وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند کە پاڵاوگە نیشتمانییەکان بە تەواوی توانای بەرهەمهێنانیانەوە کار دەکەن و کۆگای ستراتیژیی سووتەمەنی رێکخراوە، هاوکات ئاماژەی بەوەش کرد کە هەناردەکردنی نەوت لە باشور و باکورەوە گەیشتووەتە 2.6 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا، سەرەڕای ئاڵۆزی و ئاستەنگەکانی گەروی هورمز.

سەلیم رووکابی، وتەبێژی وەزارەتی نەوت روونی کردەوە کە بەستنی گرێبەستی درێژخایەن بۆ دابینکردنی بنزینی موحەسەن و گازوایل بە مەبەستی پڕکردنەوەی پێداویستیی ناوخۆ و بەهێزکردنی کۆگای ستراتیژییە، بە شێوەیەک رۆژانە نزیکەی چوار تا پێنج هەزار مەتر سێجا بەپێی بەردەستبوونی هاوردە دابین دەکرێت.

وتەبێژی وەزارەت ئاشکرایشی کرد کە پلانیان هەیە لە رێگەی فراوانکردنی پاڵاوگەکانی دیوانییە و میسانەوە توانای پاڵاوتن زیاتر بکەن.

لە بارەی هەناردەکردنیشەوە ئاماژەی بەوە دا کە پشکی شێر لە رێگەی بەندەرەکانی باشورەوەیە (نزیکەی 2.4 ملیۆن بەرمیل) کە کەوتووەتە ژێر کاریگەریی گۆڕانکارییەکانی کەشتیوانی لە گەروی هورمزدا، و نزیکەی 200 هەزار بەرمیلیش لە رێگەی دەروازەکانی باکورەوە (تورکیا و سوریا) هەناردە دەکرێت.

لە هەنگاوێکی نوێدا بۆ یەکلاییکردنەوەی دۆسیەی فەرمانبەرانی گرێبەست، فالح ساری وەزیری دارایی عێراق ئاشکرای کرد کە دەقی جێگیرکردنی فەرمانبەرانی گرێبەست و کرێکارانی رۆژانە لەسەر میلاکی هەمیشەیی، بە رەسمی خراوەتە نێو پڕۆژەیاسای بودجەی گشتیی فیدراڵی بۆ ساڵی 2027.

لە هەمان کاتدا، لیژنەی دارایی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئاماژەی بە رەهەندێکی گرنگی بڕیارەکە کرد و رایگەیاند کە پرۆسەی بەهەمیشەییکردنەکە سەرجەم فەرمانبەرانی گرێبەست لە هەرێمی کوردستان و عیراق بە هەمان شێواز دەگرێتەوە، بەوەش جیاوازی لەنێوان فەرمانبەرانی ناوەند و هەرێم ناکرێت لە دەستەبەرکردنی میلاکی هەمیشەییدا.

وەزارەتی دارایی روونیشی کردەوە کە ئەم بڕیارە دوای سەرژمێریکردنی ئامارەکان و ئامادەکردنی تێچووی دارایی لەلایەن فەرمانگە پەیوەندیدارەکانەوە چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە، بەمەش دۆسیەی گرێبەستەکان لە قۆناغی داواکارییەوە گوازراوەتەوە بۆ قۆناغی رێکارە رەسمییەکان تاوەکو لەگەڵ پەسەندکردنی یاسای بودجەدا بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە.

دادگای فیدراڵیی باڵای عیراق، ئەمڕۆ یەکشەممە بڕیاری دادا بە دواخستنی رێکارە یاسایی و تاوتوێکردنەکانی تایبەت بە دۆسیەی پێکهێنانی کابینەی نوێی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ مانگی داهاتوو.

بەپێی زانیارییە بڵاوکراوەکان، دادگاکە رۆژی 26ی تشرینی یەکەمی وەک وادەیەکی نوێ بۆ سازدانی دانیشتنەکە دیاریکردووە؛ ئەمەش لە کاتێکدایە کە چاودێران پێیانوایە ئەم دواخستنە دەکرێت بوار بە لایەنە سیاسییەکان بدات بۆ گەیشتن بە لێکتێگەیشتنی زیاتر یان تەواوکردنی گفتوگۆ هەڵپەسێردراوەکانی پێوەندیدار بە ئایندەی پرۆسەی سیاسی لە هەرێمی کوردستان.

بانکی ناوەندیی عیراق لەبارەی دابەزینی بەهای دینار بەرانبەر بە دراوە بیانییەکان راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا دەڵێت: دابەزینی بەهای دینار پەیوەندیی بە قۆستنەوەی خراپیی رەوشی ناوچەکەوە هەیە.

