بەڕێوەبەری دورگەی خارگ رایگەیاند، لە كاتی هێرشەكان بۆ سەر ئێران زیاتر لە 540 جار دورگەكە كراوەتە ئامانج.

نەهدار حسێن پوور، بەرێوەبەری دورگەی خارگ رایگەیاند: لە جەنگی سەپێنراو بەسەر ئێراندا، دورگەی خارگ بووە یەكێك بوو لەو ناوچانەی كەوتە بەر هیچرشی بەرفراوانی ئەمریكا.

راشیگەیاند: لە سەرەتای جەنگەوە تائێستا 548 جار خارگ كراوەتە ئامانج و بە موشەك لێی دراوە، لە 16ی ئاداردا لێدانی 50 موشەك لە دورگەكە تۆماركراوە.

وتیشی: لە ماوەی دوو رۆژی یەك لە دوای یەك شەش كەشتی نەفەر هەڵگر كرانە ئامانج، پەیوەندیی خارگ بە وشكانییەوە نەبڕدرا.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد: لە ماوەیی جەنگەكەدا هەوڵیانداوە، خزمەتگوزاریی پێویستی خەڵك بەبێ پچڕان بەردەوام بێت و پرسەكانی پەیوەست بە ئاو و كارەبا و خزمەتگوزارییەكانی تر دابین بكرێت، هەروەها پەیوەندی دورگەكە لە رێگەی وشكانییەوە بپارێزرێت.

 

سوپای ئێران رایگەیاند، ستراتیژی ئێران لە بەرگرییەوە بۆ هێرشبردن گۆڕاوە و لە بەرانبەر هەر هێرشێكی ئەمریكا بە توندی وەڵامی دەدەنەوە.

مەحەمەد ئەكرەمی وتەبێژی سوپای ئێران رایگەیاند: ستراتیژی سەربازیی وڵاتەكەی لە بەرگرییەوە بۆ هێرشبردن گۆڕدراوە، بەڵام ئەمە بە مانای ئەوە نایەت دەستپێشخەربن بۆئەنجامدانی هێرش.

وتیشی: لە بەرانبەر هەر هێرشێكی ئەمریكا دەستبەجێ و بە شێوەیەكی فراوانتر وەڵام دەدەنەوە.

وتەبێژەكەی سوپای ئێران راشیگەیاند: گەروی هورمز كاریگەرییەكی جیۆسیاسیی یەكلاكەرەوەی هەبووە لە جێبەجێكردنی ئامانجەكانی سیاسەتی دەرەوەی تاراندا.

باسی لەوەشكرد، هاوپەیمانیی سعودیە، توركیا و پاكستان نیشانەیەكە بۆ پاشەكشەكردنی رۆڵی ئەمریكا لە ناوچەكە.

 

وەزارەتی دەرەوەی ئێران، شەڕی ئابووریی ئەمریكا دژی ولاتەكەی بە پێشێلكردنی یاساكانی نەتەوە یەكگرتووەكان لەقەڵەم دەدات.

ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە هەژماری خۆی لە تۆڕی كۆمەڵایەتی ئێكس رایگەیاند، ئەو جەنگە ئابوورییەی ئەمریكا پلانی بۆ دادەڕێژێت، پێشێلكردنی ئاشكرای یاسا نێودەوڵەتییەكانە.

 راشیگەیاند، نابێت هیچ وڵاتێك فشار بخاتە سەر بانك و كۆمپانیاكانی وڵاتانی تر بۆ ئەوەی دەستبەرداری بازرگانی رەسمی بن لەگەڵ ئێران، چونكە ئەمە پێچەوانەی یاسای نەتەوە یەكگرتووەكانە.

ئاماژەی بەوەشكرد، گەمارۆدانی بەندەرەكان و سەپاندنی سزای لاوەكی، سەروەری وڵاتانی تر دەخاتە ژێر پرسیار و رەوشێكی مەترسیدار دروست دەكات، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران وتیشی: ئەم جۆرە رەفتارانە هەڕەشەی گەڕانەوە بۆ داگیركاری كلاسیكی سەردەمی كۆن دەكەن.

سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئاسایشی نیشتمانی ئێران، ئیبراهیم عەزیزی رایگەیاند، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ژێر گوشاری زمانی هێزدا ناچار دەبێت ناوچەکە چۆڵ بکات و داوای لێبوردن لە گەلی ئێران بکات.

عەزیزی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاوی کردەوە: ئەمریکییەکان سەلماندیان کە لە زمانی دیپلۆماسی تێنەگەیشتوون.

 ئاماژەی بەوەش کرد: ئەوان سزاکان هەڵناگرن، پارە و داراییە دەستبەسەرداگیراوەکانی ئێران ئازاد ناکەن و دەستلەبەردانی ئەوەش نابن کە بە (کاری جەردەیی دەریایی) ناوی برد.

وتیشی: بەڵام مێژوو دەیسەلمێنێت کە ئەوان لە بەرانبەر زمانی هێزدا ناچار دەبن نەک تەنها ئەو هەنگاوانە بنێن، بەڵکو ناچاریش دەبن داوای لێبوردن لە گەلی ئێران بکەن و ناوچەکە جێبهێڵن.

ئەم هەڵوێستەی بەرپرسەکەی ئێران لە کاتێکدایە کە سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترەمپ ئاماژەی بە ئەگەری گەڕانەوە بۆ بۆردومانکردنی ئێران کردبوو، و جەختی کردبوەوە کە تێپەڕینی واشنتۆن بۆ ستراتیژیی جەنگی ئابووری دژی تاران بە مانای دەستبەرداربوون لە بژاردە سەربازییەکان نایەت.

شەهرام ئێرانی، فەرماندەی هێزی دەریایی سوپای  ئێران رایگەیاند، دوژمن راستناکات لەوەی دەڵێت؛ گەمارۆی دەریایی تەواوی بەسەر ئێراندا سەپاندوە، ئاماژەی بەوەشکردوە ئەگەروایە ئەو کەشتیانەی ئێران بۆ کوێ دەچن؟

دوای ئەوەی دۆناڵذ ترەمپ رایگەیاند، گەمارۆی تەواوەتیان بەسەر ئێراندا سەپاندوە، فەرماندەی هێزی دەریایی سوپای  ئێران رەتیدەکاتەوە و بانگەسەی ئەوە دەکات کەشتییەکانیان بەندەرەکان جێدەهێڵن و بارەکانیان دەگوازنەوە.

ناوبراو ئاماژەی بەوەکردوە، ئەو ناوچەیە وەک شوین مەرگی دوژمنە و نەک بوێریی لێنزیکبوونەوەی نییە، بەڵکو لە ترساندا شەو و رۆژ دەگری.

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا، فەرماندەی هێزی دەریایی جەختی لەسەر یەکڕیزیی هێزە چەکدارەکانی وڵاتەکەی کردەوە و دەڵێت؛ ئەمڕۆ جیاوازی لە نێوان سوپا، بەسیج، سوپای پاسداران و پۆلیسدا نییە و هەموومان یەکدەنگین و بە توندی وەستاون دژی دوژمن.

جەختیشیکردوەتەوە، گەروی هورمز لەژێر کۆنتڕۆڵی ئەواندایە بە زویی لە دەریا وانەیەک بە دوژمنان دەدەن کە تەنانەت دەرفەتی گریانیشیان نەبێت.

ئەمیر حاتەمی، فەرماندەی گشتیی سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، توانا بە هێزەکانی سوپای ئێران، کە هەمویان لە ناوخۆدا پەرەیانپێدراوە، جێی شانازییە و بوەتە هۆی ئەوەی دوژمن ناچار بێت رێگەی سیاسی هەڵبژێرێت.

