عیراق
پەرلەمانتارێكی عیراق دەڵێت، نزیكەی 80 دۆسێی گەندەڵی رەوانەی دیوانی چاودێریی دارایی و دەستەی دەستپاكی و داواكاری گشتی كراون كە پێشتر پەكخرابوون.
باسم غەرابی ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق رایگەیاند، كەموكوڕی لە سیستمی چاودێریدا دەگەڕێتەوە بۆ كاریگەریی بڕیارەكانی پێشوو، لە سەرووی هەمووشیانەوە هەڵوەشاندنەوەی فەرمانگەكانی پشكنەری گشتیی، ئەوەش بووەهۆی لەدەستدانی چاودێریی و دروستبوونی كەلێنێكی گەورە كە تا ئێستاش چارەسەر نەكراوە.
دەشڵێت، گرێبەستەكانی حكومەت بوونەتەهۆی بەهەدەردانی چەندین ترلیۆن دینار و فەرامۆشكردنی شەفافیەت، جەختیشیكردەوە، گرنگترین خاڵی ئەو ئۆپراسیۆنەی ئێستای حكومەتی عیراق ئەوەیە بە نهێنی ئەنجامدرا و توانرا زانیاری گرنگ دزەی پێبكرێت و گەندەڵی گەورە ئاشكرا بكرێت.
ئەو پەرلەمانتارە راشیگەیاند، نزیكەی 80 دۆسێی گەندەڵی رەوانەی دیوانی چاودێری دارایی و دەستەی دەستپاكی و داواكاری گشتیی عیراق كراون كە پێشتر بەهۆكاری جیاجیا پەكخرا بوون.
لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا و لە وەڵامی پرسیاری پەیامنێری کوردسات نیوز، لەبارەی گرانیی سوتەمەنی بەتایبەت بەنزین لە هەرێم، وەزیری نەوتی عیراق رایگەیاند، ئامادەن لە بەرانبەر ئەو 50 هەزار بەرمیلەنەوتەی رۆژانە دەیدەنە هەرێم، سوتەمەنی بۆ هەرێم دابین بکەن.
باسم محەمەد، وەزیری نەوتی عیراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لە چوارچێوەی رێککەوتنی سێقۆڵیی نێوان وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی هەرێم، وەزارەتی نەوتی عیراق و کۆمپانیا نەوتییەکان، حکومەتی بەغداد لە سەرەتاوە ئامادەیی تەواوی دەربڕیوە بۆ دابینکردنی تەواوی پێداویستییەکانی سوتەمەنی بۆ هەرێمی کوردستان.
بەپێی وتەکانی ناوبراو، بڕیاری پێدانی 50 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە بە هەرێم لەسەر داواکاریی خودی لێپرسراوانی هەرێم بووە.
باسم محەمەد ئاماژەی بەوەکرد، لێپرسراوانی هەرێم وتیان بەو بڕە نەوتە کە 50 هەزار بەرمیلە لە رۆژێکدا، دەتوانن سوتەمەنی پێویست بۆ پارێزگاکانی هەرێم دابین بکەن، کە نرخەکە هاوشێوەی پارێزگاکانی تری عیراقی بێت.
وەزیری نەوتی عیراق وتیشی، ئامادەن لە ئێستادا دەستکاری رێککەوتنەکە بکەن و پێداچونەوەی بۆبکەن تاوەکو لە بەرانبەر ئەو بڕە نەوتەدا، حکومەتی فیدراڵ راستەوخۆ سوتەمەنی پێویست بۆ هەرێم دابین بکات.
جەنگی عیراق و ئێران لە رۆژی 22ـی9ـی1980 دەستیپێکرد، دوای ئەوەی هێزە عێراقییەکان هێرشیان کردە سەر ئێران، عیراق جەنگەکەی ناونابوو، شەڕی قادسییە و ئێرانیش پێی دەوت شۆڕشی بەرگریی پیرۆز.
جەنگەکە، نزیکەی هەشت ساڵی خایاند، کە بە حەوت ساڵ و 11 مانگ و یەك رۆژ لە دوای جەنگی ڤێتنام بوو بە درێژترین جەنگی سەدەی بیستەم.
