رۆژهەڵاتی ناوەڕاست
بزوتنەوەی حەماس مۆڵەتە 60 رۆژییەكەی ئیسرائیل بۆ دانانی چەكدانان رەتدەكاتەوە و ئاشکرایدەکات، هەر هەڕەشەیەکیش لێکەوتەی مەترسیداری دەبێت لەسەر ناوچەکە.
مەحمود مەرداوی سەركردە لە بزوتنەوەی حەماس رایگەیاند، بزوتنەوەكە بە هەموو شێوەیەك ئەو مۆڵەتە 60 رۆژییە رەتدەكاتەوە كە ئیسرائیل دیاریكردووە بۆئەوەی حەماس سەرجەم چەكەكانی رادەست بكات، تەنانەت چەكی تاكە كەسیش.
وتیشی، هیچ داواكارییەكی رەسمییان لە هیچ لایەنێكەوە پێنەگەیشتووە و وتەكانی لێپرسراوانی ئیسرائیلیش لەو بارەیەوە تەنها هەڕەشەی بێبنەمان و هەر هەڕەشەیەكیش لێكەوتەی مەترسیداری دەبێت لەسەر ناوچەكە.
رۆژی دوو شەممە ئیسرائیل مۆڵەتی 60 رۆژی دیاریكرد بۆ حەماس بە مەبەستی چەكدانان و لە رۆژی پێنجشەممەشەوە وادەكە دەستپێدەكات و ئەگەر حەماسیش رازی نەبوو، هێرش بۆسەر كەرتی غەززە دەستپێدەكاتەوە.
وەفدێكی نەتەوە یەكگرتووەكان سەردانی كۆبانێی كرد و یەكێتیی كۆمەڵایەتیی عەفرینیش دەڵێت، بڕیارە نزیكەی 400 خێزانی ئاوارە بگەڕێننەوە بۆ عەفرین.
روانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ بڵاویكردەوە، وەفدێكی نەتەوە یەكگرتووەكان لەگەڵ چەند رێكخراوێكی مرۆیی نێودەوڵەتی، بۆ بینینی رەوشی هاووڵاتیانی مەدەنی شارەكە، سەردانی كۆبانێی كردووە.
ئاماژە بەوەشكراوە، وەفدەكەی نەتەوە یەكگرتووەكان بە ئامانجی لێكۆڵینەوە و دیاریكردنی پێویستترین خزمەتگوزارییە سەرەتاییەكان بۆ هاووڵاتیانی كۆبانێ، سەردانی شارەكەی كردووە.
ئیبراهیم حەفتارۆ هاوسەرۆكی یەكێتیی كۆمەڵایەتی عەفرینیش رایگەیاند، بڕیارە لە داهاتوویەكی نزیكدا نزیكەی 400 خێزانی ئاوارەی عەفرین بە چەند قۆناغێك و بە چاودێریی دیمەشق و نەتەوە یەكگرتووەكان بگەڕێنەوە بۆ زێدی خۆیان.
ئیسرائیل مۆڵەتی 60 رۆژ دەداتە حەماس بۆ چەكدانان و لە رۆژی پێنجشەممەوە وادەكە دەستپێدەكات و ئەگەر حەماسیش رازی نەبوو هێرش بۆسەر كەرتی غەززە دەستپێدەكاتەوە.
بەپێی لێدوانێكی یۆسی فوكس سكرتێری ئەنجومەنی وەزیرانی ئیسرائیل، لەسەر داوای ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، حكومەتی ئیسرائیل بڕیاریداوە مۆڵەتێكی 60 رۆژی بداتە بزوتنەوەی حەماس بۆ ئەوەی بە تەواوی چەك دابنێت.