ئەمڕۆ هەینی، فەرماندەی گشتیی سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، وەزارەتی بەرگریی و پشتیوانیی هێزە چەکدارەکان لە ساڵانی رابردوودا بە دیزاینکردن، دروستکردن و بەرزکردنەوەی ئاستی کۆمەڵێک ئامێر و سیستمی بەرگریی پێویست، رۆڵێکی کاریگەری لە بەهێزکردنی توانای روبەڕوبونەوە و بەرزکردنەوەی توانای بەرگریی ئێراندا هەبووە.

ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد ئەو دەستکەوتانەی ئەمڕۆ لە کەرتەکانی بەرگرییدا لەبەردەستی هێزە چەکدارەکاندایە، تەنها بڕێک ئامێر و سیستم نین، بەڵکو دەربڕینی بڕوا بە توانای ناوخۆیی، خۆبژێوی، زانستی خۆماڵی و ئیرادەی گەلێکە کە بڕیاری داوە ئاسایش و دەسەڵاتی وڵاتەکەی لەسەر بنەمای توانای ناوخۆیی دابین بکات.

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا، ئەمیر حاتەمی جەختی لەوە کردوەتەوە،  لە ئاڵۆزی و قۆناغە سەختەکانی دواییدا، پەیوەندیی نێوان توانای جەنگیی هێزە چەکدارەکان و توانستە بێوێنەکانی پیشەسازیی بەرگریی وڵات، روخسارێکی رونی لە دەسەڵاتی نیشتمانیی ئێران نیشان دا.

 ئاماژەی بەوەش کردوە، ئەم ئامادەیییە بووە هۆی ئەوەی دوژمنان لە بەرانبەر خۆڕاگریی و توانای بەرگریی گەلی ئێراندا پێداچونەوە لە ئەژمار و هاوکێشەکانی خۆیاندا بکەن و لە کۆتاییدا مل بدەن بۆ قبوڵکردنی لێکتێگەیشتن و رێگەچارەی سیاسی.

ئەسعەد شیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا رایگەیاند، ئێران تاوانی بەرنبەر بە گەلی سوریا ئەنجامداوە و دەبێت دانیپێدابنێت، لەبارەی ئیسرائیلیشەوە دەڵێت؛ هێشتا زووە باس لە هەر رێککەوتنێکی ستراتیچێ بکرێت.

ئەمڕۆ هەینی لە میانی سەردانەکەیدا، بۆ پاکستان رایگەیاند، دەسەڵاتدارانی ئێران تاوانیان بەرانبەر بە گەلی سوریا ئەنجامداوە  ودەبێت دانیپێدابنێن.

شەیبانی ئاماژەی بەوەکردوە، رۆڵی ئەرێنی پاکستانی لە ئاسانکاریی گفتوگۆکانی نێوان تاران و واشنتۆندا بەرز نرخاند، بەڵام رونی کردەوە، کە تاوەکو ئێستا پاکستان هیچ پێشنیازێکی رەسمی بۆ نێوەندگیری لە نێوان دیمەشق و تاراندا نەخستووەتەروو.

لەبارەی پەیوەندیان لەگەڵ ئیسرائیلدا، شەیبانی دەڵێت؛ هێشتا زووە باس لە هەر جۆرە رێککەوتنێکی ستراتیژی لەگەڵ تەلئەبیب بكرێت.

ناوبراو جەختی کردەوە، لە ئێستادا ئامانج و لەپێشینەی سەرەکیی حكومەتی سوریا، راگرتن و کۆتاییهێنانە بە هێرشە سەربازییەکانی ئیسرائیل بۆ سەر خاکەکەی.

شەیبانی رایگەیاند، سوریا دەوڵەتێکی سەربەخۆیە و رێگە بە ئیسرائیل نادات دیاری بکات، کە دیمەشق لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا چ جۆرە هاوپەیمانی یان هاوبەشییەک دروست دەکات.

