دامەزراوەی داھاتوی عێراق بۆ توێژینەوە بڵاویکردەوە، ماوەی چەند ساڵێکە فشاری زۆر و قەرەباڵغی ئۆتۆمبێل لە شەقامەکانی بەغداد دروستبووە، ئەوەش وایکردووە ساڵانە بە بەھای ٥٠٠ ملیار دینار سوتەمەنی بەفیڕۆ بچێت.

بە گوێرەی توێژینەوەکە، ساڵانە ھەر ئۆتۆمبێلێک ٥٧٠ لیتر بەنزین لەبەر ھەمان ھۆکار بەفیڕۆ دەدات، ئەوەش دەبێتە زیانێکی گەورە بۆ ئابوری تاک و وڵاتیش.

ئاماژەی بەوەشکردووە، بەو بودجە بەفیڕۆدراوە، ساڵانە دەتوانرێت ١١ ھەزار کیلۆمەتر لە شەقامەکان قیرتاو بکرێت.

عامری لە میانی بەشداریکردنی لە کۆربەندێکدا رایگەیاند ، گرفتە سیاسییەکان لە عێراق بەھۆی کاریگەری رژێمی دیکتاتۆری پێشوو بۆ ماوەیەکی دوور و درێژ ،  بەردەوامن ، چەقبەستویی سیاسییش لە ئێستادا بابەتێکی ئاساییە چونکە ھەموو پێکھاتەکانی عێراق دەیانەوێت گرەنتی داھاتوویان بکەن .

ھەروەھا جەختیکردۆتەوە لەوەی کە لەم قۆناغەدا پێویستە ھەموو لایەنەکان پابەندی دەستور بن چونکە تەنھا دەرچەیە بۆ رزگاربون لە قەیرانەکان  ، داواشی لەلایەنەکان کردووە بە زوترین کات حکومەتی نوێ پێکبھێنن .

حەمەدانی ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە ، نێردەی تایبەتی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆکی تورکیا سەردانی بەغداد دەکات بۆ تاوتوێکردنی ئەو گرفتانەی سەبارەت بە بەشە ئاوی عێراق لە نێوان ئەنقەرە و بەغداد دروست بوە ، بەڵام تا ئێستا وادەی سەردانەکە دیاری نەکراوە ، جگە لەوەش کۆبونەوەیەکی سێ قۆڵی لە نێوان عێراق و تورکیا و ئێران لە بەغداد بۆ ھەمان مەبەست ئەنجام دەدرێت .

وەزیری سەرچاوەکانی ئاوی عێراق دوپاتیشیکردۆتەوە کە مافی عێراق لە بەدەستھێنانی ئاو ھێڵی سورە و رێگە بە ھیچ لایەنێک نادەن پێشێلی بکات .

د.سەیف بەدر، وتەبێژی وەزارەتی تەندروستیی عێراق، بە کوردسات نیوزی راگەیاند، وەزارەتی تەندروستیی فیدڕاڵی، بەپێی ژمارەی دانیشتووان دەرمان و پێداویستی پزیشکی بەسەر ھەموو پارێزگاکان دابەش دەکات، لە ناویشیدا لە پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، بەڵام لە چەند حاڵەتێکی زۆر کەمدا و بەھۆی بارودۆخێکی لەناکاوی وەک بڵاوبوونەوەی نەخۆشی، رەنگە بڕە دەرمانی پارێزگایەک بۆ پارێزگایەکی تر بگوازرێتەوە یان ھاوکاری زیاتری تەندروستی پێشکەش بکرێت.

بەسەرپەرشتی حەمید دلێمی وەزیری پەروەردەی عێراق و ئامادەبوونی بەڕێوەبەری پەروەردەی پارێزگاکان و ئەندامانی لیژنەی تاقیکردنەوەکان و لیژنە لاوەکییەکانی تاقیکردنەوەکان و لیژنەی پەروەردەی ئەنجوومەنی نوێنەران، کۆبوونەوەیەک لەبارەی دزەکردنی پرسیارەکانی تاقیکردنەوە بەڕێوەچوو.

