سەرۆكی پەرلەمانی ئێران دەڵێت، دەبێت ئەمریكا پابەند بەڵێنەكانی بێت لەسەر بنەمای یاداشتنامەی لێكتێگەیشتن، فەرماندەی سوپای پاكستانیش دەڵێت، گفتوگۆ لەگەڵ ئێران پێشكەوتنی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە.

محەمەد باقر قالیباف سەرۆكی پەرلەمانی ئێران لەگەڵ عاسم مونیر فەرماندەی سوپای پاكستان كۆبووەوە و رایگەیاند: بەدواداچوون بۆ جێبەجێكردنی مەرجەكانی یاداشتنامەی لێكتێگەیشتن دەكەن و دەبێت ئەمریكاش پابەند بێت بە بەڵێنەكانی لەسەر بنەمای یاداشتنامەی لێكتێگەیشتن.

وتیشی: پابەندبوونی لایەنەكانی ناو یاداشتنامەی لێكتێگەیشتن روونە، بەڵام ئەمریكا بەڵێنەكانی پێشێلكردووە و رێگریكردووە لە بەدیهێنانی سەقامگیریی لە ناوچەكەدا، ئەوەش هۆكارێكی تری بێمتمانەییە بە واشنتۆن.

عاسم مونیر فەرماندەوی سوپای پاكستانیش رایگەیاند: بەردەوام دەبێت لە هەوڵەكانی بە مەبەستی گەڕاندنەوەی سەقامگیریی بۆ ناوچەكە، وتیشی: پێشكەوتنی گەورە لە گفتوگۆ لەگەڵ لێپرسراوانی ئێران بەدیهاتووە و باسیان لە كاراكردنەوەی یاداشتنامەی لێكتێگەیشتنی ئیسلام ئابادیش كردووە بۆ چارەسەری ناكۆكییەكان.

پێشتریش مەسعود پزیشكیان سەرۆك كۆماری ئێران رایگەیاند: ئامادەن لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و ئیسلامیدا هاوكار بن لە بواری ئابوری و سیاسی و ئەمنیدا، وتیشی: پێویستە ئەمریكا لە بری فەرمان و ناچاركردن، زمان و شێوازی مامەڵەی لەگەڵ ئێران راستبكاتەوە و پابەندی بەڵێنەكانی بێت.

لە یەكەم كۆبوونەوەی هەڵسەنگاندندا بۆ پرۆسەی ئاشتی لە توركیا، بڕیاردرا چەند لیژنەیەكی لاوەكی بۆ جێبەجێكردنی یاسای ئاشتی پێكبهێنرێت.

یەكەم كۆبوونەوەی دەستەی چاودێریی بۆ جێبەجێكردنی یاسای هاوپشتی نیشتمانی و یەكگرتنی كۆمەڵایەتی، تایبەت بە چارەسەری پرسی كورد لە توركیا بە سەرۆكایەتی جەودەت یڵماز جێگری سەرۆك كۆماری توركیا بەڕێوەچوو هەڵسەنگاندن بۆ چۆنیەتی جێبەجێكردنی یاساكە كرا و چەند بڕیارێكیش دەركران.

ماڵپەری جمهوریەتی توركیا بڵاویكردووەتەوە، لەو كۆبوونەوەیەدا بڕیاردراوە چوار لیژنەی لاوەكی جیاواز پێكبهێنرێن كە بریتین لە لیژنەی هەماهەنگی كاروباری دادوەریی و یاسایی و لیژنەی بەدواداچوون و دۆزینەوە، لیژنەی یەكگرتوویی و یەكخستنی كۆمەڵایەتی و لیژنەی لەناوبردنی چەك.

ئاماژە بەوەشكراوە، حكومەت بە هەماهەنگی تەواو لەگەڵ هەموو دامەزراوەكان، بەردەوام دەبێت لە جێبەجێكردنی ئەو هەنگاوە مێژووییانە بۆ بەهێزكردنی یەكگرتنی كۆمەڵایەتی.