دوای ئەو ماوە زۆرە لە جەنگ، بە رەسمی، 38 ساڵ پێش ئێستا و لە رۆژێکی وەک ئەمڕۆدا، ئێران رازی بو بە راگرتنی جەنگەکە.
ئەمەش بوە هۆی وەستاندنی جەنگەکە و گەرچی بە رەسمی هەردوولا زیانەکانیان نەخستوەتەڕوو، کە نزیکەی هەشت ساڵی خایاند، بەڵام هەڵسەنگاندنەکان ئاماژە بەوەدەکەن، ژمارەی ئەوانەی ئەم جەنگە کاریگەری لەسەریان هەبوە یەک ملیۆن و 500هەزار کەس زیاتر بون، سەرەڕای ملیۆنان پەنابەر.
کوردستانیش لە هەردوولاوە، رۆژهەڵات و باشور بەدەر نەبوو لەو جەنگە و یەکێک بوو لەو لایەنانەی زۆرترین زیانی بەرکەوت،چونکە بەشێکی زۆری شەڕەکان لە ناوچە سنورییەكانی كوردستان رویاندا تاڕادەیەكی زۆر گۆڕەپانی یەكلاكردنەوەی دەسەڵاتی هەردوو لابوو.
کە جگە لە ئاوارەیی، کیمیابارانکردنی هەڵەبجە گەورەترین کارەسات بوو بەسەر خەڵکی ئەو ناوچەیەدا هات، کە زیاتر لە پێنج هەزار کورد بەهۆی کیمیابارانکردنی هەڵەبجەوە لەلایەن فڕۆکەکانی عیراقەوە شەهید بوون و هەزاران کەسی تریش ئاوارە بوون.
جارێكی تر سەرۆك وەزیرانی عیراق بۆ سەردانی سعودیە بانگهێشت دەكرێت و دەڵێت، رێگە نادەن خاكی عیراق بۆ هێرشكردنەسەر دراوسێكانی بەكاربهێنریت.
نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆك وەزیرانی عیراق لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە، عەلی زەیدی سەرۆك وەزیران پێشوازی لە خالد بن عەلی حومەیدان سەرۆكی دەزگای هەواڵگریی گشتیی سعودیە و وەفدێكی ئەو وڵاتە كردووە و بەهێزكردنی ئاستی هەماهەنگی و هاوكاریی ئەمنیی بەپەلە لە نێوان هەردوو وڵاتدا تاوتوێكرا.
بەپێی راگەیەنراوەكە، سەرۆكی دەزگای هەواڵگریی گشتیی سعودیە نامەیەكی سەركردایەتیی وڵاتەكەی رادەستی سەرۆك وەزیرانی عیراق كردووە كە تێیدا جارێكی تر بە رەسمی بانگهێشتكراوە بۆ سەردانیكردنی ریاز.
لە كۆبوونەوەكەدا سەرۆك وەزیرانی عیراق جەختی لە قوڵكردنەوەی پەیوەندییەكان لەگەڵ سعودیە و پاراستنی سەروەری خاكی عیراق كردەوە و وتی، لەسەر بنەمای بەرپرسیارێتی دەرستووریی و پابەندبوون بە پاراستنی دراوسێیەتی، رێگە بە هیچ لایەنێك نادرێت خاكی عیراق بۆ هێرشكردنە سەر دراوسێكانی بەكاربهێنرێت، هەردوولاش هاوڕابوون لەسەر گرنگیی بەردەوامیی ئاڵوگۆڕی زانیارییە هەواڵگرییەكان بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئاڵۆزییە ئەمنییەكان و دوورخستنەوەی ناوچەكە لە مەترسییەكان.
مقاومەی ئیسلامی لە عیراق وەڵامی داواكارییەكەی هادی عامری دەداتەوە و بڕیاریدا هێرشەكانی بۆسەر سعودیە و ئەمریكا دوابخات.
بەرەی مقاوەمەی ئیسلامی لە عیراق لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە، لەسەر داوای هادی عامری ئەمینداری گشتیی رێكخراوی بەدر، بڕیاریانداوە هێرشەكانیان بۆسەر سعودیە و ئەمریكا دوابخەن، كە بڕیاربوو بەمنزیكانە ئەنجامی بدەن.