وتیشی، چەكدانانی حەماس گشتگیرە و تەنانەت چەكە سوكەكانی وەك كڵاشینكۆفیش دەگرێتەوە، رۆژی پێنجشەممە یەكەم كۆنفرانسی ئەنجومەنی ئاشتی غەززە دەستپێدەكات و لەو وادەیەوە حەماس دەبێت دەستبكات بە رادەستكردنی چەك و ئەگەر ئەو كارەش نەكات، سوپای ئیسرائیل ئۆپراسیۆنە سەربازییە چڕەكانی بۆسەر كەرتی غەززە دەستپێدەكاتەوە بۆ تەواوكردنی ئەركەكەی.
سوپای پاسدارانی ئێران مانۆڕێكی دەریایی فراوانی بە ناوی كۆنترۆڵی زیرەكیی گەروی هورمز لە ناوچە ستراتیژییەكانی كەنداو و دەریای عومان دەستپێكرد.
سوپای پاسداران بڵاویكردەوە، مانۆڕەكە لە گەروی هورمز بە سەرپەرشتی ژەنڕاڵ محەمەد پاكپور فەرماندەی سوپای پاسداران بەڕێوەدەچێت و ئامانجی سەرەكییەكەی هەڵسەنگاندنی ئامادەیی ئۆپراسیۆن و روبەڕوبوونەوەی هەڕەشە ئەمنییەكانە لەو رێڕەوە گرنگەی وزەی جیهاندا.
ئەو مانۆڕ سەربازییەی ئێران تەنها یەك رۆژ پێش دەستپێكردنەوەی دانوستانە ئەتۆمییە ناڕاستەوخۆكانە لەگەڵ ئەمریكا كە لە ژنێف بەڕێوەدەچێت.
چەمكی كۆنترۆڵی زیرەك كە لەلایەن سوپای پاسدارانەوە لەو مانۆڕەدا بەكارهێنراوە، ئاماژەیە بۆ تێكەڵكردنی تەكنەلۆژیای نوێ و ستراتیژی سەربازیی بۆ چاودێریكردن و دەسەڵات بەسەر گەروی هورمز و مەبەست لێی ئەوەیە تاران تەنها پشت بە هێزی مرۆیی و كەشتییە جەنگییەكان نابەستێت، بەڵكو سیستمی راداری پێشكەوتوو، درۆنەكان و مانگی دەستكرد بەكاردەهێنێت بۆئەوەی لە هەر چركەیەكدا بزانێت كێ لە ناو گەروی هورمزدایە.
مەزڵوم عەبدی بانگهێشتی ئەمریکا کراوە و دەڵێت: گەر دەرفەت هەبێت سەردانی ئەمریکا دەکات.
مەزڵوم عەبدی فەرماندەی هێزەكانی سوریای دیموكرات رایگەیاند، لە میانی چاوپێككەوتنەكانی لەگەڵ چەند سیناتۆرێكی كۆمارییەكانی ئەمریكا لە كۆنفڕانسی ئاسایشی میونشن بانگهێشتی واشنتۆن كراوە.
مەزڵوم عەبدی لە چاوپێككەوتنێكدا رایگەیاند، ئەگەر دەرفەت هەبێت و گونجاو بێت سەردانی ئەمریكا دەكات.
ئەمڕۆ دووشەممە، 11 خێزانی چەکدارانی داعش کە خاوەن رەگەزنامەی ئوستراڵین و لە 34 کەس پێکهاتون، لە کەمپی "رۆژ" لە رۆژئاوای کوردستان رادەستی وڵاتەکەیان کرانەوە.
کەمپی رۆژ کە دەکەوێتە ناوچەی دێرک لە باکوری رۆژهەڵاتی سوریا، لە ئێستادا 742 خێزانی چەکدارانی داعشی تێدا نیشتەجێیە، کە کۆی گشتییان دەگاتە 2231 کەس. ئەو خێزانانەی لەو کەمپەدا ماونەتەوە، هەڵگری رەگەزنامەی زیاتر لە 40 وڵاتی جیاوازی جیهانن.
پرۆسەی رادەستکردنەوەی ئەم خێزانانە لە چوارچێوەی هەوڵە بەردەوامەکاندایە بۆ گەڕاندنەوەی هاووڵاتییانی بیانی ناو کەمپەکانی رۆژئاوای کوردستان بۆ وڵاتەکانی خۆیان، بە مەبەستی کەمکردنەوەی باری گرانی سەر ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری لەو ناوچانەدا.
