عیراق
لەدوای فرۆكەخانەی بەغداد، فرۆكەخانەی نێودەوڵەتیی نەجەفیش سەرجەم گەشتەكانی لەگەڵ ئێران رادەگرێت.
ئیدارەی فرۆكەخانەی نێودەوڵەتیی نەجەف بڕیاریدادا بە ڕاگرتنی سەرجەم گەشتە ئاسمانییەكانی بۆ ئێران، بریارەكەش لە سەعات دووی بەرەبەیانی ئەمڕۆوە چووەتەوە بواری جێبەجێ كردنەوە، ئیدارەی فرۆكەخانەكەش رایگەیاندوە، بەپێی رێنماییە رەسمیەكانی لایەنە پەیوەندیدارەكان، بریارەكە تا كاتێكی نادیار بەردەوام دەبێت.
ئیدارەی فرۆكەخانەكە داواشی لە كۆمپانیاكانی فڕۆكەوانی و لایەنە پەیوەندیدارەكان كردووە هیچ رێكارێك سەبارەت بەو گەشتانەی راگرتنەكە دەیانگرێتەوە نەگرنەبەر .
پێشتر رێكخراوی فڕۆكەوانی مەدەنیی ئێران رایگەیاندبوو، فرۆكەخانەی بەغداد پێشوازی لە گەشتی كۆمپانیا ئاسمانییەكانی ئێران ناكات، راشیگەیاندبوو هەوڵدەدەن گەشتەكانیان بۆ عیراق لەرێی فرۆكەخانەی نەجەفەوە ئەنجام بدەن
کۆمپانیای سوری بۆ پەترۆڵ دەستی کرد بە خاڵیکردنەوە و گواستنەوەی یەکەم بارەبەنزینی هاوردەکراو لە رێگەی دەریاوە بۆ بەندەری بانیاسی سوری بە ئاڕاستەی دەروازە سنوورییەکان بەرەو عیراق، ئەمەش وەک یەکەم هەنگاوی لەو جۆرە بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی سوتەمەنی.
لایەنە پەیوەندیدارەکان گەیشتنی سێ کەشتیی نەوتهەڵگریان ڕاگەیاند کە هەڵگری بەرهەمە نەوتییەکان بوون؛ کەشتیی یەکەم خاڵیکراوەتەوە کە بارەکەی نزیکەی 32 هزار تۆن بنزین بووە، و چاوەڕوانی خاڵیکردنەوەی دوو کەشتییەکەی دیکەش دەکرێت.
هاوکات تەنکەرەکانی عیراق دەستیان بە بارکردنی بنزین لە دامەزراوەکانی بانیاس کردووە، بە مەبەستی گواستنەوەیان بە رێگەی وشکانی و لە رێگەی دەروازە سنوورییەکانەوە بۆ ناو خاکی عیراق.
ئەم جووڵە لۆجیستییە ستراتیژییە وەک چارەسەرێکی خێرا دەێت بۆ پرکردنەوەی کەلەبەری نێوان بەرهەمهێنانی ناوخۆیی و بەکاربردنی روولەکشەی بنزین لە عیراق، و هەروەها بۆ تێپەڕاندنی ئاستەنگ و قەیرانەکانی دواکەوتنی بارە دەریاییەکان کە لە ئەنجامی گرژییە هەرێمییەکانی ناوچەکەوە سەریانهەڵداوە.
سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق باس لە لیژنەیەک دەکات کە لە ئەنجومەنی نوێنەران پێکهێندراوە بۆ دابینکردنی سوتەمەنی بۆ هەرێمی کوردستان بەنرخێکی پاڵپشتیکراو هاوشێوەی پارێزگاکانی تری عیراق.