لەبارەی کۆبوونەوەکەوە وەزیری پەروەردە، رایگەیاند، رێوشوێنی دەستبەجێیان گرتووەتەبەر بۆ کۆنتڕۆڵکردن و رێگریکردن لە دزەکردنی پرسیارەکان، جەختیشیکردەوە مامەڵەیەکی توند لەگەڵ ئەو کەسانە دەکەن کە بەشداربوون لە دزەپێکردن پرسیاری تاقیکردنەوەکان و رێوشوێنی پێویست دەگرنەبەر بۆ سەرکەوتنی پڕۆسەی تاقیکردنەوەکان.

بەھۆی دزەپێکردنی پرسیارەکان، تاقیکردنەوەی بیرکاری پۆلی سێی ناوەندی عێراق دواخرا و مستەفا کازمیش رۆژی ٢ی ئەم مانگە رایگەیاند ئەوانەی دەستیان لەو کارەدا ھەبووە سزا دەدرێن.

وەزارەتی پەروەردەی عێراق رایگەیاند، پێش ئەنجامدانی تاقیکردنەوە، پرسیارەکانی بیرکاری لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوبووەتەوە و بەھۆیەوە تاقیکردنەوەکان دواخراوە.

لە کۆبوونەوەکەدا سەرۆک کۆمار جەختیکردەوە لەپێویستی چارەسەرکردنی قەیرانی گۆڕانی کەشوھەوا وەک ئەرکێکی نیشتمانی، چونکە ھەڕەشەیەکی جددییە بۆ سەر ئایندەی وڵاتەکەمان، ھەروەک دووپاتیکردەوە عێراق یەکێکە لەو وڵاتانەی کە زۆرترین کاریگەری گۆڕانی کەشوھەوای لەسەرە، بۆیە پێویستی بە چارەسەری خێرایە، ھەروەھا ئاماژەی بە پێویستی بووژاندنەوەی خاکی میزۆپۆتامیا کرد لە رێگەی پلانی ستراتیژی نیشتمانی کە بۆ ئەو مەبەستە دارێژراوە، ھاوکات دووپاتیکردەوە لە پێویستی ھاوبەشیکردن لەگەڵ رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و گەنجان بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی کەشوھەوا.

دکتۆر بەرھەم ئەوەشی خستەروو کە دانیشتوانی عێراق ئەمڕۆ زیاترە لە ٤١ ملیۆن ھاووڵاتی و دوای ١٠ ساڵی دیکە دەبێتە ٥٢ ملیۆن و لە ساڵی ٢٠٥٠ دا دەبێتە ٨٠ ملیۆن ھاووڵاتی، بۆیە خواست لەسەر ئاو زیاد دەکات و لە ھەمان کاتدا وشکەساڵی کاریگەری لەسەر ‎%‎٣٩ خاک و کەمی ئاو دەبێت و بەشێوەیەکی نەرێنی کار دەکاتە سەر ھەموو وڵات و دەبێتە ھۆی لەدەستدانی زەوییە کشتوکاڵییەکان.

ھەر لە کۆبوونەوەکەدا سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەدا کە پێشبینی دەکرێت کەمبوونەوەی ئاو تا ساڵی ٢٠٣٥ بگاتە ١٠.٨ ملیار مەتر سێجا بەپێی ئەو توێژینەوانەی وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاو کردوویەتی، بەھۆی دابەزینی ئاستی ئاوی دیجلە و فورات و بەھەڵمبوونی ئاوی بەنداو و نوێنەکردنەوەی رێگاکانی ئاودێری.