یەكەم كۆبوونەوەی دەستەی چاودێریی بۆ جێبەجێكردنی یاسای ئاشتی لە توركیا بەڕێوەچوو
لە كۆبوونەوەكەدا بڕیاردرا چوار لیژنەی لاوەكی بۆ جێبەجێكردنی یاسای ئاشتی پێكبهێنرێت

وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا بە رەسمی لابردنی سوریای لە لیستی دەوڵەتانی پاڵپشتی تیرۆر راگەیاند و تەواوی سزاکانی پەیوەندیدار بە تیرۆری لەسەر ئەو وڵاتە هەڵوەشاندەوە. 

ئەم هەنگاوەی واشنتۆن دوای ئەوە دێت کە رێکارە یاساییەکانی پەیوەست بە پێداچوونەوەی کۆنگرێس بێ هیچ ناڕەزایەتییەک کۆتاییان هات.

وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا ئاشکرای کرد، بڕیارەکە دەستبەجێ کاری پێدەکرێت و لەمەودوا سوریا چیتر ملکەچی بڕگە و رێساکانی تایبەت بە پاڵپشتییەکانی دەوڵەتی تیرۆر نییە.

هاوکات لەگەڵ ئەم بڕیارەدا، کۆتوبەندەکانی پەیوەست بە هاوکاری و یارمه‌تییەکانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا بۆ سوریا و رێکارەکانی قەدەغەکردنی کڕین و فرۆشتنی چەک لەسەر ئەو وڵاتە بەتەواوی هەڵگیران.

لە چوارچێوەی هەمان پێداچوونەوەدا، واشنتۆن هەردوو رێکخراوی "تەحریری شام" و "بەرەی نوسڕە"ی لە لیستی رێکخراوە تیرۆریستییە نێودەوڵەتییەکان دەرهێنا، ئەمەش وەک وەرچەرخانێکی جەوهەری لە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا بەرامبەر دۆخی ناوچەکە ئەژمار دەکرێت.

وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا هەڵمەتێکی فراوانی سزای ئابووری دژی ئێران و پشتیوانانی راگەیاند، کە کەرتە هەستیارەکانی وەک ئەتۆم، مووشەکی، نەوت، تەکنەلۆجیا، دراوی دیجیتاڵی، ئاڵتوون، فڕۆکەوانی و کەشتیوانی دەگرێتەوە.

سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکا رایگەیاند، واشنتۆن کۆمەڵێک سزای نوێی بەسەر 60 کەسایەتی و کۆمپانیای پەیوەندیدار بە ئێرانەوە سەپاندووە. ئاماژەی بەوەش کرد کە سزا ئەمریکییەکان سەرجەم ئەو وڵات و لایەنانە دەگرێتەوە کە هاوکاری ئێران دەکەن و لەم رووەوە هیچ وڵات و لایەنێک پارێزراو نییە.

وەزیری گەنجینەی ئەمریکا جەختیشی کردەوە، وادەیەکی دیاریکراو بۆ وڵاتان دادەنرێت بۆ ئەوەی سەرجەم چالاکییەکان لەگەڵ تاران و رێکارەکانی داخستنی بانکە ئێرانییەکان جێبەجێ بکەن.

محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، لە پەیامێکدا بە زمانی ئینگلیزی و لە رێگەی بڵاوکردنەوەی پۆستەرێکەوە وەڵامی لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکای دایەوە و سەرنجی بۆ دۆخی هەژاری و برسییەتی لەناو ویلایەتە یەکگرتووەکاندا راکێشا.

قالیباف لە پۆستەرەکەیدا دەستکاریی دروشمە ناسراوەکەی ترەمپی کردووە بۆ (ئەمریکا دووبارە برسی بکەنەوە!)، هاوکات ئاماری لەسەر دۆخی ناوخۆی ئەمریکا خستووەتەڕوو: 47 ملیۆن هاووڵاتیی ئەمریکی لە هەر 8 کەسێک یەکێکیان رۆژانە رووبەڕووی کێشەی برسییەتی دەبێتەوە، ئاماژەی بەوەشکرد کە 16 ملیۆن منداڵ لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا رۆژانە بە برسییەتی دەمێننەوە.