هەرێم کەمال ئاغا، سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتی لە ئەنجومەنی نوێنەران لە هەژماری رەسمی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبوک رایگەیاندووە: دوای هەوڵ و ماندوبونێکی زۆر بۆ بەدواداچوون بۆ قەیرانی سوتەمەنی بە تایبەتی ماددەی بەنزین لە عیراق و هەرێمی کوردستان و دیراسەکردنی هۆکارەکانی ئەم قەیرانە، لێژنەی نەوت و غاز لە پەرلەمانی عیراق هەستاین بە پێکهێنانی لێژنەیەکی لاوەکی سەبارەت بە تەرخانکردنی بڕی 50 هەزار بەرمیل رۆژانە لە نەوتی خاو لەلایەن وەزارەتی نەوتی حکومەتی فیدرال و رادەست کردنی بە حکومەتی هەرێمی کوردستان بە مەبەستی پاڵاوتنی و دابینکردنی سوتەمەنی بۆ هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان بەنرخێکی پاڵپشتیکراو هاوشێوەی پارێزگاکانی تری عیراق.
سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتی دەشڵێت: راسپاردەکان لە لایەن لێژنەکەمانەوە بەرزکرایەوە بۆ سەرۆکی پەرلەمان و رایدەگەینین کە لیژنەکەمان بەردەوام دەبێت لە بە دواداچوون بۆ جێبەجێکردنی ئەم راسپاردانە.
راسپاردەکان بریتین لەم خاڵانەی کە لە خوارەوە هاتوون
یەکەم: دابینکردنی سووتەمەنی بۆ پارێزگاکانی هەرێم لەلایەن کۆمپانیای دابەشکردنی بەرهەمە نەوتییەکانەوە و بڕی شایستە بۆ هەر پارێزگایەکی هەرێم هاوشێوەی ئەژمارکردنی بڕەکە بۆ هەموو پارێزگاکانی دیکەی عیراق دیاری دەکرێت.
دابەشکردنەکەش بەپێی میکانیزمی کۆمپانیای دابەشکردنی بەرهەمە نەوتییەکان بە هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێم دەبێت. لە حاڵەتی هەبوونی کەمی لە بڕی سووتەمەنیدا، بڕەکە بە یەکسانی بەسەر هەموو پارێزگاکاندا دابەش دەکرێت. لەم حاڵەتەدا، دابینکردنی 50 هەزار بەرمیلی رۆژانە بۆ هەرێم هەڵدەوەشێندرێتەوە و لە رێگەی کۆمپانیای سۆمۆوە هەناردە دەکرێت، هەروەها وەزارەتی سامانە سروشتییەکان بەڵێن دەدات کە بەرهەمە نەوتییەکان لە پارێزگاکانی هەرێمدا بەپێی ئەو نرخە بفرۆشێت کە لای وەزارەتی نەوتی فیدراڵی پەسەند کراوە.
دووەم: لە حاڵەتی پەسەندکردنی پێشنیازی وەزارەتی سامانە سروشتییەکان بۆ زیاتکردنی نەوتی خاوی دابینکراو لەلایەن حکومەتی فیدراڵییەوە بۆ زیاتر لە 50 هەزار بەرمیلی رۆژانە، پێشنیاز دەکەین:
- لەبەرچاوگرتنی ژمارەی دانیشتووان بە ڕەچاوکردنی بارودۆخی قەیرانەکان هاوشێوەی هەموو پارێزگاکانی دیکە.
- دیاریکردنی بڕەکە لە رێگەی لیژنەیەکی تەکنیکی بەشداری کۆمپانیاکانی پاڵاوگەکان و کۆمپانیای دابەشکردنی بەرهەمە نەوتییەکان.
- فرۆشتنی نەوتی خاوی ناوخۆیی بۆ هەرێم بە هەمان ئەو نرخەی پاڵاوگەکانی پارێزگاکانی دیکەی عیراق.
- رادەستکردنی نەوتی رەش بە هەمان ئەو میکانیزمەی كه لە باقی پارێزگاکانی دیکەی عیراقدا پەیڕەو دەکرێت.
- وەزارەتی سامانە سروشتییەکان بەڵێن دەدات کە هاووڵاتییانی هەرێم بە هەمان ئەو نرخەی لە پارێزگاکانی دیکەی عیراقدا پەسەند کراوە دابین بکات.
