانیکردنی رێبازی ئاشتی و گفتوگۆ وەک باشترین بژاردە بۆ چارەسەرکردنی پرسە هەڵپەسێردراوەکان و پاراستنی بەرژەوەندییە هاوبەشەکان، لەگەڵ پشتیوانیکردن لە هەر دەستپێشخەرییەکی هەرێمی یان نێودەوڵەتی کە سەقامگیریی ناوچەکە بەهێز بکات و رێگری لەوە بکات ناوچەکە بەرەو گرژیی زیاتر بڕوات.
لە بەشێکی دیکەی دیدارەکەدا، باس لە کۆمەڵێک دۆسیەی هەرێمی و نێودەوڵەتی و لە سەرووی هەموویانەوە رەوشی غەززە کرا، کە تێیدا دید و بۆچوونەکان هاوڕا بوون لەسەر پێویستیی پێدانی مافە رەواکانی گەلی فەلەستین لە دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان، هەروەها پێویستە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بەرپرسیارێتیی یاسایی و ئەخلاقیی خۆی لە ئەستۆ بگرێت بۆ کۆتاییهێنان بە مەینەتییەکانی ئەو گەلە.
د.لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق رایگەیاند، عیراق دوای ساڵانێک لە پاشەکشە، رۆڵە میحوەرییەکەی لەسەر هەردوو ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتی بەهێز کردۆتەوە و لە ئێستادا هەوڵی چەسپاندنی پەیوەندییەکی هاوسەنگ دەدات.
سەرۆک کۆمار لە وتارێکدا لە میانی بەڕێوەچوونی "کۆڕبەندی ساڵی نێودەوڵەتی بۆ ئاشتی و متمانە" کە لە عەشق ئابادی پایتەختی تورکمانستان بەڕێوەچوو، رایگەیاند: عیراق ئەمڕۆ رۆڵێکی کارا دەگێڕێت لە ناو رێکخراوە نێودەوڵەتی و جیهانییەکاندا و لە هەوڵدایە پەیوەندییەکی هاوسەنگ لەگەڵ دەوروبەری هەرێمی و نێودەوڵەتیدا بچەسپێنێت، کە پشت بە بنەماکانی ئاشتی و هاوکاری و رەتکردنەوەی جەنگ و ململانێکان دەبەستێت.
لە بەشێکی دیکەی وتارەکەیدا، سەرۆک کۆمار باسی لە دۆخی ناوچەکە کرد و داوای لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد بەرپرسیارێتی یاسایی و ئەخلاقی خۆیان لە ئەستۆ بگرن بۆ کۆتاییهێنان بە مەینەتییەکانی گەلی فەلەستین.
د.لەتیف رەشید جەختی لەوەشکردەوە، پێویستە دەستدرێژییە بەردەوامەکانی ئیسرائیل بۆ سەر سوریا و لوبنان رابگیرێت و رێگری بکرێت لەوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەرەو جەنگێک بڕوات کە هیچ براوەیەکی تێدا نییە، چونکە هیچ ئاشتی و سەقامگیرییەکی ڕاستەقینە بەدی نایەت، بەبێ چارەسەرێکی دادپەروەرانە بۆ دۆزی فەلەستین.
سەبارەت بە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان، سەرۆک کۆمار داوای دەستپێکردنەوەی هەوڵە دیپلۆماسییەکانی نێوان ئێران و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد، هاوکات پشتیوانی عیراقی بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی روسیا و ئۆکراین لە رێگەی گفتوگۆوە دووپاتکردەوە.
دکتۆر لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق لەگەڵ سەرۆکی ئەرمینیا کۆبووەوە و جەختیان لەسەر بەهێزکردنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان و چەسپاندنی ئاسایش لە ناوچەکە کردەوە.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە پەراوێزی بەشداریکردنی لە "کۆڕبەندی نێودەوڵەتی بۆ ئاشتی و رێوشوێنی دروستکردنی متمانە"، دکتۆر لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق لەگەڵ ڤاهاگن خاچاتووریان، سەرۆک کۆماری ئەرمینیا کۆبووەوە.
لە دیدارەکەدا گفتوگۆ لەسەر ئاستی پەیوەندییەکانی نێوان هەردوو وڵات و ئاسۆی هاریکاریی هاوبەش کرا. دکتۆر لەتیف رەشید پابەندبوونی عیراقی دووپاتکردەوە بۆ بنیاتنانی پەیوەندییەکی هاوسەنگ لەگەڵ وڵاتانی دۆست، بە شێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندییە هاوبەشەکان بکات و سەقامگیری و گەشەپێدان لە بوارە جیاجیاکاندا زامن بکات.
تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکە تەرخانکرا بۆ تاوتوێکردنی پێشهاتە نێودەوڵەتی و هەرێمییەکان. لەمبارەیەوە هەردوولا جەختیان لە گرنگیی بەهێزکردنی هاریکارییەکان کردەوە لەبەر رۆشنایی ئەو ئاستەنگانەی روبەڕووی جیهان بوونەتەوە.
سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەدا، پەنابردن بۆ گفتوگۆ و دیپلۆماسی، تاکە رێگەیە بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان و چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەکەدا، کە دواجار دەبێتە هۆی خۆشگوزەرانی بۆ گەلانی ناوچەکە.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە شاری عیشق ئاباد پایتەختی تورکمانستان، د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق لەلایەن سەردار بردی محەمەدۆڤ سەرۆک کۆماری تورکمانستان پێشوازی لێکرا، ئەمەش لە چوارچێوەی سەردانە رەسمییەکی بۆ بەشداریکردن لە کۆڕبەندی نێودەوڵەتی بۆ ئاشتی و متمانە.
لە دیدارەکەدا گفتوگۆ دەربارەی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵاتی دۆست کرا، هەروەها جەخت لە گرنگی بەرزکردنەوەی ئاستی پەیوەندییەکان کرایەوە لە بوارە جیاوازەکاندا، بەجۆرێک کە خزمەتی بەرژەوەندییەکانی هەردوو گەل بکات، هەروەها کۆمەڵێک پرسی هاوبەش و ئەو دۆسیانەی کە جێگەی بایەخی هەردوولابوون تاوتوێ کران.
بەهۆی خراپی كەش هەواوە ، فرۆكەخانەی نێودەوڵەتی بەغداد گەشتەكانی بۆ ماوەیەكی كاتیی راگرت .
مەیسەم سافی بەرێوەبەری راگەیاندنی وەزارەتی گواستنەوەی عیراق لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردوەتەوە ، بەهۆی خراپی رەوشی كەش و هەوا و كەمبونەوەی ئاستی بینین ، بریاردراوە بەشێوەیەكی كاتیی گەشتەكان لە فرۆكەخانەی نێودەوڵەتی بەغداد بەشێوەیەكی كاتیی رابگیرێت، لە كاتی دەستپێكردنەوەی گەشتەكانیشدا هاووڵاتیان ئاگادار دەكرێنەوە .
ئەوە لەكاتێكدایە ، لە چەند رۆژی رابردوودا شەپۆلێكی بەهێزی باران بارین روی لە عیراق كرد ، بەپێی راگەیەندراوێكی دەستەی كەشناسی عیراق ، رۆژانی پێنج شەممە و هەینیش باران بارینی مامناوەند لە بەشێك لە ناوچەكانی عیراق بەتایبەت ناوچەكانی باكور و باشور بەردەوامیی دەبێت .
سەرۆکایەتیی کۆمار لە ساڵیادی رۆژی جیهانیی مافی مرۆڤدا راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و جەخت لەوە دەکاتەوە، عیراق شانازی بەوەوە دەکات کە لە ریزی ئەو وڵاتانەدا بووە پشتیوانی جاڕنامەی جیهانیی مافەکانی مرۆڤی کردووە.
لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، جاڕنامەی جیهانیی مافەکانی مرۆڤ کە لە ساڵی 1948 پەسەندکرا، قۆناغێکی مێژوویی بوو بۆ چەسپاندنی بەهاکانی ئازادی و دادپەروەری، عیراقیش پابەندبوونی خۆی بەو بنەما و مافانە دووپات دەکاتەوە.
سەرۆکایەتیی کۆمار ئاماژەی بەوەشکردووە، دەستوری عیراق بەشێکی تایبەتی بۆ ماف و ئازادییەکان تەرخانکردووە و جەخت لە بەهێزکردنی سەروەری یاسا، رێزگرتن لە فرەیی و پاراستنی مافەکانی ژنان و منداڵان دەکاتەوە وەک پایەیەکی بنەڕەتی بۆ بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی دادپەروەر.
ئەوەش خراوەتەڕوو، پاراستنی مافەکانی مرۆڤ تەنها ئەرکێکی یاسایی نییە، بەڵکو بەرپرسیارێتییەکی هاوبەشی نیشتمانی و ئەخلاقیی دامەزراوەکانی دەوڵەت و کۆمەڵگەیە، بۆ دەستەبەرکردنی داهاتوویەکی ئارام بۆ سەرجەم هاووڵاتیان.