دوای دەنگۆی گرانکردنی بەنزین، مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رەخنەی توندی لە سیاسەتی پاڵپشتی دارایی سوتەمەنی گرت و رایگەیاند، کە دروست نییە دەوڵەت بنزین بە نرخی 130 هەزار تمەن بکڕێت و بە 1500 تمەن بیفڕۆشێتەوە و داواش دەکات کۆتایی بە جەنگبهێندرێت.

سەرۆک کۆماری ئێران ئاماژەی بەوەکرد،  لە کاتێکدا بۆ زیادکردنی پشتیوانی دارایی، جێبەجێکردنی شایستە داراییەکانی جوتیارانی گەنم، بیمەکان و باشترکردنی بژێوی کارمەند و خانەنشینان روبەڕوی سنوردارێتی دارایی دەبنەوە، بەڵام لە بەرانبەر بەنزین سیاسەتێکی خراپ پەیڕەو دەکەن.

پزیشکیان جەختی کردەوە، کە وەک لێپرسراوێک خۆی بە وەڵامدەرەوەی پێداویستییەکانی خەڵک دەزانێت و بۆی قبوڵکراو نییە لە وڵاتێکدا لێپرسراو بێت، کە بەشێک لە هاووڵاتیانی لە دابینکردنی تێچوی بژێو و تەندروستیدا توشی کێشە ببن.

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا، سەرۆک کۆماری ئێران ئاماژەی بە رەوشی سیاسی و یەکڕیزی ناوخۆیی کرد و رایگەیاند، ئەو کەسانەی لە دەرەوەی وڵات دانیشتوون و داوا لە دوژمنان دەکەن هێرش بکهەنە سەر ئێران، شایستەی ناوی ئێرانی نین.

لە بەرانبەردا، ستایشی هاووڵاتیانی ناوخۆی کرد، کە روبەڕوی نەخشەی دوژمنان بوونەتەوە و جەختی لە گرنگی بەهێزکردنی یەکڕیزی نیشتمانی کردەوە.

مەسعود پزیشکانی سەرۆک کۆماری ئێران دەڵێت؛ ئەمڕۆ بـاشتریـن کاتـە بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگ چونکە ئەوان لە ئێستادا لە لوتکەی دەسەڵاتدان و جیهان دانیانپێدادەنێت.

پزیشکیان باسی لەوەش کردوە،  دەوڵەت بەردەوامە لە هەوڵەکانی بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکان و سەرباری هەموو کەمپوکوڕییەکان، دەستکەوتی بەرچاویان هەبووە کە ئاماژەیان پێ نەکراوە، بەڵام هەوڵدەدەن بە هاوکاری و یەکریزی نیشتمانی وڵاتەکە بەرەو پێشەوە ببرێت.

محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران لە باڵیۆزخانەی وڵاتەکەی لە بەغداد رایگەیاند، هێزی سەربازی بە تەنیا بەس نییە و ئەگەر ئابوری، بەرهەمهێنانی نیشتمانی و گەشەی دارایی بوونی نەبێت، وڵات بەرگە ناگرێت؛ چونکە ئاسایش و ئابوری پێویستییان بە یەکتر هەیە. 

قاڵیباف باسی رەوشی ئابوری وڵاتەکەی کرد و دەڵێت؛ برسیبونی هاووڵاتیانیان دەبێتە هۆی کەوتنی دەسەڵاتی ئێران، چونکە پەیوەستن بەیەکتریەوە.

ناوبراو ئاماژەی بە پەیوەندییەکانی ئێران و عیراق کرد و رایگەیاند،  زیاتر لە نیو سەدەیە لە رەوشی "نە جەنگ و نە ئاشتیدان."

قالیباف، رایگەیاند، دیپلۆماسی تەنیا کاتێک سەردەکەوێت کە وڵات بۆ جەنگ ئامادە بێت، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ئەمریکا و ئیسرائیل دوای شکستیان لە جەنگی سەربازیدا، رویان لە جەنگی ئابوری کردووە.