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران جەختی لەوە کردەوە کە ئەم ئامارانە پێچەوانەی قسەکانی بەرپرسانی واشنتۆن ساختە نین و ئاماژەی بەوەش کرد: ناکرێت شکستەکان لە رێگەی بانگەشەی درۆینەوە بشاردرێنەوە.

سوپاسالاری پاکستان بە مەبەستی نێوەندگیری لە نێوان ئێران و ئەمریکا و بۆ دەستپێکردنەوەی دانوستانەکانی ئاشتی، گەیشتە تارانی پایتەختی ئێران.

عاسم مونیر، سوپاسالاری پاکستان بە یاوەری موحسین نەقەوی، وەزیری ناوخۆی وڵاتەکەی گەیشتە تاران. بەپێی راگەیەندراوی سوپای پاکستان، سەردانەکە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی ئیسلام ئابادە بۆ بەهێزکردنی ئاشتی و سەقامگیری لە ناوچەکەدا.

ئاژانسی "رۆیتەرز" لە زاری سێ سەرچاوەی ئاگاداری بڵاویکردەوە، هەفتەی رابردوو عاسم مونیر پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ئەنجامداوە، سەرچاوەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە واشنتۆن داوای لە ئیسلام ئاباد کردووە هەژموونی خۆی بەکاربهێنێت بۆ راکێشانی تاران بۆ سەر مێزی دانوستان.

پاکستان رۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە نێوەندگیری نێوان واشنتۆن و تاران، و پێشتریش لە مانگی حوزەیراندا هاوکار بوو لە گەیشتن بە لێکتێگەیشتنێک پێش ئەوەی دانوستانەکان تووشی ئاڵۆزی ببنەوە، سەرچاوەیەکی پاکستانی بە رۆیتەرزی راگەیاندووە: "قەیرانی متمانە لە نێوان هەردوولادا هەیە و سەردانەکەی فەرماندەی سوپای پاکستان ئامانجی کەمکردنەوەی ئەو بۆشاییەی بێمتمانەیی و خستنەوەگەڕی رێڕەوی دانوستانەکانە."

وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، سبەی سێشەممە، وەزیری دەرەوەی عومان بە سەردانێكی رەسمی دەگاتە تاران، تاوەكو لەگەڵ عەباس عراقچی دوایین پێشهاتەكانی گەرووی هورمز و ئاسایشی كەشتیوانی تاوتوێ بكەن.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە راگەیاندراوێكدا ئاشكرای كرد، بەدر ئەلبوسەیدی وەزیری دەرەوەی عومان، بۆ تەواوكردنی راوێژەكانی نێوان هەردوو وڵات دەگاتە تاران. 

ئەم سەردانە لە كاتێكدایە كە ئەمریكا رێڕەوێكی نهێنیی دەریایی لە باشوری گەروی هورمز دروست كردووە بۆ پاراستنی كەشتییە نەوت هەڵگرەكان.

هاوكات بڕیارە ئەمرۆ وەفدێكی باڵای پاكستان بە سەرۆكایەتیی عاسم مونیر فەرماندەی سوپای وڵاتەكە بۆ هەمان مەبەست بگاتە تاران. 

 

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایدەگەیەنێت، لە حاڵەتی بەشداربوونی وڵاتانی ئەوروپا لە هەر دەستدرێژییەکی سەربازی بۆ سەر خاکی وڵاتەکەی، بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا لەو وڵاتانە دەکەنە ئامانج.

ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لەکۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، هێز و یەکگرتوویی گەلی ئێران هۆکاری بەرگریی سەرسەختی وڵاتەکەیانە و تا ئێستاش تاران توانیویەتی سەرجەم نەخشەکانی نەیارانی پووچەڵ بکاتەوە.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران جەختیشی کردەوە، هیچ پاساوێک نییە بۆ ئەوەی هیچ وڵاتێک لە ئێران بترسێت، ئەگەر ئەوەی ئاسمانی خۆی بۆ ئەمریکا بکاتەوە تا هێرش بکاتە سەر ئێران.