بانکی ناوەندیی عیراق راگەیەنراوێکی لەبارەی دابەزینی بەهای دینار بەرانبەر بە دراوە بیانییەکان بڵاوکردەوە و ئاماژە بەوەش دەکات، بڕی پێویست لە یەدەگی دراوی بیانییان بۆ دابینکردنی پێویستیی بازاڕ و گەشتیاران، بە بەهای رەسمیی دیاریکراو، هەیە.

ئەوەشی روونکردووەتەوە، دابەزینی بەهای دینار بەرانبەر بە دراوە بیانییەکان لە بازاڕدا، پەیوەندیی بە ئاڵوگۆڕی دراو لە ناوخۆدا و خراپ بەکارهێنانی رەوشی جیۆپۆلەتیکی ناوچەکە، لەلایەن هەندێک کەس و لایەنەوە، هەیە.

ئەوەشی خستوڕوو، تەنها پشت بەو زانیاری و داتایانە ببەستن کە بەرەسمی لەلایەن بانکی ناوەندییەوە دەردەچن و پێویستە نەکەونە دوای ئەو هەواڵ و زانیارییانەی لە سەرچاوە باوەڕپێنەکراوەکانەوە بڵاودەکرێنەوە.

 

 

 

سەرۆک وەزیرانی عیراق رێنماییەکی نوێی بڵاوکردووەتەوە و لێدوان و دەرکەوتنی لێپرسراوان و راوێژکارانی حکومەتی عیراق بەبێ وەرگرتنی رەزامەندیی قەدەغە دەکات.

عەلی زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق لە رێنماییە نوێیەکەیدا رایگەیاند: لەپێناو پاراستنی یەکدەنگیی گوتاری حکومەتدا، پێویستە سەرجەم راوێژکاران و لێپرسراوانی حکومەت پێشوەختە رەزامەندیی لە نووسینگەی سەرۆک وەزیرانەوە وەبرگن بۆ دەرکەوتن و لێدواندان بۆ میدیاکان.

ئاماژەی بەوەشداوە، ئامانج لەم رێنماییە، لەپێناو پاراستنی هاوئاهەنگی و یەکخستنی گوتار و پەیامی حکومەتی فیدراڵە.

ئەوەشی روونکردەوە، هیوادارن هەمووان پابەندی رێنماییەکە بن، چونکە بە پابەندبوون پێیەوە، خۆیان لە هەر لێدوانێک کە رەنگە گوزارشت لە هەڵوێستی رەسمیی حکومەت نەکات، بگرن.

وەفدێكی كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق، وەك چاودێریی نێودەوڵەتی بەشداری لە هەڵبژاردنی پەرلەمانیی روسیادا دەكات.

ئاژانسی رەسمی هەواڵەكانی عیراق بڵاویكردەوە، وەفدێكی كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق بە سەرۆكایەتیی عومەر ئەحمەد سەرۆكی ئەنجومەنی كۆمیسیاران و چەند ئەندامێكی ئەنجومەنەكە وەك چاودێر بەشداری لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی روسیا دەكەن كە بە دۆما ناسراوە و لە 18 بۆ 20ی ئەم مانگە بەڕێوەدەچێت.

ئاماژەی بەوەشكردووە، وەفدەكە لەسەر بانگهێشتی كۆمیسیۆنی ناوەندیی هەڵبژاردنەكانی روسیا سەردانی ئەو وڵاتەیان كردووە لە چوارچێوەی بەهێزكردنی پەیوەندی دوو قۆڵی و ئاگاداربوون لە ئەزموونە نێودەوڵەتییەكان لە بەڕێوەبردن و رێكخستنی هەڵبژاردندا.

بڵاویشیكردووەتەوە، وەفدەكەی كۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكانی عیراق بەشداری دەكات لە كارەكانی دیداری نێودەوڵەتی هەڵبژاردنەكان لە كاتی قەیرانەكاندا و تیایدا چەند بابەتێكی پەیوەندیدار و ئاستەنگەكانی بەڕێوەبردنی هەڵبژاردن تاوتوێ دەكرێن.

وەزارەتی بازرگانیی عیراق زنجیرەیەک رێکاری نوێی بۆ رێکخستنی پرۆسەی هاوردەکردن، پێدان و نوێکردنەوەی مۆڵەتی بازرگانان و بەهێزکردنی کۆنترۆڵی جۆریی لە سەرجەم مەرزییەکاندا گرتەبەر.