ئەم لێدوانانەی قالیباف لە کاتێکدایە، کە گوشارە نێودەوڵەتییەکان بۆ سەر ئێران رویان لە زیادبوون کردووە؛ دوناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا باسی لە دەستپێکردنی هەڵمەتێکی گوشاری ئابوری بێوێنە کردووە بۆ گۆشەگیرکردنی ئێران و سکۆت بێسێنت، وەزیری گەنجینەی ئەمریکاش رایگەیاند، کە بە توندکردنەوەی سزاکان و گوشارە ئابورییەکان دەسەڵاتی ئێران توشی داڕمان دەبێت.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، وڵاتەکەی رەزامەندی لەسەر چوونی هێزێکی نێودەوڵەتی بۆ چەسپاندنی سەقامگیری لە کەرتی غەززە، نیشان نەداوە.

لەلایەکی دیکەشەوە، نووسینگەی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ئەو راپۆرتە میدیاییانەی رەتکردەوە کە ئاماژەیان بەوە دابوو حکومەتی ئیسرائیل رێگە بە بەشێک لەو هێزانە دابێت لە ناوچەیەکی دیاریکراوی کەرتی غەززەدا دەستبەکار بن.

ئاماژەی بەوەشداوە، ئیسرائیل روونکردووەتەوە کە هیچ ئاوەدانکردنەوەیەک لە کەرتی غەززەدا ئەنجام نادرێت پێش ئەوەی بە تەواویی چەک لە دەستی حەماس دابماڵرێت.

ئەم ڕاپۆرتانە سەبارەت بەم بڕیارە کەمێک پێش سەردانەکەی ناتانیاهۆ بۆ لای دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە کۆتایی مانگی تەمموزی ڕابردوودا بڵاوکرانەوە.

 

ئێران قەبارەی زیانەکانی موڵکی هاووڵاتیان لە دوای 40 رۆژ لە جەنگی ئەمریکا ئاشکرا دەکات.

دامەزراوەی نیشتەجێكردنی ئێران بڵاویكردەوە، ئەو زیانانەی بەهۆی جەنگی 40 رۆژی ئەمریكاوە بەسەر موڵك و ماڵی هاووڵاتیان كەوتووە، بە نزیكەی 200 ملیۆن دۆلار مەزەندە دەكرێت.

دامەزراوەكە راشیگەیاند، ئەم خەمڵاندنانەی دامەزراوەكانی سەر بە حكومەتی ئێران، تەنها پەیوەندیدارە بە زیانی موڵك و ماڵی مەدەنی و ژێرخانی گشتی یان شوێنە سەربازییەكان ناگرێتەوە.

 

لە دوایین پەرەسەندندا بنكەیەكی ئاسمانی گرژی خستووەتە نێوان ئیسرائیل و سوریا و توركیاوە، بنكەكە دەكەوێتە ناو خاكی سوریا و ئیسرائیل بە تۆمەتی بوونی سەربازیی توركیا تیایدا، هەشت هێرشی ئاسمانی كردووەتە سەر، هەریەك لە توركیا و سوریاش وتەكانی ئیسرائیل رەتدەكەنەوە و داوای گرتنەبەری رێكاری دیپلۆماسی دەكەن.

ئەمە وێنەی بنكەی ئاسمانی ئەبو زهورە لە باكوری رۆژئاوای سوریا، یەكێكە لە گرنگترین و گەورەترین بنكە ئاسمانییەكان و پێگەیەكی جوگرافی بەهێزی هەیە، كە ئێستا بووەتە هۆكاری گرژی لەنێوان سوریا و ئیسرائیل و توركیا.