- یەکلاکردنەوەی تێچووی پاڵاوتن لە نێوان پاڵاوگەکانی سەر بە وەزارەتی نەوتی فیدراڵی و پاڵاوگەکانی هەرێمی کوردستان لە کۆتایی هەموو ساڵێکدا بە مەبەستی دانه وه ى تێچوەکان لەلایەن وەزارەتی نەوتی فیدراڵییەوە.
شارەزایەکی بواری ئابوری ئاشکرای کرد کە لە سەرژمێریی گشتیی دواییدا دەرکەوتووە نزیکەی 11 هەزار فەرمانبەری حکومی "نەخوێندەوارن" و توانای خوێندنەوە و نووسینیان نییە، کە بەسەر فەرمانگە و دامەزراوە جیاوازەکانی دەوڵەتدا دابەش بوون.
نەبیل مەرسومی، شارەزای ئابووری ئاماژەی بەوەش کردووە: بەپێی راپۆرتی ساڵانەی وەزارەتی ئەرک و کارەبا بۆ ساڵی 2025، لە کۆی 187 هەزار فەرمانبەری میلاکی هەمیشەیی، 23 هەزار فەرمانبەر بەبێ هیچ بڕوانامەیەکی خوێندن کار دەکەن، کە ئەوەش نزیکەی 12٪ی تەواوی کادێرەکانی ئەو وەزارەتە پێکدەهێنێت.
ئەم ئامارانە لە کاتێکدا بڵاودەبنەوە کە حکومەتی فیدراڵی هەوڵی بەدیجیتاڵکردن، پەرەپێدانی ئیدارە و سیستەمی ئەلیکترۆنی دەدات، کە پرۆسەیەکە پێویستی بە ئەلفوبێی خوێندنەوە و نووسین و مامەڵەکردن لەگەڵ تەکنەلۆجیادا هەیە.
لە هەنگاوێکدا بۆ رەخساندنی دەرفەتی کار و پڕکردنەوەی پێداویستیی دامەزراوەکانی دەوڵەت، سەرۆک وەزیرانی عیراق رەزامەندیی رەسمی دەربڕی لەسەر تەرخانکردنی 150 هەزار پلەی وەزیفی لە چوارچێوەی بودجەی گشتیدا، کە بڕیارە تەواوی پرۆسەی پێشکەشکردن و رێکخستنی لە رێگەی ئەنجومەنی خزمەتی گشتیی فیدراڵییەوە جێبەجێ بکرێت.
شیماء فەتلاوی، ئەندامی پەرلەمانی عیراق رایگەیاند: سەرۆکوەزیران رەزامەندی رەسمی لەسەر تەرخانکردنی ئەو 150 هەزار پلە وەزیفییە دەربڕیوە، هەروەها هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی پەروەردەدا دەستپێکردووە بۆ دەرکردنی ئاگادارییەکی بەپەلە بۆ بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەکان لە بەغداد و پارێزگاکان، بە مەبەستی دیاریکردنی پێداویستییە راستەقینەکانیان لە کادێری پەروەردەیی.
ئاماژەی بەوەش کرد کە بەشێکی سەرەکیی ئەم ئامانجە بۆ داپۆشینی کەمیی میلاک لە دامەزراوە پەروەردەیییەکان تەرخان دەکرێت.
لە لایەکی ترەوە، عەزیز شەریف میاحی، ئەندامی پەرلەمان ئاشکرای کرد کە ئاڕاستەی حکومەت و پەرلەمان بەرەو ئەوەیە ئەم دامەزراندنانە هەموویان لەسەر میلاکی هەمیشەیی دەوڵەت بن.
جەختیشی کردەوە کە سپاردنی ئەم دۆسیەیە بە ئەنجومەنی خزمەتی فیدراڵی بەهۆی بوونی سیستەمی ئەلیکترۆنی و پێوەرە روونەکانیەتی کەتێیدا دادپەروەری لەنێوان داواکاراندا دەستەبەر دەکات.