ئاماژەی بەوەشكردووە، خوێنی شەهیدان بەهیچ جۆرێك نەبووە و نابێتە كاڵا لە ململانێ سیاسییەكاندا و پێویستە ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی لە ناوچەكەدا ئەوە بزانن خوێنی شەهیدان بنەمای خۆڕاگریی مقاوەمەی ئیسلامییە.
مقاوەمەی ئیسلامی داوا لە لێپرسراوانی باڵای عیراقیش دەكات پێداچوونەوە بە سیاسەت و هەڵوێستەكانیاندا بكەن و دەشڵێت، سەروەری وڵات بە راگەیەندراوی شەرمنانە وەرناگیرێتەوە، بەڵكو بە گورزی ئەو نیشتمانپەروەرانە وەردەگیرێتەوە كە سازش لەسەر پیرۆزی خاك و كەرامەتی شەهیدان ناكەن.
ئەوەش لەدوای ئەوەدێت، هادی عامری ئەمینداری گشتی رێكخراوی بەدر لە پەیامێكی ڤیدیۆییدا داوای لە بەرەی مقاوەمەی ئیسلامی كرد هێرشەكانی بەرانبەر ئەمریكا و سعودیە رابگرێت.
ئەمینداری گشتی رێكخراوی بەدر داوا لە بەرەی مقاوەمە دەكات هەموو كاردانەوە و هێرشەكانی بەرانبەر ئەمریكا و سعودیە رابگرێت.
هادی عامری ئەمینداری گشتی رێكخراوی بەدر لە پەیامێكی ڤیدیۆییدا دەڵێت، لە رێگەی دیبلۆماسییەوە بە وردی بەدواداچوون بۆ مافی هەموو ئەو كەسانە دەكەن كە بەهۆی هێرشەكەی چەند رۆژی رابردووی ئەمریكا و سعودیەوە كوژران و برینداربوون.
عامری داوا لەسەرجەم گروپەكانی سەر بە بەرەی مقاوەمەی ئیسلامیش دەكات لە پێناو بەرژەوەندییە باڵاكانی عیراق، هێرش و كاردانەوەكانیان لە بەرانبەر ئەمریكا و سعودیە رابگرن.
بڕی 500 ملیۆن دۆلاری كاش لە لایەن بانكی فیدراڵیی ئەمریكاوە گەیشتە بانكی ناوەندیی عێراق.
سەرچاوەیەك لە حكومەتی عیراق راگەیاند، بانكی فیدراڵیی ئەمریكا گوژمەیەكی نوێی دۆلاری بە بڕی 500 ملیۆن دۆلار رەوانەی بانكی ناوەندیی عێراق كردووە.
ئاژانسی هەواڵی عیراقیش لە زاری سەرچاوەكەوە رایگەیاند، بڕیارە بڕە پارەكە بە رەزامەندیی بانكی ناوەندی بۆ مامەڵەی تایبەت بە گەشتیاران و هەناردە دەرەكییەكان بەكاربهێنرێت.
پێشتر ئەمریكا بەهۆی نیگەرانیی لە چوونەدەرەوەی نایاسایی دۆلار و سپیكردنەوەی پارە بۆ هەندێك لە بانكە ئەهلییەكان، ناردنی دۆلاری بەشێوەی كاش بۆ عیراق سنووردار كرد، ئەوەش كاریگەری لەسەر بەرزبوونەوەی نرخی دۆلار هەبوو لەناوخۆی عیراق بەڵام دوای سەردانەكەی عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق بۆ ئەمریكا و ئیمزاكردنی چەند یاداشتێك بە بڕی 60 ملیار، دۆلار پێدەچێت سزاكانی ئەمریكا لەسەر عیراق سوكبكرێن.
سەرۆك وەزیرانی عیراق رۆژی 30 ئەیلولی وەك دوا وادە بۆرادەستكردنی چەكی گروپە چەكدارەكان داناوەو لەدوای ئەو وادەیە بە یاسای تیرۆر مامەڵەیان لەگەڵدا دەكرێت.