رۆژی 18ی ئەم مانگە ئیسرائیل هەشت هێرشی كردە سەر بنكەكە و رێڕەوی فڕین و ژێرخانی فڕۆكەخانەكەی كردە ئامانج، هۆكاری هێرشەكەشی بۆ ئەوە گەڕاندەوە سوریا خەریكە پێگەی ئەمنی و رەوشی باو لە بنكەكە دەبەزێنێت و رێگە بە هێزەكانی توركیا دەدات تیایدا جێگیر ببن.
بۆردومانەكەی ئیسرائیل تەنها چەند سەعاتێك لەدوای سەردانی وەفدێكی توركیا هات بۆ بنكەكە، كە سەرپەرتی چاككردنەوەی فڕۆكەخانەكەیان دەكرد. لەبارەی بۆردومانەكەشەوە بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، چەندین جار هۆشداریمان داوەتە سوریا لەبارەی بوونی سەربازی توركیا لەو بنكەیە، بەڵام دیمەشق پشتگوێی خستووە، بۆیە پێمان باشبوو باشتر بۆیان روونبكەینەوە كە نابێت ئەو كارە بكەن.

هەر دوابەدوای هێرشەكە هەردوو حكومەتی سوریا و توركیا وتەكانی ئیسرائیلیان بە تۆمەت ناوبرد و بە تەواوی رەتیانكردەوە، توركیا رایگەیاند، وتەكانی ناتانیاهۆ رەتدەكەنەوە و ئیسرائیل لەو رێگەیەوە دەیەوێت شەرعییەت بدات بە هێرشەكانی بۆسەر خاكی سوریا.

ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سوریاش ئیدانەی هێرشەكەی كرد و دەڵێت: ئێمە چەندین جار ئەوەمان بۆ ئیسرائیل روونكردووەتەوە، نیازمان نییە هیچ سەربازێكی توركیا لە خاكەكەماندا جێگیر بكەین. رەتیشیكردەوە نۆژەنكردنەوەی بنكەكە پەیوەندی بە جێگیركردنی سەربازانی توركیا هەبێت، بەڵكو دەیانەوێت لە داهاتوودا بیخەنە خزمەتی سوپای سوریاوە.

 

بنکەی ئەبو زهور

بنكەی ئەبو زهور دەكەوێتە پارێزگای ئیدلیب و بە نزیكەی 70 كیلۆمەتر لە سنوری توركیاوە دوورە، پێگە گرنگەكەشی ئەوەیە دەكەوێتە سەر هێڵی گواستنەوەی نێوان حەلەب و حەما و دەشتی سوریا، بنكەیەكی فراوانە و لە چەندین هێڵی سەرەكی فڕین و فڕینی لاوەكی و كۆگای پاراستنی فڕۆكە و چەكو تەقەمەنی و باڵەخانەی فەرماندەیی و نیشتەجێبوون پێكدێت.

ئیسرائیل هەر جوڵەیەك لەو بنكەیەدا بە مەترسی بۆسەر خاكەكەی خۆی ناودەبات و یسرائیل کاتس وەزیری بەرگریی ئیسرائیل باس لەوەدەكات، رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا بە جوڵەكانی وڵاتەكەی دەخاتە ناو سەرگەرمییەكی مەترسیدارەوە.

هەرچی هەڵوێستی لایەنی ئەمریكییە لەم قۆناغەدا جددی دەرناكەوێت و میدیاكانی ئەمریكا ئاشكرایان كردووە، دۆناڵد ترەمپ ئاگاداری هێرشەكە بووە، تۆم باراك نێردەی تایبەتی ترەمپیش بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەڵێت: نیگەرانم لە هێرشەكە و بۆ ئێستادا گرژییەكی ناپێویستە. هاوكات، پشتیوانی خۆی بۆ حكومەتی سوریا و رێكاریی دیپلۆماسی دەربڕی.

ئەگەرچی دیمەشق وەڵامی هێرشەكانی نەدایەوە و تەنها داوای رێگریی لە هێرشەكان كرد، بەڵام شارەزایانی سەربازی و سیاسی پێیان وایە، هێرشەكەی ئیسرائیل دوو پەیامی لەخۆ گرتبوو، یەكەمیان دەیەوێت توركیا ئاگادار بكاتەوە لە هەنگا و و توانا سەربازییەكانی و دووەمیش هۆشدارییەكە بۆ دیمەشق لە داڕشتنەوەی پەیكەری سەربازی سوپای وڵاتەكەی و سنوری دەسەڵاتەكانی، كە ئیسرائیل بەهێزبوونەوەی بە مەترسی بۆسەر خۆی دەبینێت.