میاحی زانیاری ئەوەشی دا کە پەرلەمان لە ماوەیەکی نزیکدا میوانداریی سەرۆکی ئەنجومەنی خزمەتی گشتیی فیدراڵی دەکات بۆ تاوتوێکردنی وردەکارییەکانی دۆسیەکە و داڕشتنی ئالیەتێکی دیاریکراو و ئەمن بۆ دابەشکردنی پلە وەزیفییەکان.
وەزارەتی پەروەردەی عیراق فراوانکردنی دەرفەتی وەرگرتنی دەرچووانی خوێندنی پیشەیی لە زانکۆ و پەیمانگا تایبەتمەندەکان بۆ ساڵی خوێندنی ئێستا راگەیاند، بە ئامانجی رەخساندنی دەروازەی ئەکادیمی بەرفراوانتر بۆ خوێندکاران بەپێی پسپۆڕییەکانیان.
سەلام جەزائیری، بەڕێوەبەری گشتیی خوێندنی پیشەیی لە وەزارەت رایگەیاند، دەرچووانی خوێندنگە پیشەیییەکان لە بەغداد و پارێزگاکان رێژەی وەرگرتنیان لە زانکۆ تەکنیکییەکان، پەیمانگاکانی نەوت، بەشەکانی هونەرە جوانەکان و شوێنەوار زیادی کردووە.
ئاماژەی بەوەش کرد، 6،645 قوتابی لە یەکەمەکانی بەشە پیشەیییەکان لە زانکۆ تەکنیکییەکان و پەیمانگاکانی نەوت لە بەشە هاوشێوەکانیان وەرگیراون.
هەروەها جەختی کردەوە لە بوونی دانوستان بۆ وەرگرتنی دەرچووانی تری خوێندنی پیشەیی لە خوێندنی ئێواران لە کۆلێژە تەکنیکی و ئەهلییەکان.
جەزائیری ئاشکراشی کرد کە ژمارەی یەکەمەکان لە چاو ساڵانی رابردوو زیادی کردووە، رێژەی وەرگرتنی دەرچووانی خولی یەکەم و دووەمی ساڵی خوێندنی 2025-2026 لە پەیمانگاکانی نەوت بە رێژەی 30٪ بەرزکراوەتەوە، بە ئامانجی پاڵپشتیکردنی کەرتی نەوت لە رێگەی کادێری پسپۆڕەوە.
پێشتر مرۆڤ تەنها خەمی ژیانی بوو، ئێستا خەمی مردنیشیانە، لە عیراق دۆزینەوەی پارچە زەوییەک بەخاکسپاردنی مردووەکان بووەتە یەکێک لە کارە قورسەکان و بەشێکی خەڵک بەر لە مردنیان زەوی و گۆڕ دەکڕن.
قەیرانی نەبوونی زەوی لە گۆڕستانەکانی عیراقدا پەیوەستە بە چەند هۆکارێکەوە، جیاواز لە زۆربوونی ژمارەی دانیشتووان و زیادبوونی مردن لە بەرانبەردا، زۆرینەی گۆڕستانە کۆنەکان پڕبوون و جێگە نەماوە، هاوکات، بەشێک لە خێزانەکان پێیان وایە دەبێت لەیەک گۆڕستان و لە نزیک یەکتردا بنێژرێن بۆئەوەی دوای مردنیش رۆحیان ئاسودە بێت.
نرخی زەوی و گۆڕ لە بەشێک لە گۆڕستانەکاندا نرخێکی خەیاڵییە، لەو گۆڕستانانەی نزیک لە مەزارگەکانن بۆنمونە گۆڕستانی وادی سەلام لە نەجەف کە بە گەورەترین گۆڕستان لە جیهان دادەنرێت و لە نزیک مەزارگەی ئیمامی عەلییە، نرخی یەک گۆڕ تیایدا دەگاتە سێ ملیۆن دیناری عیراقی.