ئەمڕۆ دووشەممە 16ی شوبات، وەفدێکی پارتی یەکسانی و دیموکراسی گەلان (دەم پارتی) بۆ کۆبونەوە لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان، بەرەو دوورگەی ئیمراڵی بەڕێکەوتن.
نوسینگەی راگەیاندنی دەم پارتی بڵاوی کردەوە، وەفدەکەیان کە پێکهاتون لە پەروین بوڵدان، میتحەت سانجار و ئۆزگور فایق ئەڕۆڵ، بڕیارە هەر ئەمڕۆ لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان کۆببنەوە. ئەم دیدارە لە کاتێکدایە کە دوایین کۆبونەوەی وەفدەکە لەگەڵ ئۆجەلان لە 17ی کانوونی دووەمی 2025دا ئەنجام درابوو.
لە دوایین دیداریاندا، ئۆجەلان جەختی لە پابەندبونی خۆی بە پرۆسەی ئاشتی و کۆمەڵگەی دیموکراتی کردبوەوە و ئاماژەی بەوە دابوو کە دیدگای 27ی شوبات وەک خۆی ماوەتەوە. هەروەها نیگەرانی خۆی لە پەرەسەندنی گرژییەکانی سوریا دەربڕیبوو و رایگەیاندبوو کە تەنیا رێگە بۆ چارەسەری کێشەکان دیالۆگ و مێزەری گفتوگۆیە، ئامادەیی خۆشی نیشان دابوو بۆ گرتنەئەستۆی هەر بەرپرسیارێتییەک کە یارمەتیدەر بێت بۆ دوورخستنەوەی ناوچەکە لە ململانێی سەربازی.
عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، ئێستا بە کۆمەڵێک بیرۆکەی کردەییەوە لە جنێڤە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی دادپەروەرانە، بەڵام جەختی کردەوە کە تەسلیمبون لەبەردەم هەڕەشەکاندا لە کارنامەی وڵاتەکەیدا نییە.
وەزیری دەرەوەی ئێران ئاماژەی بەوە کرد، ئەمڕۆ دووشەممە لەگەڵ تیمی پسپۆڕانی ئەتۆمی، چاوی بە رافایل گرۆسی، بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم دەکەوێت بۆ ئەنجامدانی گفتوگۆیەکی تەکنیکی ورد. عراقچی وتیشی: "بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی دادپەروەرانە ئامادەین، بەڵام ژێربارکەوتن بۆ هەڕەشەکان لەسەر مێزی گفتوگۆ نییە."
هاوکات، عراقچی بڕیارە پێش دەستپێکردنی دانوستانە دیپلۆماسییەکانی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کە بڕیارە سبەی سێشەممە بەڕێوەبچێت، لەگەڵ بەدر ئەلبوسەیدی، وەزیری دەرەوەی عومان کۆببێتەوە بۆ تاوتوێکردنی دوایین پێشهاتەکان.
سوپای ئیسرائیل ئەمڕۆ دووشەممە، کوژرانی ئەندامێکی حیزبوڵای لە ناوچەی حانین لە باشوری لوبنان راگەیاند، ئەوەش وەک وەڵامێک بۆ ئەوەی ناوی ناوە "پێشێلکردنی رێککەوتنی راگرتنی شەڕ".
سوپای ئیسرائیل لە راگەیەندراوێکی کورتدا ئاماژەی بەوە کرد، هێرشەکە دوای ئەوە هات کە حیزبوڵا چەند جارێک لێکگەیشتنەکانی راگرتنی شەڕی پێشێل کردووە، بۆیە فڕۆکە جەنگییەکانیان ئەو ئەندامەی حیزبوڵایان لە باشوری لوبنان پێکاوە.