لە بەشێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا سەرۆک کۆمار  ئاماژەی بەوەکرد کە پرۆژەی بووژاندنەوەی خاکی میزۆپۆتامیا کە لەلایەن سەرۆکایەتی کۆمارەوە ئاڕاستە کراوە و لەلایەن ئەنجومەنی وەزیرانەوە پەسەند کرا، پڕۆژەی ھەموو عێراق و ناوچەکەیە و پشت بە بەرنامە ستراتیژییەکان دەبەستێت کە بریتین لە چاندنی دار و نوێکردنەوەی بەڕێوەبردنی ئاوی دیجلە و فورات، بەرھەمھێنانی وزەی پاک و یەکخستنی پلانە ژینگەییەکانی وڵاتانی ناوچەکە لەگەڵ یەکتر لە رێگەی ھاوئاھەنگی ھاوبەشەوە، چونکە گۆڕانی کەشوھەوا و وشکەساڵی ھەڕەشەیەکی جددییە بۆ سەر ھەمووان.

ھاوکات سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەدا کە عێراق لەگەڵ ھەڵکەوتە جوگرافییەکەی لە دڵی ناوچەکەدا و ھەمەڕەنگی ژینگەیەکەی لە خورما و زۆنگاو و چیا سەرکەشەکانی کوردستان دەتوانێت ببێتە خاڵی دەستپێک بۆ کۆکردنەوەی وڵاتانی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە رووی ژینگەییەوە.

لە تەوەرێکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا سەرۆک کۆمار جەختیکردەوە کە پێویستە پشتیوانییەکی زۆر لەگەنجان بکرێت، تاوەکو کار بکەن بۆ رووبەڕووبوونەوەی گۆڕانی کەشوھەوا، ھەروەک ئاماژەی بەوەدا کە گەنجانی عێراق ھاوکارێکی سەرەکین لە بابەتی پاراستنی ژینگە و دەستپێشخەریی نایابیان ھەیە لەم بوارەدا، ھاوکات رۆڵی رێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی لەو رووەوە بەرزنرخاند.

لە کۆتاییدا دکتۆر بەرھەم ئەوەشی خستەروو، کە گۆڕانی کەشوھەوا قەیرانێکی جیھانییە و زۆربەی وڵاتانی گرتووەتەوە، بۆیە گرنگە پێکەوە رووبەڕووی مەترسییەکان ببینەوە و کاریگەرییەکانی کەم بکەینەوە، ھەروەھا رایگەیاند، ھیچ وڵاتێک سەرکەوتوو نابێت کە پێی وابێت دەتوانێت بە تەنھا رووبەڕووی مەترسییەکانی گۆڕانی کەشوھەوا ببێتەوە، ھەروەک ئاماژە بەوەدا کە خۆڵبارین و کەمی ئاو و بەرزبوونەوەی پلەی گەرما و بەبیابانبوون مەترسییەکی گەورەیە و سنوورەکانی تێپەراندووە، بۆیە تەنھا بە ھەماھەنگی و پلاندانانی ھاوبەشی ناوچەیی و نێودەوڵەتی لەسەر ئاستی باڵا چارەسەر دەکرێن.

دوای ئاشکرابونی پرسیاری تاقیکردنەوەی وانەی بیرکاری پۆلی سێی ناوەندی عێراق و راگرتنی تاقیکردنەوەکان بۆ کاتێکی نادیار، بەپێی راگەیەنراوێکی وەزارەتی پەروەدەی عێراق بڕیارە یەک شەممەی داھاتوو ١٢ی حوزەیران تاقیکردنەوەکانی خولی یەکەمی قۆناغی سێی ناوەندی بۆ ساڵی خوێندنی ٢٠٢١ - ٢٠٢٢ دەستپێبکاتەوە.

رۆژی چوارشەممەش ٢٢ی حوزەیران دوا تاقیکردنەوە ئەنجام دەدرێت، ئاماژەی بەوەشکردوە، تاقیکردنەوەکان لە سەعات ٧ی بەیانی بە کاتی بەغداد دەستپێدەکەن.