ئاماژەی بەوەشدا وڵاتەکەی دەستپێشخەری شەڕ نەبووە و تەنها مافی رەوای خۆی بۆ بەرگریکردن بەکارهێناوە، بە هیچ جۆرێکیش رێگە نادەن شەڕ بە مەرجەکانی لایەنی دەستپێشخەر کۆتایی بێت.

دەم پارتی هۆشداری دەدات لە بڵاوبونەوەی هەندێك دەنگۆ لەسەر كۆبونەوەكانی ئۆجەلان و دەڵێت، ئەو دەنگۆیانە بۆ مەبەستی سیاسی و پەكخستنی ئاشتییە.

وەفدی ئیمراڵی پارتی یەكسانی و دیموكراسی گەلان"دەم پارتی"رایگەیاند: لە هەندێك میدیا و شۆشیال میدیا، هەواڵی چەواشەكاری سەبارەت بە كۆبونەوە لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان بڵاودەكرێنەوە، سەرچاوەكەیان نادیارە و بە مەبەستی سیاسی دەستكاری كراون.

لە بەشێكی تری راگەیەنراوەكەدا هاتووە: ئەو هەواڵانە هەندێكیان زانیاری ناراستیان بۆ زیادكراوە، هەندێكی تریان بە ئامانجی چەواشەكردنی رای گشتی و تێكدانی پرۆسەی ئاشتییە، هەروەها جوڵەیەكی مەترسیدارە بۆ پەكخستنی هەوڵەكانی ئۆجەلان.

جەختی لەوەشكردوەتەوە، دەبێت تەنیا بڕوا بەو بەڵگە و تێبینی و زانیارییانە بكرێت، لەلایەن وەفدی ئیمراڵی، یان لەلایەن ئەو پارێزەرانەوەبن كە لەگەڵ ئۆجەلان كۆدەبنەوە و بنەمایەكی رەسمییان هەیە.

وەزیری دەرەوەی ئێران، عەباس عراقچی رایگەیاندن، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هیچ بژاردەیەکی تری لەبەرانبەردا نییە جگە لە گوفتوگۆکردن بە زمانی رێزگرتن و دۆزینەوەی چارەسەرێک لەسەر بنەمای "دادپەروەری و سەربەرزی".

عراقچی ئاماژەی بەوەشکرد: گوشارە ئابوورییەکان و هەڕەشەکانی ئەمریکا دووبارەبوونەوەی سیاسەتەکانی پێشوون کە لە بەدیهێنانی ئامانجەکانیاندا شکستیان هێناوە.

جەختیشی کردەوە: واشنتۆن رێگەیەک بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ تاران نادۆزێتەوە جگە لە دیالۆگی بونیادنراو لەسەر رێز.

وەزیری دەرەوەی ئێران باسی لەوەشکرد؛ ئێران لە گەمارۆی ئابووری ناترسێت و هەموو لێکتێگەیشتنێک لەگەڵ ئەمریکا دەبێت رێز لە سەروەریی نیشتمانی بگرێت.

هەروەها گەڕانەوەی ئەمریکای بۆ بەکارهێنانی سزاکان بە نیشانەی دەستەوسانی لە خستنەڕووی چارەسەری نوێ ناوبرد و رایگەیاند: ئامانجە سەربازی و ئابوورییەکانی ئەمریکا وەک رابردوو تووشی شکست دەبنەوە.

رەزا ساڵحی ئەمیری، وەزیری کەلەپووری کلتوری و گەشتوگوزاری ئێران، رایگەیاند؛ بەهۆی جەنگەوە 149 شوێنەواری مێژوویی لە وڵاتەکەیدا زیانیان بەرکەوتووە، کە پێنجیان لە لیستی کەلەپووری جیهانیی یوونسکۆدان.