گۆڕستانی وادی سەلام روبەرەکەی دەگاتە نۆ کیلۆمەتر چوارگۆشە و 13٪ی روبەری شاری نەجەف پێکدەهێنێت، بەدوای ئەویشدا گۆڕستانی شێخ مەعرەف دێت لە نزیک مەزارگەی شێخ مەعرەف کەرخی و گۆڕستانی خەیزەران و محەمەد سەکران دێت.
بەشێک لە گۆڕهەڵکەنانی عیراق باس لەوەدەکەن، بەشێوەیەکی گشتیی نرخی زەوی و گۆڕەکان لە 500 هەزار دینارەوە دەستپێدەکات و تا سێ ملیۆن دینار و زیاتریش درێژدەبێتەوە، بەشێک لە هاووڵاتیانیش گۆڕستانی خێزانی دەکڕن.
عادل فەخری هاووڵاتییەکی نەجەفە و بە رۆژنامەی عەرەبی جەدیدی راگەیاندووە، پارچە زەوییەکی کڕیوە بۆ گۆڕستانی خێزانەکەی بە 10 ملیۆن دیناری عیراقی، بەڵام ئێستا جێگا نەماوە و دەبێت بۆ ئەندامە نوێیەکانی خێزانەکە زەوی تر بکڕێت.
گرانبوونی نرخی گۆڕ ناڕەزایەتیی هاووڵاتیانی لێکەوتووەتەوە و باس لەوەدەکەن، ناکرێت مردن و گۆڕستان بکرێت بە بازرگانی، لە کاتێکدا، بەشێکی زۆر لە خێزانەکان توانای کڕینی یەک گۆڕیشیان نییە نەک گۆڕستانی خێزانی.
لەکاتێکدا گۆڕستانە مێژووییەکان خواستێکی زۆریان لەسەرە، بەشێکی زۆری هاووڵاتیان داوا دەکەن، حکومەت بە وردی چاودێری کاری گۆڕستانەکان و ناشتنی مردووان بکات و ئەو بارگرانییە لەسەر شانی خێزانە کەمدەرامەت و هەژارەکان لاببات.
عالیە نوسیف و ئەشواق سالم حەسەن، کە ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقن بە تۆمەتی گەندەڵی دارایی و بە هەدەردانی سامانی گشتی سزایی حەوت ساڵ زیندانیان بەسەردا سەپێندرا.
دەستەی دەستپاکی عیراق بڵاویکردوەتەوە،بەهۆی ئەنجامدانی تاوانی کەسی و ناڕەوا و بەهەدەردانی سامانی گشتی سزایی حەوت ساڵ زیندانی بەسەر هەریەکە لە عالیە نوسیف و ئەشواق سالم حەسەن سەپێندرا لەگەڵ گەڕاندنەوەی پارەش بۆ خەزێنەی گشتی دەوڵەت.
دەستەی دەستپاکی عیراق ئاماژەی بەوەشکردوە،عالیە نوسیف دەبێت 61 ملیار دینار و ئەشواق سالم حەسەنیش پێویستە 12 ملیار دینار بگەرێننەوە بۆ خەزێنەی گشتی.
بەپێی راگەیەندراوی دەستەکە، دادگای تایبەمەند بە تاوانەکانی دژە گەندەڵی ناوەندی، سزاکەی بە شێوەی ئامادەیی و بەپێی ماددەی (١٩/دووەم) لە یاسای دەستەی دەستپاکی دەرکردووە.
هەروەها بڕیاری دەستبەسەرداگرتنی سەرمایە و موڵکە گوازراوە و نەگوازراوەکانیان پشتڕاستکراوەتەوە و مافی داواکردنی قەرەبووکردنەوەی زیانەکانیش بە دەستەی دەستپاکی دراوە دوای ئەوەی بڕیارەکە پلەی کۆتایی وەردەگرێت.
لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئامادەكارییەكانی بۆ بودجەی ساڵی داهاتوو كردووە و پرسی كورتهێنانی بودجە گەورەترین ئاڵەنگاریی بەردەمیانە.