ئاژانسی هەواڵی عیراقی دەقی یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری بڵاوكردوەتەوە، ئەوەش لە ژێر رۆشنایی بریاری حكومەت بۆ كۆنتڕۆڵكردنی چەك و ئاماژەی بەوەكردووە، لایەنە پەیوەندیدارەكان دوای 30ی ئەیلول بەپێی ئەو یاسایە مامەڵەیان لەگەڵ دەكەن.
لە یاسای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆردا هاتووە، هەر كردەوەیەكی تاوانكاری تاكێك یان گروپێك ئەنجامی دەدات كە كەسێك یان كۆمەڵە كەسێك یان دامەزراوەیەك بكاتە ئامانج و ئاسایش تێكبدات كردەوەی تیرۆرستییە.
باس لەوەشكراوە، توندوتیژی یان هەڕەشەكردن كە ئامانج لێی دروستكردنی ترس و تۆقاندن بێت لەنێو خەڵكدا و ژیانیان بخاتە مەترسییەوە و هەڕەشە بۆ هەڵگیرساندنی ئاژاوەی یان شەڕی ناوخۆ و و هێرشكردنە سەر بنكەكانی سوپا و هێزە ئەمنییەكان بە تیرۆر دادەنرێت و سزای تیرۆریان بەسەردا دەسەپێنرێت.
هاتووچۆی ئاسمانی لە عیراق گەشەیەکی بەرچاو بەخۆیەوە دەبینێت، بەپێی ئامارەکانی کۆمپانیای گشتیی بەڕێوەبردنی فڕۆکەخانەکان و خزمەتگوزارییە ئاسمانییەکان، رێژەی بەکارهێنانی ئاسمانی عیراق لە مانگی تەممووزی 2026دا بەراورد بە مانگی حوزەیران26.8٪ زیادی کردووە.
عەلی نیعمە، بەڕێوەبەری بەشی بەڕێوەبردنی جووڵەی ئاسمانی ئاماژەی بەوە کرد کە رەخسانی کەشوهەوای ئارامی ناوچەکە، بەگەڕخستنەوەی رێڕەوە کۆنەکان و کردنی هێڵی نوێی ئاسمانی هۆکاری سەرەکیی ئەم بەرزبوونەوەیەن، جەختیشی کردەوە لەسەر پابەندبوونی تەواوی کۆمپانیاکەیان بە پێوەرە نێودەوڵەتییەکان.
نیعمە ئاماژەی بەوەکرد: تەنها لە مانگێکدا بەکارهێنانی ئاسمانی عیراق لەلایەن فڕۆکەکانەوە بەڕێژەی26.8٪ زیادی کرد. وجەختیشی کردەوە: ئەم گەشەیە لە مانگی تەممووزدا بەهۆی هێوربوونەوەی گرژییەکانی ناوچەکە و چالاککردنەوەی ژمارەیەک هێڵی ئاسمانی نوێ و کۆن هاتووچۆیە.
لێژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق جەخت دەكاتەوەلەوەی موچەی ساڵی 2026 مسۆگەر كراوە، بەڵام قۆناغی داهاتوو پێویستی بە رێكخستنەوەی و پێداچوونەوە بە خەرجیەكان هەیە.
ریاز تەمیمی، ئەندامی لێژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، رایگەیاند، لێژنەكە كار لەسەر پێكهێنانی تیمێك دەكات بۆ پێداچوونەوە بە سەرجەم گرێبەستەكانی كۆكردنەوەی داهات لە دامودەزگاكانی دەوڵەتدا، بە ئامانجی زانینی قەبارەی داهاتی بەدەستهاتوو و رێژەی ئەو پشكەی كە دەوڵەت بەدەستی دەهێنێت بەراورد بە پشكی وەبەرهێنەر.
روونیشیكردەوە، هەندێك گرێبەست هەن كە تێیدا پشكی وەبەرهێنەر دەگاتە 75%ی داهاتەكان بەرانبەر بە 25% بۆ دەوڵەتە یان كەمتر ، جەختیشی لەسەر پێویستیی زانینی ئەو بنەمایانە كردەوە كە ئەو رێژانەیان دیاریكردووە و تا چەند سوودێكی ڕاستەقینە بۆ گەنجینەی گشتی دابین دەكەن.