ساڵحی ئەمیری لە پەراوێزی کۆبوونەوەی وەزیرانی گەشتوگوزاری وڵاتانی برێکس لە هیندستان ئاماژەی بەوەشکرد، رێژەی زیانەکان لە نێوان 10% بۆ 90%بووە و زیانە ئابوورییەکانیش بە نزیکەی 500 ملیۆن دۆلار مەزەندە دەکرێن.

ناوبراو وتیشی کە تاران سکاڵایەکی پێشکەشی یوونسکۆ و کۆڕبەندە نێودەوڵەتییەکان کردووە سەبارەت بە بەئامانجگرتنی شوێنەوارە کلتورییەکان و داوای سەرکۆنەکردنی ئه‌و تاوانانەی کرد، جەختیشی کردەوە کە پڕۆسەی نۆژەنکردنەوەیان دوای کۆتاییهاتنی جەنگ دەستپێدەکات.

سەرۆك كۆماری ئێران رایگەیاند، رەشنووسی لێكتێگەیشتن لەگەڵ واشنتۆن باشترین رێگەیە بۆ رزگاربوونی تاران لە جەنگ.

مەسعود بزشكیان سەرۆك كۆماری ئێران لە وتارێكدا جەختی كردەوە: ئەم رێككەوتنە لە سەر بنەمای شكۆ و بەرژەوەندیی نیشتمانی داڕژراوە و هیچ ئیمتیازێكی تێدا نەدراوە، راشیگەیاند: رابەری باڵا سیاسەتەكان دیاری دەكات و ئەوانیش پێوەی پابەند دەبن.

ئاماژەی بەوە كرد كە وڵاتەكەی لە دۆخێكی ئابووریی سەختدایە و دەبێت مەترسییەكان لابرێن تاوەكو وەبەرهێنانی بیانی رابكێشن.

ئەم لێدوانانە لە كاتێكدایە كە مۆڵەتی 60 رۆژیی دانوستانەكان كۆتایی هاتووە و ئەمریكاش گەمارۆی دەریایی سەر بەندەرەكانی ئێرانی توندتر كردووەتەوە. 

 

ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا، رایگەیاند؛ پێشبینی دەکەن بەم زووانە دانوستانەکان لەگەڵ ئیسرائیل سەبارەت بە رێککەوتنێکی ئەمنی دەستپێبکەنەوە.

شەیبانی ئاماژەی بەوەشکرد: پەیوەندییەکان لەگەڵ ئیسرائیل پچڕابوون دوای ئەوەی لە 18ی ئابدا هێرشی کردە سەر بنکەی ئاسمانیی "ئەبو ئەلزهور". جەختیشی کردەوە: لە ئێستادا سوریا متمنانەی بە ئیسرائیل نییە و لە پێشینەی کارەکانیان راگرتنی هێرشەکانیەتی بۆ سەر خاکی وڵاتەکەی.

وەزیری دەرەوەی سوریا باسی لەوەشکرد: سوریا دەستی ئاشتی و دیپلۆماسی درێژ دەکات و پێویستە ئیسرائیل ئەم دەرفەتە مێژووییە بقۆزێتەوە، چونکە ئیسرائیل هەوڵیدا لەڕێگەی هێزی سەربازییەوە ئاسایشی خۆی بپارێزێت، بەڵام لە هیچ شوێنێکدا سەرکەوتوو نەبوو.

رۆژنامەی تەلەگرافی بەڕیتانی بڵاویکردەوە، ماوەی چوار رۆژە بەهۆی هێرشە سایبەرییەکانی ئێران بۆسەر وێستگەیەکی بەرهەمهێنانی کارەبای بەریتانیا، وێستگەکەی لەکارخستووە.

لێپرسراوانی لەندەن ئاماژەیان بەوە كردوە، بەهۆی هێرشەكەوە بۆ ماوەی چوار رۆژ وێستگەكە پەكیكەتووە و ناوەندی نیشتمانیی ئاسایشی سایبەریش دەستی بە لێكۆڵینەوە كردووە.