لیوا یەحیا رەسوڵ وتەبێژی فەرماندەیی گشتی ھێزە چەکدارەکانی عێراق رایگەیاندوە، لە چوارچێوەی ئۆپراسیۆنی ھێزەکانی عێراق لە سنوری کەرکوک و نەینەوا و دیالە، ١٣ تیرۆریستی داعش لە زنجیرە چیای قەرەچووغ کوژراون و چەند حەشارگەیەکیش لە ناوبراون.

وتیشی، لە ئۆپەراسیۆنێکی تردا لە چیای حەمرین لە دیالە چەند حەشارگەیەکی تیرۆریستانی داعش کراوەتە ئامانج.

لە وتارێکدا لەژێر ناوی داھاتووی عێراق لە نێوان ئیدارەی دەوڵەت و پرۆژەی بنیاتنانی، جەعفەر سەدر کە کاندیدی موقتەدا سەدرە بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی عێراق دەڵێت، لە دوای ھەموو ھەڵبژاردنێک ڕووبەڕوی دوو ئەرک دەبنەوە، ئەرکی تەواوکردنی پرۆژەی دەوڵەت کە تائێستا تەواو نەکراوە، لەگەڵ ئەرکی دانانی پرۆگرامی حکومەت بۆ ئیدارەدانی دەوڵەت.

وتیشی، ھەموو ھێزە سیاسییەکان مافیان ھەیە بەشداری کارا بکەن لە داڕشتنی سیاسەتە چارەنووسسازەکانی دەوڵەت، بۆئەوەی ھەموو لایەک ھەست بە ڕۆڵ و کاریگەریی خۆی بکات لە بنیاتنانی داھاتووی وڵاتەکەی.

جەختیشیکردەووەتەوە، بنیاتنانی دەوڵەتی دامەزراوەیی پێویستی بە ھەماھەنگی و لێکتێگەیشتنی نێوان ھێزە سیاسییەکان ھەیە، چونکە تەنھا لەو ڕێگەیەوە دەزانرێت عێراقییەکان چیان دەوێت.

"ئەحمەد موسەوی" ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، لیژنەکەیان دەستیکردووە بەخوێندنەوەی یەکەم بۆ پڕۆژەیاسای "خزمەتی ئاڵا" کە بە خزمەتی سەربازیی زۆرەملێ ناسراوە و ڕۆڵی دەبێت لەخزمەتکردن ‌و ڕاھێنان ‌و کۆنتڕۆڵکردنی گەنجان.

ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، بەپێی پڕۆژەیاساکە، ماوەی خزمەتی سەربازیی ساڵ و نیوێک دەبێت ‌و لەو ماوەیەدا سەرباز مانگانە مووچەیەکی ٧٠٠ ھەزار دیناری وەردەگرێت و ھەموو جۆرە ناونانێکی تائیفیش لادەبات، چونکە ھەموولایەک لەژێر چەتری سوپای عێراقدا کۆدەکاتەوە.

دەزگای ئاسایشی نیشتمانی عێراق ڕایگەیانراوێکدا ئاماژەی بۆ ئەوەکرد، لەسەر ڕاسپاردەی "مستەفا کازمی" سەرۆک وەزیران و بە ھەماھەنگی وەزارەتی پەروەدە دەستیان بە لێکۆڵینەوە لەبارەی دزەپێکردنی پرسیاری تاقیکردنەوەکان کرد، دوای زنجیرەیەک لێکۆڵینەوە و پشکنینی جێپەنجە لە شوێنی دانانی پرسیارەکان، دەرکەوت سێ فەرمانبەری وەزارەتی پەروەردە بەرپرسیاری سەرەکی دزەپێکردنی پرسیارەکانن، لە ئێستاشدا ئەو سێ فەرمانبەرە بە تۆمەتی دزەپێکردنی پرسیارەکانی پۆلی سێی ناوەندی دەستگیرکراون.

ئاماژەی بەوەشکردوە، لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا دوو گومانلێکراویش بە تۆمەتی دزەپێکردنی پرسیارەکان دەستگیرکراون، کە تا ئێستاش لە ژێر لێکۆڵینەوەدان.