لە كۆتاییشدا، دوپاتی كردەوە، موچەی ساڵی 2026 مسۆگەرە، بەڵام قۆناغی داهاتوو پێویستی بە پێداچوونەوە بە خەرجییەكاندا هەیە، جەختیشی لەسەر پێویستیی پێشوازیكردن لە ساڵی 2027 بە چارەسەری دارایی راستەقینە كردەوە كە پشت بە زیادكردنی سەرچاوەكان و چاكسازی ببەستێت و دووربكەوێتەوە لە پەنابردن بۆ قەرزكردن.
وەزارەتی دادی عیراق داوایەکی یاسایی لە بەردەم دادگاکانی ئەردەن بە قازانجی کۆمپانیای گشتیی دەرمانی سامەڕا بردەوە، دوای ئەوەی دادگای تەمییزی ئەو وڵاتە کۆمپانیایەکی ئەردەنیی پابەند کرد بە گەڕاندنەوەی پارە بۆ عیراق بەهۆی پێشێلکردنی مەرجەکانی گرێبەستی دابینکردنی کەلوپەل.
فەرمانگەی یاسایی لە وەزارەتی دادی عیراق، ئەمڕۆ پێنجشەممە، بردنەوەی داوایەکی دادوەری لە بەردەم دادگاکانی ئەردەن راگەیاند، بە قازانجی کۆمپانیای گشتیی پێشەسازیی دەرمان و پێداویستییە پزیشکییەکان لە سامەڕا کە سەر بە وەزارەتی پێشەسازییە.
هەیسەم محێ رادی، بەڕێوەبەری فەرمانگەی یاسایی لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند: فەرمانگەی یاسایی لە وەزارەتی داد داوایەکی دادوەری لە بەردەم دادگاکانی ئەردەن بردەوە، و بڕیارێک دەرچوو کە کۆمپانیایەکی ئەردەنی پابەند دەکات بە دانانی بڕێک پارە بۆ قازانجی کۆمپانیای گشتیی پێشەسازیی دەرمان و پێداویستییە پزیشکییەکان لە سامەڕا.
ئاماژەی بەوەش کرد: ئەم دەستکەوتە بەرئەنجامی هەوڵە بەردەوامەکانی فەرمانگەی یاساییە لە بەدواداچوونی داواکە و داکۆکیکردن لە هەموو دانیشتنەکانی دادگادا لە هەڵوێستی کۆمپانیا عیراقییەکە، کە پێشتر گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیایەکی ئەردەنیدا کردبوو بۆ دابینکردنی پێداویستییە پزیشکییەکان، بەڵام کۆمپانیا ئەردەنییەکە پابەندی رێککەوتنەکە نەبووە و کەلوپەلی ناتەبای لەگەڵ تایبەتمەندییە دیاریکراوەکان بۆ کۆمپانیای دەرمان رەوانە کردبوو.
جەختیشی کردەوە: ئەم دەستکەوتە ئاماژەیە بۆ پەرۆشیی وەزارەتی داد بۆ پاراستنی سامانی گشتی و پاراستنی مافەکانی دەوڵەت و دامەزراوەکانی لە بەردەم دادگا نێودەوڵەتییەکاندا، و بەرزیی ئاستی لێهاتوویی و ئەزموونی کادرە یاساییەکان لە بەڕێوەبردنی کەیسە نێودەوڵەتییەکاندا پێشان دەدات.
هاوپەیمانی بەرێوەبردنی دەوڵەت بە ئامادەبوونی سەرۆك كۆمار، سەرۆك وەزیران، سەرۆكی پەرلەمان، سەرۆكی ئەنجومەنی باڵای دادوەری و سەرۆكی هەرێمی كوردستان بەڕێوەچوو.
لە كۆبوونەوەكەدا رەوشی سیاسی، ئاسایش، ئابووری و خزمەتگوزارییەكان بەوردی تاوتوێ كران و بەتوندی سەركۆنەی هێرشەكانی سەر هێزە چەكدارەكانی عیراق كرا.