هاوكات، ئیسرائیل ئاشكرایكرد كە هێرشە سایبەرییەكانی تاران بۆ سەریان زیادی كردووە و لە مانگی شەشدا، چوار هەزار و 800 هێرشیان تۆمار كردووە، ئەمەش بەراورد بە ساڵی رابردوو سێ ئەوەندە زیادیكردووە. 

لەلایەکی دیکەشەوە، هێرشی هاوشێوە لە وڵاتانی ئەڵمانیا، پۆڵەندا و فینلەنداش تۆماركراون و وەك وەڵامێكی ئەلیكترۆنی بۆ ململانێیە سەربازییەكانی ناوچەكە دەبینرێن.

ماڵپەڕی ئەكسیۆسی ئەمریكی ئاشكرایدەكات، نزیكەی 40 كەشتی نەوتهەڵگر و 16 ملیۆن بەرمیل نەوت لە رێڕەوی باشوری گەروی هورمزەوە تێپەڕبوون.

ئەكسیۆس لە زاری لێپرسراوانی ئەمریكاوە بڵاویكردووەتەوە، رێژەی تێپەڕبوونی كەشتییە نەوتهەڵگرەكان لە گەروی هورمز بە شێوەیەكی بەرچاو زیادیكردووە و لە یەك رۆژدا 40 كەشتی لە رێگەی رێڕەوی باشورەوە كە دەكەوێتە نزیك كەناراوەكانی عوممان، تێپەڕیون و توانیویانە نزیكەی 16 ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو بگەیەننە بازاڕەكانی جیهان.

بەپێی زانیارییەكان، ئەم رێڕەوە لە چەند هەفتەی رابردوودا لەلایەن فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریكاوە لە رێگەی هێزێكی تایبەتەوە پارێزگاری لێدەكرێت و ماوەی دوو مانگە كۆنترۆڵی رێڕەوی باشوری گەروی هورمزی كردووە بە مەبەستی پاراستنی كەشتیەكانی گەرووەكە لە رێگەی چاودێریی فڕۆكە جەنگییەكانەوە.

هاوكات، فەرماندەیی سێنتكۆمیش جەختی كردووەتەوە كە لە مانگی ئایاری رابردووەوە تاوەكو ئێستا هاوكاریی تێپەڕبوونی زیاتر لە هەزار و 300 كەشتیی بازرگانی و گواستنەوەی زیاتر لە 660 ملیۆن بەرمیل نەوتیان بە ناو گەرووەكەدا كردووە.

محەمەد باقر قاڵیباف، سەرۆكی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند كە تاران چەندین پەیامی لە وڵاتانی دراوسێوە پێ گەیشتووە دەربارەی داڕشتنی رێككاری ئەمنیی نوێ و بەهێزكردنی هەماهەنگییە ئابوورییەكان، تاوەكو ناوچەكە لە دەستوەردانی دەرەكی بپارێزرێت.

ئەمڕۆ محەمەد باقر قاڵیباف، سەرۆكی پەرلەمانی ئێران ئاماژەی بەوە كرد: وڵاتانی دراوسێ دەیانەوێت قۆناغێكی نوێ لە هەماهەنگیی هەرێمی دەست پێ بكەن.

راشیگەیاند، كار بۆ رێكخستنەوەی پەیوەندییەكانی لەگەڵ وڵاتانی ناوچەكە، بەتایبەت عیراق دەكات، لە دۆسیەكانی ئاسایشی سنور، بەرەنگاربوونی تێرۆر و كەرتی وزەدا. 

وەزیری دەرەوەی ئێران وتیشی، تاران پێیوایە دروستكردنی سیستمێكی ئەمنیی ناوخۆیی بەبێ لایەنی دەرەكی، دەبێتە بنەمایەك بۆ كۆتاییهێنان بەو ئاڵۆزییانەی كە لە چەند مانگی رابردوودا رۆژهەڵاتی ناوەڕاستیان هەژاندووە و مەترسیی فراوانبوونی شەڕیان دروست كردووە.