ئەم هێرشە لەکاتێکدایە کە بۆ چەندین جارە ئیسرائیل هێرشەکانی بۆ سەر حزبوڵا دوبارە دەکاتەوە و میدیاکانی لوبنانیش ئەمە بە پێشێلکردنی ئەو رێککەوتنە لێکدەدەنەوە کە لە مانگی نۆڤەمبەری 2024ەوە چوەتە بواری جێبەجێکردنەوە.
میدیاکانی ئەو وڵاتە ئاشکرای دەکەن؛ کە بەهۆی ئەو هێرشانەوە سەدان کەس کوژرا و بریندار بوون. هاوکات تەل ئەبیب بەردەوامە لە کۆنترۆڵکردنی پێنج گردی ستراتیژی لە ناو خاکی لوبنان کە لە کاتی جەنگی دواییدا دەستی بەسەردا گرتون.
جێی ئاماژەیە، ئیسرائیل لە سەرەتای هێرشەکانی بۆ سەر لوبنان لە ئۆکتۆبەری 2023، زیاتر لە 4 هەزار کەسی کوشتووە و نزیکەی 17 هەزار کەسی دیکەش بریندار بون، ئەو جەنگە گشتگیرەی لە سێپتەمبەری 2024 دەستی پێکرد، تەنیا دوای واژۆکردنی رێککەوتنی راگرتنی شەڕ کۆتایی هات.
ترەمپ جارێكی تر جەختیكردەوە لە چەكداماڵینی حەماس و دەڵێت، وڵاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی ئاشتی بەڵێنیانداوە زیاتر لە پێنج ملیار دۆلار بۆ غەززە و خەڵكەكەی دابین بكەن.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا لە تۆڕی كۆمەڵایەتی " تروس سۆشیاڵ" بڵاویكردەوە، وڵاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی ئاشتی بەڵێنیانداوە زیاتر لە پێنج ملیار دۆلار بۆ پشتیوانیكردنی هاوكارە مرۆییەكانی خەڵكی غەززە و ئاوەدانكردنەوەی ئەو كەرتە دابین بكەن، هەزاران كارمەندیشیان تەرخانكردووە بۆ هێزی سەقامگیری و پۆلیسی ناوخۆیی لە خاكی وێرانكراوی فەڵەستین.
ئەوەشی خستەڕو، پێویستە حەماس رێز لە پابەندبوون بە چەكداماڵین بگرێت و دەستبەجێ لە چوارچێوەی قۆناغی دووەمی ئاگربەستی غەززە جێبەجێی بكات.
ترەمپ جەختیلەوەشكردەوە، چەكداماڵینی حەماس و بڵاوەپێكردنی هێزی نێودەوڵەتی لە غەززە، دوو پایەی سەرەكین بۆ جێبەجێكردنی قۆناغی دووەم و قۆناغەكانی داهاتووی ئاگربەست.
ئەوەش لەكاتێكدایە، لە ناوەڕاستی مانگی رابردووەوە قۆناغی دووەمی ئاگربەست لە غەززە چووەتە بواری جێبەجێكردن، كە كشانەوەی سوپای ئیسرائیل و چەك داماڵینی حەماس و بڵاوەپێكردنی هێزی نێودەوڵەتی لە غەززە لەخۆگرتووە.
میدیاکانی ئەمریکا ئاشکرای دەکەن، دۆناڵد ترەمپ بە ناتانیاهۆی راگەیاندووە، لە ئەگەری شکستهێنانی دیپلۆماسی، پشتیوانی لە وەشاندنی گورزی سەربازی دەکات بۆ سەر بەرنامە موشەکییەکەی ئێران.
کەناڵی (سی بی ئێس نیوز) لە زاری دوو سەرچاوەی ئاگادارەوە بڵاویکردەوە، لە کۆبوونەوەی رابردوویاندا دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیلی راگەیاندووە، "ئەگەر واشنتۆن و تاران نەگەنە رێککەوتن، پشتگیری لە هێرشی ئیسرائیل بۆ سەر بەرنامەی موشەکە بالیستییەکانی ئێران دەکەم."