لە كۆبوونەوەكەدا جەخت لە كۆنتڕۆڵكردنی چەك لەدەستی دەوڵەتدا كرایەوە و ئاماژە بەوە كرا كە دوای 30ی ئەیلوولی 2026، بەپێی یاسای دژەتیرۆر مامەڵە لەگەڵ هەر چالاكییەكی چەكداری لەدەرەوەی چوارچێوەی دەوڵەتدا دەكرێت.
لە لایەكی ترەوە، بەشداربووان جەختیان لە هەمەجۆركردنی دەروازەكانی هەناردەكردنی نەوت، زیادكردنی داهاتی نانەوتی و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی كردەوە.
لەسەر ئاستی هەرێمیش، پشتیوانی عیراق بۆ دانوستان، پاراستنی ئاسایشی سنوورەكان و پەرەپێدانی پەیوەندییەكان لەسەر بنەمای ڕێزگرتن لە سەروەریی ولاتان دووپات كرایەوە.
لە كۆتاییدا داواكرا پەلە بكڕێت لە تەواوكردنی كابینەی حكومەت و ناردنی بەرنامەكەی بۆ پەرلەمان.
ئەم هاوپەیمانییە سیاسیە لە لایەنە سەرەكییەكانی شیعە و سوننە و كورد بۆ بەڕێوەبردنی حكومەت و پاراستنی سەقامگیری لە ئەیلولی 2022 پێكهێنراوە.
بەلیغ ئەبو کلەل، سەرۆکی جێبەجێکاری دەستەی راگەیاندن و پەیوەندییەکانی عیراق رایگەیاند، ئامارەکان سەرکەوتنی پلانی نیشتمانیی پەیوەندییەکان دەسەلمێنن کە بە هەماهەنگی لەگەڵ کۆمپانیاکانی مۆبایل و لایەنە پەیوەندیدارەکان لە میانی زیارەتی چلەدا جێبەجێ کرا.
ئەبو کلەل لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کرد: لە ماوەی نێوان 21ی تەمووز تا 4ی ئابی 2026، کۆی گشتیی پەیوەندییە تەلەفۆنییە ئەنجامدراوەکان لە پارێزگای کەربەلا گەیشتووەتە 208.4 ملیۆن پەیوەندی، کە بەسەر (205.6) ملیۆن پەیوەندیی ناوخۆیی و (2) ملیۆن پەیوەندیی نێودەوڵەتیدا دابەش بوون.
هەروەها کۆی گشتیی کورتە نامەکان (SMS) گەیشتووەتە 25.6 ملیۆن نامە (21.3 ملیۆن ناوخۆیی و 4.2 ملیۆن نێودەوڵەتی).
سەرۆکی جێبەجێکاری دەستەکە روونیشی کردەوە: قەبارەی هێڵی ئینتەرنێت و داتای ئاڵوگۆڕکراو لە رێگەی تۆڕەکانەوە گەیشتووەتە 30.5 هەزار تیرابایت، کە ئەمەش توانای ژێرخانی تۆڕەکانی پەیوەندی دەردەخات لە لەخۆگرتنی ملیۆنان بەکارهێنەر و پاراستنی کوالیتیی خزمەتگوزارییەکان.
سەبارەت بە بەکارهێنانی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، ئەپڵیکەیشنی "تیک تۆک" لە پلەی یەکەمدایە بە قەبارەی 4.3 هەزار تیرابایت داتا، دوای ئەویش:
ئینستاگرام: 2.9 هەزار تیرابایت
فەیسبووک: 2.5 هەزار تیرابایت
یووتیووب: 1.2 هەزار تیرابایت
واتسئەپ: 867 تیرابایت
تێلیگرام: 376 تیرابایت
دامەزراوەیەكی ژینگەییی ئاشكرایدەكات، لە ماوەی سێ دەیەی رابردوودا 15جۆر كارەساتی ژینگەیی لە عیراقدا تۆماركراون، هۆشداریشیدا لە فراوانبوونی بە بیابانبوون.
روانگەی عیراقی سەوز راپۆرتێكی بڵاویكردەوە، کە تییدا ئاماژەبەوە دەکات کە لە ماوەی سێ دەیەی رابردوودا 15جۆر كارەساتی ژینگەیی، و مرۆیی لە عیراقدا تۆمار كراون، كە بوونە هۆی تێكچوونێكی سامانە سروشتییەكان و سیستمی ژینگەیی و كەمبوونەوەی بەرهەمی كشتوكاڵی و قووڵبوونەوەی فشارەكان لەسەر سامانە ئاوییەكان.