ئیخڵاس دلێمی ئەندامی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایگەیاند، ئامادەكارییان بۆ پرۆژەیاسای بودجەی ساڵی 2027 كردووە و پێشبینی دەكەن كورتهێنان لە بودجەدا بگاتە 65 ترلیۆن دینار، بۆ روبەڕوبوونەوەی ئەم كورتهێنانەش، لیژنەكە گۆڕانكاری لە نرخی دراو و ئەو چارەسەرانە تاوتوێ دەكات كە لەلایەن وەزارەتی داراییەوە پێشكەش دەكرێن.
ئیخڵاس دلێمی راشیگەیاندووە، لە بودجەی ساڵی داهاتوودا موچەی موچەخۆران بە تەواوی مسۆگەر كراوە، بەتایبەت ئێستا كە قەبارەی هەناردەكردنی نەوت بەرزبووەتەوە و یەدەگی دراوی باش لە بانكی ناوەندیدا هەیە.
ئەو ئەندامەی لیژنەی دارایی ئاماژەی بەوەشكردووە، لە 15ی مانگی داهاتوودا پرۆژەیاساكە دەگاتە ئەنجومەنی نوێنەران.
وەزارەتی دادی عیراق رایگەیاند، عیراق و توركیا گفتوگۆ لەسەر گواستنەوەی 512 سزادراوی توركی بۆ ولاتەكەیان دەكەن.
ئەحمەد لعێبی، وتەبێژی وەزارەتی دادی عیراق رایگەیاند، لەگەڵ موراد كۆزكلو، ڕاوێژكاری نوێی باڵیۆزخانەی توركیا لە بەغداد كۆبووەتەوە بۆ تاوتوێكردنی چەند دۆسیەیەكی یاسایی و دادوەری، لە سەروویانەوە رەوشی زیندانییە توركەكان لە چاكسازییەكانی عیراق، لەگەڵ رەوشی زیندانییە عیراقییەكان لە توركیا و ئەگەری ئاڵوگۆڕی سزادراوان لە تەواوی تاوانەكاندا جگە لە سزای سێدارە.
لعێبی روونیشیكردەوە، ژمارەی سزادراوانی توركی لە عیراق دەگاتە 512 كەس، رێكاری پێویستیش گیراوەتەبەر بۆ گەراندنەوەیان بۆ وڵاتەكەیان ، تاوەكو ،سزادراوان بتوانن ماوەی سزاكانیان لە وڵاتی خۆیان تەواو بكەن.
وەزارەتی بازرگانی عیراق رایگەیاند، بڕی گەنمی بەرهەمهێنراو و وەرگیراو لە جوتیاران دابەزینی بەخۆیەوە بینیوە لە ئەمساڵدا و گەیشتوەتە چوار ملیۆن و 800 هەزار تۆن.
وەزارەتی بازرگانی عیراق لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، بڕی ئەو گەنمەی ئەمساڵ بەرهەمهاتووە بەراورد بە ساڵانی رابردوو كەمترە و بڕەكەی چوار ملیۆن و 800 هەزار تۆنە.
دەشڵێت، لە ساڵی رابردوو زیاتر لە پێنج ملیۆن تۆن و لە ساڵی 2024 شەش ملیۆن تۆن بەرهەمهاتووە
وتیشی:بەهۆی ئەم بەرهەمە زۆرەی ناوخۆوە، پێویست ناكات گەنم لە دەرەوە هاوردە بكرێت، كە ئەمەش هەنگاوێكی گرنگە بۆ پاشەكەوتكردنی بودجەی دەوڵەت.
راشیگەیاند، وەزارەت پلانێكی روونی هەیە بۆ ئەوەی بەرهەمی گەنمی ئەمساڵ وساڵانی رابردوو وەك یەدەگێكی ستراتیژی بەكاربهێنێت بۆ مسۆگەركردنی پێداویستییەكان تاوەكو كۆتایی ساڵی 2028.
ئاماژەی بەوەشكردووە، حكومەت لە هەماهەنگیدایە بۆ خەرجكردنی 500 ملیار دینار وەك قۆناغێكی نوێ بۆ شایستە داراییەكانی جوتیاران.