شاری قامیشلۆ كە بە "شاری خۆشەویستی"(بە كورمانجی پێێ دەڵێن قامیشلۆكا ئەڤینێ) و "پاریسی بچووك" ناسراوە، سەدەمین ساڵیادی دامەزراندنی خۆی پیرۆز دەكات.

قامیشلۆ كە لە ساڵی 1926 لە سەردەمی دەسەڵاتی فەرەنسادا بە رووبەری 38 كیلۆمەتری چوارگۆشە بەرانبەر شاری نوسەیبین لە باكوری كوردستان دروستكرا، لە وێستگەیەكی شەمەندەفەری سنووری و چەند خانووێكی قوڕییەوە بووەتە یەكێك لە ناوەندە گرنگەكانی رۆژئاوای كوردستان و باكوور و رۆژهەڵاتی سوریا.

قامیشلۆ بە گەڕەكە رەسەنەكانی وەك هلییلیێ، ئەننتەریە، قدوور بەگ، غەربی و تەی ناسراوە، هەروەها بازارە دێرینەكانی وەك "سوكا عەزرە" ناسنامەی كلتوری و دیارترین هێمای بەیەكەوەژیانی ئاشتییانەی نێوان پێكهاتەكانی كورد، عەرەب، سریانی و ئەرمەنەكان بوون. 

لەگەڵ هەموو ئاڵۆزی و جەنگ و گۆڕانكارییە سیاسییەكانی دەڤەرەكەدا، قامیشلۆ توانیویەتی مۆدێلی فرەرەنگی و راگەیاندنی كولتووریی خۆی لە تەواوی سەدەی رابردوودا بپارێزێت.

بەرپرسێکی باڵای ئێران داوای کشانەوەی وڵاتەکەی لە پەیماننامەی قەدەغەکردنی بڵاوکردنەوەی چەکی ئەتۆمی (NPT) کرد، وەک وەڵامێک بۆ لێدوانەکانی دوایی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

ئیبراهیم رەزایی، ئەندامی کۆمسیۆنی ئاسایشی نیشتمانی لە پەرلەمانی ئێران، لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ئێکس" رایگەیاند: باشترین وەڵام بۆ ترەمپ کشانەوەیە لە پەیماننامەی قەدەغەکردنی بڵاوکردنەوەی چەکی ئەتۆمی.

ئەم لێدوانەی رەزایی دوای ئەوە هات کە سەرۆکی ئەمریکا دەستپێکردنی پرۆسەیەکی راگەیاند، کە بە "کاولکەرترین کردەی ئابووری لە مێژوودا دژی هەر وڵاتێک" وەسفی کرد، و هەڕەشەی هەڵگیرساندنی جەنگێکی ئابووری و گۆشەگیرکردن لەسەر ئاستێکی بێپێشینە ی لە ئێران کرد.

ترەمپ ئاماژەی بەوە دا کە ئێران دەرفەتی بەدەستهێنانی رێککەوتنی لەگەڵ واشنتۆن لەدەستداوە، و رۆژەکەی بە "رۆژی دابەزینی ئابووری" دژی تاران و هاوبەشە بازرگانییەکانی ناوزەد کرد.

ناوبراو هەڕەشەی سەپاندنی "سزای ئابووریی گەورە"ی کرد بەسەر هەر وڵات یان دامەزراوەیەکدا کە هاوکاریی دارایی یان بازرگانی پێشکەشی ئێران بکات، و داوای راگرتنی قاچاغچێتیی نەوت، هێڵەکانی ئاڵوگۆڕ، حەواڵەی نەقدی، کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕی دراو، تۆماری کەشتییەکان و کۆمپانیا رووکەشەکانی کرد.