محەمەد حەنون، وتەبێژی وەزارەتی بازرگانی رایگەیاند: بازاڕەکانی عیراق بەڕووی کەلوپەلی بێ کوالیتی و بێسەرچاوەدا کراوە نین و ئامانجی ئەم رێکارانە پاراستنی ئابووریی نیشتمانی و تەندروستی هاووڵاتییانە.

حەنون ئاماژەی بەوەش کرد کە وەزارەت کاردەکات بۆ بەبازاڕکردنی بەرهەمی عیراقی لە ئاستی هەرێمی و نێودەوڵەتیدا، بەتایبەت لە بازاڕەکانی کەنداو، وڵاتانی دراوسێ و ئەوروپا، ئەوەش لە رێگەی ئاسانکاریکردن بۆ هەناردەکردن، چالاککردنی پاشکۆ بازرگانییەکان لە دەرەوەی وڵات و بەکارهێنانی سندوقی پاڵپشتیی هەناردەکردن.

وتەبێژی وەزارەت جەختی لەوەش کردەوە: ئامانجی سەرەکییان لە قۆناغی داهاتوودا بەرزکردنەوەی رێژەی هەناردەی ناونەوتییە بە مەبەستی هەمەجۆرکردنی سەرچاوەکانی داهات، کە بەپێی ئامارەکان لە چارەکی یەکەمی ساڵی رابردوودا نەوتی خاو %92.8ی کۆی هەناردەکردنی عیراقی پێک هێناوە.

حكومەتی عیراق دوای 10 ساڵ دۆسیەی ناوچە قەدەغەكراوەكانی داخست و ئاسمانی ئەو ناوچانەی بەڕوی گەشتە ئاسمانییەكاندا كردەوە.

ئیهاب سەعید بەڕێوەبەری گشتیی بەڕێوەبردنی فڕۆكەخانەكان و خزمەتگوزاریی فڕۆكەوانیی عیراق رایگەیاند، كۆتاییان بە دۆسێی ناوچە قەدەغەكراوەكان بۆ فڕین هێناوە و ئێستا تەواوی ئاسمانی عیراق بە روی فڕۆكەوانیی مەدەنیدا كراوەیە.

وتیشی، ئاسمانی ئەو ناوچانە لە ساڵی 2014 و دوای سەرهەڵدانی گروپی تیرۆرستی داعش بە قەدەغەكراو دانران و تەنها بۆ مەبەستی سەربازیی و ئەمنیی بەكاردەهێنران، ئێستاش دوای 10 ساڵ بەكارهێنانی كایەی ئاسمانییان ئاسایی كرایەوە.

ئیهاب سەعید ئاماژەی بەوەشكرد، ئەو هەنگاوە بە هەماهەنگی لەگەڵ نوسینگەی فەرماندەی گشتیی هێزە چەكدارەكان ئەنجام دراوە و كردنەوەشی خزمەتێكی زۆر بە ئابوری و بەرزكردنەوەی توانای عیراق دەكات لە كێبڕكێی گەشتە نێودەوڵەتییەكاندا.

بۆ بەشداریكردن لە كۆبوونەوەی كۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان، هەفتەی داهاتوو سەرۆك وەزیرانی عیراق بە سەردانێكی رەسمی دەگاتە نیویۆرك 

حەیدەر عەبودی، وتەبێژی حكومەتی عیراق رایگەیاند، هەفتەی داهاتووعەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق بە سەردانێكی رەسمی دەگاتە نیویۆڕك بۆ بەشداریكردن لە كۆبوونەوەی كۆمەڵەی گشتی نەتەوەیەكگرتووەكان.

ئەوەشی خستەڕو، عەلی زەیدی لە كۆبوونەوەی كۆمەڵەی گشتی نەتەوەیەكگرتووەكان وتارێك پێشكەش دەكات و لە پەراوێزی كۆبوونەوەكەشدا، لەگەڵ  سەرۆكی ئەمریكا و سەرۆكی چەند وڵاتێكی دیكەش  كۆدەبێتەوە.

حەیدەر عەبودی وتیشی،  رۆژی 30ـی ئەیلول رۆژێكی گرنگە و پەیوەندییەكانی نێوان بەغداد و واشنتۆن لەبواری ئابووری دەكاتە پەیوەندییەكی درێژخایەن.

وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستیی عیراق بڕیارێکی نوێی بۆ چارەسەرکردنی رەوشی ئەو خوێندکارانە دەرکرد کە نەیانتوانیوە بە سەرکەوتوویی ساڵی خوێندن ببڕن، بە مەبەستی رەخساندنی دەرفەتێکی تر بۆ بەردەوامبوونیان لە پرۆسەی خوێندن.