سەرۆك وەزیرانی عیراق رایدەگەیەنێت، ئێران رێگرە لە هەناردەكردنی نەوتی عیراق و داهاتی نەوتی وڵاتەكەش 60%ی كەمیكردووە.
عەلی زەیدی لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ رۆژنامەی نیویۆرك تایمز رایگەیاندووە، ئێران رێگەی نەداوە كەشتییە نەوتهەڵگرەكانی عیراق بە گەرووی هورمزدا تێپەڕن.
ئاماژەی بەوەش كردووە، ئامانجی ئێران لەو هەنگاوە بەرزكردنەوەی نرخی نەوتە لە بازاڕەكانی جیهان، وەك خۆی دەڵێت، بەهۆی جەنگەوە عیراق %60ی داهاتی مانگانەی نەوتەكەی لەدەستداوە.
زەیدی ئاشكراشیكردووە، گروپە چەكدارەكان دەست بە رادەستكردنی چەكەكانیان دەكەن و پرۆسەكە تا 30ی حوزەیرانی 2027 كۆتایی دێت.
روونیشیكردووەتەوە، قۆناغی یەكەمی كۆنترۆڵكردنی چەك لە مەودایەك كە 90 رۆژ دەخایەنێت دەستپێدەكات و تێیدا ئەو گروپانە هیچ هێرشێك ناكەن و روبەڕوی هێرشی ئەمریكاش نابنەوە.
زەیدی هۆشداریی توندیشیداوە بەو گرووپانە كە ئەگەر دوای وادەی دیاریكراو بەردەوام بن لە چالاكییەكانیان، ئەوا وەك هێزی لەیاسادەرچوو مامەڵەیان لەگەڵدا دەكرێت.
ئەنجومەنی نوێنەران چەند راسپاردەیەكی گرنگی بۆ چارەسەركردنی قەیرانی سوتەمەنی لە عیراق و هەرێم پەسەند كرد، داواش دەکات پەلە بکرێت لە ناردنی نەوتی سپی بۆ هەرێم.
لە دانیشتنی ئەمڕۆیدا ئەنجومەنی نوێنەران دەنگی لەسەر كۆمەڵێك راسپاردە دا بۆ چارەسەركردنی قەیرانی سوتەمەنی لە عیراقدا و داوادەکات چاو بە بڕیاری بەرزكردنەوەی نرخی سوتەمەنی بخشێنرێتەوە و پلانێكی خێرا بۆ رێگری لە قەیرانەكە دابنرێت.
هەروەها جەخت لەسەر زیادكردنی چاودێری و رێگریكردن لە قاچاغچییەتی، دابینكردنی سووتەمەنی پاڵپشتیكراو بۆ جووتیاران دەكاتەوە.
لەبارەی هەرێمی کوردستانیشەوە، ئەنجومەنی نوێنەران داوایکردوە پێش دەستپێکردنی وەرزی زستان نەوتی سپی بە هەرێم بنێردرێت و پەلە بکرێت لە چارەسەرکردنی کێشەی سوتەمەنی.
دادگای لێکۆڵینەوەی رەسافەی تایبەتمەند بە کەیسەکانی دەستپاکی و سپیکردنەوەی پارە، ئەمڕۆ دووشەممە، بڕی 51 ملیار دیناری عیراقی بۆ بەرژەوەندیی بانکی "رافیدەین" گەڕاندەوە.
نووسینگەی راگەیاندنی ئەنجومەنی باڵای دادوەری لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، پڕۆسەی گەڕاندنەوەی ئەم پارەیە لەسەر بنەمای کەیسەکانی گەندەڵی دارایی و کارگێڕی بووە، کە ئەمەش لە چوارچێوەی هەوڵە بەردەوامەکانی دەسەڵاتی دادوەریدایە بۆ پاراستنی سامانی گشتی و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی.