 

وەزیری دەرەوەی ئێران وەڵامی واشنتۆن دەداتەوە و دەڵێت، رۆژی سەرکەوتنی ئابوری تەنها هەوڵێکی ئەمریکایە بۆ پەردەپۆشکردنی قەیرانە ناوخۆییەکانی وڵاتەکەی.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، ئەوەی ئەمریکا ناوی ناوە "رۆژی سەرکەوتنی ئابوری" تەنها هەوڵێکە بۆ دوورخستنەوەی سەرنجەکان لە قەیرانە ناوخۆییەکانی ئەو وڵاتە.

وەزیری دەرەوەی ئێران جەختی کردەوە، "تیرۆری ئابوریی ئەمریکا" هەڕەشەیەکی راستەوخۆیە بۆ سەر ئابوری جیهان و سەروەریی وڵاتان لە سەرانسەری جیهاندا.

عراقچی ئاماژەی بەوەشکرد، بەردەوامبوون و داگرگرتن لەسەر پەیڕەوکردنی سیاسەتە شکستهێناوەکان لەلایەن واشنتۆنەوە، هیچی لێناکەوێتەوە جگە لە شکستی زیاتر و زیاترکردنی دوژمنایەتیی و تووڕەیی گەلی ئێران بەرانبەر ئەمریکا.

ئەم لێدوانەی عراقچی لەکاتێکدایە، بەرەبەیانی ئەمڕۆ رایگەیاند، دەرفەتێکی گەورەی بەخشیوە بە ئێران بۆ ئەوەی بگەنە رێککەوتن، بەڵام تاران سودی لەو دەرفەتە وەرنەگرت، وتشی: "ئەمڕۆ بەهێزترین ئۆپراسیۆنی ئابوری لە مێژوودا رادەگەیەنم کە تا ئێستا دژی هیچ وڵاتێک نەگیراوەتەبەر."

وەزیری بەرگریی ئیسرائیل هۆشداری دەداتە ئەردۆغان و رایدەگەیەنێت، رێگە بە دروستکردنی هیچ بنکەیەکی سەربازیی تورکیا لە سوریا نادەن کە ئاسایشی وڵاتەکەی بخاتە مەترسییەوە.

یسرائیل کاتس، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل رایگەیاند، رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا "وڵاتەکەی بەرەو سەرکێشیی مەترسیدار لە سوریا دەبات"، جەختیشی کردەوە کە ئیسرائیل "رێگە بە هیچ لایەنێک نادات ئاسایشی بخاتە مەترسییەوە".

ئەم ئاڵۆزییە نوێیە دوای ئەوە هات کە ئیسرائیل هێرشی ئاسمانی کردە سەر بنکەی ئاسمانیی "ئەبو زھوور" لە پارێزگای ئیدلب، بەهۆکاری ئەوەی دیمەشق لە ئامادەکاریدان بۆ رێگەدان بە بڵاوبوونەوەی هێزەکانی تورکیا لەو بنکەیەدا.

لە بەرانبەردا، ئەنکەرە بە توندی بانگەشەکانی ئیسرائیلی رەتکردەوە و بە تۆمەتی "بێ بنەما" و هەوڵێک بۆ رەواکردنی بەزاندنی سەروەریی خاکی سوریا وەسفی کرد.

هاوکات، ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا رایگەیاندبوو، هیچ پلانێک بۆ دامەزراندنی بنکەیەکی سەربازیی هەمیشەیی تورکیا لە ئەبو زوھوور نییە، بەڵکو سەردانی وەفدە سەربازییەکەی تورکیا تەنها لە چوارچێوەی هاوکاری و مەشقکردندا بووە و بنکەکە خۆی لە قۆناغی نۆژەنکردنەوەدا بووە بۆ بەکارهێنانی لەلایەن هێزە ئاسمانییەکانی سوریاوە.