هاوکات ئەمڕۆ بنیامین ناتانیاهۆ رایگەیاند، هەر رێککەوتنێک لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا بکرێت، دەبێت هەڵوەشاندنەوەی تەواوی ژێرخانی ئەتۆمی تاران و کۆتاییهێنان بە بەرنامە موشەکییەکانی لەخۆ بگرێت.
ناتانیاهۆ لە میانی وتارێکیدا لە قودس بۆ سەرۆکی رێکخراوە جووەکانی ئەمریکا ئاشکرایکرد، کە هەفتەی رابردوو بە دۆناڵد ترەمپی راگەیاندووە کە پێویستە هەر رێککەوتنێکی نوێ سێ خاڵی بنەڕەتی تێدابێت:
1. گواستنەوەی یۆرانیۆم: دەبێت تەواوی یۆرانیۆمی پیتێنراو بۆ دەرەوەی ئێران بگوازرێتەوە.
2. هەڵوەشاندنەوەی ژێرخان: نەک تەنها راگرتنی پیتاندن، بەڵکو دەبێت تەواوی ئەو ئامێر و دامەزراوانەی پیتاندنی پێ دەکرێت تێکبشکێنرێن.
3. دۆسیەی موشەکی: پێویستە کێشەی موشەکە بالیستییەکانی ئێران بە یەکجاری چارەسەر بکرێت.
شیکارییەکی کورت: ئەم لێدوانانەی ناتانیاهۆ و هەڕەشە ناڕاستەوخۆکانی ترەمپ لە کاتێکدایە، کە عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران لە ژنێڤە بۆ ئەنجامدانی خولی دووەمی دانوستانەکان. ئەمەش نیشان دەدات کە ئەمریکا لە رێگەی "سیاسەتی گوشار"ـەوە دەیەوێت تاران ناچاری رێککەوتنێکی قورس بکات.
وەزیری دەرەوەی ئێران بە مەبەستی بەشداریکردن لە گەڕی دووەمی دانوستانە ئەتۆمییەکان و چاوپێکەوتن لەگەڵ لێپرسراوانی نێودەوڵەتی، بەرەو سویسرا بەڕێکەوت.
ئاژانسی میهر بڵاویکردەوە، عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران، ئەمشەو بە سەرۆکایەتی وەفدێکی پسپۆڕ بەرەو جنێڤ بەڕێکەوتووە، بۆ بەڕێوەبردنی گەڕی دووەمی دانوستانە ئەتۆمییەکان و ئەنجامدانی چەند کۆبوونەوەیەکی تر.
ئاماژەی بەوەکرد، دانوستانە ناڕاستەوخۆکان لەگەڵ واشنتۆن رۆژی سێشەممە بە نێوەندگیری عوممان بەڕێوەدەچێت و عراقچی لەگەڵ بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی ئەتۆم و چەند لێپرسراوێکی تر کۆدەبێتەوە.
ئەم سەردانە هەنگاوێکی نوێیە لە رەوتی دیپلۆماسی تاران بۆ کەمکردنەوەی فشارە نێودەوڵەتییەکان و گەیشتن بە رێککەوتنێکی نوێ لەسەر رەوشی دۆسیە ئەتۆمییەکە.
سبەینێ وەفدی دەم پارتی سەردانی ئیمراڵی دەكات و لەگەڵ ئۆجەلان كۆدەبێتەوە.
ئاژانسی میزۆپۆتامیا بڵاویكردەوە، رۆژی دووشەممە وەفدی ئیمراڵی پارتی یەكسانی و دیموكراسی گەلان"دەم پارتی"كە پێكهاتوون لە پەروین بوڵدان و میتحەت سانجار ئەندامانی دەم پارتی و ئۆزگور فایق ئەڕۆڵ پارێزەری ئۆجەلان، لە زیندانی ئیمراڵی لەگەڵ عەبدوڵا ئۆجەلان رێبەری زیندانیكراوی"پەكەكە" كۆدەبنەوە.