 ئەو راپۆرتە نێودەوڵەتییە راشیگەیاندووە، سەرباری ئەو حاڵەتانە، بەڵام پێشکەوتنێکی کەم و سنوردار لە پاراستنی مافی مرۆڤی عێراقییەکان بەدیھاتووە، بەشێوەیەک زۆرینەی کەسوکاری ئەو خۆپیشەندەرانەی لە خۆپیشاندانەکانی ساڵی ٢٠١٩ کوژران، قەرەبوو کراونەتەوە. 

وەزارەتی پەروەردەی عێراق ئاشکرایکرد، بەھۆی دزەپێکردنی پرسیارەکانی بیرکاریی، تاقیکردنەوەکانی پۆلی سێی ناوەندی لە عێراق بۆ کاتێکی نادیار دواخرا.

وەزارەتی پەروەردەی عێراق ئاماژەی بەوەشکردووە، پێش ئەنجامدانی تاقیکردنەوە، پرسیارەکانی بیرکاری لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوبووەتەوە و بەھۆیەوە تاقیکردنەوەکان دواخراوە و لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەش لەوبارەیەوە پێکھێندراوە.

بە پێی پێشبینییەکانی کەشناسی لە ھەینییەوە پلەکانی گەرما لە شارەکانی عێراق بەرزدەبنەوە و لە ھەندێک ناوچەی باشوری عێراق پلەی گەرما دەگاتە ٥٠ و سەرەتای ھەفتە پلەکانی گەرما جارێکی دیکە نزم دەبنەوە.

کەشناسی ئاماژەی بەوەش کردووە، ئەگەری خۆڵبارین ھەیە لە ھەندێک ناوچەی عێراق بەڵام بەھۆی لاوازییەکەیەوە ھیچ کاریگەرییەکی نابێت.

بە پێی پێشبینییەکانی بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کەشناسی و بومەلەرزەزانی ھەرێمیش پلەکانی گەرما لە ناوچەکانی ھەرێم بەرزدەبنەوە بە تایبەت لە پارێزگای ھەولێر.

حسێن عامری ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری ڕایگەیاندووە، لیژنەکەیان بە وردی تاوتوێی بۆردوومان و ھێرشەکانی تورکیای بۆ سەر ناوچە سنورییەکانی ھەرێمی کوردستان کردووە و لیژنەیەکیان پێکھێناوە بۆ ئەوەی بەمنزیکانە سەردانی ئەو ناوچانە بکەن و ڕاپۆرت لە بارەی زیان و کاریگەرییەکانی بۆردوومان و ھێرشەکانی تورکیا ئامادە بکەن. دوای ئامادەکردنیشی، ناوەرۆکی ڕاپۆرتەکە لە ئەنجومەنی نوێنەران دەخرێتەڕوو.

وەزارەتی پەروەردەی عێراق ئاشکرایکرد، بەھۆی دزەپێکردنی پرسیارەکانی بیرکاریی، تاقیکردنەوەکانی پۆلی سێی ناوەندی لە عێراق بۆ کاتێکی نادیار دواخرا.

وەزارەتی پەروەردەی عێراق ئاماژەی بەوەشکردووە، پێش ئەنجامدانی تاقیکردنەوە، پرسیارەکانی بیرکاری لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوبووەتەوە و بەھۆیەوە تاقیکردنەوەکان دواخراوە.

لای خۆیەوە مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی عێراق ئاشکرایکرد، لیژنەیەکی لێکۆڵینەوەیان لەبارەی دزەپێکردنی پرسیارەکان پێکھێناوە و ھەر کەس و لایەنێک لە پشت ئەو کارەوە بێت بە توندترین شێوە سزا دەدرێت. 

حاکم زاملی جێگری یەکەمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ڕایگەیاند، لەسەر دزە پێکردنی پرسیاری تاقیکردنەوەکان وەزیری پەروەردە بانگھێشتی پەرلەمان دەکەین.