لە بڕیارەکەدا هاتووه‌، ساڵی خوێندنی (2025-2026) وەک ساڵی "دەرچوون" هه‌ژمار دەکرێت، ئەمەش سەرجەم کەناڵەکانی وەرگرتن، خوێندنی بەیانیان و ئێواران و سەرجەم قۆناغەکان دەگرێتەوە، جگە لەو خوێندکارانەی کە بەهۆی ساختەکاری، یان سزاوە نەیانتوانیوە ئەوساڵەی خوێندن ببڕن.

وەزارەت مەرجی ئەوەشی داناوە کە پێویستە خوێندکارەکە پێشتر لە ساڵانی خوێندنی خۆیدا سوودی لە بڕیاری "ساڵی نەکەوتن" و بڕیارەکانی گەڕانەوەی خوێندکارانی قەیود هەڵوەشێنراوە وەرنەگرتبێت.

ئەمەش لە چوارچێوەی هەوڵەکانی وەزارەتدایە بۆ هاوکاریکردنی خوێندکاران تا بتوانن بەپێی رێنما و یاسا بەرکارەکان درێژە بە خوێندنی زانکۆیی خۆیان بدەن.

سەرۆکایەتیی دادگای تێهەڵچوونەوەی نەینەوا رێنماییی نوێی ئاڕاستەی سەرجەم دادگا و بنکەکانی دادوەریی سەر بە پارێزگاکە کرد، بە مەبەستی پێدانی تایبەتمەندیی کۆمەڵایەتی و ئاسانکاریکردنی ته‌واوی رێکارە یاساییەکان بۆ رزگاربووانی دەستی تیرۆریستانی داعش لە پێکهاتەی ئێزدی.

بەپێی نووسراوێکی رەسمی کە بە ئیمزای دادوەر رائد حمید المصلح، سەرۆکی دادگای تێهەڵچوونەوەی نەینەوا دەەرچووە، ئاماژە بەوە کراوە کە لە سەر بنەمای بەرژەوەندیی گشتی و بەپێی یاسای رزگاربووانی ئێزدی ژمارە (8)ی ساڵی 2021، پێویستە لە کاتی وەرگرتنی وتەی رزگاربوواندا رەچاوی باری دەروونی و کۆمەڵایەتییان بڕیار بدرێت و شوێنی تایبەت و سەربەخۆیان بۆ دابین بکرێت.

لە رێنماییەکەدا جەخت لەوەش کراوەتەوە: پێویستە دادوەران رەچاوی ئەو حاڵەتانە بکەن کە رزگاربووان پێشتر لەبەر بارودۆخی سەختی دەروونی و جەستەیی نەیانتوانیوە ناوی تاوانباران یان ئەنجامدهەرانی تاوانەکان دەستنیشان بکەن، تا بوار و هەلی تەواویان پێبدرێتەوە بۆ داواکردنی مافەکانیان و بەدیهێنانی دادپەروەری.

ئەندامێکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ئاشکرای کرد، بەهۆی ساختەکردنی مامەڵەی خانەنشینی و خراپ بەکارهێنانی یاسای قوربانییانی تیرۆر، زیاتر لە تریلیۆنێک دینار لە سامانی گشتی بە هەدەر دراوە.

حەیدەر مەتێری، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، لە رێگەی نووسراوێکی رەسمییەوە کە ئاڕاستەی سەرۆک وەزیرانی عیراقی کردووە، رایگەیاند: زیاتر لە (تریلیۆنێک و 32 ملیار و 661 ملیۆن دینار) لە رێگەی مامەڵەی تاوانکاری و ساختاو لەژێر ناوی شەهیدان و بریندارانی تیرۆردا خەرج کراوە.

ناوبراو داوای لە سەرۆک وەزیران کردووە کە بە شێوەیەکی راستەوخۆ دەستوەردان بکات بۆ گەڕاندنەوەی ئەو پارە دزراوانە بۆ گەنجینەی دەوڵەت و رێگریکردن لە بەهەدەردانی زیاتری سامانی گشتی.

لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق چونێتی هەژماركردنی نرخی بەرمیلێك نەوتی لە بودجەی گشتیی عیراق بۆ ساڵی 2027ئاشكراكرد، ئەمەش لە سایەی بەردەوامیی گرژی و ئاڵۆزییەكانی گەروی هورمز.