لە راگەیەندراوەکەدا ئەوەش هاتووە، رێکارە دادوەرییەکان و لێکۆڵینەوە وردەکانی دادگا بوونەتە هۆی گەڕاندنەوەی ئەم بڕە پارەیە، و جەختیش کراوەتەوە لە بەردەوامیی رێکارە یاساییەکان دژ بە سەرپێچیکاران و ئەو کەسانەی رێگەی نەشیاو بۆ دەستکەوتنی قازانجی نایاسایی بەکاردەهێنن و زیان بە سامانی گشتی دەگەیەنن.
سەرۆك وەزیرانی عیراق بە مەبەستی بەشداریكردن لە 81ەمین خولی كۆبوونەوەكانی كۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكان و پێشكەشكردنی وتاری فەرمیی وڵاتەكەی، بەرەو نیویۆرك بەڕێكەوت.
عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرانی عیراق بە مەبەستی بەشداریكردن لە كۆبوونەوەكانی خولی 81ەمینی كۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەكگرتووەكان و پێشكەشكردنی وتاری عیراق لە بەرامبەر نوێنەرانی وڵاتانی ئەندام، بەغدای بەرەو نیویۆرك بەجێهێشت.
نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆك وەزیرانی عیراق ئاشكرای كرد، سەرۆك وەزیران لە وتارەكەیدا هەڵوێستی فەرمیی عیراق سەبارەت بە پێشهات و قەیرانە هەرێمی و نێودەوڵەتییەكان،بەرنامەی حكومەت بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئاڵنگارییە ئابووریەكان دەخاتە روو، هەروەها هەنگاوەكانی حكومەت لە بوارەكانی چاكسازیی ئابووری، هەمەجۆركردنی سەرچاوەكانی داهات، رووبەڕووبوونەوەی گەندەڵی، رەخساندنی زەمینەی وەبەرهێنان و پاراستنی سەروەریی نیشتمانی رادەگەیەنێت.
لە پەراوێزی كۆبوونەوەكانیشدا، سەرۆك وەزیران زنجیرەیەك دیداری دووقۆڵی لەگەڵ سەركردەی وڵاتان و سەرۆكی شاندەكان بۆ بەهێزكردنی پەیوەندییەكان و هاوكاریی ئابووری ئەنجام دەدات.
وەزارەتی نەوتی عیراق روونکردنەوەیەکی بەپەلەی سەبارەت بە زانیاریی بەشێک لە دەزگاکانی راگەیاندن بڵاوکردەوە، کە باس لە گەیشتنی ئاستی هەناردەی رۆژانەی نەوتی خاوی عیراق بۆ چوار ملیۆن بەرمیل دەکات.
وەزارەتی نەوت رایگەیاند: تۆمارکردنی ئاستی چوار ملیۆن بەرمیل تەنها بۆ یەک رۆژی دیاریکراو بووە، ئەمەش دوای ئەوەی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوت (سۆمۆ) بارێکی نەوتی خاوی گەیارەی لە دەرەوەی گەروی هورمز هەناردە کرد، هاوکات لەگەڵ بارکردنی بڕی ئاسایی بۆ فرۆشتن لە بەندەرەکانی باشور و رێگەی دەروازەی باکورەوە.
روونیشیکردەوە: تێکڕای راستەقینەی هەناردەی رۆژانەی نەوتی عیراق لە مانگی ئەیلوولدا تا ئامادەکردنی ئەم روونکردنەوەیە، نزیکەی دوو ملیۆن و 600 هەزار بەرمیل بووە لە رۆژێکدا.
وەزارەت ئاماژەی بەوەش کرد، بەرەوپێشچوونی پرۆسەی هەناردەکردن و تۆمارکردنی ئەم ژمارانە لە سایەی بەردەوامیی داخرانی گەروی هورمز و ئاڵۆزییەکانی ناوچەکەدا، دەستکەوتێکی گەورەیە و بە ئامانجی دابینکردنی بەرزترین ئاستی داهاتی داراییە بۆ خەزێنەی گشتیی دەوڵەت.