ئەوەش لە كاتێكدایە دواینجار وەفدی ئیمراڵی لە 17ی كانوونی دووەمی رابردوو لە ئیمراڵی لەگەڵ ئۆجەلان كۆبووەتەوە.
وەزیری دەرەوەی ئەمریکا ئاشکرایکرد، ترەمپ داوای راگرتنی شەڕی کردووە لە باکور و خۆرهەڵاتی سوریا.
مارکۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، کۆبوونەوەی لەگەڵ مەزڵوم عەبدی فەرماندەی هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) و ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی سوریا مێژوویی بووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا داوای کردووە لە باکور و رۆژهەڵاتی سوریا شەڕ رابگیرێت، بۆ ئەوەی بتوانن داعش بگوازنەوە و هەسەدە و حکومەتی سوریا یەکبخەن.
رۆبیۆ ئەوەشی خستەڕوو، هەر چەند کارێکی قورس بێت، پێویستە رێککەوتنی نێوان کورد و دەسەڵاتدارانی سوریا جێبەجێ بکرێت.
راشیگەیاند، لەگەڵ درووز و عەلەوییەكان و هەموو پێكهاتەکانی سوریا دەبێت رێککەوتن بکرێت.
ئەسعەد شەیبانی، وەزیری دەرەوەی سوریا رایگەیاند، حکومەتەکەی سەرکەوتوو بووە لە دەستپێکردنی دیالۆگێکی نیشتمانیی فراوان و کار بۆ پێکهێنانی حکومەتێکی گشتگیر دەکات کە نوێنەرایەتی هەموو پێکهاتەکانی وڵات بکات.
شەیبانی دەشڵێت؛ هێزەکانی سوریای دیموکرات، دوژمن نین و دیدارەکەی لەگەڵ مارکۆ رۆبیۆ و مەزڵوم عەبدی هەوڵێکە بۆ دورکەوتنەوە لە هەڵەکانی رابردوو.
شەیبانی ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەوان سەرقاڵی بنیاتنانەوەی دەوڵەت و چارەسەرکردنی ئەو میراتە نەرێنییەن، کە لە رژێمی پێشووەوە بە میرات بۆیان ماوەتەوە، لەگەڵ ئەو کێشە و ئاڵنگاریانەی، کە روبەرویان بونەتەوە.
ئەم قسانەی وەزیری دەرەوەی سوریا، کە دەڵێت؛ هەسەدە دوژمن نییە وەک ئاماژەیەکە بۆ کۆتاییهاتن بە ناکۆکییە چەکدارییەکانی نێوان دیمەشق و ئیدارەی خۆسەر دەبینرێت و رێگەخۆشکەرە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی سیاسی کۆتایی لەژێر چاودێری نێودەوڵەتیدا.
ئەمریكا داوای لە ئەحمەد شەرع كردووە نەرمی زۆر بەرانبەر كورد بنوێنێت و سەربەخۆییان پێبدات و مەترسی لەسەر وڵاتانی ناوچەكە دروست نەكات.
ئاژانسی رۆیتەرز لەزاری چەند سەرچاوەیەكی باڵای ئەمریكاوە بڵاویكردووەتەوە، كۆشكی سپی گفتوگۆی لەگەڵ ئەحمەد شەرع سەرۆكی كاتیی سوریا كردووە و داوای لێكردووە زۆرترین نەرمی لە مامەڵەكردن لەگەڵ هێزەكانی سوریای دیموكرات و كورد بنوێنێت.
ئەو سەرچاوانە ئاماژەیان بەوەشكردووە، ئەمریكا رازییە بەو پێشكەوتنانەی لەنێوان هەسەدە و دیمەشق لەبەر رۆشنایی رێككەوتنی 29ی مانگی یەك بەدیهاتووە.
ئاژانسی رۆیتەرز باسی لەوەشكردووە، خواستی ئەمریكا پێدانی جۆرێك لە سەربەخۆییە بە كورد لە چوارچێوەی سوریادا بەبێ دروستكردنی مەترسی لەسەر دیمەشق و وڵاتانی دراوسێ.