جەمال كۆچەر، ئەندامی لیژنەی دارایی رایگەیاند: ئاڵۆزییەكانی ئێستا كاتیین و ئامادەكردنی بودجە بۆ تەواوی ساڵێك دەكرێت، بۆیە نرخی بەرمیلێك نەوت بەپێی رەوشی لەناكاوی كاتی دیاری ناكرێت، بەڵكو لە رێگەی لایەنە پەیوەندیدارەكانەوە دەبێت كە رەوشی بازاڕی جیهانیی نەوت دەكۆڵنەوە و خەمڵاندن بۆ نرخە چاوەڕوانكراوەكان دەكەن.

روونیشكردەوە، چاوەڕوان دەكرێت عیراق نرخی نەوت لە نێوان 53 بۆ 56 دۆلاردا بخەمڵێنێت لە بەدجەی 2027دا، هەروەها ئاماژەی بەوەشكرد، رەنگە حكومەت بیر لە هەژماركردنی نرخەكە لە نێوان 60 بۆ 70دۆلاریش بكاتەوە، بەڵام بۆ ئەوەیان پێویستی بە خوێندنەوەی وردی كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عیراق (سومۆ) دەبێت.

 

کۆمپانیای کۆکردنەوە و هەناردەکردنی نەوتی عیراق پرۆسەیەکی ئەزموونیی بۆ گواستنەوەی نەوتی خاو لە کێڵگەکانی باشوری وڵاتەوە بۆ کەرکوک لە رێگەی 209 تانکەرەوە دەستپێکرد.

بەپیی وەزارەتی نەوتی عیراق، مەبەست لەم هەنگاوە رەوانەکردنی ئەو بڕە نەوتەیە بۆ بەندەری جەیھانی تورکی و کەمکردنەوەی ئاستی پشتبەستن بە گەروی هورمز.

لە ماوەی ئەو ئەزموونە دوو رۆژەییەدا، توانراوە زیاتر لە 6 ملیۆن لیتر نەوت (کە بەرانبەرە بە نزیکەی 38 هەزار بەرمیل) راگوێزرێت.

شارەزایانی بوارەکە ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم هەنگاوە ئاماژەیەکی کردەیییە بۆ فرەجۆرکردنی دەروازەکانی هەناردەکردنی نەوت لە سایەی ئاڵۆزییە سیاسی و ئەمنییەکانی ناوچەی کەنداو، ئەگەرچی رێژەی گواستنەوەکە لە ئێستادا لە ئاست قەبارەی گشتیی هەناردەی نەوتی عیراقدا دیاریکراوە.

وەزارەتی دارایی عیراق رایگەیاند، موچەی پزیشکیانی گرێبەست لە 400 هەزاردینارەوە بەرز دەکرێتەوە بۆ 600 هەزار دینار؛

دارایی عیراق جەختیکردوەتەوە، بەشی بودجە بەردەوامە لە وردبینیکردنی ناوی ئەو پزیشکانەی کە لە دامەزراوە تەندروستییەکان بە شێوەی گرێبەست کاردەکەن.
ئاماژەی بەوەشکردوە، لە ئێستادا پزیشکانی گرێبەست موچيکەیان 400 هەزار دینارە، بەرز دەکرێتەوە و دەکرێت بە 600 هەزار دینار و پرۆسەکەش نزیکە لە تەواو بوون.

سەرۆك وەزیرانی عیراق لە بەرلینەوە پابەندبوونی بەغدادی بە دابینكردنی شایستە دەستوری و یاساییەكانی هەرێمی كوردستان دووپاتكردەوە و وەك بەشێكی سەرەكیی لە عیراق وەسفی كرد.

عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرانی عیراق لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانی هاوبەشدا لەگەڵ فرێدریك مێرز راوێژكاری ئەڵمانیا رایگەیاند، هەرێمی كوردستان بەشێكی سەرەكیی دەوڵەتی عیراقە و شایستەكانیشی بەپێی دەستور و یاسا دەستنیشان كراون.

وتیشی، پەیوەندییەكانیان لەگەڵ ئەڵمانیا مێژوویین و چاویان لەوەیە ببینە هاوبەشێكی باوەڕپێكراو، هانی كۆمپانیا ئەڵمانییەكانیش دەدەن بێنە عیراق و كار بكەن.

ئاماژەی بەوەشکرد، هەوڵەکانیان چڕترکردووەتەوە بۆ زیاترکردنی هەناردەکردنی نەوت بۆ 10 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا.

هاوکات، راوێژكاری ئەڵمانیاش باسی لەوەكرد، ئامادەن بەردەوام بن لە پێشكەشكردنی هاوكاریی بە عیراق و هانیشی دەدەن بەردەوام بێت لە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و كۆنترۆڵكردنی چەك.