راپۆرتەكە ئاماژەی بەوەشداوە، نوێترین داتای نیشتمانی دەردەخات نزیكەی 55.5%ی رووبەری عیراق هەڕەشەی بیابانبوونی لەسەرە، لە كاتێكدا رێژەی زەوییە تێكچووەكان نزیكەی 23.2%ی رووبەری وڵات پێكدەهێنێت، ئەمەش قەبارەی فراوانبوونی ئاڵنگارییە ژینگەیییەكان دەردەخات.
روانگەكە هۆشدارییدا لەوەی، بەردەوامبوونی ئەم كارەساتە كەڵەكەبووانە هەڕەشە لە ئاسایشی ئاو، خۆراك و تەندروستی هاووڵاتییانی عیراق دەكات و داواشی كرد پلانێكی نیشتمانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی بیابانبوون دابنرێت.
عەلی سەعدی وەهیب، وەزیری کارەبای عیراق بە رەسمی داوای لە دەستەی دەستپاکی عیراق کردووە بۆ وردبینیکردن لە سەروەت و سامانی ئەوانەی لە ساڵی 2005 تا 2026 پۆستیان لە وەزارەتی کارەبا هەبووە.
بەپێی بەڵگەنامەیەکی رەسمیی وەزارەتی کارەبا کە ئاڕاستەی سەرۆکی دەستەی دەستپاکی کراوە، لیستێک لە ناوی وەزیرەکان، وەکیلەکان، بەڕێوەبەرە گشتییەکان و خاوەن پلە تایبەتەکان کە لە نێوان ساڵانی 2005 تا 2026 لە وەزارەت و دامەزراوەکانیدا کاریان کردووە رەوانەکراوە، بە مەبەستی پشکنینی دارایی و وردبینیکردن لە سەروەت و سامانی خۆیان و کەسوکاریان.
ئەم رێکارە لە چوارچێوەی بەهێزکردنی شەفافیەت و پاراستنی سامانی گشتیدا ئەنجام دراوە، تا بەپێی ڕێنماییەکانی ژمارە 2ی ساڵی 2017ی تایبەت بە ئاشکراکردنی دارایی رێکاری یاسایی پێویست بگیرێتە بەر.
سوریا سوپای وڵاتەكەی خستە حاڵەتی ئامادەباشی سەربازییەوە و بە درێژایی سنوری عیراق هێزێكی زۆری ئەمنیی بڵاوەپێكرد، پاسەوانی سنوری عیراقیش دەڵێت، رەوشی سەر سنوور لەگەڵ سوریا ئارامە.
پەیامنێری كوردسات نیوز لە سوریا رایگەیاند، سوپای سوریا خراوەتە حاڵەتی ئامادەباشییەوە و بە درێژای سنووری عیراقیش هێزێكی زۆری ئەمنی لە دیوی سوریاوە بڵاوەی پێكراوە، وتیشی، تائێستا حكومەتی سوریا هیچ روونكردنەوەیەكی لەوبارەیەوە بڵاونەكردووەتەوە.
هاوكات، فەریق محەمەد عەبدولوەهاب فەرماندەی پاسەوانی سنوری عیراق رایگەیاند، رەوشی سەر سنوری عیراق و سوریا ئارامە، رێوشوێنە سەربازییەكانیش لە دیوی سوریاوە بە هەماهەنگی لەگەڵ عیراق ئەنجامدراون.
ئەوەشی خستەڕوو، هیچ هەڕەشەیەك لەسەر سنوری عیراق و سوریا نییە، بەردەوامیش لە گفتوگۆدان لەگەڵ هاوتا سوریەكانیان بۆ پاراستنی ئاسایشی سنووری نێوان هەردوو وڵات.
سنوری نێوان عیراق و سوریا نزیكەی 600 كیلۆمەتر درێژە و سێ دەروازەی سەرەكی لەخۆگرتووە، ئەوانیش دەروازەكانی ئەلیەعروبیە – رەبیعە، قائیم- ئەلبوكەمال- وەلید- تەنەف.